ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมาย (๑)
ชาคริต สิทธิเวช
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.qsleap.com/wp-content/uploads/2015/05/book.png
ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมาย (๑)
ความหมายและลักษณะของ
กฎหมาย
ขอบเขตการใช้บังคับกฎหมาย
ประเภทของกฎหมาย
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
2
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.qsleap.com/wp-content/uploads/2015/05/book.png
– a law maxim
Ubi societas, ibi ius
Wherever there is a society, there is law.
ที่ใดมีสังคม ที่นั่นมีกฎหมาย
chacrit.wordpress.com
3
ความหมายและลักษณะของกฎหมาย
รัฐ
กฎหมายตามเนื้อความ
กฎหมายตามแบบพิธี
กฎหมายลายลักษณ์อักษร
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
4
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.qsleap.com/wp-content/uploads/2015/05/book.png
รัฐ
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
Image courtesy: http://wwwnc.cdc.gov/travel/images/map-thailand.png
Russia (17,075,200)
Maldives (300)
China (1,373,541,278)
Vatican City (451)
largest area:
smallest area:
most populated:
least populated:
5
chacrit.wordpress.com
อำนาจอธิปไตย
อาณาเขต
ราษฎร
สิงคโปร์
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
Image courtesy: http://singaporemap.facts.co/singaporemapof/singaporephysicalmap.png
อำนาจอธิปไตย
อาณาเขต
พลเมือง
6
chacrit.wordpress.com
✔
✔
✔
ฮ่องกง
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
Image courtesy: http://www.chinadiscovery.com/assets/images/hongkong/maps/hong-kong-china-map-full.jpg
อำนาจอธิปไตย
อาณาเขต
พลเมือง
7
chacrit.wordpress.com
✘ ✔
✔
เขตปกครองพิเศษของจีน
อำนาจอธิปไตย
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
อำนาจตุลาการ
อำนาจบริหาร
อำนาจนิติบัญญัติ
8
chacrit.wordpress.com
รัฐ
คืออะไร
เกิดขึ้นได้อย่างไร
มีองค์ประกอบประการใดบ้าง
chacrit.wordpress.com
9
คำถาม?
10
chacrit.wordpress.com
ความหมายและลักษณะของกฎหมาย
รัฐ
กฎหมายตามเนื้อความ
กฎหมายตามแบบพิธี
กฎหมายลายลักษณ์อักษร
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
11
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.qsleap.com/wp-content/uploads/2015/05/book.png
กฎหมายตามเนื้อความ
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
12
chacrit.wordpress.com
ผลร้าย
มนุษย์
ความประพฤติ
รัฐ
ข้อบังคับ
อำนาจอธิปไตย
อาณาเขต
ราษฎร
กฎหมายตามเนื้อความ
คืออะไร 
มีองค์ประกอบอะไรบ้าง
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.prudentlaw.ca/wp-content/uploads/2015/11/corporate-law.jpg
13
คำถาม?
14
chacrit.wordpress.com
ความหมายและลักษณะของกฎหมาย
รัฐ
กฎหมายตามเนื้อความ
กฎหมายตามแบบพิธี
กฎหมายลายลักษณ์อักษร
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
15
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.qsleap.com/wp-content/uploads/2015/05/book.png
กฎหมายตามแบบพิธี
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
16
chacrit.wordpress.com
อำนาจอธิปไตย
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
อำนาจตุลาการ
อำนาจบริหาร
อำนาจนิติบัญญัติ
17
chacrit.wordpress.com
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักร
ไทย (ฉบับชั่วคราว)
พุทธศักราช ๒๕๕๗
“มาตรา ๓ อํานาจอธิปไตย
เป็นของปวงชนชาวไทย พระ
มหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นประมุข
ทรงใช้อํานาจนั้นทางสภา
นิติบัญญัติแห่งชาติ คณะ
รัฐมนตรี และศาล ตาม
บทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญนี้”
กฎหมายตามแบบพิธี
18
อำนาจตุลาการ
อำนาจบริหาร
อำนาจนิติบัญญัติ
พระราชบัญญัติ 

(ม. ๑๔ และ ม. ๑๕)
พระราชกำหนด (ม.๒๑)
พระราชกฤษฎีกา (ม.๒๒)
กฎกระทรวง
ข้อบัญญัติท้องถิ่น
พระราชบัญญัติ
ผู้เสนอ:
ผู้พิจารณา:
ผู้ตรา:
การใช้บังคับเป็นกฎหมาย:
คณะรัฐมนตรี, สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร, ราษฎรผู้มีสิทธิเลือกตั้ง
รัฐสภา
พระมหากษัตริย์
ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว
19
พระราชกำหนด
ผู้เสนอ:
ผู้พิจารณา:
ผู้ตรา:
การใช้บังคับเป็นกฎหมาย:
รัฐมนตรีผู้จะรักษาการตามพระราชกำหนดนั้น
คณะรัฐมนตรี
พระมหากษัตริย์
ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว
20
พระราชบัญญัติV พระราชกำหนด
21
chacrit.wordpress.com
พระราชกฤษฎีกา
ผู้เสนอ:
ผู้พิจารณา:
ผู้ตรา:
การใช้บังคับเป็นกฎหมาย:
รัฐมนตรีผู้จะรักษาการพระราชกฤษฎีกานั้น
รัฐมนตรี
พระมหากษัตริย์
ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว
22
กฎกระทรวง
ผู้เสนอ:
ผู้พิจารณา:
ผู้ตรา:
การใช้บังคับเป็นกฎหมาย:
รัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัติหรือพระราชกำหนด

ที่ให้อำนาจออกกฎกระทรวงนั้น
รัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัติหรือพระราชกำหนด

ที่ให้อำนาจออกกฎกระทรวงนั้น
รัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัติหรือพระราชกำหนด

ที่ให้อำนาจออกกฎกระทรวงนั้น
ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว
23
ข้อบัญญัติท้องถิ่น
เทศบัญญัติ (พระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. ๒๔๙๖)
ข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร (พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร
พ.ศ. ๒๕๒๘)
ข้อบัญญัติเมืองพัทยา (พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการเมืองพัทยา พ.ศ. ๒๕๔๒)
ข้อบัญญัติองค์การบริหารส่วนจังหวัด (พระราชบัญญัติองค์การบริหารส่วนจังหวัด พ.ศ.
๒๕๔๐)
ข้อบัญญัติองค์การบริหารส่วนตำบล (พระราชบัญญัติสภาตำบลและองค์การบริหาร
ส่วนตำบล พ.ศ. ๒๕๓๗)
24
เทศบัญญัติ
ผู้เสนอ:
ผู้พิจารณา:
ผู้ตรา:
การใช้บังคับเป็นกฎหมาย:
นายกเทศมนตรี, สมาชิกสภาเทศบาล, ราษฎรผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขต
เทศบาลนั้น
สภาเทศบาล
นายกเทศมนตรี
25
ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว
ข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร
ผู้เสนอ:
ผู้พิจารณา:
ผู้ตรา:
การใช้บังคับเป็นกฎหมาย:
ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร, สมาชิกสภากรุงเทพมหานคร, ราษฎรผู้มีสิทธิ
เลือกตั้งในเขตกรุงเทพมหานคร
สภากรุงเทพมหานคร
ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร
ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว
26
ข้อบัญญัติเมืองพัทยา
ผู้เสนอ:
ผู้พิจารณา:
ผู้ตรา:
การใช้บังคับเป็นกฎหมาย:
นายกเมืองพัทยา, สมาชิกสภาเมืองพัทยา, ราษฎรผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขต
เมืองพัทยา
สภาเมืองพัทยา
นายกเมืองพัทยา
27
ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว
ข้อบัญญัติจังหวัด
ผู้เสนอ:
ผู้พิจารณา:
ผู้ตรา:
การใช้บังคับเป็นกฎหมาย:
นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด, สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด,
ราษฎรผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตองค์การบริหารส่วนจังหวัดนั้น
สภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด
นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด
28
ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว
ข้อบัญญัติตำบล
ผู้เสนอ:
ผู้พิจารณา:
ผู้ตรา:
การใช้บังคับเป็นกฎหมาย:
นายกองค์การบริหารส่วนตำบลนั้น, สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบล
นั้น, ราษฎรผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลนั้น
สภาองค์การบริหารส่วนตำบล
นายกองค์การบริหารส่วนตำบล
29
ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว
กฎหมายตามแบบพิธี
คืออะไร 
แตกต่างจากกฎหมายตามเนื้อความอย่างไร
พระราชบัญญัติคืออะไร มีวิธีการออกอย่างไร
พระราชกำหนดคืออะไร มีวิธีการออกอย่างไร
พระราชกฤษฎีกาคืออะไร มีวิธีการการออกอย่างไร
กฎกระทรวงคืออะไร มีวิธีการออกอย่างไร
ข้อบัญญัติท้องถิ่นคืออะไร มีวิธีการออกอย่างไร
หากพระราชกฤษฎีกาหรือกฎกระทรวงขัดหรือแย้งกับ
พระราชบัญญัติหรือพระราชกำหนด จะเกิดผลอย่างไร
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.prudentlaw.ca/wp-content/uploads/2015/11/corporate-law.jpg
30
คำถาม?
31
chacrit.wordpress.com
ความหมายและลักษณะของกฎหมาย
รัฐ
กฎหมายตามเนื้อความ
กฎหมายตามแบบพิธี
กฎหมายลายลักษณ์อักษร
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
32
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.qsleap.com/wp-content/uploads/2015/05/book.png
กฎหมายลายลักษณ์อักษร
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
33
chacrit.wordpress.com
กฎหมายลายลักษณ์อักษร
คืออะไร 
ประเทศไทยมีวิธีการประกาศให้
ราษฎรทราบได้อย่างไร
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.prudentlaw.ca/wp-content/uploads/2015/11/corporate-law.jpg
34
คำถาม?
35
chacrit.wordpress.com
ขอบเขตการใช้บังคับกฎหมาย
เมื่อใด?
ที่ไหน?
แก่ใคร?
36
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.qsleap.com/wp-content/uploads/2015/05/book.png
กฎหมายใช้บังคับเมื่อใด
เมื่อได้ประกาศใช้บังคับแล้ว
วันที่ระบุไว้ในกฎหมายนั้นๆ
โดยปกติกำหนดให้กฎหมายมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศใน
ราชกิจจานุเบกษา
กำหนดให้มีผลใช้บังคับย้อนหลังได้ แต่จะให้มีผลใช้บังคับย้อนหลังเป็นโทษ
แก่บุคคลมิได้
กำหนดให้มีผลใช้บังคับในอนาคตได้ (เช่น เมื่อพ้นหกสิบวันนับแต่วัน
ประกาศในราชกิจจานุเบกษา)
chacrit.wordpress.com
37
กฎหมายใช้บังคับที่ใด
ในราชอาณาจักรไทย
พื้นดินในประเทศไทย รวมทั้งทางน้ำและแหล่งน้ำด้วย
ทะเลอันเป็นอ่าวไทย
ทะเลอันห่างจากฝั่งที่เป็นดินแดนของประเทศไทยไม่เกิน ๑๒ ไมล์ทะเล
อากาศเหนือบริเวณทั้งสามประการ
เรือไทยหรืออากาศยานไทย
chacrit.wordpress.com
38
กฎหมายใช้บังคับแก่ใคร
บุคคลทุกคนที่อยู่ในราชอาณาจักรไทย
ยกเว้น
รัฐธรรมนูญ
พระมหากษัตริย์
สมาชิกรัฐสภาในการแถลงข้อเท็จจริงหรือแสดงความคิดเห็นในรัฐสภา
กฎหมายอื่น
การยกเว้นภาษีอากร
หลักกฎหมายระหว่างประเทศ
chacrit.wordpress.com
39
ขอบเขตการใช้บังคับกฎหมาย (๑)
กฎหมายมีผลใช้บังคับเมื่อใด
วันเริ่มใช้บังคับกฎหมายคืออะไร ได้แก่กรณีใดบ้าง
วันสิ้นสุดการใช้บังคับกฎหมายคืออะไร ได้แก่กรณีใด
บ้าง
หลักที่ว่า “กฎหมายไม่มีผลย้อนหลัง” หมายความว่า
อย่างไร มีข้อยกเว้นประการใด
40
chacrit.wordpress.com
ขอบเขตการใช้บังคับกฎหมาย (๒)
กฎหมายมีผลใช้บังคับที่ใด
หลักดินแดนหมายความว่าอย่างไร
ราชอาณาจักรหมายความว่าอย่างไร
กฎหมายมีผลใช้บังคับกับบุคคลใด มีข้อยกเว้น
ประการใดบ้าง
41
chacrit.wordpress.com
คำถาม?
42
chacrit.wordpress.com
ประเภทของกฎหมาย
กฎหมายทั่วไปกับกฎหมายพิเศษ
บทหลักกับบทยกเว้น
กฎหมายมหาชนกับกฎหมาย
เอกชน
กฎหมายภายในกับกฎหมาย
ระหว่างประเทศ
43
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.qsleap.com/wp-content/uploads/2015/05/book.png
กฎหมายทั่วไปกับกฎหมายพิเศษ
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
chacrit.wordpress.com
44
ประเภทของกฎหมาย
กฎหมายทั่วไปกับกฎหมายพิเศษ
บทหลักกับบทยกเว้น
กฎหมายมหาชนกับกฎหมาย
เอกชน
กฎหมายภายในกับกฎหมาย
ระหว่างประเทศ
45
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.qsleap.com/wp-content/uploads/2015/05/book.png
บทหลักกับบทยกเว้น
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
chacrit.wordpress.com
46
ประเภทของกฎหมาย
กฎหมายทั่วไปกับกฎหมายพิเศษ
บทหลักกับบทยกเว้น
กฎหมายมหาชนกับกฎหมาย
เอกชน
กฎหมายภายในกับกฎหมาย
ระหว่างประเทศ
47
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.qsleap.com/wp-content/uploads/2015/05/book.png
กฎหมายมหาชนกับกฎหมายเอกชน
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
chacrit.wordpress.com
48
ประเภทของกฎหมาย
กฎหมายทั่วไปกับกฎหมายพิเศษ
บทหลักกับบทยกเว้น
กฎหมายมหาชนกับกฎหมาย
เอกชน
กฎหมายภายในกับกฎหมาย
ระหว่างประเทศ
49
chacrit.wordpress.com
Image courtesy: http://www.qsleap.com/wp-content/uploads/2015/05/book.png
กฎหมายภายในกับกฎหมายระหว่างประเทศ
Image courtesy: http://blueprintlsat.com/lsatblog/wp-content/uploads/2016/04/branden-lsat-blog-admissions-intro-1.jpg
chacrit.wordpress.com
50
ประเภทของกฎหมาย (๑)
กฎหมายทั่วไปคืออะไร กฎหมายพิเศษคืออะไร แตกต่างกันอย่างไร ความ
เข้าใจความแตกต่างดังกล่าวมีประโยชน์ประการใดบ้าง
กฎหมายที่เป็นบทหลักคืออะไร กฎหมายที่เป็นบทยกเว้นคืออะไร แตกต่าง
กันอย่างไร ความเข้าใจความแตกต่างดังกล่าวมีประโยชน์ประการใดบ้าง
กฎหมายตามเนื้อความอาจแบ่งแยกประการใดได้บ้าง
กฎหมายมหาชนคืออะไร ได้แก่กฎหมายอะไรบ้าง
กฎหมายเอกชนคืออะไร ได้แก่กฎหมายอะไรบ้าง
51
chacrit.wordpress.com
ประเภทของกฎหมาย (๒)
รัฐธรรมนูญคืออะไร มีลักษณะอย่างไร ประกอบด้วยหลักการสำคัญ
ประการใดบ้าง
หลักการแบ่งแยกอำนาจหมายความว่าอย่างไร ประกอบด้วยอะไรบ้าง
หลักการประกันสิทธิเสรีภาพขั้นพื้นฐานของประชาชนหมายความว่า
อย่างไร ประกอบด้วยอะไรบ้าง
การรวมศูนย์อำนาจคืออะไร การกระจายอำนาจคืออะไร แตกต่างกัน
อย่างไร มีข้อดีและข้อเสียประการใดบ้าง
52
chacrit.wordpress.com
ประเภทของกฎหมาย (๓)
กฎหมายปกครองคืออะไร มีลักษณะอย่างไร
กฎหมายอาญาคืออะไร มีหลักเกณฑ์สำคัญ
ประการใดบ้าง
กฎหมายระหว่างประเทศคืออะไร มีลักษณะอย่างไร
มีความสัมพันธ์กับกฎหมายภายในอย่างไร
53
chacrit.wordpress.com
คำถาม?
54
chacrit.wordpress.com
เอกสารอ้างอิง
ประสิทธิ์ ปิวาวัฒนพานิช, ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับกฎหมาย ฉบับพิมพ์
ครั้งที่ ๓ แก้ไขเพิ่มเติม (มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, ๒๕๕๙) หน้า ๓-๔๒,
๑๐๗-๑๑๘, ๓๑๒-๓๒๘ และ ๓๕๑-๓๗๓.
หยุด แสงอุทัย แก้ไขปรับปรุงโดยสมยศ เชื้อไทย, ความรู้เบื้องต้น
เกี่ยวกับกฎหมายทั่วไป ฉบับพิมพ์ครั้งที่ ๒๐ (มหาวิทยาลัย
ธรรมศาสตร์, ๒๕๕๙) หน้า ๓๖-๑๐๙.
55
สัปดาห์หน้า
ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมาย (๒)
chacrit.wordpress.com
56

ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมาย (๑)