Реторик - Ярих урлаг

РЕТОРИК - Ярих урлагРЕТОРИК - Ярих урлаг
Б.Эрдэнэболор, 200Б.Эрдэнэболор, 20099 онон

АгуулгаАгуулга
1.1. Реторик гэж юу вэРеторик гэж юу вэ??
2.2. Харилцааны тухай үндсэн ойлголтХарилцааны тухай үндсэн ойлголт
3.3. Ярианы агуулга ямар байх ёстой вэЯрианы агуулга ямар байх ёстой вэ??
4.4. Ярианд хэрхэн бэлдэх вэЯрианд хэрхэн бэлдэх вэ??
5.5. Хэрхэн ярихХэрхэн ярих ((илтгэхилтгэх)) вэвэ??
6.6. Реторикийг хэрхэн үр дүнтэй эзэмших вэРеторикийг хэрхэн үр дүнтэй эзэмших вэ??
7.7. Реторик хэллэгүүдРеторик хэллэгүүд
8.8. Үндэслэл гаргахҮндэслэл гаргах

Реторик гэж юу вэРеторик гэж юу вэ ??
 Яриагаараа бусдын сэтгэл зүйг эзэмдэх техникЯриагаараа бусдын сэтгэл зүйг эзэмдэх техник
 Сонсогчдод сэтгэлийн ханамж өгөх урлагСонсогчдод сэтгэлийн ханамж өгөх урлаг
 Орчин үед реторик нь харилцааг сайжруулах аргаОрчин үед реторик нь харилцааг сайжруулах арга
барилыг судлах чиглэлээр хөгжиж байнабарилыг судлах чиглэлээр хөгжиж байна
Сайн, муу реторик гэж байдаггүй,Сайн, муу реторик гэж байдаггүй,
харин сайн, муу илтгэгч л гэж бий.харин сайн, муу илтгэгч л гэж бий.

Реторикийг хаанаРеторикийг хаана
хэрэглэх вэхэрэглэх вэ ??
Чөлөөт ба албан яриаЧөлөөт ба албан яриа
Семинар, реферат, шалгалтСеминар, реферат, шалгалт
Ёслолын үг хэлэхЁслолын үг хэлэх
Ухуулгын яриаУхуулгын яриа
Хэлэлцээр, хэлэлцүүлэг, мэтгэлцээнХэлэлцээр, хэлэлцүүлэг, мэтгэлцээн

Реторикийн сайнРеторикийн сайн ((муумуу))
талуудталууд
 Хүний хувийн зан чанарыг бүрхэгдүүлжХүний хувийн зан чанарыг бүрхэгдүүлж
буюу хуурамч дүр төрх бүрдүүлэхбуюу хуурамч дүр төрх бүрдүүлэх
 Худал ярих буюу хуурмаг байдалХудал ярих буюу хуурмаг байдал
үүсгэхүүсгэх ((худлаа хэлбэрдэххудлаа хэлбэрдэх))
Реторик бол зөвхөн тухайн хүндРеторик бол зөвхөн тухайн хүнд
тохирсон байх ёстой.тохирсон байх ёстой.

ХарилцааХарилцаа
илгээсэн
мэдээ
хvлээн
авсан
мэдээ
агуулга
уриалга
харьцаа
илчлэл
агуулга
уриалга
харьцаа
илчлэл
хариу
илгээсэн
мэдээ
хvлээн
авсан
мэдээ
агуулга
уриалга
харьцаа
илчлэл
агуулга
уриалга
харьцаа
илчлэл
хариу

Мэдээг илгээхМэдээг илгээх
МэдээМэдээ
((мессежмессеж))
АгуулгаАгуулга
УриалгаУриалга
ХарьцааХарьцаа
ИлчлэлИлчлэл
Би түүнд өөрийнхөөБи түүнд өөрийнхөө
тухай ямартухай ямар
сэтгэгдэлсэтгэгдэл төрүүлэхтөрүүлэх
вэвэ??
Би түүнийг юундБи түүнийг юунд
уриалахыг хүсчуриалахыг хүсч
байна вэбайна вэ??
Би түүний талаар юу гэжБи түүний талаар юу гэж
боддог вэбоддог вэ??
Чи миний хувьд хэн бэЧи миний хувьд хэн бэ ??
Би түүнд юу хэлмээр байна вэБи түүнд юу хэлмээр байна вэ ??

Мэдээг хүлээн авахМэдээг хүлээн авах
Надад юу хэлжНадад юу хэлж
байна вэбайна вэ??
Энэ чинь хэнЭнэ чинь хэн
билээбилээ??
Энэ надтай яажЭнэ надтай яаж
харьцажхарьцаж,, намайгнамайг
хэрхэн үнэлжхэрхэн үнэлж байнабайна
вэвэ??
Энэ мэдээнийЭнэ мэдээний
дагуу би яавалдагуу би яавал
зохих вэзохих вэ??

Харилцааны загварынХарилцааны загварын
жишээжишээ
Эхнэр, нөхөр хоёр оройн хоолны үеэрЭхнэр, нөхөр хоёр оройн хоолны үеэр
Энэ нэгЭнэ нэг
ногоонногоон
юм чиньюм чинь
юу вэюу вэ??
Муухай амттайМуухай амттай
байвал идэхээбайвал идэхээ
больчихгүйбольчихгүй
юуюу!!

Харилцааны загварынХарилцааны загварын
жишээжишээ
Эхнэр, нөхөр хоёр оройн хоолны үеэрЭхнэр, нөхөр хоёр оройн хоолны үеэр
илгээсэнилгээсэн
мэдээмэдээ
хүлээнхүлээн
авсанавсан
мэдээмэдээ
Хоолонд нэгХоолонд нэг
ногоон юм байнаногоон юм байна
Энийг юуЭнийг юу
гэдгийг бигэдгийг би
мэдэхгүймэдэхгүй
Энийг юуЭнийг юу
гэдгийггэдгийг
надад хэлнадад хэл!!
Чи үүнийгЧи үүнийг
мэдэж байгаамэдэж байгаа
Хоолонд нэгХоолонд нэг
ногоон юм байнаногоон юм байна
Чи хоол хийжЧи хоол хийж
чаддаггүйчаддаггүй!!
ЭнийгЭнийг
дахиждахиж
битгийбитгий
хоолондхоолонд
хийж байхийж бай!!
Энэ ногоонЭнэ ногоон
юм чиньюм чинь
нададнадад
таалагдахгүйтаалагдахгүй
байнабайна

Яриа ямар байх ёстойЯриа ямар байх ёстой
вэвэ??
 Утга нь тодорхой, сонсогчдод сонирхолтой бөгөөдУтга нь тодорхой, сонсогчдод сонирхолтой бөгөөд
ойлгомжтойойлгомжтой
((Зөвхөн ярих юмтай үедээ л ярьж байЗөвхөн ярих юмтай үедээ л ярьж бай !)!)
 Илтгэгчийн имиж, үзэл бодол нь тодорхойИлтгэгчийн имиж, үзэл бодол нь тодорхой
 Илтгэгч сонсогчдыг хүндэтгэж буй нь мэдэгдэхүйцИлтгэгч сонсогчдыг хүндэтгэж буй нь мэдэгдэхүйц
 Уриалга нь логик үндэслэл сайтай, сонсогчдын саналУриалга нь логик үндэслэл сайтай, сонсогчдын санал
бодолтой нийцэхүйцбодолтой нийцэхүйц
((эсвэл сонсогчдод тэгж санагдахаарэсвэл сонсогчдод тэгж санагдахаар ))

Ярианы агуулгаЯрианы агуулга
 Эмх цэгцтэй, товч, тодорхой, ойлгоход хялбарЭмх цэгцтэй, товч, тодорхой, ойлгоход хялбар
((энгийнэнгийн үг хэллэгтэйүг хэллэгтэй,, үг, өгүүлбэрүүд нь богино, үйл үг ихтэйүг, өгүүлбэрүүд нь богино, үйл үг ихтэй))
 Сонсогчдод ойлгомжтой үйлдэл, жишээ, дүрслэлүүдийг хэрэглэхСонсогчдод ойлгомжтой үйлдэл, жишээ, дүрслэлүүдийг хэрэглэх
 Боломжтой бол үзүүлэн таниулах материал ашиглахБоломжтой бол үзүүлэн таниулах материал ашиглах
 Ярианы хэсгүүдийн хоорондох шилжилтийн хэсгүүдийг зөвЯрианы хэсгүүдийн хоорондох шилжилтийн хэсгүүдийг зөв
томъёолохтомъёолох
 Зөвхөн баталгаатай эх сурвалж ашиглахЗөвхөн баталгаатай эх сурвалж ашиглах

Яриаг бэлтгэхЯриаг бэлтгэх
 СонсогчидСонсогчид ((Би хэний өмнө ярих вэБи хэний өмнө ярих вэ?)?)
 Ярих хийх газарЯрих хийх газар
 Өөр ярих хүмүүсӨөр ярих хүмүүс
 Тухайн арга хэмжээний ерөнхий сэдэвТухайн арга хэмжээний ерөнхий сэдэв
 Миний ярианы сэдэвМиний ярианы сэдэв
 Миний зорилгоМиний зорилго

Яриаг бэлтгэхЯриаг бэлтгэх
 Ярианы сэдэвтэй холбоотой баримт, материал, жишээ цуглуулж,Ярианы сэдэвтэй холбоотой баримт, материал, жишээ цуглуулж,
судлахсудлах
 Ярианы зорилгоо тодорхойлохЯрианы зорилгоо тодорхойлох
 Ярианы бүтцээ тодорхойлохЯрианы бүтцээ тодорхойлох ((цагаа хуваарилахцагаа хуваарилах))
 Сонсогчдын зүгээс ирж болох хариуг тооцоолохСонсогчдын зүгээс ирж болох хариуг тооцоолох
 Яриагаа бичихЯриагаа бичих
 ЯРИАГАА ДАВТАХЯРИАГАА ДАВТАХ ((гэрийнхэнтэйгээ буюу найз нөхөдтэйгээгэрийнхэнтэйгээ буюу найз нөхөдтэйгээ))
 Яриагаа засч сайжруулаад давтах. Дахин засч, дахиад давтах....Яриагаа засч сайжруулаад давтах. Дахин засч, дахиад давтах....

Сэтгэл зүйн бэлтгэлСэтгэл зүйн бэлтгэл
 Маш олон хүн сургуульд сурч байхдаа бусдын өмнө шүлэг унших юмуу,Маш олон хүн сургуульд сурч байхдаа бусдын өмнө шүлэг унших юмуу,
багшид асуугдаж байхдаа эвгүй байдалд орсноос болж олон хүнийбагшид асуугдаж байхдаа эвгүй байдалд орсноос болж олон хүний
өмнө ярихаас айж ичдэг. Үүнийг давж гарах арга бол сайн бэлтгэхөмнө ярихаас айж ичдэг. Үүнийг давж гарах арга бол сайн бэлтгэх
явдал юм.явдал юм.
 Ярианы сэдвээ маш тодорхой, эргэлзээгүй болгохЯрианы сэдвээ маш тодорхой, эргэлзээгүй болгох
 Бусдад үнэлэгдэхийн тулд илтгэж сурах гарцаагүй шаардлагатайБусдад үнэлэгдэхийн тулд илтгэж сурах гарцаагүй шаардлагатай
учраас ямар ч байсан өөрийгөө ялах хэрэгтэй.учраас ямар ч байсан өөрийгөө ялах хэрэгтэй.
 Реторикийг эзэмшихийн тулд дахин дахин давтах шаардлагатай тулРеторикийг эзэмшихийн тулд дахин дахин давтах шаардлагатай тул
илтгэх боломж олдох л юм бол заавал ашигла.илтгэх боломж олдох л юм бол заавал ашигла.
 Реторикийг эзэмшсэнээр ямар их амжилт олж болохоо төсөөлөөд үз.Реторикийг эзэмшсэнээр ямар их амжилт олж болохоо төсөөлөөд үз.

 Ямар ч байсан туршиж үзье гэж шийд. Зориглож шийдвэр гаргана гэдэг болЯмар ч байсан туршиж үзье гэж шийд. Зориглож шийдвэр гаргана гэдэг бол
нэг том алхам.нэг том алхам.
 Хамгийн сайн илтгэгчдэд ч гэсэн заримдаа айх үе гардаг.Хамгийн сайн илтгэгчдэд ч гэсэн заримдаа айх үе гардаг.
 Ирээдүйнхээ тухай, өөрийнхөө тухай сайнаар бодох тусам та өөртөө эерэгИрээдүйнхээ тухай, өөрийнхөө тухай сайнаар бодох тусам та өөртөө эерэг
энерги хуримтлуулах болно.энерги хуримтлуулах болно.
 Ямар ч асуудлыг шийдэж, ямар ч бэрхшээлийг арилгаж болно.Ямар ч асуудлыг шийдэж, ямар ч бэрхшээлийг арилгаж болно.
 Хүн өөрийгөө үнэлдэг хэмжээндээ л өсч дэвжиж чадна.Хүн өөрийгөө үнэлдэг хэмжээндээ л өсч дэвжиж чадна.
 Ярьж сурахын тулд сайн ярих л хэрэгтэй.Ярьж сурахын тулд сайн ярих л хэрэгтэй.
 Өөрийнхөө олсон бага ч гэсэн амжилтаа үнэлж байӨөрийнхөө олсон бага ч гэсэн амжилтаа үнэлж бай!!

 Хүн бүр давтагдашгүй. Та өөрийнхөө имижийг үргэлж хадгалж,Хүн бүр давтагдашгүй. Та өөрийнхөө имижийг үргэлж хадгалж,
түүнийгээ бусдад мэдрүүлэх ёстой.түүнийгээ бусдад мэдрүүлэх ёстой.
 Ялагдлын тухай хэзээ ч бүү бод.Ялагдлын тухай хэзээ ч бүү бод.
 Бэрхшээл том байх тусам түүнээс зугатах биш, харин нүүрБэрхшээл том байх тусам түүнээс зугатах биш, харин нүүр
тулан тэмцтулан тэмц!!
 Өөрийнхөө тухай сөрөг бодлуудаа эерэг болгож хувирган,Өөрийнхөө тухай сөрөг бодлуудаа эерэг болгож хувирган,
үүндээ өөрийгөө үнэмшүүлүүндээ өөрийгөө үнэмшүүл!!
 Та чадна гэж үнэн голоосоо итгэх л юм бол үнэхээр чадахТа чадна гэж үнэн голоосоо итгэх л юм бол үнэхээр чадах
болно.болно.

Яриаг бэлтгэхЯриаг бэлтгэх ((яг ярихыняг ярихын
өмнөөмнө))
 Ярианы сэдэв, сонсогчдын болон өөрийнхөө имижэд тохирсон хувцасЯрианы сэдэв, сонсогчдын болон өөрийнхөө имижэд тохирсон хувцас
өмсөхөмсөх
 Зогсоход тохиромжтой газраа олохЗогсоход тохиромжтой газраа олох
 Зөв зогсч, сонсогчидтой харцаараа холбоо тогтоохЗөв зогсч, сонсогчидтой харцаараа холбоо тогтоох
 Биеийн хөдлөл ба амьсгалалтандаа анхаарахБиеийн хөдлөл ба амьсгалалтандаа анхаарах
 Цаг нь боллоо гэж бодсон үедээ л эхэлЦаг нь боллоо гэж бодсон үедээ л эхэл
 Сонсогчидтой тогтоосон холбоогоо салгаж болохгүйСонсогчидтой тогтоосон холбоогоо салгаж болохгүй
 Индрээс буухын өмнө алга ташилтыг хүлээИндрээс буухын өмнө алга ташилтыг хүлээ!!

Ярианы үе шатуудЯрианы үе шатууд
1.1. Сонсогчидтой холбоо тогтоохСонсогчидтой холбоо тогтоох
-- чин сэтгэлийн үгс хэлэх, талархал илэрхийлэх, болсон явдлын тухай ярихчин сэтгэлийн үгс хэлэх, талархал илэрхийлэх, болсон явдлын тухай ярих
гэх мэтээр сэдэв рүүгээ орох “бие халаалт” хийдэг. Хамгийн гол ньгэх мэтээр сэдэв рүүгээ орох “бие халаалт” хийдэг. Хамгийн гол нь
сонсогчдын сонирхлыг өдөөх зорилготой.сонсогчдын сонирхлыг өдөөх зорилготой.
2.2. Анхаарал төвлөрөх үе шатАнхаарал төвлөрөх үе шат
-- Одоо сонсогчдод гол сэдвээ танилцуулах болсонОдоо сонсогчдод гол сэдвээ танилцуулах болсон
- Ярианы зорилгоо ч бас хэлэх хэрэгтэй- Ярианы зорилгоо ч бас хэлэх хэрэгтэй
3.3. Үндсэн илтгэлҮндсэн илтгэл
4.4. Хүч нэмэхХүч нэмэх
- Хамгийн гол хэсгүүдээ нэгтгэн давтаад, сонсогчдод өгөх гэсэн гол мессеж,- Хамгийн гол хэсгүүдээ нэгтгэн давтаад, сонсогчдод өгөх гэсэн гол мессеж,
уриалгаа тод томруунаар хэлуриалгаа тод томруунаар хэл
((ихэнхи сонсогчид ярианы хамгийн сүүлийн хэсгийг мартдаггүйихэнхи сонсогчид ярианы хамгийн сүүлийн хэсгийг мартдаггүй))

ЯрихЯрих ((ИлтгэхИлтгэх))
Илтгэгчийн гадаад төрхИлтгэгчийн гадаад төрх
1. Зогсолт:1. Зогсолт:
- хөл бага зэрэг хазгай, хөлийн үзүүр гадагш- хөл бага зэрэг хазгай, хөлийн үзүүр гадагш
- өвдөг сул чөлөөтэй- өвдөг сул чөлөөтэй
- мөрөө хавчихгүй байх- мөрөө хавчихгүй байх
- гэдэс, өгзөгний булчингаа суллах- гэдэс, өгзөгний булчингаа суллах
- гараа бага зэрэг нугална- гараа бага зэрэг нугална
- гар биеийн өмнө талд- гар биеийн өмнө талд

2. Нүүр царай:2. Нүүр царай:
- Ярих үед сонсогчдод уруул чинь харагдах ёстой- Ярих үед сонсогчдод уруул чинь харагдах ёстой
-- ИнээмсэглэИнээмсэглэ!!
- Харцаараа сонсогчдыг олзол- Харцаараа сонсогчдыг олзол!!

3. Биеийн хөдлөл:3. Биеийн хөдлөл:
- Байгаагаараа байх- Байгаагаараа байх
- Зөвхөн яриандаа зохицсон хөдөлгөөн л хий- Зөвхөн яриандаа зохицсон хөдөлгөөн л хий
- Хэрэв хөдөлбөл үүнд хоёр гараа, эсвэл бүх биеэ оролцуул- Хэрэв хөдөлбөл үүнд хоёр гараа, эсвэл бүх биеэ оролцуул
- Хоёр гар толгой, ташааны хооронд байх- Хоёр гар толгой, ташааны хооронд байх
4. Амьгалалт:4. Амьгалалт:
- Гэдсээрээ амьсгалах- Гэдсээрээ амьсгалах
- Аажуу тайван амьсгалах- Аажуу тайван амьсгалах
Хүн мэдээллийн 55%-ийг харж, 38%-ийг сонсож,Хүн мэдээллийн 55%-ийг харж, 38%-ийг сонсож,
харин 7%-ийг утгачилж хүлээж авдаг.харин 7%-ийг утгачилж хүлээж авдаг.

Ярианы хэмнэлЯрианы хэмнэл
-- Тайван ярихТайван ярих
- Үгээ тод хэлэх- Үгээ тод хэлэх
-- Ярианы чанга сулыг тохируулах:Ярианы чанга сулыг тохируулах:
-- Ярианы сэдэв, уриалгаЯрианы сэдэв, уриалга
- Танхимын хэмжээ- Танхимын хэмжээ
- Сонсогчдын тоо, байршил- Сонсогчдын тоо, байршил
- Микрофонтой эсэх- Микрофонтой эсэх
-- Ярианыхаа явцад хамгийн чухал хэсгүүд дээр ярианыхааЯрианыхаа явцад хамгийн чухал хэсгүүд дээр ярианыхаа
өнгийг өөрчилж, удаашруулахөнгийг өөрчилж, удаашруулах
- Үе үе яриагаа завсарлах- Үе үе яриагаа завсарлах

Анхаарах зүйлсАнхаарах зүйлс
-- Онигоо ярих осолтойОнигоо ярих осолтой шүүшүү!!
-- Тушаал биш, зөвхөн санал л хэлж байТушаал биш, зөвхөн санал л хэлж бай!!
- Сэтгэлээсээ ярь- Сэтгэлээсээ ярь!!
- Үргэлж сонсогчдыгоо анхаарлын төвд байлгаж, тэднийг- Үргэлж сонсогчдыгоо анхаарлын төвд байлгаж, тэднийг
уйдаахгүйг хичээуйдаахгүйг хичээ!!
- Хэн нэгнийг бусдын өмнө бүү доромжил- Хэн нэгнийг бусдын өмнө бүү доромжил!!
- Гадаад үг буюу мэргэжлийн хэллэг бага хэрэглэ- Гадаад үг буюу мэргэжлийн хэллэг бага хэрэглэ!!

Ярианы тактикЯрианы тактик
-- Дүрслэлтэй ярихДүрслэлтэй ярих
-- Жишээ, харьцуулалт г.м.Жишээ, харьцуулалт г.м.
-- Нухацтай ярихНухацтай ярих
- Давталт- Давталт
- Хүч оруулах хэллэг ашиглах- Хүч оруулах хэллэг ашиглах
- Уриа, уриалгуудыг тохиромжтой үед ашиглах- Уриа, уриалгуудыг тохиромжтой үед ашиглах
-- Сонсогчдыг сэдэвтээ татан оролцуулахСонсогчдыг сэдэвтээ татан оролцуулах
- Бид одоо яавал зохих вэ- Бид одоо яавал зохих вэ??
-- Та бүхний мэдэж байгаагаар...Та бүхний мэдэж байгаагаар...
- Энэ танхимд сууж буй зарим нэг хүн ... гэж бодож байж болох юм- Энэ танхимд сууж буй зарим нэг хүн ... гэж бодож байж болох юм
- Та бүхэн үүнийг үнэхээр хүсч байна гэж үү- Та бүхэн үүнийг үнэхээр хүсч байна гэж үү??

Stage frightStage fright – Тайзны айдас– Тайзны айдас
– Гипоталам буюу тархины удирдах хэсгээсГипоталам буюу тархины удирдах хэсгээс
адреналин ба норадреналин гормонуудыг хүчтэйадреналин ба норадреналин гормонуудыг хүчтэй
ялгаруулж, хүнийг аюулаас хамгаалахялгаруулж, хүнийг аюулаас хамгаалах
психоэнергийн бэлтгэлийг хангадагпсихоэнергийн бэлтгэлийг хангадаг
– Тайзны айдас нь эерэг ба сөрөг стресс үүсгэнэТайзны айдас нь эерэг ба сөрөг стресс үүсгэнэ
– Тайзны айдас нь нэмэгдэл энергийг үүсгэдэгТайзны айдас нь нэмэгдэл энергийг үүсгэдэг

Сөрөг стресс:Сөрөг стресс:
- ээрэх, гацах- ээрэх, гацах
- дуу хоолой гарахгүй байх- дуу хоолой гарахгүй байх
- өвдөг чичрэх- өвдөг чичрэх
- хамаг юмаа мартах- хамаг юмаа мартах
- зүрх хүчтэй цохилох- зүрх хүчтэй цохилох
- хөлрөх- хөлрөх
- толгой эргэх- толгой эргэх
- гэдэс дүүрэх- гэдэс дүүрэх

Эерэг стресс:Эерэг стресс:
- сэргэх- сэргэх
- сэтгэл хөдлөл нэмэгдэх- сэтгэл хөдлөл нэмэгдэх
- хүч нэмэгдэх- хүч нэмэгдэх
- реакц түргэсэх- реакц түргэсэх
- Тайзны айдас нь “сэргээш”-тэй адил- Тайзны айдас нь “сэргээш”-тэй адил
- Тайзны айдас байхгүй бол яриа ямар ч- Тайзны айдас байхгүй бол яриа ямар ч
сэтгэл хөдлөлгүй болносэтгэл хөдлөлгүй болно

Хэрхэн даван туулах вэ:Хэрхэн даван туулах вэ:
- Ярианы бүх элементүүдийг судлах- Ярианы бүх элементүүдийг судлах
- Сайтар бэлтгэж, дасгал хийх- Сайтар бэлтгэж, дасгал хийх
- Нэмэлт энергийг ашиглаж сурах- Нэмэлт энергийг ашиглаж сурах
- Ер нь сонсогчид гэнэт гайхамшигтай учрахыг- Ер нь сонсогчид гэнэт гайхамшигтай учрахыг
мөрөөдөөгүй нь лавтай.мөрөөдөөгүй нь лавтай.

Тохиромжтой нөхцлүүдийг бүрдүүлэх:Тохиромжтой нөхцлүүдийг бүрдүүлэх:
- Тааламжтай зогсолт- Тааламжтай зогсолт
- Гүнзгий амьсгаа авах- Гүнзгий амьсгаа авах
- Хүмүүс рүү нөхөрсгөөр тайван харах- Хүмүүс рүү нөхөрсгөөр тайван харах
- Эхний хэдэн секундэд түшиг болох сонсогчдыг- Эхний хэдэн секундэд түшиг болох сонсогчдыг
хайж олоххайж олох

Реторикийг эзэмшихРеторикийг эзэмших
 Дасгал хийхДасгал хийх
 Дасгалаа төрөл бүрийн газруудад хийхДасгалаа төрөл бүрийн газруудад хийх
 Өөрийгөө болон бусдыг ажиглахӨөрийгөө болон бусдыг ажиглах
 Бусдын илтгэлүүдийг судлахБусдын илтгэлүүдийг судлах
 Үгийн баялагаа сайжруулахҮгийн баялагаа сайжруулах
 Дуу хоолой, хэллэгээ сайжруулахДуу хоолой, хэллэгээ сайжруулах

Реторикийн алтанРеторикийн алтан
дүрмүүддүрмүүд
1.1. Удаан, тод ярьУдаан, тод ярь
2.2. Нийлмэл өгүүлбэр бага хэрэглэНийлмэл өгүүлбэр бага хэрэглэ
3.3. Дуугаа өгүүлбэрийн эхэнд болон төгсгөлд намсгаж,Дуугаа өгүүлбэрийн эхэнд болон төгсгөлд намсгаж,
харин дунд хэсэгт нь өндөрсгөхарин дунд хэсэгт нь өндөрсгө
4.4. Үе үе завсарлага авч байҮе үе завсарлага авч бай
5.5. Бусдыг бүү дуурай, өөрөөрөө л байБусдыг бүү дуурай, өөрөөрөө л бай
6.6. 11ББ==1Ө1Ө ((1 бодол1 бодол == 1 өгүүлбэр1 өгүүлбэр))
7.7. Нэг өгүүлбэр 10 секундэд багтах ёстойНэг өгүүлбэр 10 секундэд багтах ёстой

Реторикийн алтанРеторикийн алтан
дүрмүүддүрмүүд
8.8. Давтаж хэлэхээс бүү айДавтаж хэлэхээс бүү ай
9.9. Үйлийн эзэнтэй өгүүлбэрүүдээр ярьҮйлийн эзэнтэй өгүүлбэрүүдээр ярь
10.10. Олон нэр үг цувруулж хэлэх нь нуршуу болдогОлон нэр үг цувруулж хэлэх нь нуршуу болдог
учраас үйл үг аль болох их хэрэглэучраас үйл үг аль болох их хэрэглэ
11.11. Жишээ, дүрслэл сайн хэрэглэЖишээ, дүрслэл сайн хэрэглэ
12.12. Хамгийн богино ярианд ч гэсэн дунд нь дор хаяж 2Хамгийн богино ярианд ч гэсэн дунд нь дор хаяж 2
удаа завсарлага авудаа завсарлага ав
13.13. Сонсогчидтойгоо зөвхөн үгээр биш, бас харцаарааСонсогчидтойгоо зөвхөн үгээр биш, бас харцаараа
ярьярь

StatementStatement
Үзэл бодлоо илэрхийлэхҮзэл бодлоо илэрхийлэх
Дараахь 5 элементээс бүрдэнэ:Дараахь 5 элементээс бүрдэнэ:
1.1. Өөрийнхөө байр суурийг дурьдахӨөрийнхөө байр суурийг дурьдах
2.2. Үндэслэлээ гаргахҮндэслэлээ гаргах
3.3. Баримт нотолгоог тоочихБаримт нотолгоог тоочих
4.4. Дүгнэлт гаргахДүгнэлт гаргах
5.5. Уриалга гаргахУриалга гаргах

ҮндэслэлҮндэслэл
 Сонсогчид зөв үндэслэлийг л хүлээж авдагСонсогчид зөв үндэслэлийг л хүлээж авдаг
 Үндэслэлийн зөв эсэх нь сэдэв ба нөхцөлҮндэслэлийн зөв эсэх нь сэдэв ба нөхцөл
байдлаас шалтгаалдагбайдлаас шалтгаалдаг
 Өөрөөр хэлбэл сонсогчдын зөв гэж хүлээнӨөрөөр хэлбэл сонсогчдын зөв гэж хүлээн
зөвшөөрөх үндэслэлийг л гаргах хэрэгтэй.зөвшөөрөх үндэслэлийг л гаргах хэрэгтэй.

БүтэцБүтэц
Баримт Учир шалтгаан
Үр дагавар
Баталгаатай эх
сурвалжаас
мэдээлэл авах
Учир шалтгаанаа
тодорхой тайлбарлах
Үр дагавруудыг сайтар таниулах

 Үндэслэлийг оршил хэсэг буюу богинохонҮндэслэлийг оршил хэсэг буюу богинохон
өгүүлбэрээр эхэлнэ.өгүүлбэрээр эхэлнэ.
Жишээ нь:Жишээ нь: Хичээлийн үеэр яагаад үймүүлж болохгүй вэХичээлийн үеэр яагаад үймүүлж болохгүй вэ
гэвэл...гэвэл...;; эсвэл Хичээлийн үеэр үймүүлж болохгүй. Учир нь...эсвэл Хичээлийн үеэр үймүүлж болохгүй. Учир нь...
 Үндэслэлийг уриалга буюу дүгнэлтээр төгсгөнө.Үндэслэлийг уриалга буюу дүгнэлтээр төгсгөнө.
Жишээ нь:Жишээ нь: Тэгэхээр миний саяын дурьдсан сурганТэгэхээр миний саяын дурьдсан сурган
хүмүүжүүлэх болон сэтгэл зүйн шинжлэх ухааны үндэстэйхүмүүжүүлэх болон сэтгэл зүйн шинжлэх ухааны үндэстэй
баримт нотолгоонууд хичээлийн үеэр үймүүлэх нь буруу гэдгийгбаримт нотолгоонууд хичээлийн үеэр үймүүлэх нь буруу гэдгийг
тодорхой харуулж байна.тодорхой харуулж байна.
БүтэцБүтэц

 Жинтэй цөөн үндэслэлүүдэд гол анхаарлаа хандуулЖинтэй цөөн үндэслэлүүдэд гол анхаарлаа хандуул
 Эсрэг үндэслэлүүдийн талаархи бодлоо илэрхийлэхЭсрэг үндэслэлүүдийн талаархи бодлоо илэрхийлэх
 Үндэслэлүүдээр жингээр нь эрэмбэлэхҮндэслэлүүдээр жингээр нь эрэмбэлэх
 Сонсогчдоо дүгнэлтэнд аажмаар хүргэСонсогчдоо дүгнэлтэнд аажмаар хүргэ
Анхаарах зүйлсАнхаарах зүйлс

StatementStatement
Асуудал шийдвэрлэх үе шатуудАсуудал шийдвэрлэх үе шатууд
1.1. Одоогийн нөхцөл байдлыг тоочиж, тайлбарлахОдоогийн нөхцөл байдлыг тоочиж, тайлбарлах
2.2. Асуудал үүссэн шалтгаан болон дутагдлуудыг илрүүлэхАсуудал үүссэн шалтгаан болон дутагдлуудыг илрүүлэх
3.3. Зорьж буй нөхцөл байдлаа тодорхойлж, тайлбарлахЗорьж буй нөхцөл байдлаа тодорхойлж, тайлбарлах
4.4. Асуудлыг шийдэх хувилбаруудыг танилцуулахАсуудлыг шийдэх хувилбаруудыг танилцуулах
5.5. Тодорхой үйл ажиллагаанд сонсогчдыг уриалан дуудахТодорхой үйл ажиллагаанд сонсогчдыг уриалан дуудах

Реторик дүрслэлүүдРеторик дүрслэлүүд
 Ярианы утга санааг тодруулж, сонирхолтойЯрианы утга санааг тодруулж, сонирхолтой
болгохын тулд реторик дүрслэлүүдийгболгохын тулд реторик дүрслэлүүдийг
ашигладагашигладаг
 Реторик дүрслэлүүд нь жирийн яриандРеторик дүрслэлүүд нь жирийн ярианд
хэрэглэгддэггүй “хэтрүүлэг”-үүд юм.хэрэглэгддэггүй “хэтрүүлэг”-үүд юм.
 Яриаг шөлтэй хоол гэвэл дүрслэлүүд ньЯриаг шөлтэй хоол гэвэл дүрслэлүүд нь
давстай адилдавстай адил

Реторик дүрслэлүүдРеторик дүрслэлүүд
Авианы
дүрслэл
Үгийн
дүрслэл
Өгүүлбэрийн
дүрслэл
Утгын дүрслэл
Тодорхой үгс буюу
өгүүлбэрийн
дуудлагад
нөлөөлнө
Тодорхой үгсийн
буюу холбоос
үгсийн утгад
нөлөөлнө
Өгүүлбэрийн
бүтцийг жирийн
хэрэглээнээс
өөрчилнө
Текстийн хэсгүүдийн
утга санаанд
нөлөөлнө
Үсгээр толгой
холбох
Үгээр толгой
холбох
Сүүл холбох
Аккумуляц
Хүч нэмэх
Давталт
Ахиц оруулах
Зөвшөөрсөн
эсэргүүцэл
Солбио үгс
Хураангүй
өгүүлбэр
Параллелизм
Цуварсан
өгүүлбэрүүд
Цейгма
Апостроф
Хэтрүүлэг
Егөөдөл
Зураглал
Авцалдаагүй
холбоос
Персонификац

Авианы дүрслэлАвианы дүрслэл
Дүрслэл Жишээ
Үсгээр толгой
холбох
Хэм хэмжээ, цэцэн цэлмэг, хөгшин хөвөө, нөмөр нөөлөг...
Идсэн эрүү хувхайрч, идүүлсэн бут цэцэглэнэ
Мал нь арвижиж, малчин нь баяжих болтугай!
Үгээр толгой холбох Хэл, хил, мал гуравтайгаа байхад хэн баян бэ, Монгол
баян
Хэл, хил, мал гурваасаа хагацвал хэн эмгэнэлтэй вэ,
Монгол эмгэнэлтэй
Сүүл холбох Ургац тогтвортой байх эсэх нь үрийн чанараас л
хамаардаг
Бордоо, пестицид хичнээн ч хэрэглэсэн ургацын хэмжээ
мөн л үрийн чанараас хамаардаг
Тэгвэл газар тариалангийн компанийн ашиг орлого
юунаас хамаардаг вэ, ерөөсөө л үрийн чанараас
хамаардаг

Үгийн дүрслэлҮгийн дүрслэл
Дүрслэл Тодорхойлолт Жишээ
Аккумуляц Тодорхой харъяалалд багтах
нэр үгнүүдийг жагсааж хэлэх
Хар тарлан байна уу, Алатау
байна уу, эсвэл Талын улаан
нь байна уу, энэ нутгийн
нөхцөлд дасан зохицож, өндөр
ашиг шим өгч чадах л үүлдэр
бидэнд хэрэгтэй байна.
Хүч нэмэх Тодорхой нэг үгэнд нэмэлт
хэрэглэж, хүч оруулах
Энэ сортыг тарьсан 10 жилд
бид ганц ч удаа ургац алдаж
үзээгүй юм шүү!
Давталт Үгийг буюу өгүүлбэрийн үеийг
давтан хэлэх
Энэ бордоог цацаад үз үз!
Энэ сортын төмс Говь-алтайн
элсэрхэг хөрсөнд ч ургана,
Сэлэнгийн шаварлаг хөрсөнд ч
ургана.
Ахиц оруулах Хэллэгийн утга санааг алхам
бүрээр ахиулах
Энэ ажлын үр дүнг харахад
бидэнд хэдэн сар, магадгүй
хэдэн жил шаардагдана.
Зөвшөөрсөн
эсэргүүцэл
Зөвшөөрснөө эсэргүүцэх
хэлбэрээр илэрхийлэх
Ямар ч байсан боломжгүй биш.
Бэлчээрийг хувьчлах асуудалд
төр хойрго хандаж байгааг
буруутгахгүй байх аргагүй.

Өгүүлбэрийн дүрслэлӨгүүлбэрийн дүрслэл
Солбио үгс Өгүүлбэрийн хэсгүүдийг
харьцуулах хэлбэрээр
дараалуулахдаа доторхи үгсийг
нь эсрэгээр байрлуулах
Гаргасан зардал бол яриангүй
ихэдсэн, харин багадсан юм
гэвэл олсон ашиг л байна.
Үрийн чанар муудсан гэж та
хэллээ, харин би үрийн чанар
сайжирсан гэж үзэж байна.
Хураангуй
өгүүлбэр
Өгүүлбэрийг товчилж хэлэх Ноднин бензин хямд байхад
манай сумын компаниуд бас ч
гэж ашигтай ажиллаж байлаа.
Харин одоо?
Параллелизм Өгүүлбэрийн хэсгүүд ижил
бүтэцтэй
Гербицид цацаж хог ургамал,
харин инсектицид цацаж
хортон шавьж устгадаг.
Цуварсан
өгүүлбэрүүд
Энгийн, богино өгүүлбэрүүдийг
цувуулан хэлэх
Шуурга намддаггүй ээ. Бэлчээр
цасанд дарагдлаа. Малд идэх
өвс алга.
Цейгма Олон нэр үгийг нэг үйл үгээр
холбох
Ходоодоороо биш
толгойгоороо сэтгэ!

Утгын дүрслэлУтгын дүрслэл
Апостроф Сонсогчид руу гэнэт хандах Өнөөдөр та бүхэнд танилцуулж
буй энэхүү шинэ бүтээл нь
зөвхөн бидний ажлын үр дүн
биш, харин тариаланчид та
бүхний бидэнтэй хамтран
ажилласны үр дүн билээ.
Хэтрүүлэг Хэтрүүлэг Энэ хүнд цаг үед малаа өсгөж,
орон нутгийнхаа хөгжлийн хүнд
ачааг үүрч яваа малчдыгаа би
баатрууд гэж нэрлэмээр байна.
Егөөдөл Хэлэх гэснээ эсрэг утгаар нь
илэрхийлэх
Энэ трактор ч буянтай юмаа. 3
хүнийг ажилтай болгож байна.
Нэг нь жолоодоод, хоёр нь
араас нь түрээд л.
Зураглал Зураглаж хэлэх Энэ үнээний сүү нь маш өтгөн,
яг л сарлагийн сүү гэсэн үг.
Авцалдаагүй
холбоос
Бодитоор байх боломжгүй
холбоос үгс
Малгүй малчин
Зохиомол үнэн
Персонификац Эд зүйлст хүн шиг хандах Ажил хүнийг голохоос биш хүн
ажлыг голох учиргүй.

Реторик - Ярих урлаг

More Related Content

What's hot

Similar to Реторик - Ярих урлаг

More from Erdenebolor Baast

Реторик - Ярих урлаг