Downloaded 52 times
บทที่ 1
- 1. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา 1 Introduction to technologies and educational media
- 2. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา 2 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา
- 3. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา 3 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสือการศึกษา ่ บทที่ 1 โครงร่างเนื้อหาของบท คาสาคัญ 1. ความหมาย เทคโนโลยี เทคโนโลยีการศึกษาและ เทคโนโลยี สื่อการศึกษา เทคโนโลยีการศึกษา 2. ความเป็นมาและพัฒนาการของเทคโนโลยีและ นวัตกรรมการศึกษา สื่อการศึกษา สื่อการศึกษา 3. บทบาทและความสาคัญของเทคโนโลยีและสื่อการศึกษา การออกแบบการสอน วัตถุประสงค์การเรียนรู้ ขอบข่ายของเทคโนโลยี 1. อธิบายความหมายของเทคโนโลยี เทคโนโลยีการศึกษาและ การศึกษา นวัตกรรมการศึกษาได้ 2. วิเคราะห์ขอบข่ายเทคโนโลยีการศึกษาได้ 3. เปรียบเทียบพัฒนาการของเทคโนโลยีการศึกษาได้ กิจกรรมการเรียนรู้ 1. บรรยายเกี่ยวกับมโนทัศน์เชิงทฤษฎี หลักการ เรื่อง ความหมาย พัฒนาการ ขอบข่ายของเทคโนโลยีและ สื่อการศึกษา 2. นักศึกษาแบ่งเป็นกลุ่มย่อย กลุ่มละ 3 คน ศึกษาจาก สิ่งแวดล้อมทางการเรียนรู้บนเครือข่าย http://ednet.kku.ac.th/~sumcha/web-230301/ โดย ศึกษาสถานการณ์ปัญหาบทที่ 1 วิเคราะห์ทาความเข้าใจ ค้นหาคาตอบจากเอกสารประกอบการสอนและแหล่ง เรียนรู้บนเครือข่าย ร่วมกันสรุปคาตอบ แล้วนาเสนอใน รูปแบบ Power point 3. นักศึกษาร่วมกันสรุปองค์ความรู้และแลกเปลียนความ ่ คิดเห็น โดยผูสอนตั้งประเด็น และอธิบายเพิ่มเติม ้ สถานการณ์ปัญหา (Problem-based learning)
- 4. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา 4 คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น จะทาการจัดอบรม สั ม มนาครู ที่ ส อนในระดั บ การศึ ก ษาขั้ น พื้ น ฐานทั่ ว ภาค ตะวันออกเฉียงเหนือ ในหัวเรื่องเกี่ยวกับการนาเทคโนโลยีมาใช้ใน การจัดการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์พิจารณาแล้วเห็นว่าท่านมี ความเหมาะสมที่จะทาหน้าที่เป็นผู้ช่วยวิทยากรให้ความรู้ในงาน สัมมนาดังกล่าว ในหัวข้อความหมาย พัฒนาการและขอบข่ายของ เทคโนโลยีทางการศึกษาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน และแนวโน้ มใน อนาคต ซึ่งท่านจะต้องคอยให้คาแนะนาตลอดจนช่วยเหลือครู อาจารย์ที่เข้าร่วมอบรมภารกิจของผู้ช่วยวิทยากรต้องเตรียมความ พร้อมให้กับตัวเองโดยการศึกษาข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยี ทางการศึกษา ภารกิจของผู้ช่วยวิทยากร 1. สรุปสาระสาคัญเกี่ยวกับ ความหมายของเทคโนโลยี และสื่อการศึกษา พร้อมทั้ง เปรียบเทียบพัฒนาการทางเทคโนโลยีทางการศึกษาในช่วงยุคต่างๆ 2. จาแนกองค์ประกอบขอบข่ายของเทคโนโลยีทางการศึกษาว่ามีความสาคัญต่อการจัด การศึกษาในยุคปัจจุบันอย่างไร 3. Educational Technology และ Instructional Technology มีความเหมือน ความ แตกต่างหรือสัมพันธ์กันอย่างไร 4. การประยุกต์ความรู้เกี่ยวกับเทคโนโลยีทางการศึกษามาใช้แก้ปัญหาเกี่ยวกับการเรียนรู้ ในยุคปฏิรูปการเรียนรู้อย่างเป็นรูปธรรมได้อย่างไร
- 5. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา 5 ความหมาย เทคโนโลยี เทคโนโลยีการศึกษา ความเป็นมาและพัฒนาการ ของเทคโนโลยีการศึกษา ความแตกต่ า งระหว่ า ง เ ท ค โ น โ ล ยี กา ร ศึ ก ษ า กั บ ค ว า ม เ ป็ น ม า แ ล ะ เทคโนโลยีในการศึกษา พั ฒ นาการของการออกแบบ การสอน ค ว า ม เ ป็ น ม า แ ล ะ สาระสาคัญ พั ฒ นาการของสื่ อ การเรี ย น ในบทที่ 1 การสอน ขอบข่ ายของเทคโนโล ยี การศึกษา พื้นฐานของคอมพิวเตอร์ การออกแบบ เพื่อการสอน การพัฒนา เทคโนโลยี ก ารสอนใน ปัจจุบัน การใช้ การจัดการ การประเมินผล ความหมาย เทคโนโลยี เทคโนโลยีการศึกษาและสื่อการศึกษา ความเจริญก้าวทางด้านวิทยากรสมัยใหม่ในปัจจุบัน ล้วนเป็นผลมาจากการศึกษา ค้นคว้า ทดลอง หรือการประดิษฐ์คิดค้นสิ่งอานวยความสะดวกทั้งในด้านการทางาน การติดต่อสื่อสาร และ การดาเนินชีวิตที่สะดวกสบาย รวดเร็ว ความก้าวหน้าดังกล่าวอาศัยความรู้ทางวิทยาศาสตร์ และ ประยุกต์มาใช้ในการพัฒนางานทางด้านต่างๆ ที่เรียกว่า “เทคโนโลยี” (Technology) ความหมายของเทคโนโลยี “เทคโนโลยี ” หมายถึ ง การน าแนวคิ ด หลักการ เทคนิค วิธีการ กระบวนการ ตลอดจนผลิตผล ทางวิทยาศาสตร์มาประยุกต์ใช้ในระบบงานต่างๆ เพื่อ ปรับปรุงระบบงานนั้นๆ ให้ดีขึ้น และมี ประสิทธิภาพ
- 6. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา 6 ยิ่งขึ้น ตลอดจนเพื่อแก้ปัญหาในการปฏิบัติ งาน เช่น การเกษตร การแพทย์ อุตสาหกรรม ธุรกิจ และความมั่นคงของประเทศ ต่างก็นาเทคโนโลยีมาใช้เพื่อก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสาขาวิชาชีพของ ตนอย่างเต็มที่ อันจะเอื้ออานวยในด้านต่างๆ ดังนี้ (สุมาลี ชัยเจริญ, 2551) 1. ประสิทธิภาพ (Efficiency) เทคโนโลยีจะช่วยให้การทางานนั้นถูกต้องและรวดเร็ว มี ปริมาณผลผลิตที่เพิ่มมากขึ้นภายใต้ทรัพยากรทีถูกใช้อย่างจากัด ่ 2. ประสิทธิผล (Effectiveness) เทคโนโลยีจะช่วยให้การทางานบรรลุผลตามเป้าหมายที่ กาหนดไว้อย่างมีคุณภาพ 3. ประหยัด (Economy) จะช่วยประหยัดเวลา ทรัพยากร และก่อให้เกิดประโยชน์ สูงสุด ทาให้ราคาของผลิตผลนั้นถูกลง 4. ปลอดภัย (Safety) เป็นระบบการทางานที่ส่งผลให้เกิดความปลอดภัยเพิ่มขึ้น ปัจจุบัน ได้มีการนาเทคโนโลยีมาใช้ในการพัฒนางาน ในหลายวงการ เช่น วงการทหาร เรียกว่า เทคโนโลยี ทางการทหาร (Military Technology) นามาใช้ในการพัฒนางานการผลิต เครื่ อ งมื อ และวิ ธี ก ารต่ า งๆในทางการแพทย์ เรี ย กว่ า เทคโนโลยี ท างการแพทย์ ( Medical Technology) ที่ ใ ช้ ใ นการผ่ า ตั ด ด้ ว ยแสงเลเซอร์ เ ท ค โ น โ ล ยี ท า ง ก า ร เ ก ษ ต ร ( Agricultural Technology) เช่น การสร้ างเครื่องมือสาหรับเกี่ยว ข้าว ไถนา หรือนวดข้าว สิ่งเหล่านี้จะช่วยให้การทางาน เป็นไปอย่างสะดวก รวดเร็ว ประหยัดทั้งแรงงานและ ค่ า ใช้ จ่ า ย ส าหรั บ งานด้ า นธุ ร กิ จ ได้ แ ก่ การน า คอมพิวเตอร์มาช่วยจัดระบบงานต่างๆ เช่น การเบิก จ่ายเงินธุรกิจธนาคาร อาทิ การฝากถอนเงินด้วยบั ตร ATM หรือการโอนเงินด้วยระบบคอมพิวเตอร์ ตลอดจน ระบบการผลิตสินค้าในโรงงาน ฯลฯ จาก ประโยชน์นานัปการที่ได้รับจากเทคโนโลยีที่มีต่อการพัฒนาด้านต่างๆดังกล่าวข้างต้น เช่นเดียวกัน ทางด้านการศึกษาได้ตระหนักถึงความสาคัญและความจาเป็นในการนาเทคโนโลยีมาใช้ในการ พัฒนาระบบการศึกษาให้มีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น เรียกว่า เทคโนโลยีการศึกษา (Educational Technology) ทั้งนี้เพื่อมุ่งเน้นให้การดาเนินการจัดการศึกษา ซึ่งเป็นหลักที่สาคัญในการพัฒนา ประเทศเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ความหมายของเทคโนโลยีการศึกษา คณะกรรมการกาหนดศัพท์และความหมายของสมาคมเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา ของสหรั ฐ อเมริ ก า (AECT, 1979) อธิ บ ายว่ า “เทคโนโลยี ก ารศึ ก ษา” (Educational Technology) เป็นกระบวนการที่มีการบูร ณาการอย่ า งซั บ ซ้ อ น เกี่ ย วกั บ บุ ค คล กรรมวิ ธี แนวคิ ด เครื่ อ งมื อ และองค์ ก ร เพื่อนาไปใช้ ในการวิเคราะห์ ปัญหา สร้า ง ประยุ ก ต์ ใ ช้ ประเมิ น ผล และจั ด การ แก้ปัญหาต่างๆ ดังกล่าวที่เกี่ยวข้องกับการ
- 7. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา 7 เรียนรู้ของมนุษย์ในทุกลักษณะ หรืออาจกล่าวได้ว่า “เทคโนโลยีการศึกษา” และขั้นตอนการ แก้ปัญหาต่างๆ รวมถึงแหล่งการเรียนรู้ที่ได้มีการออกแบบ เลือก และนามาใช้เพื่อใช้ เพื่อมุ่งสู่ จุดมุ่งหมาย คือ การเรียนรู้ นั่นเอง จากความหมายของสมาคมเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษาของสหรัฐอเมริกา ดังกล่าว ข้างต้น ได้มีการขยายแนวคิดเกี่ยวกับเทคโนโลยีการศึกษาเพราะการเปลี่ยนแปลงอันเนื่องมาจาก การเปลี่ยนกระบวนทัศน์จากพื้นฐานทางทฤษฎีการเรียนรู้พฤติกรรมนิยม (Behaviorism) มาสู่ พุ ท ธิ ปั ญ ญานิ ย ม (Cognitivism) และคอนสตรั ค ติ วิ ส ต์ (Constructivism) กอปรทั้ ง ความ เปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีใหม่ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร จึงได้มี การปรับเปลี่ยนความหมายของเทคโนโลยีก ารศึ กษาให้เหมาะสมกับสภาพความเปลี่ยนแปลง (สุมาลี ชัยเจริญ, 2551) ดังนี้ เทคโนโลยี ก ารศึ ก ษา หรื อ เทคโนโลยี ก ารสอน (Instructional Technology) หมายถึงทฤษฎี และการปฏิบัติเกี่ยวกับ การออกแบบ การพัฒนา การใช้ การจัดการ และการ ประเมินของกระบวนการและแหล่งเรียนรู้ สาหรับการเรียนรู้ (Seels, 1994) จากนิยามข้างต้นจะเห็นได้ว่า เทคโนโลยีการศึกษา ไม่ได้มีขอบเขตของสาขาวิชาที่ เกี่ยวข้องกับการออกแบบหรือผลิตสื่อการสอนเท่านั้น แต่ยังมีขอบเขตที่กว้างขวางที่ครอบคลุมถึง การนาเทคนิค วิธีการ ตลอดจนทั้งสิ่งประดิษฐ์มาใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนรู้ของผู้เรียน ความหมายของนวัตกรรมการศึกษา “นวัตกรรมการศึกษา” คือ การทาสิ่งใหม่ๆ ซึ่งอาจจะเป็นความคิดหรือการกระทา หรือ สิ่งประดิษฐ์ขึ้น โดยอาศัยหลักการ ทฤษฎี ที่ได้ผ่านการทดลองวิจัยจนเชื่อถือได้ เข้ามาใช้ใน การศึกษา เพื่อเพิ่มพูนประสิทธิภาพของการเรียนการสอน ลักษณะเด่นทีจัดว่าเป็นนวัตกรรมการศึกษา ่ 1. จะต้องเป็นสิ่งใหม่ทั้งหมด หรือบางส่วนอาจใช้ เป็นของเก่าที่ใช้ในอดีตแล้วนามาปรับปรุงใหม่ให้ดียิ่งขึ้น 2. มีการ ศึกษา ทดลอง โดยอาศัยหลักการ ทฤษฎี มาใช้อย่างเป็นระบบ 3. มีการพิสูจน์ด้วยการทดลองหรือวิจัย 4. ยังไม่เป็นส่วนหนึ่งของระบบงาน ในปัจจุบัน หากว่า สิ่งใหม่ นั้นได้มการเผยแพร่จนเป็นสิ่งที่ ี ยอมรับกันโดยทั่วไป แล้วจะกลายเป็นเทคโนโลยี ขอบข่ายของเทคโนโลยีการศึกษา มาตรฐานหรือขอบข่ายเกี่ยวกับเทคโนโลยีการศึกษาที่นักการศึกษา หรือผู้ที่ทางานด้าน การศึกษาถือว่าเป็นสิ่งสาคัญที่จะต้องรู้จักและทาความเข้าใจ เพราะจะช่วยให้เราสามารถกาหนด สร้างสรรค์และระบุขอบข่ายงานด้านเทคโนโลยีการศึกษา ซึ่ง International Society for technology in education (ISTE) ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักสาคัญได้พัฒนาและกาหนดมาตรฐานที่
- 8. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา 8 สาคัญสาหรับครูและผู้เรียนเกี่ยวกับเทคโนโลยีการศึกษาว่าต้องรู้ อะไรบ้าง ซึ่งหน่วยงานดังกล่าว ได้รับทุนสนับสนุนการศึกษาวิจัยจากรัฐบาลสหรัฐอเมริกา เพื่อกาหนดประเด็นต่างๆด้านการใช้ เทคโนโลยีเพื่อพัฒนาการเรียนรู้สาหรับประเทศสหรัฐอเมริกา โดยจะมีทั้งมาตรฐานสาหรับครูว่า จะต้องมีทักษะ ความรู้ และใช้เทคโนโลยีสนับสนุนผู้เรียนอย่ างไร ตลอดจนมาตรฐานของผู้เรียนที่ จะต้องมีทักษะและความรู้ด้านเทคโนโลยีอย่างไร เพื่อให้สอดรับกับความเปลี่ยนแปลงของสังคมโลก องค์กรทางวิชาชีพของนักเทคโนโลยีการศึกษาที่สาคัญอีกองค์กร คือ Association for educational communication and technology (AECT) ได้พัฒนามาตรฐานที่เป็นแนวทาง สาหรับครูด้านเทคโนโลยีการศึกษาทั้งในปัจจุบันและอนาคต ซึ่ง Barbara และ Rita (1994 อ้างถึง ในสุมาลี ชัยเจริญ, 2551) ได้อธิบายนิยามดังกล่าวของเทคโนโลยีการศึกษา คือ ทฤษฎีและการ ปฏิบัติในขอบข่ายที่เกี่ยวข้องกับ การออกแบบ การพัฒนา การใช้การจัดการ และประเมินผล ของ กระบวนการและแหล่งการเรียนสาหรับการเรียนรู้ ดังจะเห็นความสัมพันธ์ของขอบข่ายทั้ง 5 ได้แก่ การออกแบบ (Design) การพัฒนา (Development) การใช้ (Utilization) การจัดการ (Management) และการประเมิน (Evaluation) ดังแสดงไว้ในภาพและมีรายละเอียดดังนี้ ภาพที่ 1-1 แสดงความสัมพันธ์ระหว่างขอบข่ายของเทคโนโลยีการศึกษา (สุมาลี ชัยเจริญ, 2551) ตารางที่ 1.1 แสดงการเปรียบเทียบองค์ประกอบต่างๆในขอบข่ายของเทคโนโลยีการศึกษา ขอบข่ายหลักและขอบข่ายย่อยของเทคโนโลยีการศึกษา การออกแบบ การพัฒนา การใช้ การจัดการ การประเมินผล
- 9. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา 9 - การออกแบบ - เทคโนโลยี - การใช้สื่อ - การจัดการ - การวิเคราะห์ ระบบการสอน สิ่งพิมพ์ - การ เผ ยแ พร่ โครงการ ปัญหา - การออกแบบ - เทคโนโลยีด้าน นวัตกรรม - การจัดการ - การวัดตาม สาร โสตทัศน์ - การนาไปใช้ ทรัพยากร เกณฑ์ - กลยุทธ์การ - เทคโนโลยี สาหรับตนเอง - การจัดการ - การประเมิน สอน คอมพิวเตอร์ และใน ระบบขนส่ง ระหว่าง - คุณลักษณะ - เทคโนโลยี สถานศึกษา - การจัดการ กระบวนการ ของผู้เรียน บูรณาการ - นโยบายและ สารสนเทศ - การประเมิน กฎระเบียบ แบบองค์รวม
- 10. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา10 การออกแบบ (Design) เป็นขอบข่ายที่แสดงให้เห็นถึงกรอบหรือโครงร่างที่แสดงความ เชื่ อ มโยงระหว่ า งหลั ก การและทฤษฎี พื้ น ฐานต่ า งๆ ที่ จ ะน าไปสร้ า งและพั ฒ นางานทางด้ า น เทคโนโลยีและสื่อการศึกษาอย่างเป็นรูปธรรม เช่นเดียวกับที่สถาปนิกสร้างพิมพ์เขียวของอาคาร การออกแบบมีการเปลี่ยนแปลงตามหลักจิตวิทยาการเรียนรู้เป็นสาคัญจากพฤติกรรมนิยมมาเป็น พุทธิปัญญานิย มและคอนสตรัติวิสต์ดังที่พบเห็นในปัจจุบัน ในการออกแบบงานทางเทคโนโลยี การศึกษามี 4 ด้าน คือ การออกแบบระบบการสอน การออกแบบสาร กลยุทธ์การสอน และ คุณลักษณะของผู้เรียน การออกแบบระบบการสอน เป็นการกาหนดระบบการสอนทั้งหมด รวมทั้งการจัด ระเบียบของกระบวนการ ขั้นตอน ที่หลอมรวมทั้งขั้นการวิเคราะห์ การออกแบบ การพัฒนา การ นาไปใช้และการประเมินการเรียนการสอน การออกแบบสาร เป็นการวางแผนสาหรับจัดกระทากับสารในทางกายภาพ ที่จะให้ผู้เรียน รับรู้ ใส่ใจ และเรียกสารกลับมาใช้ได้เมื่อต้องการ กลยุทธ์การสอน เป็นการระบุการเลือก และลาดับเหตุการณ์ ตลอดจนกิจกรรมการเรียนรู้ สาหรับบทเรียน คุณลักษณะของผู้เรียน เป็นสิ่งสาคัญในการออกแบบที่ต้องคานึงถึงพื้นฐานประสบการณ์ เดิมของผู้เรียน ความแตกต่างของผู้เรียน เช่น เพศ อายุ รูปแบบการเรียน ฯลฯ ซึ่งจะส่งผลต่อ ประสิทธิภาพในการออกแบบ การพัฒนา (Development) เป็นขอบข่ายของการสร้างผลิตภัณฑ์ในรูปแบบของสื่อ ต่างๆโดยนาพื้ นฐานที่ ได้ออกมาพัฒนาเป็นสื่ อที่อาศัยคุณลั กษณะของสื่อต่ างๆ คื อ เทคโนโลยี สิ่งพิมพ์ เทคโนโลยีด้านโสตทัศน์ เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ และเทคโนโลยีบูรณาการ เทคโนโลยีสิ่งพิมพ์ เป็นแนวทางในการผลิตหรือขนส่งเนื้อหาไปยั งผู้เรียน เช่น หนังสือ และภาพนิ่งต่างๆ เป็นต้น ในการพัฒนาสื่อประเภทนี้จะต้องพิจารณาถึงคุณลักษณะของสื่อ ที่เป็น ตัว อั ก ษร ภาพนิ่ ง และมี ค วามคงที่ (Stability) ที่ ผู้ อ่ า นสามารถพลิ ก กลั บ ไปกลั บ มาอ่ า นซ้ าได้ ตลอดเวลาหากต้องการทาความเข้าใจเพิ่มเติม เป็นต้น หลักการทฤษฎีที่เกี่ยวกับการรับรู้ทางการ มองเห็น การอ่าน และกระบวนการประมวลสารสนเทศของมนุษย์ซึ่งหมายถึงทฤษฎีการเรียนรู้ เทคโนโลยีด้านโสตทัศน์ เป็นแนวทางในการผลิตหรือขนส่งเนื้อหาไปยังผู้เรียนโดยใช้ เครื่องมือกลไกอิเล็กทรอนิกส์ในการนาเสนอสารทั้งเสียงและภาพ เช่น วีดิทัศน์ โทรทัศน์ ภาพยนตร์ เป็นต้น ข้อดีของเทคโนโลยีด้านนี้คือการให้ความเป็นสภาพจริง บริบทในการเรียนรู้ แต่ยังมุ่งเน้นครู เป็นหลักในการถ่ายทอด เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ เป็นแนวทางในการผลิตหรือขนส่งเนื้อหาไปยังผู้เรียนโดยใช้ เครื่องคอมพิวเตอร์เป็นฐาน ที่มีการนาคุณลักษณะของคอมพิวเตอร์มาประยุกต์ใช้ในปัจจุบัน เช่น คอมพิวเตอร์ช่วยสอน คอมพิวเตอร์เป็นฐานในการเรียนการสอน ซึ่งที่ผ่านมาอาศัยพื้นฐานทฤษฎี กลุ่มพฤติกรรมนิยมและการสอนแบบโปรแกรม แต่ในปัจจุบันนี้ได้เปลี่ยนมาใช้พื้นฐานทฤษฎีการ เรียนรู้ในกลุ่มพุทธิปัญญานิยมและคอนสตรัคติวิสต์มากขึ้น เทคโนโลยี บู ร ณาการ เป็ น แนวทางในการผลิ ต หรื อ ขนส่ ง เนื้ อ หาไปยั ง ผู้ เ รี ย นโดยใช้ คุณลักษณะของสื่อหลายชนิดภายใต้การควบคุมโดยคอมพิวเตอร์ การใช้ (Utilization) เป็นขอบข่ายที่เกี่ยวข้องกับรูปแบบการนาสื่อที่พัฒนาแล้วไปใช้ อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งจะต้องคาถึงถึงความง่ายในการใช้งานระหว่างผู้เรียนและสื่อการเรียนการ สอน หรือระบบที่เกี่ยวข้อง การใช้นั้นเป็นการปฏิบัติที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการใช้และทรัพยากรใน การเรี ย นรู้ ซึ่ งต้ อ งการเกี่ ย วกั บ ระบบการใช้ นโยบาย กฎ ระเบี ย บ รวมทั้ งการแพร่ ก ระจาย นวัตกรรมไปสู่การใช้ที่แพร่หลาย
- 11. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา11 การจัดการ (Management) เป็นขอบข่ายหลักสาคัญของสาขาเทคโนโลยีการศึกษา เพราะจะต้องเกี่ยวข้ องกับ การบริห ารจัดการแหล่ งการเรียนรู้ ที่จะต้อ งนาไปสนับสนุ นในทุก ๆ ขอบข่าย ซึ่งจะต้องมีการจัดระเบียบและแนะน า หรือการจัดการทรัพยากรทางการเรีย นรู้ ซึ่ ง ประกอบด้วยการจัดการในด้านต่างๆคือ การจัดการโครงการ การจัดการทรัพยากร การจัดการ ระบบขนส่ง และการจัดการสารสนเทศ การประเมิน (Evaluation) ขอบข่ายด้านนี้จะเกี่ยวข้องกับการประเมินเพื่อปรับปรุง (Formative Evaluation) ในการประเมินนั้นจะมุ่งเน้นการประเมินทั้ งกระบวนการและผลิตภัณฑ์ เพื่อแสดงให้เห็นถึงประสิทธิภาพ ตลอดทั้งคุณภาพของสื่อที่ออกแบบขึ้นมา ขอบข่ายของกระบวนการและแหล่งการเรียนรู้ (Process and Resource) กระบวนการ ในที่นี้ หมายถึง ลาดับของการปฏิบัติการหรือกิจกรรมที่มีผลโดยตรงต่อ เทคโนโลยีการสอน ประกอบด้วยทั้ งด้านการออกแบบ และกระบวนการส่งข้อมูลข่าวสาร ความรู้ กระบวนการ หมายถึง ลาดับที่เกี่ยวข้องกับข้อมูลป้อนเข้า (Input) การกระทา (Action) และผล ซึ่งการวิจัยในปัจจุบันจะมุ่งเน้นยุทธวิธีการสอนและความสัมพันธ์ของรูปแบบการเรียนรู้และสื่อ ยุทธวิธีการสอน (Instruction strategies) เป็นวิธีการสาหรับการเลือกและจัดลาดับกิจกรรม ตัวอย่างของกระบวนการเป็นระบบการส่ง เช่น การประชุมทางไกล (Teleconferencing) รูปแบบ การสอน เช่น การศึกษาอิสระ รูปแบบการสอน (Model of teaching) ได้แก่ การสอนแบบอุปนัย (Inductive) และรู ป แบบส าหรั บ การพั ฒ นาการสอน ได้ แ ก่ การออกแบบระบบการสอน (Instructional system design) กระบวนการ (Process) ส่วนใหญ่จะเป็นลาดับขั้นตอนแต่ไม่ เสมอไป แหล่งการเรียนรู้ (Resources) เป็นแหล่งที่จะสนับสนุนการเรียนรู้ของผู้เรียน รวมถึง สนับสนุนระบบ และวัสดุการสอนตลอดจนสิ่งแวดล้อม สาขาวิ ชาเทคโนโลยีการศึกษา หรือวิชา เทคโนโลยีการสอน ได้พัฒนาและเจริญก้าวหน้ามาจากความสนใจเกี่ยวกับการใช้สื่อการสอนและ กระบวนการสื่ อ สาร แต่ แ หล่ ง การเรี ย นรู้ จ ะไม่ ใ ช่ เ พี ย งเครื่ อ งมื อ อุ ป กรณ์ และวั ส ดุ ที่ ใ ช้ ใ น กระบวนการเรียนรู้และการสอนเท่านั้น แต่ยังรวมถึง บุคคล งบประมาณ สิ่งอานวยความสะดวก ตลอดจนสิ่งที่ช่วยให้เกิดการเรียนรู้เป็นรายบุคคลได้ การเรียนรู้ (Learning) วัตถุประสงค์ของเทคโนโลยีการสอนเป็นสิ่งที่มีอิทธิพลและส่งผล ต่อการเรียนรู้ โดยเพิ่มประสิทธิภาพและประสิทธิผลการเรียนรู้ และทาให้เกิดความกระจ่างชัดใน การเรียนรู้ เป็นวัตถุประสงค์ของการสอน ซึ่งจะหมายถึงการเรียนรู้นั่นเอง การเรียนรู้ เป็นสิ่งที่มี หลักฐานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงความรู้ ทักษะ และเจตคติ ที่เป็นเกณฑ์ในการสอน หรือในนิยามที่ว่า “การเรียนรู้ หมายถึง การเปลี่ยนแปลงอย่างถาวรในด้านความรู้ของบุคคลหรือ พฤติกรรม รวมถึงประสบการณ์ต่างๆ ความเป็นมาและพัฒนาการของเทคโนโลยีการศึกษา รากฐานของเทคโนโลยีการศึกษามีประวัติมายาวนานโดยเริ่มจากสมัยกรีก กลุ่มโซฟิสต์ (Sophist) เป็นกลุ่มครูผู้สอนชาวกรีก ได้ออกทาการสอนความรู้ต่างๆให้กับชนรุ่นเยาว์ ได้รับการ ยอมรับว่าเป็นผู้ที่มีความฉลาดปราดเปรื่อง ในการอภิปราย โต้แย้ง ถกปัญหา จนได้รับการขนาน นามว่า เป็นนักเทคโนโลยีการศึกษากลุ่มแรก บุคคลที่สาคัญอีกท่านหนึ่ง คือ โจฮัน อะมอส คอมินิอุส (Johannes Amos Comenius ค.ศ. 1592-1670) เป็นผู้ที่ใช้วัสดุ สิ่งของที่เป็นของจริงและรูปภาพ เข้ามาช่วยในการสอนอย่าง
- 12. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา12 จริงจัง รวมทั้งแนวคิดในเรื่องวิธีการสอนใหม่ที่ให้ความสาคัญต่อการใช้วัสดุ ของจริงมาใช้ในการ สอน ตลอดจนการรวบรวมหลักการสอนจากประสบการณ์ที่ทาการสอนมา 40 ปี นอกจากนี้ได้แต่ง หนังสือที่สาคัญอีกมากมายและที่สาคัญ คือ Obis Sensualium Pictus หรือที่เรียกว่า โลกใน รูปภาพ ซึ่งเป็นหนังสือที่มีภาพประกอบบทเรียนต่างๆ ผลงานของคอมินิอุส ได้มีอิทธิพลต่อการ พัฒนาตลอดมา จนได้รับการขนานนามว่า เป็น “บิดาแห่งโสตทัศนศึกษา” ต่อมาได้มีการพัฒนาทางด้านเทคโนโลยีการศึกษาซึ่งสามารถจาแนกออกเป็นด้านต่างๆ ในที่นี้จะกล่าวเกี่ยวกับพัฒนาการของเทคโนโลยีการศึกษา ในส่วนประกอบหลักที่สาคัญ ได้แก่ ด้าน การออกแบบการสอน ด้านสื่อการสอน และด้านคอมพิวเตอร์เพื่อการศึกษา ดังรายละเอียดต่อไปนี้ ความเป็นมาและพัฒนาการของการออกแบบการสอน (Instructional Design Roots) การออกแบบการสอนได้รับความสนใจตั้ งแต่ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 อันเนื่องมาจาก สาเหตุของความจาเป็นในการฝึกอบรมบุคลากรในกองทัพ และได้รับความสนใจเพิ่มมากขึ้นในช่วงปี 1950 – 1960 เป็นช่วงที่สาคัญของสาขาวิชาออกแบบการ สอน (Instructional design) และได้มีนักวิจัยพัฒนาศาสตร์ ทางด้านนี้อย่างต่อเนื่องโดยนาฐานทฤษฎีจิตวิทยาการเรียนรู้ เข้ามาเป็นพื้นฐานในการออกแบบโดยเริ่มจากทฤษฎีกลุ่ม พฤติกรรมนิยม งานที่โดดเด่นในช่วงนี้เช่น สกินเนอร์ ธอร์น ไดค์ ซึ่งเป็นที่มาของวิธีระบบ (Systematic approach) ใน ลักษณะการออกแบบเชิงเส้น ที่เน้นลาดับขั้นในการเรียนรู้ ต่อมาทฤษฎีในกลุ่มพุทธิปัญญานิยมได้รับความนิยมมากขึ้น โดยเฉพาะ ทฤษฎี ป ระมวลสารสนเทศ (Information Processing) ได้เข้ามามีบทบาทในช่วงนี้ก็จะเน้นการออกแบบที่เชื่อมโยงถึงกระบวนการทางพุทธิ ปัญญาที่ส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถประมวลผลสารสนเทศที่ได้รับเข้าไปเก็บไว้อย่างเป็นระบบใน หน่วยความจา (Memory) และสารมารถเรียกกลับมาใช้ได้โดยไม่ลืม และในปัจจุบันทฤษฎีคอน สตรัคติวิสต์ (Constructivism) กาลังได้รับความสนใจจากนักการศึกษาอย่างกว้างขวาง แนวคิด พื้นฐานของทฤษฎีนี้ คือ ความรู้ไม่สามารถส่งผ่านไปสู่ผู้เรียนได้ แต่ผู้เรียนต้องสร้างความรู้ขึ้นด้ วย ตนเองในบริบทของสังคม การมีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมที่เป็นสภาพจริง (Authentic) แม้ว่าการ ออกแบบการสอนมีการเชื่อมโยงกับการรู้คิดในสมองมนุษย์ หรือ จิตใจของมนุษย์ไปจนกระทั่ง พื้นฐานจากพฤติกรรมนิยม แต่ภายใต้กระแสงความปัจจุบันที่เปลี่ยนไปซึ่งทวีความซับซ้อนในเชิ ง สังคม ตลอดจนความก้าวหน้าของเทคโนโลยีสารสนเทศ และอิทธิพลของกระแสแห่งข้อมูลข่าวสาร ที่มีมากมาย เป็นผลให้งานส่วนใหญ่ของนักเทคโนโลยีการศึกษา (Instructional Technologists) ในปั จ จุ บั น มี การยอมรั บ แนวคิ ด ของกลุ่ม พุ ท ธิ ปั ญ ญานิย ม(Cognitivism) และคอนสตรั ค ติ วิ ส ต์ (Constructivism) ดังที่ปรากฏผลงานวิจัยในปัจจุบัน และเป็นส่วนหนึ่งที่สาคัญของการพัฒนาของ สาขาวิชา (Newby T.J. and Others, 2000) ความเป็นมาและพัฒนาการของสื่อการเรียนการสอน (Instructional Media Roots) สื่อการสอน (Instructional media) และการออกแบบการสอน (Instructional design) ได้มีการพัฒนามาด้วยกันแต่ก็แยกตัวเป็นอิสระแต่ก็มีส่วนมาบรรจบกัน แม้ว่าการใช้ของจริง (Real object) ภาพวาด (Drawing) และสื่ออื่นๆนับเป็นส่วนหนึ่งของการสอน อย่างน้อยที่สุดเป็นการ
- 13. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา13 น ามาซึ่ งความเจริ ญ ก้ า วหน้ า ทางด้ า นประวั ติ ศ าสตร์ ข องการใช้ สื่ อ การสอน เช่ น เดี ยวกั บ การ ออกแบบการสอน เป็นสิ่งที่ปรากฏชัดเจนในศตวรรษที่ 20 จากผลของการใช้สื่อต่าง ๆ ที่เพิ่มมากขึ้น ระหว่างช่วงทศวรรษที่ 1970 และ 1980 สาขาวิ ชานี้ ไ ด้ มี ก ารเปลี่ ย นแปลงและเติ บ โตมากขึ้ น ดั งนั้ น ผู้ เ ชี่ ย วชาญด้ า นสื่ อ กลายเป็ น ผู้ ที่ มี ความสาคัญเพิ่มมากขึ้นในชุมชนโรงเรียน สื่อที่มีรูปแบบใหม่ๆได้รับความสนใจเพิ่มมากขึ้น และ ความเคลื่อนไหวต่าง ๆ นามาสู่การเปลี่ยนแปลงศาสตร์ทางด้านโสตทัศนศึกษา การศึกษาทางด้าน สื่อซึ่งเริ่มประมาณปลายสงครามโลกครั้งที่ 2 และดาเนินการต่อเนื่องมา สื่อกลายเป็นสิ่งที่ถูกมองว่า ไม่สามารถเป็นส่วนที่แยกตัวออกมาอย่างโดดเดี่ยวได้ แต่ว่าเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการทาง เทคโนโลยีการศึกษา ซึ่งกว้างขวางกว่าแนวคิดเดิม เช่นเดียวกับการออกแบบการสอนที่พัฒนาไป เป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาในสาขาวิชา และศาสตร์ทางด้านสื่อได้เติบโตพร้อมทั้งมีความสัมพันธ์ เชื่อมโยงกับการออกแบบการสอน (Instructional design) และการสื่อสาร (Communication) คอมพิวเตอร์เพื่อการสอน (Instructional Computing Roots) คอมพิวเตอร์มีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกับนวัตกรรมการศึกษา(Innovations)ในปัจจุบัน คอมพิวเตอร์ยุคแรกจะนาอิเลคทรอนิกส์ดิจิตอลมาใช้ในการสร้าง จากการที่มีการใช้คอมพิวเตอร์ ส่วนบุคคลกันอย่างกว้างขวางและสมรรถนะของคอมพิวเตอร์ที่เพิ่มสูงขึ้น การเพิ่มปริมาณของ ซอร์ฟแวร์และสามารถจัดหาได้ง่าย โปรแกรม CAI ในรายวิชาต่างๆปรากฏมากมาย และซอร์ ฟแวร์ ที่มีคุณภาพเป็นประเด็นที่มีความสาคัญเกี่ยวกับ การใช้คอมพิวเตอร์ส่วนบุคคล ผลิ ตผลที่นามาใช้ เช่น เวิร์ดโปรเซสเซอร์ อิเล็กโทรนิกส์สเปรดชีท และการจัดการของ Data Base ได้รับการพัฒนา และนามาใช้และได้รับความสนใจเพิ่มมากขึ้นใน การใช้ อ ย่ า งมี ป ระสิ ท ธิ ภ าพและในช่ ว งปลาย ทศวรรษ 1980 ผู้เชี่ยวชาญทางด้านคอมพิวเตอร์ การเรียนการสอนได้ล้มเลิกแนวความคิดเกี่ ยวกับ การเรียนรู้ภาษาคอมพิวเตอร์ และแยกมาจัดตั้งเป็นสาขาทางการศึกษาใหม่โดยนาแนวคิดการบูร ณาการลงในหลักสูตร รวมถึงการใช้คอมพิวเตอร์และอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ในบริบทของเนื้อหาวิชา บทบาทและความสาคัญของเทคโนโลยีและสื่อการศึกษา เทคโนโลยีและสื่อการศึกษาเป็นสิ่งที่บุคลากรทางการศึกษา โดยเฉพาะอย่างยิ่งครูจาเป็น จะต้องใช้เพื่อการสอนและสนับสนุนกระบวนการเรียนรู้ของผู้เรียน (Learning process) ดังนั้นครู จาเป็นต้องมีความเข้าใจในการใช้เทคโนโลยีเพื่อ เพิ่มประสิทธิภาพการศึกษาในโรงเรียน ตั้งแต่การ ออกแบบ การพัฒนา การใช้ การจัดการและการประเมิน ภายใต้กระแสความเปลี่ยนแปลงทั้งด้าน เทคโนโลยีสารสนเทศที่จะก้าวไปอย่างไม่มีวันหยุด ส่งผลให้วิถีชีวิตจะต้องใช้เทคโนโลยีเหล่านั้น เพื่อ สร้างประโยชน์และสามารถเรียนรู้ได้อย่างต่อเนื่อง การทาความเข้าใจเกี่ยวกับเทคโนโลยีและ สื่อการศึกษา จะต้องเริ่มที่การเข้าใจถึงบทบาทที่สาคัญในการสนับสนุนการเรียนรู้ นั่นก็หมายความ ว่าจะต้องเข้าใจผู้เรียนหรือวิธีการเรียนรู้ของผู้เรียน (People how to learn) ประกอบด้วย การ สื่ อ สารหรื อ สื่ อ ความหมาย และที่ ส าคั ญ คื อ การท าความเข้ า ใจทฤษฎี ก ารเรี ย นรู้ ( Learning theories)
- 14. บทที่ 1 เทคโนโลยีนวัตกรรมและสื่อการศึกษา14 คาถามสะท้อนความคิด ท่านคิดว่าพัฒนาการของสื่อและเทคโนโลยีการศึกษาในประเทศ ไทยมีความเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง ท่านคิดว่าสื่อและเทคโนโลยีการศึกษามีบทบาทสาคัญในการจัด การศึกษาของไทยอย่างไรบ้าง ขอบข่ายของเทคโนโลยีการศึกษามีความสาคัญอย่างไรบ้าง กิจกรรมเสนอแนะ ให้ ท่ า นลองวิเ คราะห์ ส ถานการณ์ก ารใช้ สื่ อ และเทคโนโลยีก ารศึก ษาใน ประเทศไทยว่ามีปัญหาอย่างไรบ้าง โดยเฉพาะในสาระการเรียนรู้วิชาเอก ของท่าน บรรณานุกรม สุมาลี ชัยเจริญ (2551).เทคโนโลยีการศึกษา:หลักการ ทฤษฎี สูการปฏิบัติ.ขอนแก่น: คลังนานา ่ วิทยา. Association for Educational Commutations and Technology. (1979).The definition of educational technology. Washington, D.C. : AECT Barbara, S.B., Rc.(1994). Instructional technology : The Field. Washington DC : Association for Educational Communications and Technology. Frederick G. Knirk. Carter v. Good, Winnifred R.Merkel and Phi Delta Kappa(1973). Dictionary of education / prepared under the auspices of phi delta Kappa. 3rd ed. New York: Mcgraw-Hill. Dale, Edgar. (1969). Audiovisual methods in teaching. 3rded. New York: Dryden Pr. Kent L. Gustafson (1986). Technology : a systematic approach to education . New York : Holt , Rinehart . Knirk, F.G. , Gustafson, K.L. (1986). Instructional technology: A systematic approach to education. FT. Worth , TX : Holt , Rinehart Winston. Newby T.J. and Others. (2000). Instructional technology for Teaching and Learning. Upper Saddle River, NJ : Merrill Prentice Hall. Richey , R.C. (1986). The theoretical and conceptual bases of instructional design. London : Kogan Page.