Ерөнхий боловсролын тогтвортой хөгжлийг хангахад бодууштай санал, зөвлөмж

1. ЕРӨНХИЙ БОЛОВСРОЛЫН ТОГТВОРТОЙ
ХӨГЖЛИЙГ ХАНГАХ АРГА ЗАМ
Илтгэгч: Д.Мандах, МУБИС
О.Алтангоо, МУБИС
Ц.Лувсандорж, МУБИС
Е. Батчулуун, МУБИС
Улаанбаатар
2018
Боловсролын нийгэм зүйн тулгамдсан
асуудал, шийдэл, арга зам сэдэвт эрдэм
шинжилгээний үндэсний дөрөв дэхь хурал
2018 оны 1 дүгээр сарын 18-19-ний өдөр,
МУБИС, 123 тоот

2. АГУУЛГА
 Манай Улсын ерөнхий боловсролын салбарын олсон
амжилт, бүтээн байгуулалт
 Ерөнхий боловсрол нэгэн загвар
 Ерөнхий боловсролын тогтвортой хөгжил (ЕБТХ)-ийг
хангах, тогтвортой хөгжлийн ерөнхий боловсрол
(ТХЕБ)-ыг хөгжүүлэх арга зам

3. Манай улсын ерөнхий боловсролын салбарын
олсон амжилт, бүтээн байгуулалт
 Уламжлал, шинэчлэлийг хослуулсан, түүхэн үйл явцаар
бүтээгдсэн боловсролын тогтвортой бүтэц, тогтолцоо .
 Боловсролын зорилгыг хэрэгжүүлэх хууль эрх зүйн сайн орчин,
зохицуулалт, түүгээр бий болсон тогтвортой ажиллах механизм
 Боловсролын тогтолцоо, тэрхүү механизмийг ажиллуулах
чадварлаг багш, хангалттай хүний нөөц
 Боловсролын төсөв, нөөцөөр боловсролын зорилгод хүргэх
материаллаг орчин, сургууль, цэцэрлэг.

4. Ерөнхий боловсрол нэгэн загвар
 Оролтын хувьсагч
 багш
 орчин
 суралцагч
 зорилго
 Үйл явцын хувьсагч
 Сургалт, хичээл
 арга зүйн хувьсагч
 Нөлөөллийн бусад үйлчилгээ, хувьсагч
 Гарц буюу үр дүнгийн хувьсагч
 зорилгын биелэлт
 төгсөгч
 мэргэжилтэн
 ажлын байрны баталгаажилт

5. Ерөнхий боловсролын тогтвортой хөгжил (ЕБТХ)-ийг
хангах, тогтвортой хөгжлийн ерөнхий боловсрол
(ТХЕБ)-ыг хөгжүүлэх арга зам
1. Сэтгэлгээний өөрчлөлт хийх
 Бүхлээр харах, тогтолцооны шинжилгээ хийх, хүчин
зүйлийн шинжилгээ хийх, бүхлээр авч үзэх, бүхлийн
зарчмаар хандах. Энэ энд хийх сэтгэлгээний өөрчлөлтийн
утга санаа юм.
 Ерөнхий боловсрол бол тогтолцоо
 Ерөнхий боловсролын чанар, өгөөж нь энэ тогтолцооны
орц, үйл явц, үр дүн хүчин зүйлийн олон давхар
 Ерөнхий боловсролын аливаа асуудлыг бүхэлжсэн хэсэг,
хэсэгжсэн бүхэл

6. 2. Хандлагын өөрчлөлт хийх
 Хүүхдийг хичээл, сургалтаар хооронд нь уралдуулдаггүй
байх
 Уралдах биш харин хамтрах, хамтран суралцах
 Хүүхдэд ихийг бага бус харин багыг их
 Хүүхдийг их үнэлж шалгах бус харин сурахад сургах

7. 3. Зан үйлийн өөрчлөлт хийх
 зан үйлд өөрчлөлт (to change) хийх
 уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох, байгаль, нийгэм,
эдийн засгийн харилцан шүтэлцээг хангах, улмаар
ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖЛИЙН ЗОРИЛТЫГ хэрэгжүүлэхэд хувь
нэмэр оруулахуйц иргэн төлөвшүүлэх

8. 4. Хичээл, сургалтыг үнэт зүйлд суурилж явуулах
 Тогтвортой хөгжлийн төлөөх боловсролтой, тогтвортой
хөгжлийн боловсролтой, тогтвортой аж төрөх ур ухаантай, зан
авир,үнэт зүйлтэй Монгол хувь хүнийг бүтээх
 Ерөнхий боловсролын зорилгын утга агуулгатай уялдуулан
хичээл сургалтыг түвшинд бүрт үнэт зүйлд суурилж явуулах
 Монгол хэлийг хичээл сургалтын нэгэн үнэт зүйл болгох
 Арга билгээр шүтэлцэх сэтгэлгээний хэлбэрийг үнэт зүйл
болгох

9. 5. Мэдээлэл, харилцааны технологийн зохистой, зөв
хэрэглэгээ бий болгох
 Мэдээлэл, харилцааны технологийг эрүүл, зөв, зохистой,
хяналттай хэрэглэх хандлага, соёлыг хүүхдэд багаас нь бүхий
л хэлбэрээр төлөвшүүлэх
 Цахим ганцаархал, цахим түрэмгийлэл, цахим стресс, цахим
спортын сөрөг талуудаас тэднийг урьдчилан сэргийлэх
бодлого арга хэмжээг тасралтгүй бүхий л түвшинд
хэрэгжүүлэх

10. 6. Үнэлгээ, дүнг бодитой болгох
 Бодит хэмжилт бодит үнэлгээ; бодит үнэлгээ бодит дүн; бодит
дүн бодит шийдэл
 Энэ утга санааг бүхий түвшинд анхаарч, үнэлгээ, шалгалтыг
шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр явуулах хандлагын бий
болгох

11. 7. Төвлөрлийг сааруулах, багшийн мэргэжлийн хөгжлийг
дэмжих
 Ерөнхтий боловсролын бүхий л түвшний мэргэжлийн үйл
ажиллагаанд төвлөрлийг багасгах
 Багшид хичээл, сургалтыг мэргэжлийн явуулах академик эрх
чөлөөг нь олгох,
 Багшийн мэргэжлийн оролцоог бүх шатанд оролцоог өргөтгөх,
багшид итгэл хүлээлгэх

12. 8. Идэвхтэй, оролцоонд тулгуурласан сурагч төвт арга зүйг
түгээн дэлгэрүүлэх
 Хичээл, сургалтад сурагч төв, үйл ажиллагаа төв арга зүйг
хэрэглэхийг хөхүүлэн дэмжих
 Сурахыг баясах,
 Багшлах ухаан
 Багшлах урлаг
 Багшид хичээл, сургалтыг мэргэжлийн явуулах академик эрх
чөлөөг нь олгох,

13. 9. Боловсролын удирдлага, манлайлыг бэхжүүлэх
 Ерөнхий боловсролын бүхий л шатны удирдлагыг
мэргэжлийн ур чадвараар нь сонгон шалгаруулах,
 Томилгоог намын харьяалал, нутаг нугын хандлагаас
салгах
 Мэргэжлийн манлайлыг хөхүүлэн дэмжих

14. 10. Ялгаатайд ялгаа байх (equity) зарчмыг баримтлан
мөрдөх
 Ерөнхий боловсролын тогтолцооны бүхий түвшний үйл
ажиллагаа, хичээл, сургалт, удирдлага санхүүжилтийг ялгаатайг
байдлыг гарган ялгаатай хандах, хангах
 Боловсрол олох боломжийг хүүхэд бүрт адил тэгш бий болгох

15.  Дээрх дурдсан үзэл санааг, утга агуулгыг боловсролын
бодлого, удирдлага, хэрэгжилтэд хандлага, зарчим, үзэл,
номлол болгон бүхий л түвшинд нэгдмэл байдлаар урт
хугацаанд баримталж соёл болгох нь
 Ерөнхий боловсролын тогтвортой хөгжил, тогтвортой
хөгжлийн ерөнхий боловсрол үг бус харин үйл, үйлс мөн.

16. ҮГЛЭХ БУС ХАРИН ҮЙЛД.
ХУРААХ БУС ХАРИН ХУВАА.
ШУНАХ БУС ХАРИН ГАМНА.
ИДЭХ БУС ХАРИН ХАЙРЛА.
САЛАХ БУС ХАРИН НЭГСЭХ.
ДЭЛХИЙГЭЭС ЭРСЭН ТАНЬ ДЭРГЭД ТАНЬ БИЙ.
ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖИЛ ҮГЭНД ТАНЬ БУС ХАРИН ҮЙЛД ТАНЬ БИЙ.
ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖИЛ ХУРААХАД ТАНЬ БУС ХАРИН ХУВААХАД ТАНЬ БИЙ.
ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖИЛ ШУНАЛД ТАНЬ БУС ХАРИН ГАМНАХАД ТАНЬ БИЙ.
ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖИЛ ИДЭХЭД ТАНЬ БУС ХАРИН ХАЙРЛАХ ТАНЬ БИЙ.
ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖИЛ САЛАХАД БУС ХАРИН НЭГСЭХЭД БИЙ.
ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖИЛ ТАНЬ ӨРӨӨЛД БУС ХАРИН ӨӨРТ ТАНЬ БИЙ.