Με τη βοήθειατης επιστήμης της Συστημικής
Οικολογίας και κάτω από την πίεση της κοινοτικής
νομοθεσίας και πολλών αποφάσεων ελληνικών
δικαστηρίων, το έτος 1986 ψηφίστηκε στη χώρα
μας ο Νόμος 1650, μέσα από το κείμενο του
οποίου διασφαλίζονται ως βασικοί λόγοι προστασίας
του φυσικού περιβάλλοντος
η προστασία του ανθρώπου και
η διαχείριση από αυτόν
των διαφόρων περιβαλλοντικών αγαθών.
4.
Έτσι λοιπόν ορίσθηκανως στόχοι:
η αποτροπή της ρύπανσης και της περιβαλλοντικής
υποβάθμισης,
η λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για τη
διασφάλιση της ανθρώπινης υγείας και την
ορθολογική διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος,
η ανανέωση των φυσικών πόρων,
η ορθολογική αξιοποίηση των μη ανανεώσιμων
φυσικών πόρων προς όφελος των μελλοντικών
γενεών,
η διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας,
η αποκατάσταση του περιβάλλοντος,
η ευαισθητοποίηση και η ενεργοποίηση των
πολιτών στο ζήτημα της προστασίας του
περιβάλλοντος.
5.
Από τα παραπάνωαντιλαμβανόμαστε
ότι η προστασία του φυσικού
περιβάλλοντος καθιερώθηκε
νομοθετικά στη βάση της κυρίαρχης
αντίληψης ότι όλα τα στοιχεία που
συνθέτουν το φυσικό περιβάλλον,
λειτουργούν ως στοιχεία απλώς και
μόνον του «ζωτικού χώρου του
ανθρώπου».
6.
Στην τελευταία αναθεώρησητου άρθρου 24 του
Συντάγματος του 1975, η οποία έγινε στα τέλη
του 2001 και αφορά την προστασία των δασών
ήρθε να προστεθεί μια «νέα» τότε για την Ελλάδα
αρχή, αυτή «της αειφορίας» από τον αγγλικό όρο
“sustainable development”. Η αρχή αυτή έχει την
έννοια δεν ενδιαφέρομαι απλώς και μόνο για την
οικονομική μεγέθυνση, η οποία οδηγεί σε αύξηση
της οικονομικής ευημερίας, αλλά ότι θα πρέπει
παράλληλα με την ανθρώπινη ανάπτυξη να
διασφαλίζεται περιβαλλοντική ποιότητα, όπως να
μην εξαντλείται το χώμα, το νερό, οι φυσικοί
πόροι, η χλωρίδα και η πανίδα, προκειμένου να
διατηρηθούν φυσικοί πόροι και για τις μελλοντικές
γενιές.
7.
Μπορούμε να ισχυριστούμεότι η επιτυχία στην
υπερίσχυση αυτής της αρχής ήταν στο γεγονός
ότι δεν εξισώθηκε πλήρως η προστασία του
περιβάλλοντος με την έννοια της ποιότητας
ζωής. Αποφύγαμε έτσι στο όνομα της
αναβάθμισης της ποιότητας ζωής να δούμε από
τότε και στη συνέχεια να κατασκευάζονται νέα
μεγάλα φράγματα ή μεγάλοι δρόμοι ή πάρκα
αναψυχής μέσα στα όρια δασών, μετά από
κόψιμο εκατοντάδων ή και χιλιάδων δένδρων.
8.
Ας δούμε όμωςπώς έχει
το ζήτημα της αξίας
ή των αξιών του δάσους,
που εδώ και πολλά χρόνια έχει κριθεί
ότι χάρη σε αυτές τις αξίες
θα πρέπει να το προστατεύουμε.
9.
ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΟΥΔΑΣΟΥΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΟΙ
ΛΟΓΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ
Γνωρίζουμε όλοι ότι το δάσος:
Παράγει το απαραίτητο οξυγόνο και
δεσμεύει το διοξείδιο του άνθρακα.
Μειώνει την ένταση του φωτός και επιδρά
στη σύνθεσή του.
Αμβλύνει τις ακραίες θερμοκρασίες είτε
μεγάλες είτε μικρές.
10.
Απορροφά καιεξουδετερώνει διάφορες
επιβλαβείς ουσίες.
Μειώνει την ένταση του ανέμου.
Μειώνει τους θορύβους.
Αυξάνει τις βροχές.
Εμποδίζει την εξάτμιση του εδάφους
και αυξάνει την υγρασία του.
Δεν εξαντλεί το έδαφος και βοηθά στη
δημιουργία εδάφους.
Παράγει σημαντικές ποσότητες
βιομάζας, από την οποία παράγουμε
ενέργεια.
Μας προσφέρει πολλά δασικά
προϊόντα.
11.
Συγκρατεί τανερά της βροχής και τα
αφήνει να πέφτουν με δύναμη στο έδαφος
και να το διαβρώνουν.
Ενισχύει τα υπόγεια νερά.
Βελτιώνει την ποιότητα του νερού
ενεργώντας ως φυσικό φίλτρο.
Συγκρατεί το έδαφος και εμποδίζει τη
διάβρωση.
Δημιουργεί κατάλληλες συνθήκες για την
ανάπτυξη διαφόρων φυτών.
12.
Εξασφαλίζει κατάλληλεςσυνθήκες για την
προστασία, τη διατροφή, τη διατήρηση πολλών
οργανισμών. Ιδιαίτερα τα δάση της Ελλάδας έχουν
θαυμαστή
βιοποικιλότητα
και αυτό οφείλεται
στη γεωγραφική της θέση,
στο ποικίλο ανάγλυφό της,
που δημιουργεί ιδιαίτερες
κλιματικές και περιβαλλοντικές συνθήκες και στο
γεγονός ότι
η χώρα μας δεν καλύφθηκε με πάγους στην περίοδο
των παγετώνων.
13.
Η βιοποικιλότητα
δενείναι τίποτε άλλο παρά
«το εργαστήρι ζωής»
μέσα στο οποίο άνθρωποι, φυτά
και ζώα εξαρτώνται ο ένας από
τον άλλον.
Ο άνθρωπος εξασφαλίζει
από φυτά πολλά υλικά οικιακής
χρήσης,
υλικά οικοδομής
αλλά και φάρμακα
και από τα ζώα ένα μεγάλο τμήμα
της διατροφής του. Παράλληλα
ο άνθρωπος από τα παλιά
χρόνια βρήκε ευκαιρία να
εργασθεί σε αυτό ως
ξυλοκόπος, δασοφύλακας,
ρητινοσυλλέκτης, εργάτης στα
εργοστάσια επεξεργασίας των
προϊόντων του δάσους και στα
εργοστάσια παραγωγής
χαρτοπολτού, κ.ά..
14.
Κατά την πορείαολοκλήρωσης της
έρευνάς μας γινόταν σε όλους μας
σιγά –σιγά ξεκάθαρο
ότι η αξία που έχει αναγνωριστεί από
τον άνθρωπο στο δάσος είναι η
χρηστική αξία,
η αξία δηλ. που αυτό αποδίδει σε
εμάς χάριν στους δικούς μας
ανθρωπίνους σκοπούς και τα
συμφερόντα.
15.
Συγκεκριμένα διαπιστώσαμε ότιέχουν
κηρυχθεί και στην πατρίδα μας περιοχές
απόλυτης προστασίας της φύσης, μεταξύ
των οποίων και μεγάλα τμήματα δασών, ο
επονομαζόμενος «πυρήνας». Αυτό έγινε
λόγω της μεγάλης βιολογικής ή οικολογικής
αξίας τους και έχει απαγορευτεί κάθε
είδους δραστηριότητα στον πυρήνα κάθε
δάσους, πλην της επιστημονικής έρευνας.
16.
Ένα τέτοιο δάσοςείναι το δάσος Περτουλίου, το
οποίο βρίσκεται στα ορεινά της Θεσσαλίας στην
περιοχή της νότιας Πίνδου, σε υψόμετρο από
1150 έως 2060 μέτρα και τη διαχείρισή του έχει
αναλάβει το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Είναι
θαυμαστός βιότοπος της αρκούδας, του λαγού,
του λύκου, της αλεπούς, του κουναβιού, της
νυφίτσας, της πέρδικας, του φασιανού, κ.ά., έχει
ένα εκπληκτικής ομορφιάς –σχεδόν αμιγές-
ελατoδάσος και μικρές συστάδες άλλων δένδρων,
όπως φλαμουριάς, ιτιάς, κ.ά.
17.
Είχαμε την ευκαιρίανα φιλοξενηθούμε για δύο
ημέρες τον Φεβρουάριο
από το Περιβαλλοντικό Κέντρο Περτουλίου
Τρικάλων, όπου συμμετείχαμε
στο διήμερο περιβαλλοντικό πρόγραμμα
για το δάσος Περτουλίου,
μέσα από διδασκαλία, πολύ πιο ευχάριστης από
αυτήν που συνήθως παρακολουθούμε στο σχολείο
και μέσα από δράσεις στο δάσος και στο
χιονοδρομικό κέντρο.
18.
Δεν σας κρύβουμεότι στον απολογισμό μετά την επιστροφή μας,
συμφωνήσαμε ότι περιμέναμε να ακούσουμε περισσότερα για τις
υποχρεώσεις μας προς το δάσος και για τις ηθικές αξίες που
αυτό έχει και όχι μόνο για τις χρηστικές. Έτσι διαπιστώσαμε ότι
μεγάλα τμήματα δάσους με αξιόλογα βιολογικά, οικολογικά,
γεωμορφολογικά και αισθητικά στοιχεία χρησιμοποιούνται για
φυσιολατρικές δραστηριότητες και για την περιβαλλοντική
εκπαίδευση. Επίσης μας εξήγησαν οι υπεύθυνοι ότι το δάσος εδώ
και χρόνια προμηθεύει με ξύλα όλα τα σπίτια και τις τοπικές
επιχειρήσεις, όπως ξενώνες, ταβέρνες, καφενεία και παρέχει
εργασία σε πολλούς χωρικούς. Άλλοι από αυτούς κόβουν δέντρα
και άλλοι με τη βοήθεια μουλαριών, τα μεταφέρουν στον τόπο
φόρτωσης. Έγινε εξάλλου κατανοητό από όλους μας ότι το δάσος
Περτουλίου έχει συμβάλει από παλιά στην ευρύτερη οικονομική,
κοινωνική, τουριστική και πολιτιστική ανάπτυξη αυτού και των
γύρω χωριών.
19.
Η χώρα μαςέχει επικυρώσει με
νόμους διάφορες διεθνείς
συμβάσεις που αφορούν τη
διατήρηση καθώς και της άγριας
χλωρίδας και πανίδας και το
ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο
της χώρας μας το Συμβούλιο της
Επικρατείας, επιμένει να
υπερασπίζεται στις αποφάσεις
του την βιολογική ποικιλομορφία
και να εφαρμόζει με αυστηρότητα
τη νομοθεσία για την προστασία
των δασών και της άγριας ζωής.
20.
Η φύση αντιμετωπίζεταιστις δικαστικές αποφάσεις
ως φυσική κληρονομιά –ανάλογα με την πολιτιστική
κληρονομιά- πράγμα που σημαίνει ότι τα
οικοσυστήματα πρέπει να προστατεύονται και λόγω
της ιδιαίτερης αισθητικής τους αξίας και λόγω του
ευπαθούς χαρακτήρα τους και λόγω της
οικολογικής τους σημασίας.
21.
Ποιος θα μαςπληροφορήσει όμως πώς εκδόθηκαν
άδειες για να κτιστούν οικισμοί πανάκριβων
κατοικιών
στο βουνό του Διονύσου
ή γιατί ενώ έχουν ακυρωθεί οι άδειες οικοδομής
σπιτιών πολλών τετραγωνικών μέτρων στο
πολύπαθο από τις συχνές πυρκαγιές βουνό της
Πεντέλης
εξακολουθούν και στέκουν όρθιες αυτές
χωρίς να έχουν ακόμη κατεδαφιστεί;
22.
Γιατί άραγε ηδιάσωση της καφέ αρκούδας
ή του λύκου
ή του αγριόγατου της Κρήτης,
γνωστού ως «φουρόγατου»,
του Λύγκα της Πίνδου;
Απλώς και μόνο για τη μη διατάραξη της ισορροπίας
του εργαστηρίου της βιοποικιλότητας
ή για να έχουν την ευκαιρία να γνωρίζουν τα ζώα
αυτά
και οι μελλοντικές γενεές;
23.
Προτού απαντήσουμε αςεστιάσουμε σε ένα
άλλο εξίσου καταστροφικό έργο του
ανθρώπου
τις πυρκαγιές.
24.
Αν και οιδασικές πυρκαγιές αποτελούν από πολύ
παλαιά φυσικό φαινόμενο, οι συχνότατες
πυρκαγιές στη χώρα μας έχουν
οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές αιτίες.
Από τις πυρκαγιές της τελευταίας δεκαετίας στη
χώρα μας μόνο το 4% είχε φυσικά αίτια,
όπως π.χ. έναν κεραυνό,
περί το 23% οφειλόταν σε εγκληματική αμέλεια και
το 73% σε εμπρησμούς ή σε άγνωστα αίτια, κατά
πάσα πιθανότητα και αυτά εμπρησμοί.
Οι αιτίες που παρακινούν τους εμπρηστές στις
πράξεις τους είναι πολλές,
κυρίως όμως το ασαφές ιδιοκτησιακό καθεστώς,
η χαλαρή νομοθεσία γύρω από τις καταπατήσεις και
τους αποχαρακτηρισμούς δασών.
25.
Ας θυμηθούμε συνηθισμένεςερωτήσεις γεμάτες
αγωνία, που διατυπώνονται μετά από μια
μεγάλη πυρκαγιά,
ανάμεσα σε κατοίκους κοντινών περιοχών ή
ανάμεσα σε δημοσιογράφους και κατοίκους της
πληγμένης περιοχής:
Πείτε μας, πώς ξεκίνησε η πυρκαγιά;
Κάηκαν άνθρωποι;
Κάηκαν σπίτια;
Οι άνθρωποι έφυγαν από τα σπίτια τους; Θα μπορέσουν να
ξαναγυρίσουν σε αυτά;
Κάηκαν και καλλιέργειες;
Κάηκαν και πρόβατα σε στάνες;
26.
Διαπιστώνουμε ότι ηαναφορά στις απώλειες του άγριου
ζωικού και φυτικού κόσμου είναι σύντομη καθώς
επίσης και η αναφορά σε δασικές εκτάσεις και
συνήθως μόνον εάν αυτές, που υπήρχαν πριν από
την πυρκαγιά ήταν μεγάλης έκτασης.
Και όμως! Οι πυρκαγιές και οι εμπρησμοί τα τελευταία
χρόνια αποτελούν την κυριότερη αιτία του αφανισμού
των δασών μας μαζί με τα ζώα που ζουν μέσα σε
αυτά και των διαφόρων ειδών φυτών.
27.
Για τον λόγοαυτό ας έχουμε πάντα στο
νου μας:
Να μην ανάβουμε φωτιά, να μην
καπνίζουμε μέσα στο δάσος.
Να μην ανάβουμε φωτιά για κάψιμο
χόρτων, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς
μήνες και όταν φυσά.
Να μη χρησιμοποιούμε εργαλεία που
δημιουργούν σπινθήρες.
Να μην πετάμε υλικά, που μπορεί να
προκαλέσουν ανάφλεξη
(πετρελαιοειδή, κ.ά.).
28.
Να οργανωνόμαστεσε εθελοντικές οργανώσεις,
ιδιαίτερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες και να
βοηθούμε στο έργο της δασοπυρόσβεσης.
29.
Στα σπίτια μας:
Να κλαδεύουμε τα δέντρα που
ακουμπούν στο σπίτι μας.
Να σκουπίζουμε τακτικά τα ξερά
φύλλα.
Να διαθέτουμε πυροσβεστήρες και
μεγάλο λάστιχο νερού.
30.
Τα νεράτων βροχών διαβρώνουν τα
εδάφη των δασών και μη
συγκρατούμενα προκαλούν πλημμύρες
στους κοντινούς οικισμού.
Δημιουργούνται πολλοί χείμαρροι.
Χάνονται πολλά δασικά «προϊόντα»,
όπως ξυλεία, ρετσίνι, μέλι,
θεραπευτικά βότανα, κ.ά..
Δεν εμπλουτίζονται τα υπόγεια νερά
και προκαλείται λειψυδρία.
31.
Απαιτούνται ανυπολόγιστεςδαπάνες κρατικές για την
αποκατάσταση των ζημιών και αυτό αντανακλά
αρνητικά και στην οικονομική κατάσταση των πολιτών.
Δημιουργούνται προβλήματα υγείας ή ανεργίας σε
πολλούς από τους κατοίκους.
Οι κάτοικοι στερούνται των τόπων αναψυχής τους και
ενδεχομένως υφίσταται μείωση ο τουρισμός των
πληγέντων περιοχών.
Αλλάζει το κλίμα της περιοχής.
Πλήττεται ανεπανόρθωτα η βιοποικιλότητα του τόπου.
32.
Ας μας γίνεισυνείδηση και ας κινητοποιηθούμε!
Ο κίνδυνος καταστροφής των δασών μας από
τις πυρκαγιές και τους εμπρησμούς είναι
άμεσος.
33.
Όμως θεωρούμε ότιυπάρχει ένας ακόμη λόγος που
κάνει αυτούς τους ανθρώπους να λειτουργούν
τόσο απάνθρωπα. Ποτέ μέχρι σήμερα δεν
αντιμετωπίστηκε το φυσικό περιβάλλον πραγματικά
πέρα από τις αξίες που έχουν άμεση σχέση με το
φυσικό, το κοινωνικό, το οικονομικό και το
πολιτιστικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο ο
άνθρωπος ζει με δικαίωμα να αναπτύσσει την
προσωπικότητά του. Το δάσος δεν μπορεί να
αντιδράσει, το δάσος «δεν πονάει», όπως εμείς
και έτσι μπορούμε να το μεταχειριζόμαστε με
όποιον τρόπο εμείς θέλουμε και καταστρέφοντάς
το.
34.
Η προστασία τουπεριβάλλοντος αντιμετωπίζεται
μόνον
ως δικαίωμα του ανθρώπου στο περιβάλλον.
Υποβάθμιση του περιβάλλοντος = προσβολή της
αξίας του ανθρώπου.
Κριτήριο δηλ. του εάν υπάρχει ή όχι προσβολή του
περιβάλλοντος είναι εάν έχει προσβληθεί ή όχι η
προσωπικότητα του ανθρώπου και επομένως εάν
έχει μειωθεί ή όχι η αξία της.
35.
Χάρη λοιπόν στηναξία που αναγνωρίζεται στον άνθρωπο
προστατεύεται και η αξία του περιβάλλοντος, που
είναι εργαλειακή, καθαρά χρηστική προς όφελος του
ανθρώπου ή αλλιώς χάρη στο δικαίωμα του ανθρώπου
να του αναγνωρίζουν και να σέβονται τις αξίες που
συνθέτουν την προσωπικότητά του, αναγνωρίζεται και
προστατεύεται το φυσικό περιβάλλον, αφού είναι αυτό
που παρέχει στον άνθρωπο υγεία, εργασία, αναψυχή,
οικονομική δύναμη, προστασία και γενικότερα ποιότητα
ζωής. Και μήπως όλα αυτά μπορούν να μας οδηγήσουν
στο συμπέρασμα ότι εάν δεν έμπαιναν θέματα
προσβολής των δικαιωμάτων του ανθρώπου στη ζωή
του, στην ιδιοκτησία του ή στην υγεία του δεν θα
θεσπιζόταν ποτέ υποχρέωση προστασίας του φυσικού
μας περιβάλλοντος, επομένως και των δασών μας;
36.
Καταλήγουμε ότι δενυπάρχει αυτοτελής προστασία των
δασών μας και ο λόγος είναι το γεγονός ότι η
προστασία τους συνδέθηκε με ό,τι η κοινωνία θεωρεί
ορθολογικό, με ό,τι δηλ. η κοινωνία κρίνει ότι
ικανοποιεί τα ανθρώπινα συμφέροντα. Η προστασία
τους συνδέθηκε με το μοντέλο της βιώσιμης
οικονομικής ανάπτυξης και το μόνο που πιστεύουμε ότι
έχει γίνει τελικώς είναι , όπως π.χ. συμβαίνει στις
περιπτώσεις των εθνικών δρυμών, όπου δεν
επιτρέπεται το κυνήγι ορισμένων ειδών, δεν
επιτρέπεται η βόσκηση ζώων, δεν επιτρέπεται η
κατασκήνωση, δεν επιτρέπεται η ανοικοδόμηση, κ.ά.,
είναι να περιορισθεί σε πολλές περιπτώσεις η ατομική
μας ελευθερία χάρη στην προστασία του
περιβάλλοντος.
37.
Η νομοθεσία μαςπαραμένει εξαιρετικά
ανθρωποκεντρική.
Περιορίζεται μόνο σε ζητήματα εργαλειακής
διαχείρισης των στοιχείων, που το συνθέτουν
(δέντρα, κορμούς δέντρων, νερά, χλωρίδα και
πανίδα)
καθώς επίσης στην ποιότητα ζωής,
που η ορθή διατήρηση των δασών παρέχει
στον άνθρωπο.
38.
Είναι καιρός ναπάρουμε γενναίες αποφάσεις.
Δεν μπορούμε πλέον η προστασία των δασών να έχει
ωφελιμιστική βάση
ούτε να είναι απλώς φυσιολατρική ή αισθητική.
Είναι πια καιρός να ενστερνιστούμε πρότυπα αξιών
με τα οποία θα καταφέρουμε να αποδώσουμε
αξία στα δάση
γι’ αυτό που αυτά τα ίδια είναι από μόνα τους
και όχι επειδή μας είναι χρήσιμα
και έχουν μεγάλη οικονομική αξία
39.
Θα πρέπει ναπροβάλλεται και να εφαρμόζεται από
εμάς
η φιλική προς το περιβάλλον βιώσιμη ανάπτυξη.
Αυτό θα το πετύχουμε
εάν καταφέρουμε η διαχείριση όλων των στοιχείων
των δασών
να είναι άμεσα συνδεδεμένη
με τα πορίσματα της επιστήμης της Οικολογίας
και όχι με τα οικονομικά συμφέροντα,
πράγμα που εξακολουθεί,
δυστυχώς, να γίνεται σε μεγάλο βαθμό στη χώρα
μας.
40.
Σήμερα που, περισσότεροαπό κάθε άλλη φορά,
η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος
σχεδιάζεται επάνω σε παγκοσμιοποιημένα μοντέλα,
προβάλλει η ανάγκη:
• Να δράσουμε με την προσωπική μας πράξη,
• Να αποκτήσουμε γνώση και ευθύνη
• Να υπερβούμε την αντίθεση ατομικότητας-
συλλογικότητας.
Εάν αποδεχτούμε τη διαφορά μας από τη φύση
ως παράγοντα ρύθμισης και εξέλιξης της ζωής,
τότε ίσως καταφέρουμε να υπερβούμε τις ποικίλες έννοιες
της αξίας που αποδώσαμε στα δάση,
προκειμένου να νομιμοποιήσουμε τα ανθρώπινα
συμφέροντα ως λόγους προστασίας των δασών.
41.
Ας κάνουμε στόχοτων πράξεών μας
να φροντίζουμε και να νοιαζόμαστε
για τα δάση μας
γι’ αυτό που αυτά τα ίδια είναι
και όχι για την ωφέλεια που εμείς αποκομίζουμε
από αυτά.
Σας ευχαριστούμε
42.
Στην Ομάδα Π.Ε.2012-2013 «Η γαλανομάτα αρκούδα» συνεργάστηκαν
οι μαθητές της Β΄ τάξης
Αντώνης Βάγγερ
Γιάννης Γκιώνης
Μαρία Γκόγκου
Ιωάννα Ζάππα
Δήμητρα Kαβαρινού
Μιχάλης Καμπόσος
Χριστίνα Καραβίδα
Αγγελική Καραούλη
Έφη Κωστάκη
Κώστας Λαζαρίδης
Χριστίνα Λουγιάκη
Κωνσταντίνα Μαμάκου
Χαρούλα Βιτσαρά
