Erdenebolor Baast, profile picture
Uploaded byErdenebolor Baast
PPTX, PDF582 views

Уул уурхайн бүс нутгуудад талуудын хамтын ажиллагаа, орон нутгийн хөгжлийг эрчимжүүлэх боломжууд

"Нийгмийн хариуцлагатай уул уурхайн төлөөх талуудын хамтын ажиллагаа" олон улсын бага хуралд тавьсан илтгэл, 2012 он.

Embed presentation

Download to read offline
Уул уурхайн бүс нутгуудад талуудын хамтын ажиллагаа, орон нутгийн хөгжлийг эрчимжүүлэх боломжууд Б.Эрдэнэболор, PhD Тогтвортой Хөгжлийн Төлөөх Хариуцлагатай Уул Уурхайн Санаачлага „НИЙГМИЙН ХАРИУЦЛАГАТАЙ УУЛ УУРХАЙН ТӨЛӨӨХ ТАЛУУДЫН ХАМТЫН АЖИЛЛАГАА“ БАГА ХУРАЛ Улаанбаатар, 2012 оны 10-р сарын 3 1
Агуулга 1. Төслийн болон уул уурхайн нийгмийн нөлөөллийн судалгааны танилцуулга 2. Уул уурхайг даган нутгийн иргэдэд үүсч буй шинэ боломжууд ба тулгамдаж буй гол бэрхшээлүүд 3. Боломж, давуу талуудад тулгуурласан хөгжлийн чиг хандлага: үзэл баримтлал ба сайн туршлагууд 4. Талуудын хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэх боломж, арга замууд Дүгнэлт 2
1. Төслийн болон судалгааны ТАНИЛЦУУЛГА
4 Дэлхийн банкны санхүүжилтээр ТХТХУУС-аас хэрэгжүүлж буй уг төсөл нь дараахь зорилгуудтай:  Уул уурхайн компаниудын нийгмийн хариуцлагыг дээшлүүлэх чиглэлээр ТХТХУУС-ын хэрэгжүүлж буй үйл ажиллагааг эрчимжүүлэх, цар хүрээг нь өргөтгөх;  Оролцогч талуудын идэвхтэй хамтын ажиллагаанд тулгуурлан, олон улсын сайн туршлагуудад үндэслэн уул уурхайн бүс нутгууд дахь талуудын хамтын ажиллагаа, орон нутгийн хөгжлийн боловсронгуй загвар, аргачлалуудыг боловсруулж, оролцогч талуудыг чадавхижуулах. Төсөл 2011 оны 12-р сараас эхэлж, 2012 оны 12-р сард дуусна „Уул уурхайн нийгмийн нөлөөлөл ба орон нутгийн хөгжил“ төсөл
5 Төслийн хүрээнд 2012 оны 10-р сар хүртэл гүйцэтгэсэн ажлууд:  Уул уурхайгаас нутгийн иргэдэд үзүүлэх нийгмийн нөлөөллийн судалгаа  Орон нутгийн жижиг дунд бизнесийг уул уурхайд холбох дэд төсөл  Уул уурхайн компаниудын орон нутаг, нутгийн иргэдтэй харилцах мэргэжилтнүүдийн “Оролцогч талуудын хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх 5 алхам” сургалт  Уул уурхайн компаниудын орон нутаг, нутгийн иргэдтэй харилцах мэргэжилтнүүдэд зориулсан гарын авлагын эхийг бэлтгэсэн;  Уул уурхайн компаниудын орон нутаг, нутгийн иргэдтэй харилцах мэргэжилтнүүдийн вэбсайт (www.crp-network.mn);  Уул уурхайн компаниудын орон нутаг, нутгийн иргэдтэй харилцах мэргэжилтнүүдийн “Үр дүнтэй хамтын ажиллагааг хэрхэн төлөвшүүлэх вэ?“ сэдэвт форум „Уул уурхайн нийгмийн нөлөөлөл ба орон нутгийн хөгжил“ төсөл
6 2012 оныг дуусталх хугацаанд гүйцэтгэх ажлууд:  „Нийгмийн хариуцлагатай уул уурхайн төлөөх талуудын хамтын ажиллагаа“ бага хурал (Х сар)  Орон нутгийн удирдлагын албан хаагчид болон нутгийн иргэд, иргэний нийгмийн байгууллагын ажилтнуудын семинар (Х сар)  Талуудын хамтын ажиллагаа, орон нутгийн хөгжлийг эрчимжүүлэх, маргаан шийдвэрлэх, нүүлгэн шилжүүлэлтэд хамрагдсан иргэдийн нөхөн төлбөрийг боловсронгуй болгох сэдвээр зөвлөмж материал бэлтгэх (XI сар)  Уул уурхайн компаниудын орон нутаг, нутгийн иргэдтэй харилцах мэргэжилтнүүдийн сургалт (ХI сар)  Австрали улсад туршлага судлах аялал (XII сар)  Төслийн тайлан (XII сар) „Уул уурхайн нийгмийн нөлөөлөл ба орон нутгийн хөгжил“ төсөл
Уул уурхайгаас нутгийн иргэдэд үзүүлж буй нийгмийн нөлөөллийн судалгаа 7 Өмнөговь аймаг, Цогтцэций сум Ховд аймаг, Цэцэг сум
8 Судалгааны зорилгууд : • Сумын төвшин дэх оролцогч талууд, тэдгээрийн үүрэг, хариуцлага ба харилцаа холбоо, хамтын ажиллагааны өнөөгийн төвшин, арга замуудыг тодорхойлох; • Уул уурхайн үйл ажиллагаанаас шалтгаалан нутгийн иргэдэд үүсч буй шинэ боломжууд ба тулгамдаж буй гол бэрхшээлүүдийг тодорхойлох; • Орон нутгийн төвшин дэх уул уурхайн нийгмийн нөлөөлөл ба нутгийн иргэдийн амьжиргааг сайжруулах талаар дүгнэлт гаргах; • Уул уурхайн нийгмийн сөрөг нөлөөллийн сааруулж, эерэг нөлөөллийг дэмжихэд оролцогч талуудын оруулах хувь нэмрийг нэмэгдүүлэх боломжуудыг илрүүлэх. Арга зүй: • Хоёрдогч эх үүсвэрийн мэдээлэл цуглуулах, дүн шинжилгээ судалгаа хийх • Уул уурхайн компаниудын төлөөлөлтэй ярилцлага хийх (МоЭнКо, Энержи Ресурс) • Нутгийн иргэдээс судалгаа авах – Үнэлгээний хуудас, асуулгын хуудсыг хослуулан ашигласан – Цэцэг суманд 58 хүн, Цогтцэций суманд 50, нийт 118 хүн хамрагдсан • Нутгийн иргэдийн зөвлөлдөх уулзалт (Цэцэг суманд 54, Цогтэций суманд 42 хүн оролцсон) • Бүлгийн хэлэлцүүлэг Уул уурхайгаас нутгийн иргэдэд үзүүлж буй нийгмийн нөлөөллийн судалгаа
2. Уул уурхайг даган нутгийн иргэдэд үүсч буй ШИНЭ БОЛОМЖУУД БА ГОЛ БЭРХШЭЭЛҮҮД
10 Нийгмийн нөлөөллийн ерөнхий үнэлгээ 0 5 10 15 20 25 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уул уурхайн үйл ажиллагаа нутгийн иргэдийн амьжиргаанд эерэгээр нөлөөлж байна" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй Цэцэг Цогтцэций
11 1. Ажлын байр нэмэгдсэн 2. Жижиг, дунд бизнес эрхлэхэд таатай зах зээлийн орчин бүрдэж байна 3. Бараа, үйлчилгээний хангамж сайжирсан 4. Дэд бүтэц, нийгмийн үйлчилгээний санхүүжилтийн шинэ эх үүсвэр бий болсон 5. Орон нутгийн хөгжил, нутгийн иргэдийн амьжиргааг дэмжих чиглэлээр санхүүжилтийн шинэ эх үүсвэр бий болсон Нутгийн иргэдэд шинээр үүсч буй гол боломжууд
12 Боломж 1: Ажлын байр нэмэгдсэн 0 5 10 15 20 25 30 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уул уурхайг дагаж манай суманд ажлын байр нэмэгдсэн" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг
13 Ажил олгогч Улаанбаатарын харъяат Ховдын харъяат Нийт МоЭнКо ХХК 40 64 104 Лейтон ХХК (гэрээт) 116 149 265 Лейтоны ханган нийлүүлэгчид 122 154 276 Бусад ханган нийлүүлэгч, туслан гүйцэтгэгчид 62 41 103 Total 340 408 748 Хөшөөт уурхайд ажиллагсдын засаг захиргааны харъяалал (2011 оны 12-р сарын 31-ний байдлаар) Ухаа худаг уурхайд нийт ажиллагсдын болон орон нутгийн ажиллагсдын тоо (2011 оны 12-р сарын 31-ний байдлаар) Ажил олгогч Ажиллагсдын тоо Энержи Ресурс 185 ЭР - Ухаа худаг салбар 96 Энержи Ресурс Майнинг ХХК 562 Трансговь ХХК 637 Энрес технологи LLC 118 Энержи ресурс Рэйл 19 Ухаа худаг ус хангамж ХХК 112 Нүүрсний зам ХХК 5 Энержи Ресурс Роад ХХК 66 Таван толгой нисэх буудал 9 Хангад эксплорейшн 156 Нийт ажиллагсдын тоо 1950 Өмнөговь аймгийн харъяат ажиллагсдын эзлэх хувь хэмжээ 29.7%
14 Энэхүү боломж нь дараахь өөрчлөлтүүдээс үүсч байна: 1. Орон нутгийн хүн амын цалин хөлсний болон бусад орлого нэмэгдсэнээр худалдан авах чадвар нь сайжирч байна; 2. Хүн ам нэмэгдэх хэрээр орон нутгийн зах зээл тэлж байна; 3. Бараа, материал, үйлчилгээний хангамж сайжирсан. Боломж 2: Жижиг, дунд бизнес эрхлэхэд таатай зах зээлийн орчин бүрдэж байна
15 Боломж 3: Бараа, үйлчилгээний хангамж сайжирсан 0 5 10 15 20 25 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уул уурхайг дагаж манай нутагт бараа үйлчилгээний хангамж сайжирсан" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг
16 Боломж 4: Дэд бүтэц, нийгмийн үйлчилгээний санхүүжилтийн шинэ эх үүсвэр бий болсон МоЭнКо ХХК Энержи Ресурс ХХК  Хөшөөтийн уурхайгаас Ярантын боомт хүртэл 311 км хатуу хучилттай зам  Цэцэг сумын соёлын төвийн засвар;  Цэцэг, Дарви сумдын апотекуудад эм нийлүүлсэн  Дарви сумын дунд сургуульд хандив;  Зэрэг сумын дунд сургуульд хандив  Ховд аймагт Хүүхэд, залуучуудын ордон барихад хандив  Ховд аймгийн МСҮТ-д хандив  г.м.  Ухаа худаг уурхайгаас БНХАУ-ын хил хүртэл 245 км хатуу хучилттай зам  Цогтцэций суманд шинэ соёлын төв  Ухаа худаг уурхайгаас сумын төв хүртэл 12.5 км хатуу хучилттай зам  18 мегаваттын дулааны цахилгаан станц  Цогтцэций суманд нисэх онгоцны буудал  Сумын төвд цэвэр усны эх үүсвэрийг нэмэгдүүүлэх зорилгоор 2 худаг  Сумын дунд сургуульд хандив  г.м.
17 Орон нутгийн хөгжлийг дэмжих үйл ажиллагааны түгээмэл хэлбэрүүд: • Оюутны тэтгэлэгийн хөтөлбөр • Гамшиг тохиолдсон үед яаралтай тусламж • Орон нутгийн захиргаа, ЖДҮ эрхлэгчид, нийгмийн үйлчилгээнд хандив өгөх, • Орон нутгийн иргэд, байгууллагуудад нүүрс нийлүүлэх • Нутгийн иргэд, албан хаагчдыг чадавхижуулах • Урлаг, спортын арга хэмжээг ивээн тэтгэх Түгээмэл бус зарим хэлбэрүүд (Энержи Ресурс): • Нутгийн соёлын өвийг хамгаалах хөтөлбөр • Сургуулийн түншлэл хөтөлбөр • Хог хаягдлын менежментийг сайжруулах төлөвлөгөө боловсруулах • Малчдын амьжиргааг дээшлүүлэх хөтөлбөр Боломж 5: Орон нутгийн хөгжил, нутгийн иргэдийн амьжиргааг дэмжих чиглэлээр санхүүжилтийн шинэ эх үүсвэр бий болсон
18 1. Нүүлгэн шилжүүлэлтээс учрах эрсдэл, нийгмийн ба эдийн засгийн хохирол; 2. Бэлчээрийн хүрэлцээ багасч, чанар муудах; 3. Амьдрах орчны аюулгүй байдал, тав тух алдагдах; 4. Олон нийтийн үйлчилгээний ачаалал ихсэх; 5. Хагарал зөрчилдөөн үүсэх суурь тавигдах (нутгийн иргэдийн хооронд болон нутгийн иргэд, уул уурхайн компанийн хооронд) Нутгийн иргэдэд тулгамдаж буй гол бэрхшээлүүд
19 • Эдийн засгийн хохирол: Шинэ нутагт дасан зохицож чадахгүй, малын хашаа саравч дутагдалтай зэргээс шалтгаалж мал хорогдох • Нийгмийн хохирол: Дассан нутагтаа бүрдүүлсэн танил, хөрш, найз нөхдийн хүрээллээ алдахаас гадна шинэ нутагт бэлчээрийн маргаан үүсэх, үүнээс болж уугуул малчидтай зөрчилдөж, гадуурхагдах магадлалтай. Бэрхшээл 1: Нүүлгэн шилжүүлэлтээс учрах эрсдэл, нийгмийн ба эдийн засгийн хохирол
20 Бэрхшээл 1: Нүүлгэн шилжүүлэлтээс учрах эрсдэл, нийгмийн ба эдийн засгийн хохирол Ухаа худаг төслийн нүүлгэн шилжүүлэх хөтөлбөрт хамрагдсан өрхүүдийн орлого болон малын тоонд гарсан өөрчлөлт Эх сурвалж: Энержи Ресурс, 2011
21 • Уурхайн байгууламж, кэмп, зам бариснаар, мөн малын бэлчээрт тээврийн хэрэгслүүд дураараа зам гаргах болсноос бэлчээрийн хэмжээ багассан; • Дээрх шалтгаануудын улмаас малчдын нүүдэллэх, оторлох боломж багассан. Ялангуяа бэлчээрийн ургац багатай говийн нөхцөлд малчдын нүүдэллэх боломж багасах нь маш их хохирол учруулдаг. • Бэлчээрийн усан хангамж буурч, агаарын тоосжилт ихэссэнээс, мөн бэлчээрийг ачааны машинууд талхилж буйгаас шалтгаалж бэлчээрийн ургамлын гарц, төрөл зүйлийн бүрэлдэхүүн буурч буйг нутгийн иргэд мэдээлж байна (энэ талаар манай төслөөс нарийвчилсан судалгаа хийгээгүй). Бэрхшээл 2: Бэлчээрийн хүрэлцээ багасч, чанар муудах
22 Уурхайн үйл ажиллагаа болон уурхайг даган нэмэгдэж буй хүн амын төвлөрлөөс шалтгаалан: • Тоосжилт нэмэгдэх • Дуу чимээ ихсэх • Шөнө гэрэлтэй байх • Зам тээврийн осол нэмэгдэх • Гэмт хэрэг нэмэгдэх • Халдварт өвчин нэмэгдэх • Хог хаягдал ихсэх зэрэг үр дагаврууд үүсч, нутгийн иргэдийн амьдрах орчинд аюул учруулах буюу тав тухыг алдагдуулж байна. Бэрхшээл 3: Амьдрах орчны аюулгүй байдал, тав тух алдагдах
23 Уурхайн үйл ажиллагаа болон уурхайг даган эрчимжиж буй хүн амын төвлөрөл, жижиг дунд үйлдвэрийн хөгжил зэргээс шалтгаалж боловсрол, эрүүл мэндийн үйлчилгээ, сумын захиргаа, цагдаа зэрэг олон нийтийн үйлчилгээний ачаалал хүчин чадлаас нь хэтрэх хандлагатай байна. Олон нийтийн үйлчилгээний хүчин чадлыг нэмэгдүүлэхгүй бол цаашид чанар, хүртээмж нь буурах ба үүнээс эн тэргүүнд эмзэг бүлгийн иргэд хохирох өндөр эрсдэлтэй. Бидний судалгаанд хамрагдсан Цогтцэций сумын иргэдийн 36% нь тус суманд сургууль, цэцэрлэг яаралтай шинээр барих шаардлагатай гэж үзжээ. Тус сумын хүн ам сүүлийн 5 жилд 2 дахин нэмэгдсэн байна. Бэрхшээл 4: Олон нийтийн үйлчилгээний ачаалал ихсэх
24 Бэрхшээл 5: Хагарал зөрчилдөөн үүсэх суурь тавигдах 0 5 10 15 20 25 30 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Нутгийн иргэд уул уурхайн ашиг шимийг жигд хүртдэг" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг
25 0 5 10 15 20 25 30 Some people in the community Local government officials Mine workers CSOs All people in the community equally Don't know/No response N “Уурхайн үйл ажиллагааны ашиг шимийг хэн хүртдэг вэ?" Tsetseg Tsogttsetsii Бэрхшээл 5: Хагарал зөрчилдөөн үүсэх суурь тавигдах Зарим хүмүүс Сумын Уурхайд ТББ, Нутгийн иргэд Мэдэхгүй/ удирдлагууд ажиллагсад хөдөлгөөнүүд бүгдээрээ хариулаагүй ЦогтцэцийЦэцэг
26 Уул уурхай хөгжиж буй нутгуудад нутгийн иргэдийн дотор ашиг шим хүртэгсэд, эс хүртэгсэд гэсэн бүлгүүд үүсэх хандлага ажиглагдаж байна. Энэхүү ялгарал нь цаашид зөвхөн нутгийн иргэд, уурхайн хооронд бус, мөн иргэд хоорондоо зөрчилдөж хагаралдах суурийг тавьж байна. Ялангуяа ямар нэг ашиг шим хүртээгүй уугуул иргэд болон шинээр суурьшсан иргэдийн хооронд хагарал үүсч болзошгүй юм. Түүнчлэн нүүлгэн шилжүүлэлтэд хамрагдсан малчид шинэ нутгийнхаа уугуул малчидтай бэлчээр булаацалдан зөрчилдөөн үүсэх эрсдэлтэй. Иймээс аливаа зөрчилдөөнөөс урьдчилан сэргийлэх асуудал нь уул уурхайн компаниуд болон орон нутгийн засаг захиргааны анхаарлын төвд байх зайлшгүй шаардлагатай. Бэрхшээл 5: Хагарал зөрчилдөөн үүсэх суурь тавигдах
27 Бэрхшээл 5: Хагарал зөрчилдөөн үүсэх суурь тавигдах Бидэнд эцэг өвгөд баялаг үлдээсэн. Гэвч мөнгөтэй хүмүүс манай нутагт ирээд бидний өмнөөс шийдвэр гаргуулж, энэ баялгийн ашиг шимийг биднээс түрүүнд хүртэж байна. Уг нь уугуул иргэд гаднаас ирсэн хүмүүсээс давуу эрхтэй байх, энэ эрхийг нь уул уурхайн компани ч, орон нутгийн захиргаа ч хүндэтгэх ёстой. Нутгийн иргэдийн зөвлөлдөх уулзалтанд оролцсон Цогтцэций сумын иргэн
3. Боломж, давуу талуудад тулгуурласан ХӨГЖЛИЙН ЧИГ ХАНДЛАГА
29 Оролцогч талуудын ил тод, байнгын харилцаа, хамтын ажиллагаанд тулгуурлан I. Үүссэн боломжуудыг бодитоор ашиглах нутгийн иргэдийн чадавхийг нэмэгдүүлэх; II. Бэрхшээлээс боломжийг олж харах буюу сорилтоос боломжийг бий болгох замаар аливаа сорилт, бэрхшээлийг урт хугацааны эерэг үр нөлөөтэйгээр шийдвэрлэх. Боломж, давуу талуудад тулгуурласан хөгжлийн чиг хандлага: Үзэл баримтлал
30 Уул уурхайгаас нутгийн иргэдэд үзүүлж буй эерэг нөлөөллийг ихэсгэж, сөрөг нөлөөллийг арилгах “төгс шийдэл” гэж үгүй. Аливаа шийдэл бүр тухайн нөхцөл байдалдаа тохирсон байх шаардлагатай. Харин хөгжлийн чиг хандлагыг тодорхойлохдоо нэг талаар нутгийн иргэдэд үүсч буй боломжуудыг тухайн орон нутгийн давуу талуудад тулгуурласан хэлбэрээр аль болох сайн ашиглах зарчмыг баримтлах нь зүйтэй. Боломжуудыг илрүүлж, зөв тодорхойлж, үр дүнтэй ашиглахад талууд хамтран ажиллах шаардлагатай. Үндэслэл
31 Үндсэн аргачлалууд 1. Боломжууд ба тэдгээрийг ашиглах талаар мэдээллээр хангах:  Боломжуудыг аль болох нарийвчлан тодорхойлох  Уг боломжуудыг орон нутгийн төвшинд хэрхэн үр дүнтэй ашиглах талаар хэлэлцүүлэг өрнүүлж, тодорхой шийдэл, бүтээлч санааг бий болго, эдгээрийгээ хэрэгжүүлэх 2. Боломжуудыг ашиглах чадавхийг бий болгох:  Мэдлэг болон бусад үйлдвэрлэлийн орцуудын хангамжийг нэмэгдүүлэх  Чадваржуулах  Бүтэц, зохион байгуулалт, хамтын ажиллагааны зохистой хэлбэрүүдийг нэвтрүүлэх 3. Боломжуудыг хэрхэн зөв ашиглахыг үлгэрлэн харуулах. I. Үүссэн боломжуудыг бодитоор ашиглах нутгийн иргэдийн чадавхийг нэмэгдүүлэх
32 Дараахь аргуудыг хэрэглэж болно:  Мэргэжлийн ур чадвар олгох сургалт: орон нутгийн хөдөлмөрийн зах зээлд шаардагдаж буй мэргэжил, ур чадварыг нутгийн иргэдийг эзэмшүүлэх;  Жижиг, дунд бизнесийг дэмжих үйл ажиллагаа: уул уурхайн болон суурьшлыг даган шинээр бий болж буй зах зээлийн эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг орон нутгаас хангах чадавхийг нэмэгдүүлэх;  Нутгийн иргэдийн бүлгүүд болон иргэний нийгмийн байгууллагуудыг чадавхижуулах: нутгийн иргэдийн хамтран үүрэг хариуцлага хүлээх чадварыг нэмэгдүүлэх, бодит үүрэг ногдуулах, ингэснээр төсөл, хөтөлбөрүүдийн ил тод байдал, тогтвортой үр нөлөөг сайжруулах, мөн талуудын хоорондын харилцааг эрчимжүүлэх. I. Үүссэн боломжуудыг бодитоор ашиглах нутгийн иргэдийн чадавхийг нэмэгдүүлэх
33 Жишээ: Бизнес холболтын дэд төсөл (ТХХУУС ба Дэлхийн банк) • Ховд аймгийн Цэцэг суманд хийгдэж буй бөгөөд Хөшөөтийн уурхайг эзэмшигч МоЭнКо компанитай хамтран ажиллаж байна. • Дэд төсөлд тус суманд хүнсний ногооны тариалан ба оёдлын чиглэлээр ажилладаг 2 хоршоо хамрагдаж, Хөшөөтийн уурхайг дагаж бий болсон зах зээлд бүтээгдэхүүн нийлүүлсэн. • Төслөөс үзүүлсэн дэмжлэг: тоног төхөөрөмж, материалын зардал, сургалт Гол үр дүн: 1. Дэд төсөлд хамрагдсан хоршоод хүнсний ногоо, оёдлын бизнесийг тус суманд эрхэлж, бүтээгдэхүүнээ Хөшөөтийн уурхайн нийлүүлэлтийн сүлжээнд нийлүүлэх боломжийг амжилттай үлгэрлэн харуулсан. 2. Нутгийн иргэдийн ул уурхайг дагаж үүсч буй бизнесийн боломжийг бодитоор ашиглах, цаашид боломж, давуу талууддаа тулгуурласан жижиг дунд бизнес эрхлэх эрмэлзэл нэмэгдэж, сэтгэлгээний суурь тавигдсан. I. Үүссэн боломжуудыг бодитоор ашиглах нутгийн иргэдийн чадавхийг нэмэгдүүлэх
34 Жишээ: ЖДҮ эрхлэгчдийг чадавхижуулах төсөл (Энержи Ресурс) • Ухаа худаг төслийн нөлөөллийн 4 суманд мэргэжлийн зөвлөх байгууллагатай (Хөгжлийн шийдэл ТББ) хамтран хэрэгжүүлсэн. • Сургалт болон хөнгөлөлттэй зээлийн зуучлалын хэлбэрээр дэмжлэг үзүүлсэн. Төслийн үр дүн 2011 онд I. Үүссэн боломжуудыг бодитоор ашиглах нутгийн иргэдийн чадавхийг нэмэгдүүлэх
35 Боломжит арга замууд  Аливаа сорилтыг шийдвэрлэхдээ нэмүү өртөг буюу шинэ боломж бий болгох аргачлалуудыг тодорхойлж, хэрэгжүүлэх;  Уурхайгаас шалтгаалж үүссэн сорилт, бэрхшээлийг шийдвэрлэхдээ сум орон нутгийн тогтвортой хөгжилд саад болж буй бусад асуудлуудыг хамтатган шийдвэрлэх, ингэснээр тухайн сорилтод дөрөөлөн хөгжлийн боломжийг бий болгох. Нутгийн иргэд, уурхайн хоорондох маргааныг ч зөв өнцгөөс нь харж, зөв арга барилаар хандаж чадвал боломж болгон хувиргах боломжтой. Маргаан шийдвэрлэх үйл явц буюу тухай маргаан нь өөрөө талуудын урт хугацааны харилцан ашигтай хамтын ажиллагааны суурийг тавьж өгсөн тохиолдол олон байдаг. II. Сорилтоос боломж бий болгох
36 Жишээ: “Малчдын амьжиргаа” хөтөлбөр (Энержи Ресурс) • Энэхүү хөтөлбөр нь Ухаа худаг төслийн хүрээнд нүүлгэн шилжүүлэлтэд хамрагдсан 53 малчин өрхийн бизнесийн үйл ажиллагааг дэмжих зорилготой (Цогтцэций, Баян-Овоо, Ханбогд сумдад) • Хөтөлбөрийн хүрээнд чадваржуулах сургалт болон хөнгөлөлттэй зээл авахад зуучлах хэлбэрээр дэмжлэг үзүүлнэ. • Энэхүү хөтөлбөр нь нүүлгэн шилжүүлэлтээс малчдад хохирол үүсч болох сорилтоос тус малчдад орон нутгийнхаа зах зээлийн эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн бизнесээ хөгжүүлэх боломжийг бий болгож байна. II. Сорилтоос боломж бий болгох
37 Жишээ: Сумын хог хаягдлын менежментийн төлөвлөгөө (Энержи Ресурс) • Цогтцэций суманд хог ихэсч буй асуудлын улмаас Энержи Ресурс компани тус суманд хог хаягдлын менежментийн сургалт, семинарууд зохион байгуулж, сумын захиргаанд сумын хог хаягдлын менежментийн төлөвлөгөөг мэргэжлийн байгууллагаар хийлгэж өгчээ. • Түүнчлэн 500 га талбайд нийтийн цэвэрлэгээ зохион байгуулж, нутгийн 85 иргэнийг хамруулан, ажлын хөлс олгосон байна. • Уг үйл ажиллагаа нь хог хаягдал ихэсч буй сорилтоос Цогтцэций сумын ирээдүйн тогтвор хөгжилд чухал хэрэгцээтэй шийдлийг боловсруулах боломжийг бий болгожээ. Мөн нутгийн иргэдэд тодорхой хэмжээний орлого оруулсан байна. II. Сорилтоос боломж бий болгох
38 Сорилтоос боломж бий болгох зарим саналууд: • Сумын олон нийтийн үйлчилгээний ачаалал ихэсч буй сорилтыг зарим тохиолдолд шийдвэрлэхдээ Төр-Хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагааны загварыг ашиглаж, өөрөөр хэлбэл төрийн зарим ажил үүргийг хувийн хэвшилд шилжүүлэх замаар нэг талаар төрийн үйлчилгээний ачааллыг бууруулах, нөгөө талаар орон нутгийн бизнес эрхлэгчдэд зах зээлийн шинэ боломжийг бүрдүүлж өгч болно. Жишээ нь төрөөс буюу уул уурхайн компаниас нутгийн иргэдийн эрүүл мэндийн даатгалыг тогтмол төлөх нөхцөл бүрдсэн тохиолдолд хувийн хэвшилд эмнэлгийн үйлчилгээ эрхлэх сонирхол бий болох бөгөөд үүнд уялдуулан төрөөс хариуцдаг эрүүл мэндийн зарим үйлчилгээг хувийн хэвшлээр гүйцэтгүүлэх боломжтой болно. • Мөн амьдрах орчны аюулгүй байдал, тав тух алдагдаж буй сорилтыг шийдвэрлэхдээ байгаль орчны бохирдлын үнэлгээ, хог хаягдлын менежмент буюу халдварт өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх сэдэвтэй сургалт зэрэг зарим үйл ажиллагааг нутгийн иргэдийн бүлгүүд, иргэний нийгмийн байгууллагуудаар гүйцэтгүүлэх нь тухайн төслийн үр нөлөөг сайжруулахаас гадна талуудын хоорондох харилцааг сайжруулж, аливаа зөрчил маргаан үүсэхээс урьдчилан сэргийлэх боломжуудыг бий болгоно. II. Сорилтоос боломж бий болгох
4. ТАЛУУДЫН ХАМТЫН АЖИЛЛАГААГ идэвхжүүлэх боломж, арга замууд
40 Эрдэс Баялаг, Газрын Тосны Сайд Нарын Олон Улсын Зөвлөлөөс дараахь 5 зарчмыг дэвшүүлжээ. 1. Зохистой харилцаа: Аль нэг тал ярьж, нөгөө нь сонсох бус жигд харилцах; 2. Ил тод байдал: мэдээллийн ил тод байдлыг хангаж, эргэх холбоо бүхий харилцааг төлөвшүүлэх; 3. Идэвхитэй хамтын ажиллагаа: Харилцан ашигтай үр дүнд хүрэхийн төлөө хамтран ажиллах; 4. Бүх талуудын оролцоо: Нутгийн иргэд, бусад оролцогч талуудыг бүрэн зөв тодорхойлж, уул уурхайн үйл ажиллагаа явагдах нийт хугацаанд оролцоог нь хангах; 5. Оролцооны эерэг уур амьсгал: Талуудын оролцоог харилцан итгэл, хүндэтгэлд тулгуурласан хэлбэрээр төлөвшүүлэх. Талуудын оролцооны үндсэн зарчмууд
41 Талуудын оролцооны үе шатууд ба чиг хандлага Оролцооны төвшин Хамрагдагсдын тоо ТүншлэлОролцохЗөвлөлдөх Мэдээлэл солилцох Харилцааны стратеги Зурагт үзүүлсний дагуу талуудын оролцоо нь харилцааныхаа стратегиа тодорхойлон, мэдээлэл солилцохоох эхлэх бөгөөд цаашид харилцан ашигтай бодит хамтын ажиллагаа, түншлэл үүсч бий болдог. Оролцооны төвшин ахих тусам талуудын зохион байгуулалт улам боловсронгуй тул нийт хамрагдагсдын тоо цөөрөх хандлагатай байдаг.
42 Орон нутаг дахь гол оролцогч талууд Нутгийн иргэд Иргэний нийгмийн байгууллагууд Уул уурхайн компаниуд, оператор, ханган нийлүүлэгч, туслан гүйцэтгэгчдийн хамт Сумын захиргаа Нийгэм, соёлын орчин Бодлого, эрх зүйн орчин
43 1. Үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгох 2. Мэдээллийн ил тод байдлыг хангах 3. Нутгийн иргэдийн шууд оролцоог хангах 4. Талуудын хоорондын харилцааг боловсронгуй болгох Талуудын хамтын ажиллагааг сайжруулахад шийдвэрлэх гол асуудлууд
0 5 10 15 20 25 30 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Сумын удирдлагууд уурхайтай харилцахдаа нутгийн иргэдийн эрх ашгийг бүрэн төлөөлж чадна" Tsetseg Tsogttsetsii 44 Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг 1. Үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгох: Сумын захиргаа
0 5 10 15 20 25 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Сумын удирдлагууд уурхайн компанитай харилцахдаа нутгийн иргэдийн эрх ашгийн төлөө үр дүнтэй хамтран ажилладаг" Tsetseg Tsogttsetsii 45 Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг 1. Үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгох: Сумын захиргаа
46 • Сумын захиргааны эн тэргүүний үүрэг нь сумын төвшинд хууль журмыг сахиулж, хэрэгжилтийг нь хангах, төрийн бодлогыг хэрэгжүүлж, төрийн үйлчилгээг үр дүнтэй зохион байгуулахад оршино. • Сумын Засаг дарга, ЗДТГ болон ИТХ-ыг иргэд эсэргүүцэх нь харьцангуй бага боловч өөрсдийн шууд төлөөлөл биш гэж үзэх хандлага давамгайлж байна. • Талуудын хамтын ажиллагаанд сумдын захиргаадын эзлэх тохиромжтой (буюу бусад оролцогч талуудад хүлээн зөвшөөрөгдөхөд хамгийн дөт) байр суурь нь нутгийн иргэд, тэднийг шууд төлөөлөх бүлгүүд болон уул уурхайн компанийн хооронд холбож, талуудын хоорондын харилцааг идэвхжүүлэх байр суурь юм. Сайн туршлага: Өмнөговь аймгийн Цогтэций сумын захиргаанд “Иргэний танхим” байгуулснаар нутгийн иргэд буюу иргэд, уул уурхайн компаниудын төлөөлөл цуглаж уулзах боломжийг бүрдүүлсэн байна. Мөн тус сумын захиргааны хуучин байранд Цэций нутаг ТББ-д албан өрөө гаргаж өгсөн нь иргэд ТББ-тай холбогдож, уулзах боломжийг бүрдүүлжээ. 1. Үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгох: Сумын захиргаа
47 1. Үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгох: Нутгийн иргэд • Нутгийн иргэд эрх, үүргийнхээ талаар ойлголт багатай, эрх ашгаа хамгаалж, талуудын хамтын ажиллагаанд идэвхитэй оролцох чадавхи дутмаг байдал ажиглагдаж байна. • Жишээ нь Цэцэг суманд зохион байгуулсан нутгийн зөвлөлдөх уулзалтаар оролцогчид өөрсдийн үүргийг дараахь байдлаар тодорхойлжээ: – Идэвхитэй иргэн байх (арга зам нь тодорхойгүй) – Байгаа боломжуудыг ашиглан уурхайн үйл ажиллагааны талаар мэдээлэл авах – Шаардлагатай нөхцөлд уурхайн эсрэг тэмцэх • Цаашид нутгийн иргэдийн үүрэг хариуцлагыг нэмэгдүүлэхэд талууд дараахь 2 чиглэлээр хамтран ажиллах шаардлагатай. Үүнд: – Эвлэлдэн нэгдэж, бүлгийн зохион байгуулалтад (нөхөрлөл, хоршоо болон ТББ) орох замаар байр сууриа бэхжүүлэх, ингэснээр бусад талуудтайгаа хариуцлага хүлээх чадвартай хуулийн этгээдийн төвшинд харьцах боломжтой болно – Хууль дүрэм, орон нутгийн төвшний бусад дүрэм журам, талуудын хооронд хийгдсэн гэрээ хэлцлийн дагуу хүлээсэн шүрэг хариуцлага, эрх мэдлээ бүрэн ухамсарлаж, хэрэгжүүлэх арга замаа тодорхойлох; – Албан харилцаа, зөвшилцөл, гэрээ хэлцэл хийх ур чадвараа нэмэгдүүлэх.
48 1. Үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгох: Иргэний нийгмийн байгууллагууд 0 5 10 15 20 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Иргэний нийгмийн байгууллагууд уурхайтай харилцахдаа нутгийн иргэдийн эрх ашгийг бүрэн төлөөлж чадна" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг
49 1. Үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгох: Иргэний нийгмийн байгууллагууд • Олон улсын туршлагаас үзвэл иргэний нийгмийн байгууллагууд нэг бол олон чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхэлдэг үндэсний хэмжээний байгууллага болж, эсвэл тодорхой нутагт тодорхой чиглэлээр төрөлжсөн байгууллага болон төлөвших чиг хандлагатай байдаг. • Одоогоор уул уурхайн бүс нутгууд дахь иргэний нийгмийн байгууллагууд “нутгийн иргэдийг төлөөлөх, тэдний эрх ашгийг хамгаалах” гэсэн хэт ерөнхий үүрэгтэйгээр ажиллаж буй нь тохиромжгүй. Учир нь: – Хэт ерөнхий философитой байгууллага бусад оролцогч талуудтай ямар чиглэлээр хамтран ажиллах сонирхол, чадавхитай нь ойлгомжгүй байдаг. – Аливаа хамтын ажиллагаа нь талуудаас тодорхой чадавхи, туршлага шаардах тул төрөлжсөн үйл ажиллагаа бүхий байгууллага хамтын ажиллагаанд илүү найдвартай түнш болж чадна. • Төрөлжих боломжтой чиглэлүүд: Уурхайн байгаль орчны нөлөөллийн хяналт, Нийгмийн нөлөөллийн хяналт, Нутгийн иргэдийн боловсролыг дээшлүүлэх (сургалт сурталчилгаа) г.м. • Жич: Энэхүү зөвлөмж нь зөвхөн тодорхой зорилгыг биелүүлэхээр байгуулагдаж, зорилго нь биелсэн нөхцөлд үйл ажиллагаа нь зогсдог хөдөлгөөнүүдэд хамааралгүй болно.
50 1. Үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгох: Уул уурхайн компаниуд • Уул уурхайн компаниуд орон нутгийн хөгжлийг дэмжих чиглэлээр бусад оролцогч талуудтай хамтран ажиллахдаа тусламж, дэмжлэгийг өөрөө гардан гүйцэтгэхээс аль болох татгалзаж, цаашид өөрөө бие даан явагдах боломжтой хөгжлийн үйл явц, эерэг өөрчлөлтүүдэд гарааны дэмжлэг үзүүлэх байдлаар оролцох нь зүйтэй. • Мөн орон нутгийн оролцогч талуудтай харилцахдаа зааж сургагч буюу ивээн тэтгэгчийн бус, аль болох ижил төвшний хамтрагчийн байр сууринаас хандаж, тулгамдсан асуудлуудыг хамтран шийдвэрлэх, ололт амжилтаа хуваалцахад суралцах хэрэгтэй. CR бол PR биш! (Орон нутаг, нутгийн иргэдтэй харилцах ажил Компанийн сурталчилгааны Пиар биш!)
51 2. Мэдээллийн хүртээмж, ил тод байдлыг хангах 0 5 10 15 20 25 30 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уурхайн үйл ажиллагаа, компаниас орон нутаг, нутгийн иргэдэд үзүүлж буй тусламж дэмжлэгийн талаар мэдээлэл иргэдэд хүртээмжтэй, ил тод байдаг" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг
52 Ил тод бус байдал хардалт сэрдэлт, маргаан үүсэх хөрс нь болдог. 2. Мэдээллийн хүртээмж, ил тод байдлыг хангах Яагаад? 0 5 10 15 20 25 30 Some people in the community Local government officials Mine workers CSOs All people in the community equally Don't know/No response N “Уурхайн үйл ажиллагааны ашиг шимийг хэн хүртдэг вэ?" Tsetseg Tsogttsetsii Зарим хүмүүс Сумын Уурхайд ТББ, Нутгийн иргэд Мэдэхгүй/ удирдлагууд ажиллагсад хөдөлгөөнүүд бүгдээрээ хариулаагүй ЦогтцэцийЦэцэг
53 • Уул уурхайн компаниудын нийгмийн хариуцлагын олон улсын жишиг стандартуудад мэдээллийн ил тод байдал эн тэргүүнд дурдагддаг. Иймээс юуны түрүүнд уул уурхайн компани бүр үйл ажиллагааныхаа талаар болон сум орон нутагт үзүүлж буй тусламж дэмжлэг, түүний зарцуулалтын талаарх мэдээллийг нутгийн иргэн бүрт хүрэх нөхцлийг бүрдүүлэх шаардлагатай. Мэдээллийн ил тод байдлыг хангах үйл ажиллагааны тусгай хөтөлбөр боловсруулж, төсөв батлах нь зүйтэй. • Мөн орон нутгийн засаг захиргаа талуудын хоорондын харилцааг идэвхжүүлэх үүргийг хүлээх, энэ үүргийг хүрээнд мэдээллийн хүртээмж, ил тод байдлыг хангах ажлыг зохион байгуулах нь зүйтэй. Сайн туршлага ба илүү сайжруулах нутгийн иргэдийн санал: Өмнөговь аймгийн Цогтэций суманд Энержи Ресурс компани улирал тутам нутгийн иргэдтэй мэдээллийн уулзалт зохион байгуулдаг туршлагыг иргэд сайшааж байна. Гэвч тус суманд 3 том уурхай ажиллаж буй тул мэдээллийн уулзалтыг уурхай тус бүрдээ бус сумын захиргаанаас нэгдсэн журмаар зохион байгуулж, үүнд 3 уурхайг бүгдийг нь хамруулж байх санал дэвшүүлжээ. 2. Мэдээллийн хүртээмж, ил тод байдлыг хангах Хэн хариуцах вэ?
54 3. Иргэдийн оролцоог хангах Уул уурхайн компаниуд 0 5 10 15 20 25 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уул уурхайн компани, нутгийн иргэд хоорондоо сайн харилцаатай" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг
0 5 10 15 20 25 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Нутгийн иргэн бүр уурхайн компанид үйл ажиллагааных нь талаар үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх боломж, эрхтэй" Tsetseg Tsogttsetsii 55 Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг 3. Иргэдийн оролцоог хангах Уул уурхайн компаниуд
0 5 10 15 20 25 30 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уурхайн зүгээс нутгийн иргэдийн санал хүсэлт, шүүмжид анхааралтай, хариуцлагатай ханддаг" Tsetseg Tsogttsetsii 56 Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг 3. Иргэдийн оролцоог хангах Уул уурхайн компаниуд
0 5 10 15 20 25 30 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уурхайгаас нутгийн иргэдэд үзүүлж буй тусламж дэмжлэгийн зарцуулалтанд нутгийн иргэнийхээ хувьд оролцож буй арга хэлбэртээ та сэтгэл хангалуун байдаг" Tsetseg Tsogttsetsii 57 Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг 3. Иргэдийн оролцоог хангах Уул уурхайн компаниуд
58 3. Иргэдийн оролцоог хангах Уул уурхайн компаниуд • “Уурхай, орон нутгийн хамтын ажиллагааны гэрээ” буюу “Сум хөгжүүлэх гэрээ” зэрэг уурхайн үүрэг, хариуцлагыг тодорхойлох гэрээ хэлцлүүд уурхай болон орон нутгийн захиргааны хооронд хийгдэж буй тул уурхай эргээд зөвхөн орон нутгийн захиргааны өмнө хариуцлага хүлээх тогтолцоо бий болж байна. • Уул уурхайн компаниудын орон нутгийн төвшинд зөвхөн орон нутгийн захиргааны өмнө бус, мөн нутгийн иргэдийн үүрэг, хариуцлага хүлээж байгаагаа тодорхой болгох, үүнийгээ бодитоор хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Үүний тулд нутгийн иргэдийн төлөөллийн байгууллагыг орон нутаг хөгжүүлэх гэрээний эрх тэгш нэг тал болгон хамруулах нь зүйтэй. • Ингэснээр нутгийн иргэд 2-р төвшний харилцагчид байдлаар оролцож буйг өөрчилж, бүх талууд нэг төвшинд тэгш эрхтэйгээр харилцах, харилцан бие биенийхээ өмнө үүрэг хариуцлага хүлээх нөхцлийг бүрдүүлнэ. • Орон нутгийн өнөөгийн институцийн орчинд иргэдийн шууд төлөөллийн бүтэц нь засаг захиргааны анхан шатны нэгж болох БАГ юм. Иймээс уурхай, орон нутгийн хоорондох гэрээнд нутгийн иргэдийн саналыг хүлээж авахдаа баг бүрээс санал цуглуулж, сумын төвшинд нэгтгэх нь тохиромжтой. Үүнд сумын захиргаа биечилж оролцох шаардлагагүй. Багийн дарга нар шийдвэр гаргахад гишүүдээсээ давуу эрх эдлэхгүй бөгөөд багийн хурал зохион байгуулах, хурлаас гарсан санал зөвлөмжийг баталгаажуулах, дамжуулах үүрэг хүлээнэ.
59 4. Талуудын харилцааг боловсронгуй болгох Нутгийн иргэд ба уурхай • Нутгийн иргэдийн шууд оролцоо буюу эдгээр 2 талын хоорондох шууд харилцааг сайжруулах (өмнөх хэсэгт дурдсан) • Нутгийн иргэдийн төлөөллийн байгууллагуудыг идэвхжүүлэх, иргэдийг шинээр төлөөллийн байгууллага байгуулж, үүрэг хариуцлага хүлээх чадвартай төвшинд харьцахад чадавхижуулах; • Харилцааны арга, хэлбэрийг тухайн нутгийн онцлогт тохирсон хэлбэрээр, харилцан зөвшилцсөний үндсэн дээр үр дүнтэй зохион байгуулах; Анхаарах зүйл: • Иргэдийн төлөөллийн ямар нэг эрлийз бүтэцтэй институци үүсгэх нь үр нөлөө багатай. Учир нь олон талын төлөөллөөс бүрдсэн ийм институци чухам аль талынх нь эрх ашгийг төлөөлж байгаа нь тодорхойгүй болдог. • Жишээ нь Цогтцэций суманд Энержи Ресурсын санаачлагаар, ИТХ-ын тогтоолоор 13 хүний бүрэлдэхүүнтэй “Иргэний зөвлөл” байгуулжээ. Гэтэл уг бүрэлдэхүүнд захиргааны 3 төлөөлөл, ИНБ-ын 3 төлөөлөл багтсан тул уг зөвлөл нь үнэн хэрэгтээ “Сумын захиргаа, нутгийн иргэд, иргэний нийгмийн байгууллагуудын зөвлөл” юм. • ИНБ-ын зарим төлөөлөл нь хувьд ашиг сонирхлын зөрчилтэй байвал уг зөвлөлд иргэдийн итгэх итгэл улам алдагддаг.
60 4. Талуудын харилцааг боловсронгуй болгох Нутгийн иргэд ба орон нутгийн захиргаа • Нутгийн иргэдтэйгээ “Мэдээллийн ил тод байдал”-ын гэрээ байгуулах, үүнд харилцааны механизмуудаа тусган, мөрдөж ажиллах. • Нутгийн иргэдийн төлөөллийн байгууллагуудыг идэвхжүүлэх, иргэдийг шинээр төлөөллийн байгууллага байгуулж, үүрэг хариуцлага хүлээх чадвартай төвшинд харьцахад чадавхижуулах; • Харилцааны арга, хэлбэрийг тухайн нутгийн онцлогт тохирсон хэлбэрээр, харилцан зөвшилцсөний үндсэн дээр үр дүнтэй зохион байгуулах; Анхаарах зүйл: • Сумын захиргаадын хувьд мөн л иргэдийн төлөөллийн ямар нэг эрлийз бүтэцтэй институцийг захиргаанаас санаачилж, дэргэдээ байгуулах нь үр дүн муутай байна. • Жишээ нь Цэцэг сумын Засаг даргын санаачлагаар байгуулагдсан “Засаг даргын зөвлөл” нь иргэдэд шударгаар хандах бус, гишүүд нь хувийнхаа эрх ашигт нийцүүлэн ашигладаг “Лобби бүлэг” болсон гэж нутгийн зарим иргэд үзэж байна. Иймээс ямар нэг эрлийз бүтэц үүсгэхгүй байх, иргэдийн төлөөллийн бүлгийг Захиргаанаас буюу өөр аль нэг оролцогч тал хөндлөнгөөс санаачлахгүй байх нь зүйтэй.
61 4. Талуудын харилцааг боловсронгуй болгох Нутгийн иргэд ба иргэний нийгмийн байгууллагууд • Иргэний нийгмийн байгууллагууд нутгийн иргэдийг бодит төлөөлөл гэдэг утгаар хүлээн зөвшөөрөгдөхөд хамгийн дөхөм. • Гэвч Цогтцэций сумын Цэций нутаг ТББ-ын жишээнээс үзвэл ИНБ-ын удирдлагад ашиг сонирхлын зөрчил үүсэх (жишээ нь уурхайд ажилд орох) тохиолдолд иргэдийн итгэл алдагдах ба энэ нь бусад ИНБ-уудад ч сөргөөр нөлөөлдөг. • Иймээс ИНБ-ууд өөрсдөө иргэдийн байнгын хяналтан дор байж, ашиг сонирхлын зөрчил үүсэх тохиолдолд даруй залруулах механизмуудыг Дүрэмдээ шигтгэж өгөх шаардлагатай. Мөн байгууллагын удирдлага цөөн хүний гарт төвлөрөхөөс зайлсхийж, бүх гишүүдийн хурлын ба жирийн гишүүдийн, тэдгээрийн байгуулсан ажлын хэсгүүдийн эрх мэдлийг аль болох өндөр байлгах нь зүйтэй. • Өмнөх хэсэгт дурдсаны дагуу ИНБ-ууд цаашид тодорхой чиглэлүүдээр төрөлжиж, талуудын хамтын ажиллагааны идэвхитэй, хариуцлагатай оролцогч болоход анхаарч ажиллах нь зүйтэй. • ИНБ-ууд жижиг гэлтгүй олон нийтийн байгууллагын төвшинд ажиллаж, нутгийн иргэдэд үйл ажиллагаа, үр дүнгээ тогтмол мэдээлдэг байх шаардлагатай. Үйл ажиллагаа эхлэхдээ хурал цуглаан зохион байгуулж, иргэдийг нэг удаа идэвхжүүлээд дараа нь ажлынхаа үр дүнг эргээд тайлагнахгүй байх нь мөн иргэдийн итгэлийг алдахад хүргэнэ.
62 4. Талуудын харилцааг боловсронгуй болгох ИНБ, Орон нутгийн захиргаа болон Уурхайн 3 талт харилцаа • Орон нутгийн захиргаа болон уурхайн зүгээс ИНБ-уудтай тэгш эрхтэй хамтрагчийн төвшинд ажиллаж сурах шаардлагатай. Ялангуяа мэдээлэл солилцох, тодорхой ажил үүрэг ногдуулах (аутсорсинг), эсвэл түншлэл байгуулах зэрэг арга, механизмуудыг хэрэглэж болно. Шаардлагатай гэж үзвэл хамтын ажиллагааны тодорхой шалгуурыг нэвтрүүлж болно (жишээ нь гишүүдийн тоо, үйл ажиллагааны цар хүрээ, туршлага г.м.). • Уурхайгаас орон нутагтай байгуулах гэрээ, түүний хэрэгжилтэд Иргэний нийгмийн байгууллагуудыг дараахь хэлбэрээр оролцуулах нь зүйтэй: • Тодорхой ажил, үүрэг ногдуулах; • Гэрээний биелэлтэд хяналт тавих. • Уурхайн болон Захиргааны зүгээс ИНБ-уудын хөгжилд онцгой анхаарал тавьж, энэ чиглэлээр тодорхой ажлын хөтөлбөрийг зохих төсвийн хамт батлах шаардлагатай. • Цогтцэций сумын сайн туршлагад үндэслэн сумдын захиргаанаас томоохон ИНБ буюу ИНБ-уудын нэгдсэн холбоонд ажлын байр гаргаж өгөх нь зүйтэй.
Дүгнэлт • Уул уурхайг даган үүсч буй боломжуудын бодитоор ашиглая, үүний тулд ашиглах чадавхийг нь бүрдүүлье. • Уул уурхайг даган үүсч буй ихэнхи сорилтуудад аль өнцгөөс хэрхэн хандахаас шалтгаалж бэрхшээл, эсвэл боломжийг бий болгож болно. • Талуудын хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэхийн тулд – Хэн ямар байр сууринаас ямар үүрэг хариуцлагатай оролцохыг тодорхойлох; – Мэдээллийн ил тод байдлыг хангах замаар эвсэг уур амьсгалд харилцан хяналт тавих боломжийг бүрдүүлэх; – Талуудын харилцаа, хамтын ажиллагаанд нутгийн иргэд тэгш эрхтэйгээр оролцох институцийн орчныг бүрдүүлэх, үүнд орон нутгийн нөхцөлд тохирсон бүтэц, арга замыг ашиглах; – Оролцогч талууд өөрсдийн давуу талаа түлхүү ашиглаж, эрсдэлээс зайлсхийх зарчмаар харилцаагаа боловсронгуй болгох шаардлагатай. Хамгийн чухал нь: Бусдын төлөө ажиллах сэтгэлээс илүүтэйгээр, Бүгдээрээ тэгш эрхтэй хамтран ажиллах сэтгэлгээг төлөвшүүлье! 63
64 Анхаарал тавьсанд баярлалаа! Баастын Эрдэнэболор, PhD Тогтвортой хөгжлийн төлөөх хариуцлагатай уул уурхайн санаачлага ТББ-ын зөвлөх Хөдөө аж ахуйн их сургуулийн судлаач Гар утас: 9901-6533 И-мэйл: b.erdenebolor@gmail.com

More Related Content

PDF
хэрэглэгчийн үйл хөдлөлийн онол /Ханамж, таашаал, төсвийн шулуун, ялгаагүйн м...
byAdilbishiin Gelegjamts
 
PPTX
ут лекц 5
bybaljka311
 
PPTX
Lecture 1
bydorjgarav
 
PPTX
эдийн засгийн өсөлт
byБ. Нямгэрэл
 
PPTX
Kontsessiin geree
byUmguullin Mongol Umguulugch
 
DOC
Ч. Ундрам - Байгууллагын өөрчлөлтийн менежмент
bybatnasanb
 
ODP
нийлүүлэлт түүний тухай ойлголт
byБ. Нямгэрэл
 
PPT
Үнийн бодлого
byUudus Enkhtuyagerel
 
хэрэглэгчийн үйл хөдлөлийн онол /Ханамж, таашаал, төсвийн шулуун, ялгаагүйн м...
byAdilbishiin Gelegjamts
 
ут лекц 5
bybaljka311
 
Lecture 1
bydorjgarav
 
эдийн засгийн өсөлт
byБ. Нямгэрэл
 
Kontsessiin geree
byUmguullin Mongol Umguulugch
 
Ч. Ундрам - Байгууллагын өөрчлөлтийн менежмент
bybatnasanb
 
нийлүүлэлт түүний тухай ойлголт
byБ. Нямгэрэл
 
Үнийн бодлого
byUudus Enkhtuyagerel
 

What's hot

PDF
Үйлдвэрлэлийн зардал-1а /тогтмол болон хувьсах зардал гэх мэт.../
byAdilbishiin Gelegjamts
 
PPTX
МОНГОЛ УЛСЫН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН №362 ДУГААР “ГАДААД ВАЛЮТЫН УЛСЫН НӨӨЦИЙГ НЭМЭГДҮ...
byUmguullin Mongol Umguulugch
 
PDF
Micro l2.2019 2020
byhicheel2020
 
PPTX
Маркетингийн онол арга зүйн үндэс
byUudus Enkhtuyagerel
 
PDF
Маркетингийн удирдлага
byE-Gazarchin Online University
 
PPTX
олон улсын маркетингийн орчин, олон улсын маркетинг
bygrane09
 
PPTX
Lecture 7
byddorjgarav
 
PPTX
төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засаг
byErdenee Chimed
 
PPT
нөхөрлөл.Pptx
byI Student
 
PPT
Зах зээлийг хуваах
byT.Gankhuu /Ghana/ IZOUI
 
DOCX
илтгэх хуудас2017.11.01
byadmiral_mgl
 
PPTX
ЗӨВШӨӨРЛИЙН ТУХАЙ ХУУЛИЙН ТӨСЛИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА
byUmguullin Mongol Umguulugch
 
PDF
Burhnii shashin
byEnkh Tseba
 
PPT
лекц 2, 3
byariunubu
 
PPTX
Биржийн арилжааны төрөл онцлог
byByambadalai Lkhaajav
 
PDF
Macro l 14
byediinzasagonol
 
PPTX
маркетинг хуваарилалт
byЦ. Ариунболд
 
PPTX
шинэ ба хуучин үг
bysainaa88
 
DOCX
тийн ялгал
byulziimanlai
 
DOCX
валютын зах зээл
byPvrewsvren Davaasvren
 
Үйлдвэрлэлийн зардал-1а /тогтмол болон хувьсах зардал гэх мэт.../
byAdilbishiin Gelegjamts
 
МОНГОЛ УЛСЫН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН №362 ДУГААР “ГАДААД ВАЛЮТЫН УЛСЫН НӨӨЦИЙГ НЭМЭГДҮ...
byUmguullin Mongol Umguulugch
 
Micro l2.2019 2020
byhicheel2020
 
Маркетингийн онол арга зүйн үндэс
byUudus Enkhtuyagerel
 
Маркетингийн удирдлага
byE-Gazarchin Online University
 
олон улсын маркетингийн орчин, олон улсын маркетинг
bygrane09
 
Lecture 7
byddorjgarav
 
төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засаг
byErdenee Chimed
 
нөхөрлөл.Pptx
byI Student
 
Зах зээлийг хуваах
byT.Gankhuu /Ghana/ IZOUI
 
илтгэх хуудас2017.11.01
byadmiral_mgl
 
ЗӨВШӨӨРЛИЙН ТУХАЙ ХУУЛИЙН ТӨСЛИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА
byUmguullin Mongol Umguulugch
 
Burhnii shashin
byEnkh Tseba
 
лекц 2, 3
byariunubu
 
Биржийн арилжааны төрөл онцлог
byByambadalai Lkhaajav
 
Macro l 14
byediinzasagonol
 
маркетинг хуваарилалт
byЦ. Ариунболд
 
шинэ ба хуучин үг
bysainaa88
 
тийн ялгал
byulziimanlai
 
валютын зах зээл
byPvrewsvren Davaasvren
 

Similar to Уул уурхайн бүс нутгуудад талуудын хамтын ажиллагаа, орон нутгийн хөгжлийг эрчимжүүлэх боломжууд

PDF
эссэ бямбахүү
byIshgaldan Byambakhuu
 
PDF
NS
byKhishigsaikhan Jargalsaikhan
 
PDF
Battsengel plan 01
byhi_bmb
 
PDF
МУ-ын хөгжлийн дунд хугацааны бодлого
bySAINBAYAR Bayarsaikhan
 
PDF
Ногоон алт төслийн үйл ажиллагааны тайлан 2015
byGreengoldMongolia
 
PPTX
Erdenebolor presentation1 mon
byEnku Enkhtsetseg
 
DOCX
А.Наранбаатар Н.Энхтамир А.Нямдорж - Говийн бүсийн уул уурхайн орд газруудын ...
bybatnasanb
 
PPTX
Niigmiin nuluulul
byEnku Enkhtsetseg
 
PDF
Ulziit 01
byhi_bmb
 
PPTX
Хариуцлагатай уул уурхайг төлөвшүүлэхэд орон нутгийн засаг захиргаанд хуулиар...
byErdenebolor Baast
 
PPTX
Lects7
byМөнх- Очир
 
PPTX
Я.Содбаатар "Монгол улсын геологи хайгуулын өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудал
byUnuruu Dear
 
PPTX
Н.Алгаа "Уул уурхай ба бизнесийн эрх чөлөө"
byUnuruu Dear
 
PDF
Ногоон алт төслийн Нэвтрүүлэх үйлчилгээний бүрэлдэхүүн хэсгийн тайлан 2014
byGreengoldMongolia
 
PDF
2.2.Анхан шатны үнэлгээ
byssuserd07e59
 
PDF
Resource mo 202794
byJargalaa Bbe
 
PDF
Ontsloh 10 ajil 2014 ond
byБатсуурь
 
PPSX
aaaa minii yum bn 123456
byГанцоож Цэрэннадмид
 
PDF
Ногоон алт төслийн Малчдын хамтын байгууллага бүрэлдэхүүн хэсгийн тайлан 2014
byGreengoldMongolia
 
PDF
22.11.2013, Peabody energy, Sunjidmaa Jamba, Amarjargal Sharhuu & Dr. Gunbil...
byThe Business Council of Mongolia
 
эссэ бямбахүү
byIshgaldan Byambakhuu
 
NS
byKhishigsaikhan Jargalsaikhan
 
Battsengel plan 01
byhi_bmb
 
МУ-ын хөгжлийн дунд хугацааны бодлого
bySAINBAYAR Bayarsaikhan
 
Ногоон алт төслийн үйл ажиллагааны тайлан 2015
byGreengoldMongolia
 
Erdenebolor presentation1 mon
byEnku Enkhtsetseg
 
А.Наранбаатар Н.Энхтамир А.Нямдорж - Говийн бүсийн уул уурхайн орд газруудын ...
bybatnasanb
 
Niigmiin nuluulul
byEnku Enkhtsetseg
 
Ulziit 01
byhi_bmb
 
Хариуцлагатай уул уурхайг төлөвшүүлэхэд орон нутгийн засаг захиргаанд хуулиар...
byErdenebolor Baast
 
Lects7
byМөнх- Очир
 
Я.Содбаатар "Монгол улсын геологи хайгуулын өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудал
byUnuruu Dear
 
Н.Алгаа "Уул уурхай ба бизнесийн эрх чөлөө"
byUnuruu Dear
 
Ногоон алт төслийн Нэвтрүүлэх үйлчилгээний бүрэлдэхүүн хэсгийн тайлан 2014
byGreengoldMongolia
 
2.2.Анхан шатны үнэлгээ
byssuserd07e59
 
Resource mo 202794
byJargalaa Bbe
 
Ontsloh 10 ajil 2014 ond
byБатсуурь
 
aaaa minii yum bn 123456
byГанцоож Цэрэннадмид
 
Ногоон алт төслийн Малчдын хамтын байгууллага бүрэлдэхүүн хэсгийн тайлан 2014
byGreengoldMongolia
 
22.11.2013, Peabody energy, Sunjidmaa Jamba, Amarjargal Sharhuu & Dr. Gunbil...
byThe Business Council of Mongolia
 

More from Erdenebolor Baast

PPT
Байгууллагын стратеги төлөвлөлт
byErdenebolor Baast
 
PPTX
Малын тэжээлийн зах зээлийн судалгаа, 2017 он
byErdenebolor Baast
 
PPT
Реторик - Ярих урлаг
byErdenebolor Baast
 
PPT
Маркетингийн үндсүүд
byErdenebolor Baast
 
PPTX
Газар тариалангийн хөгжлийн зорилт, шийдвэрлэх асуудлууд
byErdenebolor Baast
 
PPT
Постер бэлтгэх арга зүй
byErdenebolor Baast
 
PPT
Саалийн фермийн төлөвлөлт
byErdenebolor Baast
 
PPTX
Талуудын хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэх 5 алхам
byErdenebolor Baast
 
PPT
Сурах арга барил
byErdenebolor Baast
 
PPTX
Хөдөө аж ахуйн хоршоолол, хамтын ажиллагаа - Австрали улсын туршлага, Монголд...
byErdenebolor Baast
 
PPTX
Хөдөө аж ахуйн тоног төхөөрөмжийн зах зээлийн судалгаа, 2013 он
byErdenebolor Baast
 
PPT
Бүлэг идэвхжүүлэх, бүлгийн уулзалт зохион байгуулах
byErdenebolor Baast
 
PPTX
Газар тариаланд экосистемийн үйлчилгээний төлбөр нэвтрүүлэх боломж
byErdenebolor Baast
 
PPTX
Экстейншиний үйлчилгээ, талуудын оролцоо
byErdenebolor Baast
 
PPTX
"Хоршоодын зээлийн хүртээмжийг сайжруулах нь" судалгааны тайлан 2012 он
byErdenebolor Baast
 
PPTX
Экстейншиний үйлчилгээний зах зээлийг бий болгож, оролцогч талуудын хамтын аж...
byErdenebolor Baast
 
PPTX
"Хөдөө аж ахуйн нэвтрүүлэх үйлчилгээний олон улсын туршлага, эдийн засагт үзү...
byErdenebolor Baast
 
PPTX
Хөдөө аж ахуйн Халх гол бүсэд экстейншиний тогтолцоо бүрдүүлэх зарчим
byErdenebolor Baast
 
PPT
Dairy farming business
byErdenebolor Baast
 
PPTX
Хөдөө аж ахуйн санхүүжилтийг сайжруулах чиглэлээр хийгдэж буй шинэчлэлүүд
byErdenebolor Baast
 
Байгууллагын стратеги төлөвлөлт
byErdenebolor Baast
 
Малын тэжээлийн зах зээлийн судалгаа, 2017 он
byErdenebolor Baast
 
Реторик - Ярих урлаг
byErdenebolor Baast
 
Маркетингийн үндсүүд
byErdenebolor Baast
 
Газар тариалангийн хөгжлийн зорилт, шийдвэрлэх асуудлууд
byErdenebolor Baast
 
Постер бэлтгэх арга зүй
byErdenebolor Baast
 
Саалийн фермийн төлөвлөлт
byErdenebolor Baast
 
Талуудын хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэх 5 алхам
byErdenebolor Baast
 
Сурах арга барил
byErdenebolor Baast
 
Хөдөө аж ахуйн хоршоолол, хамтын ажиллагаа - Австрали улсын туршлага, Монголд...
byErdenebolor Baast
 
Хөдөө аж ахуйн тоног төхөөрөмжийн зах зээлийн судалгаа, 2013 он
byErdenebolor Baast
 
Бүлэг идэвхжүүлэх, бүлгийн уулзалт зохион байгуулах
byErdenebolor Baast
 
Газар тариаланд экосистемийн үйлчилгээний төлбөр нэвтрүүлэх боломж
byErdenebolor Baast
 
Экстейншиний үйлчилгээ, талуудын оролцоо
byErdenebolor Baast
 
"Хоршоодын зээлийн хүртээмжийг сайжруулах нь" судалгааны тайлан 2012 он
byErdenebolor Baast
 
Экстейншиний үйлчилгээний зах зээлийг бий болгож, оролцогч талуудын хамтын аж...
byErdenebolor Baast
 
"Хөдөө аж ахуйн нэвтрүүлэх үйлчилгээний олон улсын туршлага, эдийн засагт үзү...
byErdenebolor Baast
 
Хөдөө аж ахуйн Халх гол бүсэд экстейншиний тогтолцоо бүрдүүлэх зарчим
byErdenebolor Baast
 
Dairy farming business
byErdenebolor Baast
 
Хөдөө аж ахуйн санхүүжилтийг сайжруулах чиглэлээр хийгдэж буй шинэчлэлүүд
byErdenebolor Baast
 

Уул уурхайн бүс нутгуудад талуудын хамтын ажиллагаа, орон нутгийн хөгжлийг эрчимжүүлэх боломжууд

  • 1.
    Уул уурхайн бүснутгуудад талуудын хамтын ажиллагаа, орон нутгийн хөгжлийг эрчимжүүлэх боломжууд Б.Эрдэнэболор, PhD Тогтвортой Хөгжлийн Төлөөх Хариуцлагатай Уул Уурхайн Санаачлага „НИЙГМИЙН ХАРИУЦЛАГАТАЙ УУЛ УУРХАЙН ТӨЛӨӨХ ТАЛУУДЫН ХАМТЫН АЖИЛЛАГАА“ БАГА ХУРАЛ Улаанбаатар, 2012 оны 10-р сарын 3 1
  • 2.
    Агуулга 1. Төслийн болонуул уурхайн нийгмийн нөлөөллийн судалгааны танилцуулга 2. Уул уурхайг даган нутгийн иргэдэд үүсч буй шинэ боломжууд ба тулгамдаж буй гол бэрхшээлүүд 3. Боломж, давуу талуудад тулгуурласан хөгжлийн чиг хандлага: үзэл баримтлал ба сайн туршлагууд 4. Талуудын хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэх боломж, арга замууд Дүгнэлт 2
  • 3.
  • 4.
    4 Дэлхийн банкны санхүүжилтээрТХТХУУС-аас хэрэгжүүлж буй уг төсөл нь дараахь зорилгуудтай:  Уул уурхайн компаниудын нийгмийн хариуцлагыг дээшлүүлэх чиглэлээр ТХТХУУС-ын хэрэгжүүлж буй үйл ажиллагааг эрчимжүүлэх, цар хүрээг нь өргөтгөх;  Оролцогч талуудын идэвхтэй хамтын ажиллагаанд тулгуурлан, олон улсын сайн туршлагуудад үндэслэн уул уурхайн бүс нутгууд дахь талуудын хамтын ажиллагаа, орон нутгийн хөгжлийн боловсронгуй загвар, аргачлалуудыг боловсруулж, оролцогч талуудыг чадавхижуулах. Төсөл 2011 оны 12-р сараас эхэлж, 2012 оны 12-р сард дуусна „Уул уурхайн нийгмийн нөлөөлөл ба орон нутгийн хөгжил“ төсөл
  • 5.
    5 Төслийн хүрээнд 2012оны 10-р сар хүртэл гүйцэтгэсэн ажлууд:  Уул уурхайгаас нутгийн иргэдэд үзүүлэх нийгмийн нөлөөллийн судалгаа  Орон нутгийн жижиг дунд бизнесийг уул уурхайд холбох дэд төсөл  Уул уурхайн компаниудын орон нутаг, нутгийн иргэдтэй харилцах мэргэжилтнүүдийн “Оролцогч талуудын хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх 5 алхам” сургалт  Уул уурхайн компаниудын орон нутаг, нутгийн иргэдтэй харилцах мэргэжилтнүүдэд зориулсан гарын авлагын эхийг бэлтгэсэн;  Уул уурхайн компаниудын орон нутаг, нутгийн иргэдтэй харилцах мэргэжилтнүүдийн вэбсайт (www.crp-network.mn);  Уул уурхайн компаниудын орон нутаг, нутгийн иргэдтэй харилцах мэргэжилтнүүдийн “Үр дүнтэй хамтын ажиллагааг хэрхэн төлөвшүүлэх вэ?“ сэдэвт форум „Уул уурхайн нийгмийн нөлөөлөл ба орон нутгийн хөгжил“ төсөл
  • 6.
    6 2012 оныг дуусталххугацаанд гүйцэтгэх ажлууд:  „Нийгмийн хариуцлагатай уул уурхайн төлөөх талуудын хамтын ажиллагаа“ бага хурал (Х сар)  Орон нутгийн удирдлагын албан хаагчид болон нутгийн иргэд, иргэний нийгмийн байгууллагын ажилтнуудын семинар (Х сар)  Талуудын хамтын ажиллагаа, орон нутгийн хөгжлийг эрчимжүүлэх, маргаан шийдвэрлэх, нүүлгэн шилжүүлэлтэд хамрагдсан иргэдийн нөхөн төлбөрийг боловсронгуй болгох сэдвээр зөвлөмж материал бэлтгэх (XI сар)  Уул уурхайн компаниудын орон нутаг, нутгийн иргэдтэй харилцах мэргэжилтнүүдийн сургалт (ХI сар)  Австрали улсад туршлага судлах аялал (XII сар)  Төслийн тайлан (XII сар) „Уул уурхайн нийгмийн нөлөөлөл ба орон нутгийн хөгжил“ төсөл
  • 7.
    Уул уурхайгаас нутгийниргэдэд үзүүлж буй нийгмийн нөлөөллийн судалгаа 7 Өмнөговь аймаг, Цогтцэций сум Ховд аймаг, Цэцэг сум
  • 8.
    8 Судалгааны зорилгууд : •Сумын төвшин дэх оролцогч талууд, тэдгээрийн үүрэг, хариуцлага ба харилцаа холбоо, хамтын ажиллагааны өнөөгийн төвшин, арга замуудыг тодорхойлох; • Уул уурхайн үйл ажиллагаанаас шалтгаалан нутгийн иргэдэд үүсч буй шинэ боломжууд ба тулгамдаж буй гол бэрхшээлүүдийг тодорхойлох; • Орон нутгийн төвшин дэх уул уурхайн нийгмийн нөлөөлөл ба нутгийн иргэдийн амьжиргааг сайжруулах талаар дүгнэлт гаргах; • Уул уурхайн нийгмийн сөрөг нөлөөллийн сааруулж, эерэг нөлөөллийг дэмжихэд оролцогч талуудын оруулах хувь нэмрийг нэмэгдүүлэх боломжуудыг илрүүлэх. Арга зүй: • Хоёрдогч эх үүсвэрийн мэдээлэл цуглуулах, дүн шинжилгээ судалгаа хийх • Уул уурхайн компаниудын төлөөлөлтэй ярилцлага хийх (МоЭнКо, Энержи Ресурс) • Нутгийн иргэдээс судалгаа авах – Үнэлгээний хуудас, асуулгын хуудсыг хослуулан ашигласан – Цэцэг суманд 58 хүн, Цогтцэций суманд 50, нийт 118 хүн хамрагдсан • Нутгийн иргэдийн зөвлөлдөх уулзалт (Цэцэг суманд 54, Цогтэций суманд 42 хүн оролцсон) • Бүлгийн хэлэлцүүлэг Уул уурхайгаас нутгийн иргэдэд үзүүлж буй нийгмийн нөлөөллийн судалгаа
  • 9.
    2. Уул уурхайгдаган нутгийн иргэдэд үүсч буй ШИНЭ БОЛОМЖУУД БА ГОЛ БЭРХШЭЭЛҮҮД
  • 10.
    10 Нийгмийн нөлөөллийн ерөнхийүнэлгээ 0 5 10 15 20 25 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уул уурхайн үйл ажиллагаа нутгийн иргэдийн амьжиргаанд эерэгээр нөлөөлж байна" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй Цэцэг Цогтцэций
  • 11.
    11 1. Ажлын байрнэмэгдсэн 2. Жижиг, дунд бизнес эрхлэхэд таатай зах зээлийн орчин бүрдэж байна 3. Бараа, үйлчилгээний хангамж сайжирсан 4. Дэд бүтэц, нийгмийн үйлчилгээний санхүүжилтийн шинэ эх үүсвэр бий болсон 5. Орон нутгийн хөгжил, нутгийн иргэдийн амьжиргааг дэмжих чиглэлээр санхүүжилтийн шинэ эх үүсвэр бий болсон Нутгийн иргэдэд шинээр үүсч буй гол боломжууд
  • 12.
    12 Боломж 1: Ажлынбайр нэмэгдсэн 0 5 10 15 20 25 30 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уул уурхайг дагаж манай суманд ажлын байр нэмэгдсэн" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг
  • 13.
    13 Ажил олгогч Улаанбаатарын харъяат Ховдын харъяат Нийт МоЭнКо ХХК40 64 104 Лейтон ХХК (гэрээт) 116 149 265 Лейтоны ханган нийлүүлэгчид 122 154 276 Бусад ханган нийлүүлэгч, туслан гүйцэтгэгчид 62 41 103 Total 340 408 748 Хөшөөт уурхайд ажиллагсдын засаг захиргааны харъяалал (2011 оны 12-р сарын 31-ний байдлаар) Ухаа худаг уурхайд нийт ажиллагсдын болон орон нутгийн ажиллагсдын тоо (2011 оны 12-р сарын 31-ний байдлаар) Ажил олгогч Ажиллагсдын тоо Энержи Ресурс 185 ЭР - Ухаа худаг салбар 96 Энержи Ресурс Майнинг ХХК 562 Трансговь ХХК 637 Энрес технологи LLC 118 Энержи ресурс Рэйл 19 Ухаа худаг ус хангамж ХХК 112 Нүүрсний зам ХХК 5 Энержи Ресурс Роад ХХК 66 Таван толгой нисэх буудал 9 Хангад эксплорейшн 156 Нийт ажиллагсдын тоо 1950 Өмнөговь аймгийн харъяат ажиллагсдын эзлэх хувь хэмжээ 29.7%
  • 14.
    14 Энэхүү боломж ньдараахь өөрчлөлтүүдээс үүсч байна: 1. Орон нутгийн хүн амын цалин хөлсний болон бусад орлого нэмэгдсэнээр худалдан авах чадвар нь сайжирч байна; 2. Хүн ам нэмэгдэх хэрээр орон нутгийн зах зээл тэлж байна; 3. Бараа, материал, үйлчилгээний хангамж сайжирсан. Боломж 2: Жижиг, дунд бизнес эрхлэхэд таатай зах зээлийн орчин бүрдэж байна
  • 15.
    15 Боломж 3: Бараа,үйлчилгээний хангамж сайжирсан 0 5 10 15 20 25 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уул уурхайг дагаж манай нутагт бараа үйлчилгээний хангамж сайжирсан" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг
  • 16.
    16 Боломж 4: Дэдбүтэц, нийгмийн үйлчилгээний санхүүжилтийн шинэ эх үүсвэр бий болсон МоЭнКо ХХК Энержи Ресурс ХХК  Хөшөөтийн уурхайгаас Ярантын боомт хүртэл 311 км хатуу хучилттай зам  Цэцэг сумын соёлын төвийн засвар;  Цэцэг, Дарви сумдын апотекуудад эм нийлүүлсэн  Дарви сумын дунд сургуульд хандив;  Зэрэг сумын дунд сургуульд хандив  Ховд аймагт Хүүхэд, залуучуудын ордон барихад хандив  Ховд аймгийн МСҮТ-д хандив  г.м.  Ухаа худаг уурхайгаас БНХАУ-ын хил хүртэл 245 км хатуу хучилттай зам  Цогтцэций суманд шинэ соёлын төв  Ухаа худаг уурхайгаас сумын төв хүртэл 12.5 км хатуу хучилттай зам  18 мегаваттын дулааны цахилгаан станц  Цогтцэций суманд нисэх онгоцны буудал  Сумын төвд цэвэр усны эх үүсвэрийг нэмэгдүүүлэх зорилгоор 2 худаг  Сумын дунд сургуульд хандив  г.м.
  • 17.
    17 Орон нутгийн хөгжлийгдэмжих үйл ажиллагааны түгээмэл хэлбэрүүд: • Оюутны тэтгэлэгийн хөтөлбөр • Гамшиг тохиолдсон үед яаралтай тусламж • Орон нутгийн захиргаа, ЖДҮ эрхлэгчид, нийгмийн үйлчилгээнд хандив өгөх, • Орон нутгийн иргэд, байгууллагуудад нүүрс нийлүүлэх • Нутгийн иргэд, албан хаагчдыг чадавхижуулах • Урлаг, спортын арга хэмжээг ивээн тэтгэх Түгээмэл бус зарим хэлбэрүүд (Энержи Ресурс): • Нутгийн соёлын өвийг хамгаалах хөтөлбөр • Сургуулийн түншлэл хөтөлбөр • Хог хаягдлын менежментийг сайжруулах төлөвлөгөө боловсруулах • Малчдын амьжиргааг дээшлүүлэх хөтөлбөр Боломж 5: Орон нутгийн хөгжил, нутгийн иргэдийн амьжиргааг дэмжих чиглэлээр санхүүжилтийн шинэ эх үүсвэр бий болсон
  • 18.
    18 1. Нүүлгэн шилжүүлэлтээсучрах эрсдэл, нийгмийн ба эдийн засгийн хохирол; 2. Бэлчээрийн хүрэлцээ багасч, чанар муудах; 3. Амьдрах орчны аюулгүй байдал, тав тух алдагдах; 4. Олон нийтийн үйлчилгээний ачаалал ихсэх; 5. Хагарал зөрчилдөөн үүсэх суурь тавигдах (нутгийн иргэдийн хооронд болон нутгийн иргэд, уул уурхайн компанийн хооронд) Нутгийн иргэдэд тулгамдаж буй гол бэрхшээлүүд
  • 19.
    19 • Эдийн засгийнхохирол: Шинэ нутагт дасан зохицож чадахгүй, малын хашаа саравч дутагдалтай зэргээс шалтгаалж мал хорогдох • Нийгмийн хохирол: Дассан нутагтаа бүрдүүлсэн танил, хөрш, найз нөхдийн хүрээллээ алдахаас гадна шинэ нутагт бэлчээрийн маргаан үүсэх, үүнээс болж уугуул малчидтай зөрчилдөж, гадуурхагдах магадлалтай. Бэрхшээл 1: Нүүлгэн шилжүүлэлтээс учрах эрсдэл, нийгмийн ба эдийн засгийн хохирол
  • 20.
    20 Бэрхшээл 1: Нүүлгэншилжүүлэлтээс учрах эрсдэл, нийгмийн ба эдийн засгийн хохирол Ухаа худаг төслийн нүүлгэн шилжүүлэх хөтөлбөрт хамрагдсан өрхүүдийн орлого болон малын тоонд гарсан өөрчлөлт Эх сурвалж: Энержи Ресурс, 2011
  • 21.
    21 • Уурхайн байгууламж,кэмп, зам бариснаар, мөн малын бэлчээрт тээврийн хэрэгслүүд дураараа зам гаргах болсноос бэлчээрийн хэмжээ багассан; • Дээрх шалтгаануудын улмаас малчдын нүүдэллэх, оторлох боломж багассан. Ялангуяа бэлчээрийн ургац багатай говийн нөхцөлд малчдын нүүдэллэх боломж багасах нь маш их хохирол учруулдаг. • Бэлчээрийн усан хангамж буурч, агаарын тоосжилт ихэссэнээс, мөн бэлчээрийг ачааны машинууд талхилж буйгаас шалтгаалж бэлчээрийн ургамлын гарц, төрөл зүйлийн бүрэлдэхүүн буурч буйг нутгийн иргэд мэдээлж байна (энэ талаар манай төслөөс нарийвчилсан судалгаа хийгээгүй). Бэрхшээл 2: Бэлчээрийн хүрэлцээ багасч, чанар муудах
  • 22.
    22 Уурхайн үйл ажиллагааболон уурхайг даган нэмэгдэж буй хүн амын төвлөрлөөс шалтгаалан: • Тоосжилт нэмэгдэх • Дуу чимээ ихсэх • Шөнө гэрэлтэй байх • Зам тээврийн осол нэмэгдэх • Гэмт хэрэг нэмэгдэх • Халдварт өвчин нэмэгдэх • Хог хаягдал ихсэх зэрэг үр дагаврууд үүсч, нутгийн иргэдийн амьдрах орчинд аюул учруулах буюу тав тухыг алдагдуулж байна. Бэрхшээл 3: Амьдрах орчны аюулгүй байдал, тав тух алдагдах
  • 23.
    23 Уурхайн үйл ажиллагааболон уурхайг даган эрчимжиж буй хүн амын төвлөрөл, жижиг дунд үйлдвэрийн хөгжил зэргээс шалтгаалж боловсрол, эрүүл мэндийн үйлчилгээ, сумын захиргаа, цагдаа зэрэг олон нийтийн үйлчилгээний ачаалал хүчин чадлаас нь хэтрэх хандлагатай байна. Олон нийтийн үйлчилгээний хүчин чадлыг нэмэгдүүлэхгүй бол цаашид чанар, хүртээмж нь буурах ба үүнээс эн тэргүүнд эмзэг бүлгийн иргэд хохирох өндөр эрсдэлтэй. Бидний судалгаанд хамрагдсан Цогтцэций сумын иргэдийн 36% нь тус суманд сургууль, цэцэрлэг яаралтай шинээр барих шаардлагатай гэж үзжээ. Тус сумын хүн ам сүүлийн 5 жилд 2 дахин нэмэгдсэн байна. Бэрхшээл 4: Олон нийтийн үйлчилгээний ачаалал ихсэх
  • 24.
    24 Бэрхшээл 5: Хагаралзөрчилдөөн үүсэх суурь тавигдах 0 5 10 15 20 25 30 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Нутгийн иргэд уул уурхайн ашиг шимийг жигд хүртдэг" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг
  • 25.
    25 0 5 10 15 20 25 30 Some people in thecommunity Local government officials Mine workers CSOs All people in the community equally Don't know/No response N “Уурхайн үйл ажиллагааны ашиг шимийг хэн хүртдэг вэ?" Tsetseg Tsogttsetsii Бэрхшээл 5: Хагарал зөрчилдөөн үүсэх суурь тавигдах Зарим хүмүүс Сумын Уурхайд ТББ, Нутгийн иргэд Мэдэхгүй/ удирдлагууд ажиллагсад хөдөлгөөнүүд бүгдээрээ хариулаагүй ЦогтцэцийЦэцэг
  • 26.
    26 Уул уурхай хөгжижбуй нутгуудад нутгийн иргэдийн дотор ашиг шим хүртэгсэд, эс хүртэгсэд гэсэн бүлгүүд үүсэх хандлага ажиглагдаж байна. Энэхүү ялгарал нь цаашид зөвхөн нутгийн иргэд, уурхайн хооронд бус, мөн иргэд хоорондоо зөрчилдөж хагаралдах суурийг тавьж байна. Ялангуяа ямар нэг ашиг шим хүртээгүй уугуул иргэд болон шинээр суурьшсан иргэдийн хооронд хагарал үүсч болзошгүй юм. Түүнчлэн нүүлгэн шилжүүлэлтэд хамрагдсан малчид шинэ нутгийнхаа уугуул малчидтай бэлчээр булаацалдан зөрчилдөөн үүсэх эрсдэлтэй. Иймээс аливаа зөрчилдөөнөөс урьдчилан сэргийлэх асуудал нь уул уурхайн компаниуд болон орон нутгийн засаг захиргааны анхаарлын төвд байх зайлшгүй шаардлагатай. Бэрхшээл 5: Хагарал зөрчилдөөн үүсэх суурь тавигдах
  • 27.
    27 Бэрхшээл 5: Хагаралзөрчилдөөн үүсэх суурь тавигдах Бидэнд эцэг өвгөд баялаг үлдээсэн. Гэвч мөнгөтэй хүмүүс манай нутагт ирээд бидний өмнөөс шийдвэр гаргуулж, энэ баялгийн ашиг шимийг биднээс түрүүнд хүртэж байна. Уг нь уугуул иргэд гаднаас ирсэн хүмүүсээс давуу эрхтэй байх, энэ эрхийг нь уул уурхайн компани ч, орон нутгийн захиргаа ч хүндэтгэх ёстой. Нутгийн иргэдийн зөвлөлдөх уулзалтанд оролцсон Цогтцэций сумын иргэн
  • 28.
    3. Боломж, давуу талуудадтулгуурласан ХӨГЖЛИЙН ЧИГ ХАНДЛАГА
  • 29.
    29 Оролцогч талуудын илтод, байнгын харилцаа, хамтын ажиллагаанд тулгуурлан I. Үүссэн боломжуудыг бодитоор ашиглах нутгийн иргэдийн чадавхийг нэмэгдүүлэх; II. Бэрхшээлээс боломжийг олж харах буюу сорилтоос боломжийг бий болгох замаар аливаа сорилт, бэрхшээлийг урт хугацааны эерэг үр нөлөөтэйгээр шийдвэрлэх. Боломж, давуу талуудад тулгуурласан хөгжлийн чиг хандлага: Үзэл баримтлал
  • 30.
    30 Уул уурхайгаас нутгийниргэдэд үзүүлж буй эерэг нөлөөллийг ихэсгэж, сөрөг нөлөөллийг арилгах “төгс шийдэл” гэж үгүй. Аливаа шийдэл бүр тухайн нөхцөл байдалдаа тохирсон байх шаардлагатай. Харин хөгжлийн чиг хандлагыг тодорхойлохдоо нэг талаар нутгийн иргэдэд үүсч буй боломжуудыг тухайн орон нутгийн давуу талуудад тулгуурласан хэлбэрээр аль болох сайн ашиглах зарчмыг баримтлах нь зүйтэй. Боломжуудыг илрүүлж, зөв тодорхойлж, үр дүнтэй ашиглахад талууд хамтран ажиллах шаардлагатай. Үндэслэл
  • 31.
    31 Үндсэн аргачлалууд 1. Боломжуудба тэдгээрийг ашиглах талаар мэдээллээр хангах:  Боломжуудыг аль болох нарийвчлан тодорхойлох  Уг боломжуудыг орон нутгийн төвшинд хэрхэн үр дүнтэй ашиглах талаар хэлэлцүүлэг өрнүүлж, тодорхой шийдэл, бүтээлч санааг бий болго, эдгээрийгээ хэрэгжүүлэх 2. Боломжуудыг ашиглах чадавхийг бий болгох:  Мэдлэг болон бусад үйлдвэрлэлийн орцуудын хангамжийг нэмэгдүүлэх  Чадваржуулах  Бүтэц, зохион байгуулалт, хамтын ажиллагааны зохистой хэлбэрүүдийг нэвтрүүлэх 3. Боломжуудыг хэрхэн зөв ашиглахыг үлгэрлэн харуулах. I. Үүссэн боломжуудыг бодитоор ашиглах нутгийн иргэдийн чадавхийг нэмэгдүүлэх
  • 32.
    32 Дараахь аргуудыг хэрэглэжболно:  Мэргэжлийн ур чадвар олгох сургалт: орон нутгийн хөдөлмөрийн зах зээлд шаардагдаж буй мэргэжил, ур чадварыг нутгийн иргэдийг эзэмшүүлэх;  Жижиг, дунд бизнесийг дэмжих үйл ажиллагаа: уул уурхайн болон суурьшлыг даган шинээр бий болж буй зах зээлийн эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг орон нутгаас хангах чадавхийг нэмэгдүүлэх;  Нутгийн иргэдийн бүлгүүд болон иргэний нийгмийн байгууллагуудыг чадавхижуулах: нутгийн иргэдийн хамтран үүрэг хариуцлага хүлээх чадварыг нэмэгдүүлэх, бодит үүрэг ногдуулах, ингэснээр төсөл, хөтөлбөрүүдийн ил тод байдал, тогтвортой үр нөлөөг сайжруулах, мөн талуудын хоорондын харилцааг эрчимжүүлэх. I. Үүссэн боломжуудыг бодитоор ашиглах нутгийн иргэдийн чадавхийг нэмэгдүүлэх
  • 33.
    33 Жишээ: Бизнес холболтындэд төсөл (ТХХУУС ба Дэлхийн банк) • Ховд аймгийн Цэцэг суманд хийгдэж буй бөгөөд Хөшөөтийн уурхайг эзэмшигч МоЭнКо компанитай хамтран ажиллаж байна. • Дэд төсөлд тус суманд хүнсний ногооны тариалан ба оёдлын чиглэлээр ажилладаг 2 хоршоо хамрагдаж, Хөшөөтийн уурхайг дагаж бий болсон зах зээлд бүтээгдэхүүн нийлүүлсэн. • Төслөөс үзүүлсэн дэмжлэг: тоног төхөөрөмж, материалын зардал, сургалт Гол үр дүн: 1. Дэд төсөлд хамрагдсан хоршоод хүнсний ногоо, оёдлын бизнесийг тус суманд эрхэлж, бүтээгдэхүүнээ Хөшөөтийн уурхайн нийлүүлэлтийн сүлжээнд нийлүүлэх боломжийг амжилттай үлгэрлэн харуулсан. 2. Нутгийн иргэдийн ул уурхайг дагаж үүсч буй бизнесийн боломжийг бодитоор ашиглах, цаашид боломж, давуу талууддаа тулгуурласан жижиг дунд бизнес эрхлэх эрмэлзэл нэмэгдэж, сэтгэлгээний суурь тавигдсан. I. Үүссэн боломжуудыг бодитоор ашиглах нутгийн иргэдийн чадавхийг нэмэгдүүлэх
  • 34.
    34 Жишээ: ЖДҮ эрхлэгчдийгчадавхижуулах төсөл (Энержи Ресурс) • Ухаа худаг төслийн нөлөөллийн 4 суманд мэргэжлийн зөвлөх байгууллагатай (Хөгжлийн шийдэл ТББ) хамтран хэрэгжүүлсэн. • Сургалт болон хөнгөлөлттэй зээлийн зуучлалын хэлбэрээр дэмжлэг үзүүлсэн. Төслийн үр дүн 2011 онд I. Үүссэн боломжуудыг бодитоор ашиглах нутгийн иргэдийн чадавхийг нэмэгдүүлэх
  • 35.
    35 Боломжит арга замууд Аливаа сорилтыг шийдвэрлэхдээ нэмүү өртөг буюу шинэ боломж бий болгох аргачлалуудыг тодорхойлж, хэрэгжүүлэх;  Уурхайгаас шалтгаалж үүссэн сорилт, бэрхшээлийг шийдвэрлэхдээ сум орон нутгийн тогтвортой хөгжилд саад болж буй бусад асуудлуудыг хамтатган шийдвэрлэх, ингэснээр тухайн сорилтод дөрөөлөн хөгжлийн боломжийг бий болгох. Нутгийн иргэд, уурхайн хоорондох маргааныг ч зөв өнцгөөс нь харж, зөв арга барилаар хандаж чадвал боломж болгон хувиргах боломжтой. Маргаан шийдвэрлэх үйл явц буюу тухай маргаан нь өөрөө талуудын урт хугацааны харилцан ашигтай хамтын ажиллагааны суурийг тавьж өгсөн тохиолдол олон байдаг. II. Сорилтоос боломж бий болгох
  • 36.
    36 Жишээ: “Малчдын амьжиргаа”хөтөлбөр (Энержи Ресурс) • Энэхүү хөтөлбөр нь Ухаа худаг төслийн хүрээнд нүүлгэн шилжүүлэлтэд хамрагдсан 53 малчин өрхийн бизнесийн үйл ажиллагааг дэмжих зорилготой (Цогтцэций, Баян-Овоо, Ханбогд сумдад) • Хөтөлбөрийн хүрээнд чадваржуулах сургалт болон хөнгөлөлттэй зээл авахад зуучлах хэлбэрээр дэмжлэг үзүүлнэ. • Энэхүү хөтөлбөр нь нүүлгэн шилжүүлэлтээс малчдад хохирол үүсч болох сорилтоос тус малчдад орон нутгийнхаа зах зээлийн эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн бизнесээ хөгжүүлэх боломжийг бий болгож байна. II. Сорилтоос боломж бий болгох
  • 37.
    37 Жишээ: Сумын хогхаягдлын менежментийн төлөвлөгөө (Энержи Ресурс) • Цогтцэций суманд хог ихэсч буй асуудлын улмаас Энержи Ресурс компани тус суманд хог хаягдлын менежментийн сургалт, семинарууд зохион байгуулж, сумын захиргаанд сумын хог хаягдлын менежментийн төлөвлөгөөг мэргэжлийн байгууллагаар хийлгэж өгчээ. • Түүнчлэн 500 га талбайд нийтийн цэвэрлэгээ зохион байгуулж, нутгийн 85 иргэнийг хамруулан, ажлын хөлс олгосон байна. • Уг үйл ажиллагаа нь хог хаягдал ихэсч буй сорилтоос Цогтцэций сумын ирээдүйн тогтвор хөгжилд чухал хэрэгцээтэй шийдлийг боловсруулах боломжийг бий болгожээ. Мөн нутгийн иргэдэд тодорхой хэмжээний орлого оруулсан байна. II. Сорилтоос боломж бий болгох
  • 38.
    38 Сорилтоос боломж бийболгох зарим саналууд: • Сумын олон нийтийн үйлчилгээний ачаалал ихэсч буй сорилтыг зарим тохиолдолд шийдвэрлэхдээ Төр-Хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагааны загварыг ашиглаж, өөрөөр хэлбэл төрийн зарим ажил үүргийг хувийн хэвшилд шилжүүлэх замаар нэг талаар төрийн үйлчилгээний ачааллыг бууруулах, нөгөө талаар орон нутгийн бизнес эрхлэгчдэд зах зээлийн шинэ боломжийг бүрдүүлж өгч болно. Жишээ нь төрөөс буюу уул уурхайн компаниас нутгийн иргэдийн эрүүл мэндийн даатгалыг тогтмол төлөх нөхцөл бүрдсэн тохиолдолд хувийн хэвшилд эмнэлгийн үйлчилгээ эрхлэх сонирхол бий болох бөгөөд үүнд уялдуулан төрөөс хариуцдаг эрүүл мэндийн зарим үйлчилгээг хувийн хэвшлээр гүйцэтгүүлэх боломжтой болно. • Мөн амьдрах орчны аюулгүй байдал, тав тух алдагдаж буй сорилтыг шийдвэрлэхдээ байгаль орчны бохирдлын үнэлгээ, хог хаягдлын менежмент буюу халдварт өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх сэдэвтэй сургалт зэрэг зарим үйл ажиллагааг нутгийн иргэдийн бүлгүүд, иргэний нийгмийн байгууллагуудаар гүйцэтгүүлэх нь тухайн төслийн үр нөлөөг сайжруулахаас гадна талуудын хоорондох харилцааг сайжруулж, аливаа зөрчил маргаан үүсэхээс урьдчилан сэргийлэх боломжуудыг бий болгоно. II. Сорилтоос боломж бий болгох
  • 39.
  • 40.
    40 Эрдэс Баялаг, ГазрынТосны Сайд Нарын Олон Улсын Зөвлөлөөс дараахь 5 зарчмыг дэвшүүлжээ. 1. Зохистой харилцаа: Аль нэг тал ярьж, нөгөө нь сонсох бус жигд харилцах; 2. Ил тод байдал: мэдээллийн ил тод байдлыг хангаж, эргэх холбоо бүхий харилцааг төлөвшүүлэх; 3. Идэвхитэй хамтын ажиллагаа: Харилцан ашигтай үр дүнд хүрэхийн төлөө хамтран ажиллах; 4. Бүх талуудын оролцоо: Нутгийн иргэд, бусад оролцогч талуудыг бүрэн зөв тодорхойлж, уул уурхайн үйл ажиллагаа явагдах нийт хугацаанд оролцоог нь хангах; 5. Оролцооны эерэг уур амьсгал: Талуудын оролцоог харилцан итгэл, хүндэтгэлд тулгуурласан хэлбэрээр төлөвшүүлэх. Талуудын оролцооны үндсэн зарчмууд
  • 41.
    41 Талуудын оролцооны үешатууд ба чиг хандлага Оролцооны төвшин Хамрагдагсдын тоо ТүншлэлОролцохЗөвлөлдөх Мэдээлэл солилцох Харилцааны стратеги Зурагт үзүүлсний дагуу талуудын оролцоо нь харилцааныхаа стратегиа тодорхойлон, мэдээлэл солилцохоох эхлэх бөгөөд цаашид харилцан ашигтай бодит хамтын ажиллагаа, түншлэл үүсч бий болдог. Оролцооны төвшин ахих тусам талуудын зохион байгуулалт улам боловсронгуй тул нийт хамрагдагсдын тоо цөөрөх хандлагатай байдаг.
  • 42.
    42 Орон нутаг дахьгол оролцогч талууд Нутгийн иргэд Иргэний нийгмийн байгууллагууд Уул уурхайн компаниуд, оператор, ханган нийлүүлэгч, туслан гүйцэтгэгчдийн хамт Сумын захиргаа Нийгэм, соёлын орчин Бодлого, эрх зүйн орчин
  • 43.
    43 1. Үүрэг, хариуцлагыгтодорхой болгох 2. Мэдээллийн ил тод байдлыг хангах 3. Нутгийн иргэдийн шууд оролцоог хангах 4. Талуудын хоорондын харилцааг боловсронгуй болгох Талуудын хамтын ажиллагааг сайжруулахад шийдвэрлэх гол асуудлууд
  • 44.
    0 5 10 15 20 25 30 Fully agree Partlyagree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Сумын удирдлагууд уурхайтай харилцахдаа нутгийн иргэдийн эрх ашгийг бүрэн төлөөлж чадна" Tsetseg Tsogttsetsii 44 Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг 1. Үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгох: Сумын захиргаа
  • 45.
    0 5 10 15 20 25 Fully agree Partlyagree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Сумын удирдлагууд уурхайн компанитай харилцахдаа нутгийн иргэдийн эрх ашгийн төлөө үр дүнтэй хамтран ажилладаг" Tsetseg Tsogttsetsii 45 Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг 1. Үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгох: Сумын захиргаа
  • 46.
    46 • Сумын захиргааныэн тэргүүний үүрэг нь сумын төвшинд хууль журмыг сахиулж, хэрэгжилтийг нь хангах, төрийн бодлогыг хэрэгжүүлж, төрийн үйлчилгээг үр дүнтэй зохион байгуулахад оршино. • Сумын Засаг дарга, ЗДТГ болон ИТХ-ыг иргэд эсэргүүцэх нь харьцангуй бага боловч өөрсдийн шууд төлөөлөл биш гэж үзэх хандлага давамгайлж байна. • Талуудын хамтын ажиллагаанд сумдын захиргаадын эзлэх тохиромжтой (буюу бусад оролцогч талуудад хүлээн зөвшөөрөгдөхөд хамгийн дөт) байр суурь нь нутгийн иргэд, тэднийг шууд төлөөлөх бүлгүүд болон уул уурхайн компанийн хооронд холбож, талуудын хоорондын харилцааг идэвхжүүлэх байр суурь юм. Сайн туршлага: Өмнөговь аймгийн Цогтэций сумын захиргаанд “Иргэний танхим” байгуулснаар нутгийн иргэд буюу иргэд, уул уурхайн компаниудын төлөөлөл цуглаж уулзах боломжийг бүрдүүлсэн байна. Мөн тус сумын захиргааны хуучин байранд Цэций нутаг ТББ-д албан өрөө гаргаж өгсөн нь иргэд ТББ-тай холбогдож, уулзах боломжийг бүрдүүлжээ. 1. Үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгох: Сумын захиргаа
  • 47.
    47 1. Үүрэг, хариуцлагыгтодорхой болгох: Нутгийн иргэд • Нутгийн иргэд эрх, үүргийнхээ талаар ойлголт багатай, эрх ашгаа хамгаалж, талуудын хамтын ажиллагаанд идэвхитэй оролцох чадавхи дутмаг байдал ажиглагдаж байна. • Жишээ нь Цэцэг суманд зохион байгуулсан нутгийн зөвлөлдөх уулзалтаар оролцогчид өөрсдийн үүргийг дараахь байдлаар тодорхойлжээ: – Идэвхитэй иргэн байх (арга зам нь тодорхойгүй) – Байгаа боломжуудыг ашиглан уурхайн үйл ажиллагааны талаар мэдээлэл авах – Шаардлагатай нөхцөлд уурхайн эсрэг тэмцэх • Цаашид нутгийн иргэдийн үүрэг хариуцлагыг нэмэгдүүлэхэд талууд дараахь 2 чиглэлээр хамтран ажиллах шаардлагатай. Үүнд: – Эвлэлдэн нэгдэж, бүлгийн зохион байгуулалтад (нөхөрлөл, хоршоо болон ТББ) орох замаар байр сууриа бэхжүүлэх, ингэснээр бусад талуудтайгаа хариуцлага хүлээх чадвартай хуулийн этгээдийн төвшинд харьцах боломжтой болно – Хууль дүрэм, орон нутгийн төвшний бусад дүрэм журам, талуудын хооронд хийгдсэн гэрээ хэлцлийн дагуу хүлээсэн шүрэг хариуцлага, эрх мэдлээ бүрэн ухамсарлаж, хэрэгжүүлэх арга замаа тодорхойлох; – Албан харилцаа, зөвшилцөл, гэрээ хэлцэл хийх ур чадвараа нэмэгдүүлэх.
  • 48.
    48 1. Үүрэг, хариуцлагыгтодорхой болгох: Иргэний нийгмийн байгууллагууд 0 5 10 15 20 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Иргэний нийгмийн байгууллагууд уурхайтай харилцахдаа нутгийн иргэдийн эрх ашгийг бүрэн төлөөлж чадна" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг
  • 49.
    49 1. Үүрэг, хариуцлагыгтодорхой болгох: Иргэний нийгмийн байгууллагууд • Олон улсын туршлагаас үзвэл иргэний нийгмийн байгууллагууд нэг бол олон чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхэлдэг үндэсний хэмжээний байгууллага болж, эсвэл тодорхой нутагт тодорхой чиглэлээр төрөлжсөн байгууллага болон төлөвших чиг хандлагатай байдаг. • Одоогоор уул уурхайн бүс нутгууд дахь иргэний нийгмийн байгууллагууд “нутгийн иргэдийг төлөөлөх, тэдний эрх ашгийг хамгаалах” гэсэн хэт ерөнхий үүрэгтэйгээр ажиллаж буй нь тохиромжгүй. Учир нь: – Хэт ерөнхий философитой байгууллага бусад оролцогч талуудтай ямар чиглэлээр хамтран ажиллах сонирхол, чадавхитай нь ойлгомжгүй байдаг. – Аливаа хамтын ажиллагаа нь талуудаас тодорхой чадавхи, туршлага шаардах тул төрөлжсөн үйл ажиллагаа бүхий байгууллага хамтын ажиллагаанд илүү найдвартай түнш болж чадна. • Төрөлжих боломжтой чиглэлүүд: Уурхайн байгаль орчны нөлөөллийн хяналт, Нийгмийн нөлөөллийн хяналт, Нутгийн иргэдийн боловсролыг дээшлүүлэх (сургалт сурталчилгаа) г.м. • Жич: Энэхүү зөвлөмж нь зөвхөн тодорхой зорилгыг биелүүлэхээр байгуулагдаж, зорилго нь биелсэн нөхцөлд үйл ажиллагаа нь зогсдог хөдөлгөөнүүдэд хамааралгүй болно.
  • 50.
    50 1. Үүрэг, хариуцлагыгтодорхой болгох: Уул уурхайн компаниуд • Уул уурхайн компаниуд орон нутгийн хөгжлийг дэмжих чиглэлээр бусад оролцогч талуудтай хамтран ажиллахдаа тусламж, дэмжлэгийг өөрөө гардан гүйцэтгэхээс аль болох татгалзаж, цаашид өөрөө бие даан явагдах боломжтой хөгжлийн үйл явц, эерэг өөрчлөлтүүдэд гарааны дэмжлэг үзүүлэх байдлаар оролцох нь зүйтэй. • Мөн орон нутгийн оролцогч талуудтай харилцахдаа зааж сургагч буюу ивээн тэтгэгчийн бус, аль болох ижил төвшний хамтрагчийн байр сууринаас хандаж, тулгамдсан асуудлуудыг хамтран шийдвэрлэх, ололт амжилтаа хуваалцахад суралцах хэрэгтэй. CR бол PR биш! (Орон нутаг, нутгийн иргэдтэй харилцах ажил Компанийн сурталчилгааны Пиар биш!)
  • 51.
    51 2. Мэдээллийн хүртээмж,ил тод байдлыг хангах 0 5 10 15 20 25 30 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уурхайн үйл ажиллагаа, компаниас орон нутаг, нутгийн иргэдэд үзүүлж буй тусламж дэмжлэгийн талаар мэдээлэл иргэдэд хүртээмжтэй, ил тод байдаг" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг
  • 52.
    52 Ил тод бусбайдал хардалт сэрдэлт, маргаан үүсэх хөрс нь болдог. 2. Мэдээллийн хүртээмж, ил тод байдлыг хангах Яагаад? 0 5 10 15 20 25 30 Some people in the community Local government officials Mine workers CSOs All people in the community equally Don't know/No response N “Уурхайн үйл ажиллагааны ашиг шимийг хэн хүртдэг вэ?" Tsetseg Tsogttsetsii Зарим хүмүүс Сумын Уурхайд ТББ, Нутгийн иргэд Мэдэхгүй/ удирдлагууд ажиллагсад хөдөлгөөнүүд бүгдээрээ хариулаагүй ЦогтцэцийЦэцэг
  • 53.
    53 • Уул уурхайнкомпаниудын нийгмийн хариуцлагын олон улсын жишиг стандартуудад мэдээллийн ил тод байдал эн тэргүүнд дурдагддаг. Иймээс юуны түрүүнд уул уурхайн компани бүр үйл ажиллагааныхаа талаар болон сум орон нутагт үзүүлж буй тусламж дэмжлэг, түүний зарцуулалтын талаарх мэдээллийг нутгийн иргэн бүрт хүрэх нөхцлийг бүрдүүлэх шаардлагатай. Мэдээллийн ил тод байдлыг хангах үйл ажиллагааны тусгай хөтөлбөр боловсруулж, төсөв батлах нь зүйтэй. • Мөн орон нутгийн засаг захиргаа талуудын хоорондын харилцааг идэвхжүүлэх үүргийг хүлээх, энэ үүргийг хүрээнд мэдээллийн хүртээмж, ил тод байдлыг хангах ажлыг зохион байгуулах нь зүйтэй. Сайн туршлага ба илүү сайжруулах нутгийн иргэдийн санал: Өмнөговь аймгийн Цогтэций суманд Энержи Ресурс компани улирал тутам нутгийн иргэдтэй мэдээллийн уулзалт зохион байгуулдаг туршлагыг иргэд сайшааж байна. Гэвч тус суманд 3 том уурхай ажиллаж буй тул мэдээллийн уулзалтыг уурхай тус бүрдээ бус сумын захиргаанаас нэгдсэн журмаар зохион байгуулж, үүнд 3 уурхайг бүгдийг нь хамруулж байх санал дэвшүүлжээ. 2. Мэдээллийн хүртээмж, ил тод байдлыг хангах Хэн хариуцах вэ?
  • 54.
    54 3. Иргэдийн оролцоогхангах Уул уурхайн компаниуд 0 5 10 15 20 25 Fully agree Partly agree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уул уурхайн компани, нутгийн иргэд хоорондоо сайн харилцаатай" Tsetseg Tsogttsetsii Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг
  • 55.
    0 5 10 15 20 25 Fully agree Partlyagree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Нутгийн иргэн бүр уурхайн компанид үйл ажиллагааных нь талаар үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх боломж, эрхтэй" Tsetseg Tsogttsetsii 55 Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг 3. Иргэдийн оролцоог хангах Уул уурхайн компаниуд
  • 56.
    0 5 10 15 20 25 30 Fully agree Partlyagree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уурхайн зүгээс нутгийн иргэдийн санал хүсэлт, шүүмжид анхааралтай, хариуцлагатай ханддаг" Tsetseg Tsogttsetsii 56 Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг 3. Иргэдийн оролцоог хангах Уул уурхайн компаниуд
  • 57.
    0 5 10 15 20 25 30 Fully agree Partlyagree Partly disagree Fully disagree Don't know N “Уурхайгаас нутгийн иргэдэд үзүүлж буй тусламж дэмжлэгийн зарцуулалтанд нутгийн иргэнийхээ хувьд оролцож буй арга хэлбэртээ та сэтгэл хангалуун байдаг" Tsetseg Tsogttsetsii 57 Бүрэн зөвшөөрнө Зөвшөөрч болно Зөвшөөрөхөд хэцүү Зөвшөөрөхгүй Мэдэхгүй ЦогтцэцийЦэцэг 3. Иргэдийн оролцоог хангах Уул уурхайн компаниуд
  • 58.
    58 3. Иргэдийн оролцоогхангах Уул уурхайн компаниуд • “Уурхай, орон нутгийн хамтын ажиллагааны гэрээ” буюу “Сум хөгжүүлэх гэрээ” зэрэг уурхайн үүрэг, хариуцлагыг тодорхойлох гэрээ хэлцлүүд уурхай болон орон нутгийн захиргааны хооронд хийгдэж буй тул уурхай эргээд зөвхөн орон нутгийн захиргааны өмнө хариуцлага хүлээх тогтолцоо бий болж байна. • Уул уурхайн компаниудын орон нутгийн төвшинд зөвхөн орон нутгийн захиргааны өмнө бус, мөн нутгийн иргэдийн үүрэг, хариуцлага хүлээж байгаагаа тодорхой болгох, үүнийгээ бодитоор хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Үүний тулд нутгийн иргэдийн төлөөллийн байгууллагыг орон нутаг хөгжүүлэх гэрээний эрх тэгш нэг тал болгон хамруулах нь зүйтэй. • Ингэснээр нутгийн иргэд 2-р төвшний харилцагчид байдлаар оролцож буйг өөрчилж, бүх талууд нэг төвшинд тэгш эрхтэйгээр харилцах, харилцан бие биенийхээ өмнө үүрэг хариуцлага хүлээх нөхцлийг бүрдүүлнэ. • Орон нутгийн өнөөгийн институцийн орчинд иргэдийн шууд төлөөллийн бүтэц нь засаг захиргааны анхан шатны нэгж болох БАГ юм. Иймээс уурхай, орон нутгийн хоорондох гэрээнд нутгийн иргэдийн саналыг хүлээж авахдаа баг бүрээс санал цуглуулж, сумын төвшинд нэгтгэх нь тохиромжтой. Үүнд сумын захиргаа биечилж оролцох шаардлагагүй. Багийн дарга нар шийдвэр гаргахад гишүүдээсээ давуу эрх эдлэхгүй бөгөөд багийн хурал зохион байгуулах, хурлаас гарсан санал зөвлөмжийг баталгаажуулах, дамжуулах үүрэг хүлээнэ.
  • 59.
    59 4. Талуудын харилцаагболовсронгуй болгох Нутгийн иргэд ба уурхай • Нутгийн иргэдийн шууд оролцоо буюу эдгээр 2 талын хоорондох шууд харилцааг сайжруулах (өмнөх хэсэгт дурдсан) • Нутгийн иргэдийн төлөөллийн байгууллагуудыг идэвхжүүлэх, иргэдийг шинээр төлөөллийн байгууллага байгуулж, үүрэг хариуцлага хүлээх чадвартай төвшинд харьцахад чадавхижуулах; • Харилцааны арга, хэлбэрийг тухайн нутгийн онцлогт тохирсон хэлбэрээр, харилцан зөвшилцсөний үндсэн дээр үр дүнтэй зохион байгуулах; Анхаарах зүйл: • Иргэдийн төлөөллийн ямар нэг эрлийз бүтэцтэй институци үүсгэх нь үр нөлөө багатай. Учир нь олон талын төлөөллөөс бүрдсэн ийм институци чухам аль талынх нь эрх ашгийг төлөөлж байгаа нь тодорхойгүй болдог. • Жишээ нь Цогтцэций суманд Энержи Ресурсын санаачлагаар, ИТХ-ын тогтоолоор 13 хүний бүрэлдэхүүнтэй “Иргэний зөвлөл” байгуулжээ. Гэтэл уг бүрэлдэхүүнд захиргааны 3 төлөөлөл, ИНБ-ын 3 төлөөлөл багтсан тул уг зөвлөл нь үнэн хэрэгтээ “Сумын захиргаа, нутгийн иргэд, иргэний нийгмийн байгууллагуудын зөвлөл” юм. • ИНБ-ын зарим төлөөлөл нь хувьд ашиг сонирхлын зөрчилтэй байвал уг зөвлөлд иргэдийн итгэх итгэл улам алдагддаг.
  • 60.
    60 4. Талуудын харилцаагболовсронгуй болгох Нутгийн иргэд ба орон нутгийн захиргаа • Нутгийн иргэдтэйгээ “Мэдээллийн ил тод байдал”-ын гэрээ байгуулах, үүнд харилцааны механизмуудаа тусган, мөрдөж ажиллах. • Нутгийн иргэдийн төлөөллийн байгууллагуудыг идэвхжүүлэх, иргэдийг шинээр төлөөллийн байгууллага байгуулж, үүрэг хариуцлага хүлээх чадвартай төвшинд харьцахад чадавхижуулах; • Харилцааны арга, хэлбэрийг тухайн нутгийн онцлогт тохирсон хэлбэрээр, харилцан зөвшилцсөний үндсэн дээр үр дүнтэй зохион байгуулах; Анхаарах зүйл: • Сумын захиргаадын хувьд мөн л иргэдийн төлөөллийн ямар нэг эрлийз бүтэцтэй институцийг захиргаанаас санаачилж, дэргэдээ байгуулах нь үр дүн муутай байна. • Жишээ нь Цэцэг сумын Засаг даргын санаачлагаар байгуулагдсан “Засаг даргын зөвлөл” нь иргэдэд шударгаар хандах бус, гишүүд нь хувийнхаа эрх ашигт нийцүүлэн ашигладаг “Лобби бүлэг” болсон гэж нутгийн зарим иргэд үзэж байна. Иймээс ямар нэг эрлийз бүтэц үүсгэхгүй байх, иргэдийн төлөөллийн бүлгийг Захиргаанаас буюу өөр аль нэг оролцогч тал хөндлөнгөөс санаачлахгүй байх нь зүйтэй.
  • 61.
    61 4. Талуудын харилцаагболовсронгуй болгох Нутгийн иргэд ба иргэний нийгмийн байгууллагууд • Иргэний нийгмийн байгууллагууд нутгийн иргэдийг бодит төлөөлөл гэдэг утгаар хүлээн зөвшөөрөгдөхөд хамгийн дөхөм. • Гэвч Цогтцэций сумын Цэций нутаг ТББ-ын жишээнээс үзвэл ИНБ-ын удирдлагад ашиг сонирхлын зөрчил үүсэх (жишээ нь уурхайд ажилд орох) тохиолдолд иргэдийн итгэл алдагдах ба энэ нь бусад ИНБ-уудад ч сөргөөр нөлөөлдөг. • Иймээс ИНБ-ууд өөрсдөө иргэдийн байнгын хяналтан дор байж, ашиг сонирхлын зөрчил үүсэх тохиолдолд даруй залруулах механизмуудыг Дүрэмдээ шигтгэж өгөх шаардлагатай. Мөн байгууллагын удирдлага цөөн хүний гарт төвлөрөхөөс зайлсхийж, бүх гишүүдийн хурлын ба жирийн гишүүдийн, тэдгээрийн байгуулсан ажлын хэсгүүдийн эрх мэдлийг аль болох өндөр байлгах нь зүйтэй. • Өмнөх хэсэгт дурдсаны дагуу ИНБ-ууд цаашид тодорхой чиглэлүүдээр төрөлжиж, талуудын хамтын ажиллагааны идэвхитэй, хариуцлагатай оролцогч болоход анхаарч ажиллах нь зүйтэй. • ИНБ-ууд жижиг гэлтгүй олон нийтийн байгууллагын төвшинд ажиллаж, нутгийн иргэдэд үйл ажиллагаа, үр дүнгээ тогтмол мэдээлдэг байх шаардлагатай. Үйл ажиллагаа эхлэхдээ хурал цуглаан зохион байгуулж, иргэдийг нэг удаа идэвхжүүлээд дараа нь ажлынхаа үр дүнг эргээд тайлагнахгүй байх нь мөн иргэдийн итгэлийг алдахад хүргэнэ.
  • 62.
    62 4. Талуудын харилцаагболовсронгуй болгох ИНБ, Орон нутгийн захиргаа болон Уурхайн 3 талт харилцаа • Орон нутгийн захиргаа болон уурхайн зүгээс ИНБ-уудтай тэгш эрхтэй хамтрагчийн төвшинд ажиллаж сурах шаардлагатай. Ялангуяа мэдээлэл солилцох, тодорхой ажил үүрэг ногдуулах (аутсорсинг), эсвэл түншлэл байгуулах зэрэг арга, механизмуудыг хэрэглэж болно. Шаардлагатай гэж үзвэл хамтын ажиллагааны тодорхой шалгуурыг нэвтрүүлж болно (жишээ нь гишүүдийн тоо, үйл ажиллагааны цар хүрээ, туршлага г.м.). • Уурхайгаас орон нутагтай байгуулах гэрээ, түүний хэрэгжилтэд Иргэний нийгмийн байгууллагуудыг дараахь хэлбэрээр оролцуулах нь зүйтэй: • Тодорхой ажил, үүрэг ногдуулах; • Гэрээний биелэлтэд хяналт тавих. • Уурхайн болон Захиргааны зүгээс ИНБ-уудын хөгжилд онцгой анхаарал тавьж, энэ чиглэлээр тодорхой ажлын хөтөлбөрийг зохих төсвийн хамт батлах шаардлагатай. • Цогтцэций сумын сайн туршлагад үндэслэн сумдын захиргаанаас томоохон ИНБ буюу ИНБ-уудын нэгдсэн холбоонд ажлын байр гаргаж өгөх нь зүйтэй.
  • 63.
    Дүгнэлт • Уул уурхайгдаган үүсч буй боломжуудын бодитоор ашиглая, үүний тулд ашиглах чадавхийг нь бүрдүүлье. • Уул уурхайг даган үүсч буй ихэнхи сорилтуудад аль өнцгөөс хэрхэн хандахаас шалтгаалж бэрхшээл, эсвэл боломжийг бий болгож болно. • Талуудын хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэхийн тулд – Хэн ямар байр сууринаас ямар үүрэг хариуцлагатай оролцохыг тодорхойлох; – Мэдээллийн ил тод байдлыг хангах замаар эвсэг уур амьсгалд харилцан хяналт тавих боломжийг бүрдүүлэх; – Талуудын харилцаа, хамтын ажиллагаанд нутгийн иргэд тэгш эрхтэйгээр оролцох институцийн орчныг бүрдүүлэх, үүнд орон нутгийн нөхцөлд тохирсон бүтэц, арга замыг ашиглах; – Оролцогч талууд өөрсдийн давуу талаа түлхүү ашиглаж, эрсдэлээс зайлсхийх зарчмаар харилцаагаа боловсронгуй болгох шаардлагатай. Хамгийн чухал нь: Бусдын төлөө ажиллах сэтгэлээс илүүтэйгээр, Бүгдээрээ тэгш эрхтэй хамтран ажиллах сэтгэлгээг төлөвшүүлье! 63
  • 64.
    64 Анхаарал тавьсанд баярлалаа! БаастынЭрдэнэболор, PhD Тогтвортой хөгжлийн төлөөх хариуцлагатай уул уурхайн санаачлага ТББ-ын зөвлөх Хөдөө аж ахуйн их сургуулийн судлаач Гар утас: 9901-6533 И-мэйл: b.erdenebolor@gmail.com

Editor's Notes

  • #2 Conference: 10:15 - 10:45. Summary of the Discussion paper No. 1 “Social impacts of mining: challenges and opportunities for local communities” incl. BLA-results, and the Discussion paper No. 2 “Frameworks and options for improving stakeholder collaboration, dispute resolution and compensation of displaced people in mining areas”.