Ομαδική εργασία για τη Λογοτεχνία Α Λυκείου Τα φύλα στη Λογοτεχνία

1. ΘΕΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: Κοινωνικά στερεότυπα σχετικά με τον άνδρα
Παραλογή , «Του νεκρού αδελφού»
1.-Ποιές είναι οι λαϊκές αντιλήψεις που εκφράζονται στο τραγούδι
για τις υποσχέσεις των ανδρών-αδελφών απέναντι στη γυναίκα-
αδελφή τους και στη γενικότερη λειτουργία της οικογένειας;
( Μαθητής 1)
Το τραγούδι του Νεκρού αδελφού, μέσα από του στίχους του,
παρουσιάζει ορισμένες από τις λαϊκές αντιλήψεις σχετικά με τις
υποχρεώσεις των ανδρών- αδελφών απέναντι στη γυναίκα-αδελφή και
στη γενικότερη λειτουργία της οικογένειας .Η ιστορία επικεντρώνεται
γύρω από μια πατριαρχική οικογένεια, η οποία αποτελείται από τη
μάνα και τα δέκα παιδία της εκ των οποίων τα εννέα είναι γιοί και το
ένα είναι κόρη.
Παρά το γεγονός πως η οικογένεια αποτελείται από τόσα αγόρια, μόνο
ένα από αυτά προβάλλεται, ο Κωνσταντής. Η εστίαση στον Κωνσταντή
επιτρέπει την κατανόηση της αντίληψης εκείνης της εποχής , πως κάθε
φορά ένας από τους γιους μπορεί να έχει τον πρώτο λόγο σε μία
οικογένεια, αντικαθιστώντας τον πατέρα που σε ορισμένες περιπτώσεις
είναι αισθητή, γι’ αυτό κα μεταξύ των εννέα αδελφών ξεχωρίζει ο
Κωνσταντής. Αν στην οικογένεια του τραγουδιού υπήρχε ο πατέρας,
κανένας από τους γιους δε θα ξεχώριζε, υπό την έννοια πως αρχηγός
της οικογένειας είναι ο πατέρας και όλοι υπακούν στις επιθυμίες του.
Η αποκατάσταση της αδελφής ήταν μια από τις προτεραιότητες κάθε
αδελφού. Ο άνδρας της οικογένειας που είχε ηγετικό ρόλο έκρινε αν
έπρεπε να παντρευτεί το κορίτσι και ποιος ήταν ο κατάλληλος γαμπρός.
Η επιλογή στην προκειμένη περίπτωση έγινε προς όφελος του ιδίου
ακόμη κι αν ερχόταν σε σύγκρουση με την άποψη της μητέρας (στ. 9-
11).Επομένως ο άντρας εμφανίζεται παρορμητικός , χωρίς ιδιαίτερη
διορατικότητα , αλλά με μεγάλη εμπιστοσύνη στις ικανότητές του.

2. Στη γενικότερη λειτουργία της οικογένειας, το πρότυπο του άνδρα
εκείνης της εποχής φαίνεται πως υποστηρίζει σθεναρά την άποψή του
και υπόσχεται δίνοντας όρκο. Ο όρκος ενός προσώπου αποτελεί
επιβεβαίωση της αλήθειας των λεγομένων του και την τήρησή τους
(στ.15-17). Ό πως φαίνεται και στη συνέχεια ο άξιος και γνήσιος
άνδρας- αδελφός, τηρεί τον όρκο που έδωσε στη μάνα και επιτελεί
εκείνο που είχε δηλώσει ακόμα και νεκρός.(στ.29-32). Διακρίνονται κι
άλλα χαρακτηριστικά στην προσωπικότητα του άνδρα ,όπως η
ευαισθησία και ο συναισθηματισμός , στη αποφυγή της διατάραξη της
ψυχικής ηρεμίας της κοπέλας. Στους στίχους 45-65, ο Κωνσταντής
καθησυχάζει την αδελφή του από τις υποψίες που τις δημιουργούν τα
πουλάκια.
Λαμβάνοντας όλα τα παραπάνω υπ’όψιν συμπεραίνουμε, ότι ο ρόλος
του άνδρα στην οικογένεια είναι πολύπλευρος και σημαντικός , καθώς
είναι ο προστάτης της και το στήριγμά της.
Αναστασία Θωμά -Αναστασάκου Α1’ ( Μαθητής 1 )
-Να συγκρίνετε τις αντιλήψεις αυτές με τις σύγχρονες αντιλήψεις που
επικρατούν στη δική σας οικογένεια και κοινωνία. ( Μαθητής 2 )
Αναμφισβήτητα η παραλογή ‘’Του νεκρού αδελφού’’ είναι η πηγή από
όπου αντλούμε στοιχεία για τη θέση του άνδρα στις παλαιότερες
εποχές και γενικότερα για τις λαϊκές αντιλήψεις που επικρατούν σχετικά
με το ανδρικό φύλο.
Έτσι λοιπόν, δίνεται η δυνατότητα για σύγκριση αυτών των αντιλήψεων
με εκείνες που επικρατούν στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά ο ρόλος του
άνδρα δεν περιορίζεται μόνο σε έναν , αλλά εξαπλώνεται σε
περισσότερους, δηλαδή είναι πατέρας, σύζυγος αδελφός και γιος. Οι
ρόλοι αυτοί του δίνουν τη δύναμη να προχωρήσει με γνώμονα πάντα
την οικογένεια και τους συγγενείς του. Επίσης, ο άνδρας ποτέ δεν
έπαψε να αποτελεί το στήριγμα του σπιτιού και της οικογένειας.

3. Συνεχίζει ακόμα να είναι εκείνος που ελέγχει τις καταστάσεις και είναι
πάντα έτοιμος να αντιμετωπίσει ό, τι προκύψει. Όμως, υπάρχει μια
διαφορά στη λήψη των αποφάσεων σε θέματα που αφορούν την
οικογένεια και τα μέλη της. Στη σημερινή κοινωνία, ο άνδρας ακούει τις
απόψεις τω υπολοίπων, πολλές φορές ανασκευάζει τις δικές του και
είναι δεκτικός σε οτιδήποτε διαφορετικό.
Επιπλέον, σε αντίθεση με τις παλαιότερες εποχές, ο άνδρας δεν είναι
αυταρχικός και δεν προσπαθεί να επιβάλει τη γνώμη του . όπως
παρατηρείται στην περίπτωση του Κωνσταντή και της αρετής. Στοιχεία
και χαρακτηριστικά που παραμένουν ίδια ανά το χρόνο είναι η
ειλικρίνεια, η τιμιότητα, η αξιοπιστία και τήρηση του λόγου , τα οποία
και αποτελούν τον πυρήνα της προσωπικότητας του κάθε άνδρα.
Για αυτόν η οικογένεια είναι ιερός θεσμός που έχει ύψιστη αξία.
Επίσης, ο άνδρας από αρχαιοτάτων χρόνων έως τη σημερινή εποχή
είναι ο προστάτης της οικογένειας. Θεωρείται ως υπεύθυνος για την
κάλυψη των αναγκών των μελών. Είναι εκείνος που θα συμβουλέψει ,
θα δώσει χαρακτηριστικά παραδείγματα και θα διδάξει, γιατί
καθίσταται ο πιο ικανός γι’ αυτό το ρόλο λόγω των πολύπλευρων
γνώσεων και εμπειριών που κατέχει. Συγκριτικά με τις δύο εποχές είναι
φανερό, ότι ο άνδρας έχει την τάση να καθοδηγεί τα αγαπημένα του
πρόσωπα και να τους παραπέμπει στο δρόμο που αυτός θεωρεί σωστό
και κατάλληλο. Όμως στη σημερινή εποχή δεν είναι απαραίτητο να
εισακουστεί η άποψή του.
Τέλος, οι αντιλήψεις για τον άνδρα που επικρατούν στη δικά μας
κοινωνία τον κατατάσσουν σε υψηλή θέση, γιατί άλλωστε από τη φύση
του έχει τη τάση να ηγείται.
Boυρδούσης Δημήτρης Α’1( μαθητής 2) δεν συνεργάστηκε σωστά,
βρήκε έτοιμη εργασία στο διαδίκτυο
Μ.Δ: Κακώς, πρέπει να συνεργαζόμαστε για το καλό της ομάδας

4. Ακριτικά τραγούδια, ‘’Η αρπαγή της γυναίκας του Διγενή’’ + ‘’Ο γιος
της χήρας’’
2. Με ποια χαρακτηριστικά παρουσιάζονται οι άνδρες των
τραγουδιών; (ΜΑΘΗΤΗΣ 3 )
Τα χαρακτηριστικά των ανδρών όπως παρουσιάζονται στα ακριτικά
τραγούδια και γενικότερα στα ‘’ Η αρπαγή της γυναίκας του Διγενή’’
και ‘’Ο γιός της χήρας’’.
1. Ο ο άνδρας θεωρείτε ως αρχηγός της οικογένειας.
2.Δεν περιορίζεται στην προσωπική του αποκατάσταση αλλά
προσπαθεί να αποκαταστήσει όλες τις μικρότερες αδερφές του.
3.Ειναί κυρίαρχος στα οικογενειακά θέματα και δημιουργεί ένα
αίσθημα προστασίας στα άλλα μέλη.
4.Οι άνδρες ενσαρκώνουν ουσιαστικά έναν ήρωα για την οικογένεια.
5.Το σθένος και η ορμή διακατέχουν όλους τους άνδρες διότι
προσπαθούν α προστατέψουν όλη την οικογένεια.
6.Ένα ακόμα χαρακτηριστικό που βλέπουμε είναι πως έχουν βαθύ
συναισθηματικό δεσμό με τα άλογα τους εφόσον την ώρα της μάχης
είναι ο μοναδικός σύντροφος και συναγωνιστής τους.
7.Είναι αλαζόνες εμπιστεύονται υπερβολικά τον εαυτό τους για αυτό
πολεμούν <ένας εναντίον πολλών>.
8.Σέβονται όσο τίποτα άλλο την μάνα και την γυναίκα και τρέφουν ένα
αίσθημα αγάπης και ευσέβειας.
9.Οι υποχρεώσεις ήταν κυρίαρχο μέλημα των ανδρών .

5. 10. Η επιβλητικότητα ήταν ακόμα ένα στοιχείο των ανδρών .
Αθανάσιος
Καλαμαράς. (ΜΑΘΗΤΗΣ 3)
Α1’
3.-Να διερευνήσετε την γυναικεία παρουσία και να βρείτε τα
χαρακτηριστικά της. (Μαθητής 4)
Η παρουσία της γυναίκας είναι διάχυτη και στα δυο ακριτικά
τραγούδια. Τόσο στο ένα όσο και στο άλλο τραγούδι το γυναικείο φύλο
παρουσιάζεται με διαφορετικούς ρόλους και έτσι διαφαίνεται η θέση
της γυναίκας στη κοινωνία .
Αναλυτικότερα στο τραγούδι «Η αρπαγή της γυναίκας του Διγενή» η
γυναίκα του Διγενή δεν φαίνεται να έχει ενεργό ρόλο. Όπως βλέπουμε
δε συμμετέχει στη διαδικασία της σποράς και ίσως κάθεται σπίτι
περιμένοντας τον σύζυγο της. Την ήρεμη εικόνα της ενασχόλησης του
Διγενή με το χωράφι διακόπτει η είδηση της αρπαγής της γυναίκας του
ο οποίος σπεύδει να ετοιμάσει το άλογο που θα τον συνοδέψει στο
ταξίδι. Τελικά μόνο το άλογο στο οποίο είχε αποδώσει ιδιαίτερη
φροντίδα η γυναίκα δέχεται να τον ακολουθήσει. Η συμπεριφορά του
αλόγου κρίθηκε από την ευγνωμοσύνη του προς την κυρά του η οποία
κρυφά από τον άνδρα της το περιποιούταν με αγάπη. Έτσι
αντιλαμβανόμαστε τη στενή σχέση ανάμεσα στο άλογο και στη γυναίκα
καθώς και την επιθυμία της να μην φανερωθούν οι πράξεις της που
πιθανόν δεν θα κρίνονταν αποδεκτές πόσο μάλλον όταν
συμπεριλαμβάνονται στις αγροτικές εργασίες (τάισμα αλόγου). Ακόμη
πιθανό είναι λόγω του περιορισμού της γυναίκας στη κοινωνία το
άλογο να παίρνει τη θέση μιας συντροφιάς για τη σύζυγο του Διγενή. Ο
θρυλικός ακρίτας καταφτάνει την ώρα της τέλεσης του γάμου ανάμεσα
στη γυναίκας του και σε κάποιον από τους απαγωγείς της. Η ίδια
ακούγοντας τα χλιμιντρίσματα φαίνεται να σταματάει το μυστήριο και
να ανεβαίνει στη ράχη του αλόγου το οποίο εξαφανίζεται.

6. Καταλαβαίνουμε λοιπόν πως η γυναίκα δεν είχε περιθώρια ούτε και
χρόνο να αντιδράσει στο θέλημα του απαγωγέα ο οποίος επιθυμούσε
να την παντρευτεί το συντομότερο δυνατό.
Το γυναικείο φύλο φαίνεται να συμμετέχει ενεργητικότερα στο
τραγούδι «ο γιος της χήρας». Πιο συγκεκριμένα τους ρόλους
καταλαμβάνουν η μάνα και η γυναίκα του ήρωα. Η γυναίκα του ήρωα
πρόκειται για βουβό πρόσωπο καθώς ασχολείται με τις οικιακές
εργασίες και περιποιείται τον άνδρα της στοιχεία που δηλώνουν την
υποβαθμισμένη θέση της γυναίκας την εποχή εκείνη. Η μητέρα ωστόσο
δε φαίνεται να έχει τόσο παθητικό ρόλο. Αναστατωμένη ανακοινώνει
στο γιο της την εχθρική επιδρομή ενώ τον επικρίνει για την ηρεμία με
την οποία αντιμετωπίζει την κατάσταση θυμίζοντας του το χρέος του. Ο
δραστήριος ρόλος της μάνας σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στο ότι είναι
χήρα οπότε έχει αναλάβει τα καθήκοντα του πατέρα. Επιπλέον το
γεγονός ότι ο γιος της ως αντρειωμένος και πολεμικά ικανός θα
εξολοθρεύσει τους Φράγκους την ανεβάζει κοινωνικά σε σχέση με τις
άλλες γυναίκες.
Δημητρακόπουλος
Αποστόλης
Α1’ (ΜΑΘΗΤΗΣ 4)
- Σε ποια συμπεράσματα καταλήγετε σχετικά με τη θέση της
γυναίκας και του άνδρα στη συγκεκριμένη εποχή; (Μαθητής 5)
Από τα δύο ακριτικά τραγούδια αντιλαμβανόμαστε τη θέση της
γυναίκας και του άνδρα εκείνη την εποχή. Ο άνδρας φαίνεται να είναι
το κυρίαρχο μέλος κάθε οικογένειας. Στο πρώτο τραγούδι φαίνεται να
ασχολείται με τα χωράφια του -οικονομική πηγή- ενώ στο άλλο
τραγούδι τρώει αμέριμνος το φαγητό του. Πιο μετά ο άνδρας
παρουσιάζεται αναβάτης στο άλογο του κατά τη διάρκεια της διάσωσης
της γυναίκας του. Στο άλλο έργο ο άνδρας φαίνεται να παίρνει μέρος
στο πόλεμο και να υπερασπίζεται το «σπίτι» του από τις εχθρικές
επιδρομές των Φράγκων. Ο άνδρας δηλαδή έχει ενεργό ρόλο και
αναλυτικότερα στο δεύτερο τραγούδι έχει χρέος απέναντι στη πατρίδα
του. Ο άνδρας του δεύτερου τραγουδιού επίσης απολαμβάνει τις

7. φροντίδες της γυναίκας του η οποία βουβό πρόσωπο ασχολείται με τις
οικιακές εργασίες. Η θέση της γυναίκας λοιπόν είναι φανερά πιο
υποβαθμισμένη σε σχέση με αυτή του άνδρα. Είναι πιο ευάλωτη καθώς
στο πρώτο έργο είναι θύμα απαγωγής και μέσα σε πολύ μικρό χρονικό
διάστημα ντυμένη νύφη στη εκκλησιά με κάποιον από τους απαγωγείς
τις. Ακόμη και στα δυο τραγούδια φαίνεται να ασχολείται με τα οικιακά
και να μη βοηθάει οικονομικά την οικογένεια. Στο δεύτερο έργο η
«κόρη» περιποιείται τον άνδρα της ο οποίος ανενόχλητος απολαμβάνει
το φαγητό του ενώ μόνο η μητέρα-χήρα συμμετέχει πιο ενεργά γιατί
έχει αντικαταστήσει τη θέση του άνδρα ο οποίος είχε τον πρώτο λόγο
στη οικογένεια. Φωνάζει στο γιο της και του υπενθυμίζει την
υποχρέωση του να πολεμήσει. Παρατηρούμε ακόμα ότι η θέση της
μάνας εξαρτάται από τις πράξεις του γιου της καθώς το γεγονός ότι
είναι γενναίος πολεμιστής την ανεβάζει κοινωνικά.
Βρωμοβρυσιώτης Στέφανος Α1΄
(ΜΑΘΗΤΗΣ 5) εγραψε κάτι άσχετο ο
Στεφανος και αυτό το εγραψε ο
Αποστόλης
Μ.Δ. Στέφανε, γιατί;