Viêm cơ tim là tình trạng thâm nhiễm tế bào viêm ở cơ tim, với nhiều nguyên nhân như nhiễm virus, nhiễm trùng khác, bệnh lý miễn dịch và nhiễm độc. Tài liệu cũng nêu rõ triệu chứng lâm sàng, chẩn đoán, diễn tiến và biện pháp điều trị cho bệnh. Tỷ lệ tử vong cao ở trẻ sơ sinh do viêm cơ tim cấp do virus, nhưng những trường hợp nhẹ có thể hồi phục hoàn toàn.

1. VIÊM CƠ TIMVIÊM CƠ TIM
PGS. TS. Vũ Minh PhúcPGS. TS. Vũ Minh Phúc

2. MỤC TIÊU HỌC TẬPMỤC TIÊU HỌC TẬP
1.1. Xác định được những nguyên nhân gâyXác định được những nguyên nhân gây
viêm cơ timviêm cơ tim
2.2. Xác định được sinh bệnh học của viêm cơXác định được sinh bệnh học của viêm cơ
tim do siêu vitim do siêu vi
3.3. Xác định được những biểu hiện lâm sàngXác định được những biểu hiện lâm sàng
và cận lâm sàngvà cận lâm sàng
4.4. Xác định được biến chứng và diễn tiến tựXác định được biến chứng và diễn tiến tự
nhiên của bệnhnhiên của bệnh
5.5. Xác định được các biện pháp điều trịXác định được các biện pháp điều trị

3. NỘI DUNGNỘI DUNG
1.1. Định nghĩaĐịnh nghĩa
2.2. Tần suấtTần suất
3.3. Nguyên nhânNguyên nhân
4.4. Sinh bệnh họcSinh bệnh học
5.5. Triệu chứngTriệu chứng
6.6. Biến chứng và diễn tiến tự nhiênBiến chứng và diễn tiến tự nhiên
7.7. Xử tríXử trí

4. 1. ĐỊNH NGHĨA1. ĐỊNH NGHĨA
Viêm cơ tim là một tiến trình thâm nhiễm
tế bào viêm ở cơ tim, kèm theo hoại tử
và/hoặc thoái hóa tế bào cơ tim lân cận,
không giống những tổn thương dạng thiếu
máu trong bệnh lý mạch vành

5. 2. TẦN SUẤT
Không chính xác
– 4-5% trên autopsy những người trẻ chết vì tai
nạn
– 16-21% trên autopsy trẻ em đột tử
– 3-63% trên những người lớn bệnh cơ tim dãn
nở mà không tìm thấy nguyên do
– 9%, nếu dựa trên tiêu chuẩn Dallas về giải
phẫu bệnh

6. 3. NGUYÊN NHÂN3. NGUYÊN NHÂN
∗ Viêm cơ tim do siêu viViêm cơ tim do siêu vi
– Adenovirus (đặc biệt serotype 2 và 5)
– Enterovirus (coxsackie viruses A và B, echovirus, poliovirus)
– Parovirus B19
– Influenza virus
– Cytomegalovirus
– Herpes simplex virus
– Hepatitis C
– Rubella
– Thủy đậu
– Quai bị
– Ebstein Barr virus
– HIV
– Respiratory syncytial virus
– Arbovirus

7. 3. NGUYÊN NHÂN3. NGUYÊN NHÂN
∗ Viêm cơ tim do nhiễm trùng khácViêm cơ tim do nhiễm trùng khác
– Vi trùng thường
– Ký sinh trùng (bệnh Chagas do nhiễm Trypanosoma cruzi, các
loại sán dãi, amib)
– Nấm
– Rickettsia
– Protozoa
∗ Viêm cơ tim do bệnh lý miễn dịchViêm cơ tim do bệnh lý miễn dịch
– Thấp tim
– Lupus đỏ
– Bệnh Kawasaki
– Viêm khớp dạng thấp
– Bệnh mô liên kết hỗn hợp
– Xơ cứng bì
– Viêm đại tràng

8. 3. NGUYÊN NHÂN3. NGUYÊN NHÂN
∗ Viêm cơ tim do nhiễm độcViêm cơ tim do nhiễm độc
– Thuốc:
Acetazolamide, Amphotericin B, Cyclophosphamide,
Indomethacin, Isoniazid, Methyldopa, Neomercazole,
Phenytoin, Penicillin, Phenylbutazone, Sulfonamides,
Tetracycline, thuốc điều trị ung thư
– Độc tố : bạch hầu, bò cạp
∗ SarcoidosisSarcoidosis
∗ Viêm cơ tim không tìm thấy nguyên nhânViêm cơ tim không tìm thấy nguyên nhân

9. 4. SINH BỆNH HỌC4. SINH BỆNH HỌC
• Đại thể
Cơ tim xanh, mềm, nhão, có những vùng hóa sẹo
• Vi thể: có những đốm thâm nhiễm
– Giai đoạn cấp: tương bào, bạch cầu đơn nhân,
bạch cầu ái toan
– Giai đoạn muộn: tế bào khổng lồ

10. Mô kẽ cơ tim thâm nhiễm lymphocyteMô kẽ cơ tim thâm nhiễm lymphocyte
trong viêm cơ tim do siêu vitrong viêm cơ tim do siêu vi

11. NSV hướng tim
Kháng thế trung hòa từ B cells
↓viremia, ↓ kháng nguyên
thanh lọc nhanh virus
Sản xuất kháng thể chậm
↑↑ tái sinh virus
Hồi phục hoàn toànHồi phục hoàn toàn Hoại tử nặng, diễn tiến tối cấp
ChếtChết
Myolemma, sarcolemma
của cơ tim tiếp xúc với
genome của siêu vi
Thay đổi kháng nguyên bề mặt
Đại thực bào và monocytes nhận diện
Thâm nhiễm Natural Killer cells
↑ MHC I (HLA-B27)
↑ CD8- cytotoxic T cells
↑ MHC II (HLA-DR4)
↑ CD4- helper T cells
↓ CD8-supressor T cells
Th1 Th2
IL2, INFγ, TNF-β
B cells ← IL4,5
↑ tự kháng thể kháng tim (AMLAs, ASLAs)
Hoại tử cơ timHoại tử cơ tim
Thâm nhiễm lymphocytesThâm nhiễm lymphocytes

12. 5. TRIỆU CHỨNG5. TRIỆU CHỨNG
• Bệnh sửBệnh sử
– Triệu chứng của bệnh nguyên (NSV, nhiễm trùng,
nhiễm độc, …) chỉ gặp ở trẻ lớn
– Triệu chứng của suy tim: khởi phát đột ngột, chán ăn,
bỏ bú, ói, quấy khóc, vả mồ hôi, lơ mơ, tiểu ít
• Khám thực thể :Khám thực thể : triệu chứng của suy tim
– Mạch nhanh, nhẹ; HA thấp; thở nhanh
– Tím (hiếm gặp)
– Tim to, tiếng tim mờ, nhịp tim nhanh, gallop T3, có thể
RL nhịp tim (trẻ lớn), ATTThu
– Phổi có rales ẩm 2 bện
– Gan to

13. 5. TRIỆU CHỨNG5. TRIỆU CHỨNG
• Điện tâm đồĐiện tâm đồ
– Điện thế thấp
– Thay đổi ST-T
– PR, QT dài
– RL phát xung: ngoại tâm thu (nhĩ, thất), nhịp nhanh
(trên thất, thất)
– RL dẫn truyền: Block xoang nhĩ, block nhĩ-thất, block
nhánh
• X quang ngực:X quang ngực: bóng tim to, phổi ứ huyết
• Siêu âm timSiêu âm tim
– Dãn các buồng tim, đôi khi cơ tim dầy nhẹ
– Suy chức năng thất trái
– Huyết khối trong thành thất trái

14. 5. TRIỆU CHỨNG5. TRIỆU CHỨNG
• Xét nghiệm máuXét nghiệm máu
– Troponin I, T, CK, CK-MB, SGOT-SGPT (tăng cao nhất
vào ngày 2, giảm sau 1 tuần)
– Khí máu : toan máu trong suy tim nặng, sốc tim
– Các xét nghiệm xác định bệnh nguyên: phân lập SV, cấy
máu, huyết thanh chẩn đoán SV, ….
• Chụp đồng vị phóng xạ tim (gallium-67, technetium-99mChụp đồng vị phóng xạ tim (gallium-67, technetium-99m
pyrophosphate) :pyrophosphate) : nhận diện cơ tim bị viêm và hoại tử
• Sinh thiết cơ timSinh thiết cơ tim
– 3-6 tuần sau khởi bệnh, có thể lặp lại sau 2 tuần
– Lấy 4-6 mẫu / lần sinh thiết
– Làm mô học, phân lập SV, sinh học phân tử (PCR)

15. 6. DIỄN TIẾN6. DIỄN TIẾN
• Tử vong cao ở trẻ SS viêm cơ tim cấp do SV,
75%
• Viêm cơ tim nhẹ sẽ hồi phục hoàn toàn
• Có thể diễn tiến theo những hướng sau:
– Viêm cơ tim bán cấp
– Viêm cơ tim mãn tính với tim to kéo dài (± suy
tim), dầy thất trái hoặc 2 thất trên ECG.
– Bệnh cơ tim dãn nở

16. 7. XỬ TRÍ7. XỬ TRÍ
• Nghỉ ngơi tại giường, hạn chế gắng sức trong giai đoạn
cấp
• Điều trị suy tim
– Thở oxy, nằm đầu cao, ăn lạt
– Lợi tiểu mạnh và nhanh
– Digoxin dùng liều duy trì
– Vận mạch (dobutamine, dopamine) khi sốc tim
– Thuốc ức chế men chuyển
• Điều trị loạn nhịp tim
• Gamma globulin TTM 2g/kg/24 giờ
• Điều trị đặc biệt tùy nguyên nhân