ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ, Κείμενο 20, μετάφραση, γραμματική, συντακτικό

1. ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ | μάθημα 20ο
68
Μάθημα 20ο
- Lectio vicesima
«Πίσω από τις κουρτίνες ή πως ο Κλαύδιος έγινε αυτοκράτορας»
① Μετάφραση κειμένου
Κείμενο στα λατινικά Μετάφραση στην ελληνική
Claudius Ο Κλαύδιος
quinquagesimo anno στο πεντηκοστό έτος
aetatis suae της ηλικίας του
cepit κατέλαβε
imperium την εξουσία
quodam από κάποιο
mirabili casu. παράδοξο και τυχαίο γεγονός.
Exclusus Διωγμένος
ab insidiatoribus από τους δολοφόνους
Caligulae, του Καλιγούλα,
recesserat in diaetam, είχε αποσυρθεί σε μια θερινή κατοικία,
cui nomen est της οποίας το όνομα είναι
Hermaeum. Ερμαίο.
Paulo post Λίγο αργότερα
exterritus rumore τρομοκρατημένος από την είδηση
caedis της σφαγής
prorepsit σύρθηκε
ad proximum solarium προς το πιο κοντινό λιακωτό
et abdidit se και κρύφτηκε
inter vela ανάμεσα στα παραπετάσματα
praetenta foribus. που κρεμόντουσαν από την πόρτα.
Miles Ένας στρατιώτης
discurrens που έτρεχε εδώ και εκεί
animadvertit πρόσεξε
pedes eius; τα πόδια του.
adgnovit Αναγνώρισε
eum latentem; αυτόν που κρυβόταν.
extractum Αφού τον τράβηξε έξω
eum salutavit τον προσαγόρευσε
imperatorem. αυτοκράτορα.
Hinc Από εκεί
eum adduxit τον οδήγησε
ad suos commilitones. στους συστρατιώτες του.
Ab his Από αυτούς
delatus est μεταφέρθηκε
in castra στο στρατόπεδο
tristis et trepidus, περίλυπος και έντρομος (περιδεής),
dum obvia turba ενώ το πλήθος που τον συναντούσε
miseratur eum τον λυπόταν
quasi moriturum. σαν να επρόκειτο να πεθάνει.
Postero die Την άλλη μέρα
Claudius factus est ο Κλαύδιος ανακηρύχτηκε
imperator. αυτοκράτορας.

2. ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ | μάθημα 20ο
69
② Γραμματική κειμένου
1) ΡΗΜΑΤΑ
☞ μετοχή ενεστώτα ενεργητικής φωνής :
Η μετοχή ενεστώτα σχηματίζεται από το θέμα του ενεστώτα και την κατάληξη – ns (για τα ρήματα της
1ης
και 2ης
συζυγίας) και την κατάληξη – ens (για τα ρήματα της 3ης
και 4ης
συζυγίας). Δηλαδή :
θέμα ενεστώτα + - ns ή - ens
Η μετοχή του ενεστώτα κλίνεται σαν τριτόκλιτο επίθετο ( τριγενές και μονοκατάληκτο) με τη μόνη
διαφορά ότι σχηματίζει την αφαιρετική ενικού σε – i όταν χρησιμοποιείται επιθετικά ενώ στις
υπόλοιπες περιπτώσεις κανονικά σε – e.
 Σημείωση: Το βοηθητικό ρήμα sum δεν σχηματίζει μετοχή ενεστώτα παρά μόνο όταν είναι
σύνθετο.
μετοχές ενεστώτα ενεργητικής φωνής
ρήμα sum 1η
συζυγία 2η
συζυγία 3η
συζυγία 4η
συζυγία
πρόθεση +
sens
amans delens legens audiens
☞ μετοχή μέλλοντα ενεργητικής φωνής :
η μετοχή του μέλλοντα στην ενεργητική φωνή σχηματίζεται από το θέμα του σουπίνο* και την
προσθήκη της κατάληξης - rus /- ra /- rum. Δηλαδή :
θέμα σουπίνο + - rus /- ra / - rum
Η μετοχή του μέλλοντα του βοηθητικού ρήματος sum είναι futurus/futura/futurum.
μετοχές μέλλοντα ενεργητικής φωνής
ρήμα sum 1η
συζυγία 2η
συζυγία 3η
συζυγία 4η
συζυγία
futurus
futura
futurus
amaturus
amatura
amaturum
deleturus
deletura
deleturum
lecturus
lectura
lecturum
auditurus
auditura
auditurum
 Σημείωση : οι μετοχές του ενεργητικού μέλλοντα κλίνονται κατά τα επίθετα της β’ κλίσης.
☞ απαρέμφατο μέλλοντα ενεργητικής φωνής :
το απαρέμφατο του μέλλοντα της ενεργητικής φωνής σχηματίζεται από τη μετοχή του μέλλοντα και το
απαρέμφατο ενεστώτα του ρήματος sum, δηλαδή το esse.
μετοχή μέλλοντα + esse
απαρέμφατα μέλλοντα ενεργητικής φωνής
ρήμα sum 1η
συζυγία 2η
συζυγία 3η
συζυγία 4η
συζυγία
futurum
futuram
futurum
futuros
futuras
futura
esse
amaturum
amaturam
amaturum
amaturos
amaturas
amatura
esse
deleturum
deleturam
deleturum
deleturos
deleturas
deletura
esse
lecturum
lecturam
lecturum
lecturos
lecturas
lectura
esse
auditurum
audituram
auditurum
audituros
audituras
auditura
esse

3. ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ | μάθημα 20ο
70
☞ υποτακτική ενεργητικού μέλλοντα :
η υποτακτική μέλλοντα ενεργητικής φωνής σχηματίζεται περιφραστικά από τη μετοχή του μέλλοντα
και την υποτακτική του ρήματος sum. Δηλαδή :
μετοχή μέλλοντα + υποτακτική ενεστώτα του sum
sum 1η
συζυγία 2η
συζυγία 3η
συζυγία 4η
συζυγία
futurus sim amaturus sim deleturus sim lecturus sim auditurus sim
futura sis amatura sis deletura sis lecctura sis auditura sis
futurum sit amaturum sit deleturum sit lecturum sit auditurum sit
futuri simus amaturi simus deleturi simus lecturi simus audituri simus
futurae sitis amaturae sitis deleturae sitis lecturae sitis auditurae sitis
futura sint amatura sint deletura sint lectura sint auditura sint
☞ περιφραστική συζυγία ενεργητικής φωνής :
Όταν επιθυμούμε να εκφράσουμε την επικείμενη πράξη, αυτό που πρόκειται, που αναμένεται να γίνει,
χρησιμοποιούμε την ενεργητική περιφραστική συζυγία. Η ενεργητική περιφραστική συζυγία
σχηματίζεται από τη μετοχή του ενεργητικού μέλλοντα και το βοηθητικό ρήμα sum.
χρόνος ενεργητική περιφραστική συζυ-
γία
ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ lecturus/a/um sum
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ lecturus/a/um eram
ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ lecturus/a/um ero
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ lecturus/a/um fui
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ lecturus/a/um fueram
Σ. ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ lecturus/a/um fuero
③ Συντακτικό κειμένου
1) ΜΕΤΟΧΕΣ
☞ Η χρήση των χρόνων των μετοχών
Στη λατινική γλώσσα υπάρχουν και χρησιμοποιούνται τρεις μετοχές : του ενεργητικού ενεστώτα, του
ενεργητικού μέλλοντα και του παθητικού παρακειμένου. Η κάθε μια απ’ αυτές χρησιμοποιείται για να
καταδείξει διαφορετική χρονική σχέση :
 Η μετοχή του ενεργητικού ενεστώτα χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε πράξη σύγχρονη
(δηλαδή ταυτόχρονη) με την πράξη του ρήματος.
 Η μετοχή του ενεργητικού μέλλοντα χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε πράξη υστερόχρονη
(δηλαδή μεταγενέστερη) από την πράξη του ρήματος.
 Η μετοχή του παθητικού παρακειμένου χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε πράξη προτερόχρονη
(δηλαδή προγενέστερη) από την πράξη του ρήματος.
☞ Τα είδη των μετοχών
I. ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ : έχει την ίδια ακριβώς χρήση με την επιθετική μετοχή της αρχαίας ελληνικής
γλώσσας. Πολλές φορές όμως στη λατινική γλώσσα, αντί της επιθετικής μετοχής, έχουμε ανα-
φορική πρόταση.
II. ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ : χρησιμοποιείται μετά από ρήματα αισθήσεως και τα ρήματα facio, fingo,
induco.
III. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ : έχει την ίδια ακριβώς χρήση με την επιρρηματική αντωνυμία της αρχαίας
ελληνικής και μπορεί να διακριθεί σε αιτιολογική, χρονική κ.ο.κ.

4. ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ | μάθημα 20ο
71
☞ Υποκείμενο της μετοχής
Συντακτικά το υποκείμενο της μετοχής εξαρτάται από τη μορφή της μετοχής. Διακρίνουμε δυο είδη
μετοχής σύμφωνα με τα οποία έχουμε και τη σύνταξη του υποκειμένου:
I. ΣΥΝΗΜΜΕΝΗ ΜΕΤΟΧΗ : το υποκείμενό της είναι κάποιος από τους όρους της πρότασης (συνήθως
το υποκείμενο ή το αντικείμενο του ρήματος).
II. ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΕΤΟΧΗ : είναι η μετοχή που δεν εξαρτάται από κανέναν από τους όρους της πρότασης
στην οποία βρίσκεται και το υποκείμενό της δεν είναι κάποιος από τους βασικούς όρους της
πρότασης. Σ’ αυτή τη περίπτωση μάλιστα συνήθως η μετοχή και το υποκείμενό της τίθεται σε
πτώση αφαιρετική (είναι η αντίστοιχη γενική απόλυτος της αρχαίας ελληνικής).
2) Ο ΧΡΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ dum
Ο σύνδεσμος dum εισάγει δευτερεύουσα χρονική πρόταση κατά την οποία επιθυμούμε να
εκφράσουμε μια πράξη που συνεχίζεται κατά την διάρκεια κάποιας άλλης. Αυτή η χρονική πρόταση
εισάγεται με το σύνδεσμο dum και εκφέρεται πάντοτε με οριστική ενεστώτα, ανεξάρτητα από το
χρόνο του ρήματος της κύριας πρότασης.
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
 quinquagesimo : προσοχή ! Το αριθμητικό επίθετο δεν σχηματίζει κλητική.
 aetatis : γενική πληθυντικού αριθμού σε – um και σε – ium.
 exterritus : μετοχή παθητικού παρακειμένου του ρήματος exterreo – exterrui – exteritum – exterrere (2).
 praetenta : μετοχή του παθητικού παρακειμένου του ρήματος praetendo – praetendi – praetendum – praetendere
(3).
 discurrens : μετοχή ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος discurro – discurri – discursum – discurrere (3).
 extractum : μετοχή του παθητικού παρακειμένου του ρήματος extraho – extraxi – extractum – extrahere (3).
 obvia : το επίθετο δεν σχηματίζει παραθετικά γιατί δηλώνει μια απόλυτη έννοια.
 moriturum : μετοχή μέλλοντα του ρήματος morior – mortuus sum – mori (3/αποθετικό). Προσοχή στη μετοχή του
μέλλοντα που σχηματίζεται moriturus/a/um.
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ
 casu : αφαιρετική του εξωτερικού αναγκαστικού αιτίου ή του τρόπου.
 aetatis : γενική διαιρετική.
 exclusus : χρονική μετοχή συνημμένη στο Claudius. Εκφράζει το προτερόχρονο.
 ab insidiatoribus : εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου. Τίθεται εμπρόθετα γιατί πρόκειται για έμψυχο.
 Caligulae : γενική αντικειμενική στο insidiatoribus.
 cui…Hermaeum: δ/α αναφορική πρόταση, προσδιοριστική στο diaetam. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία cui και
εκφέρεται με οριστική ενεστώτα, γιατί δηλώνει κάτι το πραγματικό.
 cui : δοτική προσωπική κτητική.
 Hermaeum : είναι κατηγορούμενο στο nomen. Υπάρχει όμως και δεύτερη άποψη που υποστηρίζει ότι το Hermaeum
είναι παράθεση στο nomen γιατί το sum όταν συνοδεύεται από δοτική προσωπική κτητική δεν είναι συνδετικό ρήμα,
άρα δεν δέχεται κατηγορούμενο.
 exterritus: αιτιολογική μετοχή (ως μετοχή ρήματος ψυχικού πάθους) συνημμένη στο Claudius. Εκφράζει το
προτερόχρονο.
 rumore : αφαιρετική του εξωτερικού αναγκαστικού αιτίου. Τίθεται απρόθετα γιατί αναφέρεται σε κάτι άψυχο.
 paulo : αφαιρετική του μέτρου ή της διαφοράς (από το post που έχει συγκριτική έννοια).
 discurrens : επιθετική (ή χρονική) μετοχή συνημμένη στο miles. Εκφράζει το σύγχρονο.
 latentem : κατηγορηματική μετοχή από το adgnovit (ρήμα που εκφράζει άμεση αντίληψη).
 extractum : χρονική μετοχή συνημμένη στο eum. Εκφράζει το προτερόχρονο.
 ab his : εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου. Τίθεται εμπρόθετα γιατί αναφέρεται σε έμψυχο.
 tristis/trepidus : επιρρηματικά κατηγορούμενα του τρόπου στο Claudius.
 dum…miseratur : δ/α χρονική πρόταση. Εισάγεται με το χρονικό σύνδεσμο dum, εκφέρεται με οριστική ενεστώτα
(ανεξάρτητα από το ρήμα της κύριας πρότασης/λατινισμός) και φανερώνει το σύγχρονο.
 moriturum : αιτιολογική μετοχή συνημμένη στο eum. Φανερώνει υποκειμενική αιτιολογία (λόγω του quasi) και το
υστερόχρονο.
 die : αφαιρετική του χρόνου, που δείχνει το πότε έγινε κάτι.
©Θάνος Σταυρόπουλος – φιλόλογος, MSc.
thanosstavropoulos@yahoo.gr