Downloaded 26 times
More Related Content
กฎหมายในชีวิตประจำวัน ครั้งที่ 2
- 1.
- 2. • ความหมายและลักษณะของกฎหมาย • วิวัฒนาการของกฎหมายในสังคม •สานักกฎหมาย • ระบบกฎหมาย
- 3. ความหมายและลักษณะของกฎหมาย ความหมายของกฎหมาย กฎหมาย คือ กฎเกณฑ์ที่เป็นแบบแผนความประพฤติของมนุษย์ในสังคมซึ่ง มีกระบวนการบังคับที่เป็นกิจจะลักษณะ ลักษณะของกฎหมาย 1.กฎหมายต้องมีลักษณะเป็นข้อบังคับ 2. ต้องเป็นข้อบังคับของรัฐ 3. กฎหมายต้องกาหนดความประพฤติของมนุษย์ 4. กฎหมายต้องมีสภาพบังคับ 5. กฎหมายต้องมีกระบวนการบังคับที่เป็นกิจจะลักษณะ
- 4. 1. กฎหมายต้องมีลักษณะเป็นกฎเกณฑ์ หมายความว่ากฎหมายต้องเป็นข้อบังคับที่เป็นมาตรฐานที่ใช้วัด และใช้กาหนดความประพฤติของสมาชิกของสังคมได้ว่าถูกหรือผิด ให้ กระทาการได้หรือห้ามกระทาการในกรณีให้กระทาการ เช่น ชายที่มีอายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ต้องไปรับการเกณฑ์ทหาร ใน กรณีที่ห้ามมิให้กระทาการ เช่น ห้ามทาร้ายผู้อื่นหรือเอาทรัพย์ของผู้อื่นไป โดยเขาไม่อนุญาต ซึ่งหากผู้ใดฝ่าฝืนไม่ยอมปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ที่กาหนด ไว้ถือเป็นสิ่งที่ผิดและจะถูกลงโทษ
- 5. 2. ต้องเป็นข้อบังคับของรัฐ 3. กฎหมายต้องกาหนดความประพฤติของบุคคล ความประพฤติในที่นี้ได้แก่การเคลื่อนไหวหรือไม่เคลื่อนไหว ร่างกายภายใต้การควบคุมของจิตใจ รวมไปถึงกระทาการหรืองดเว้น กระทาอย่างใดที่ต้องอาศัยร่างกายเคลื่อนไหว กฎหมายต้องกาหนดถึงความประพฤติของคน ถ้าเป็นสัตว์กระทา ให้คนเสียหายกฎหมายไม่ลงโทษสัตว์ แต่อาจลงโทษคนผู้เป็นเจ้าของสัตว์ นั้นได้
- 6. 4. กฎหมายต้องมีสภาพบังคับ เพื่อให้มนุษย์ปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ จึงจาเป็นต้องมีสภาพบังคับใน กรณีที่มีการฝ่าฝืนกฎเกณฑ์ใดแต่ไม่มีสภาพบังคับ ไม่เรียกกฎเกณฑ์นั้นว่า เป็นกฎหมาย สภาพบังคับ(SANCTION) ของกฎหมายคือโทษต่างๆใน กฎหมาย สภาพบังคับอาญา ได้แก่ประหารชีวิต จาคุก กักขัง ปรับ ริบ ทรัพย์สิน สภาพบังคับของกฎหมายแพ่ง ได้แก่การกาหนดให้การกระทาที่ฝ่า ฝืนกฎหมายนั้นตกเป็นโมฆะหรือโมฆียะ
- 7. 5. กฎหมายต้องมีกระบวนการบังคับที่เป็นกิจจะลักษณะ นอกจากกฎหมายต้องมีสภาพบังคับแล้ว สภาพบังคับของ กฎหมายนั้นจะต้องมีกระบวนการที่แน่นอนโดยเจ้าหน้าที่ของรัฐด้วย เพราะกฎหมายไม่สามารถให้ประชาชนด้วยกันเองเป็นผู้ใช้บังคับกฎหมาย ได้ จากการที่กฎหมายมีกระบวนการบังคับที่เป็นกิจจะลักษณะเช่นนี้ จึงทาให้กฎหมายมีลักษณะเป็นกฎเกณฑ์ควบคุมความประพฤติของมนุษย์ ซึ่งแตกต่างจากศีลธรรมศาสนา หรือจารีตประเพณี กระบวนการบังคับใช้ กฎหมายที่รวมศูนย์อยู่ที่รัฐนี้กระทาโดยผ่านองค์กรต่างๆ เช่น ตารวจ อัยการ ศาลราชทัณฑ์ เป็นต้น
- 8. บ่อเกิดของกฎหมาย บ่อเกิดของกฎหมายที่มิได้บัญญัติขึ้น เป็นบ่อเกิดของกฎหมายที่ไม่ได้เกิดจาก ความจงใจแต่เป็นบ่อเกิดของกฎหมายที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ หรือเกิดจาก การปรุงแต่งการให้เหตุผลทางนิติศาสตร์และการตีความกฎหมาย 1 กฎหมายจารีตประเพณี 2 แนวคาพิพากษาของศาล 3 หลักกฎหมายทั่วไป บ่อเกิดของกฎหมายที่บัญญัติขึ้น เป็นกฎหมายที่เกิดขึ้นโดยกระบวนการนิติ บัญญัติซึ่งผู้บัญญัติจะต้องมีอานาจและความชอบธรรมที่จะบัญญัติขึ้นมา 1 กฎหมายนิติบัญญัติ 2 กฎหมายบริหารบัญญัติ 3 กฎหมายองค์การบัญญัติ
- 9. กฎหมายจารีตประเพณี กฎหมายจารีตประเพณีเป็นบ่อเกิดกฎหมายแรกสุดที่ปรากฏในสังคมมนุษย์ จารีตประเพณีเกิดจากพฤติกรรมการเลียนแบบของมนุษย์หรือเกิดจากความเคยชินที่ คนมักกระทาตามคนส่วนใหญ่ เมื่อการกระทานั้นถูกปฏิบัติต่อเนืองกันมาเรื่อยๆ เป็น เวลานานก็กลายเป็นจารีตประเพณี จารีตประเพณีที่กลายเป็นกฎหมายจารีตประเพณี นั้นจะปรากฏออกมาในรูปของจิตสานึกเรื่องถูกผิด มิใช่จิตสานึกธรรมดา แต่เป็น จิตสานึกทีมีลักษณะบังคับทางกฎหมายด้วย ลักษณะ - ต้องเป็นการกระทาของคนหลายๆ คน ที่ได้รับการปฏิบัติมาอย่างยาวนาน - ต้องได้รับการถือปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง - ต้องมีการปฏิบัติอย่างไม่มีการคัดค้าน - ต้องมีความชัดเจนแน่นอน - ความสม่าเสมอ - มีความรู้สึกเชื่อมั่นว่าเป็นกฎหมาย ด้วยเหตุนี้หากฝ่าฝืนแล้วย่อมมีความผิดและถูก ลงโทษ
- 10. วิวัฒนาการกฎหมาย 3 ยุค/ทฤษฎีกฎหมาย 3 ชั้น ยุค รูปแบบของ กฎหมาย เหตุผล หมายเหตุ ยุคกฎหมาย ชาวบ้าน ศีลธรรม/ จารีตประเพณี เหตุผลธรรมดา ของสามัญชน กฎหมายยุคนี้เป็นเรื่องความรู้สึกผิดชอบชั่วดีที่ เกิดจากการประพฤติปฏิบัติ กฎหมายกับ ศีลธรรมไม่ได้แยกออกจากกัน ยุคกฎหมาย นักกฎหมาย หลักกฎหมาย/ หลักนิติศาสตร์ เหตุผลปรุงแต่ง ทางกฎหมาย ยุคนี้ใช้เหตุผลชั่งตรองในการชี้ขาดข้อพิพาท หลักกฎหมายที่เกิดขึ้นเรียกว่ากฎหมายของนัก กฎหมาย เช่น อายุความ การครอบครอง ปรปักษ์ การป้ องกัน การกระทาโดยจาเป็น ฯลฯ วิชานิติศาสตร์และวิชาชีพนักกฎหมายเกิดขึ้นใน ยุคนี้ ยุคกฎหมาย เทคนิค กฎหมาย ลายลักษณ์ อักษร เหตุผลทางเทคนิค กฎหมายยุคนี้เกิดจากการบัญญัติขึ้น เพื่อแก้ไข ปัญหาเฉพาะในบางเรื่อง กฎหมายจึงเกิดได้ใน ทันทีทันใด โดยเหตุผลทางเทคนิค เช่น กฎหมาย จราจร กฎหมายภาษีอากร กฎหมายป่าไม้ เป็น ต้น
- 11. • คนป่า ก.ฆ่า คนป่า ข. เพราะต้องการจะชิงหน่อไม้ของคนป่า ข. (กฎหมายชาวบ้าน) • ก. ฆ่า ข. เพราะเห็นว่า ข. กาลังจะฆ่าลูกของตน หลักป้ องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย ม. 68 ประมวลกฎหมายอาญา (ยุคกฎหมาย ของนักกฎหมาย) • ก. ฆ่า ข. เพราะ ค. จะฆ่าลูกและภรรยาของ ก. หาก ก. ไม่ฆ่า ข. หลักการกระทาโดยจาเป็น ม.67 ประมวลกฎหมายอาญา (ยุคกฎหมายของนัก กฎหมาย) - ประเทศ ก กาหนดให้มีการจัดเก็บภาษีประชาชน เป็นจานวน ร้อยละ50 ของรายได้ ทั้งหมด (ยุคกฎหมายเทคนิค)
- 12. สานักกฎหมาย สานักกฎหมาย คือ สถาบันทางกฎหมายอันเป็นที่รวมของนักนิติ ปรัชญาที่ให้ความเห็นเกี่ยวกับกฎหมาย • สานักกฎหมายประวัติศาสตร์ • สานักกฎหมายบ้านเมือง • สานักธรรมนิยม • สานักกฎหมายธรรมชาติ
- 13. สานักกฎหมาย • สานักกฎหมายประวัติศาสตร์ แนวคิด กฎหมายมีวิวัฒนาการไปตามประวัติศาสตร์ปรากฏในรูปของจารีตประเพณี และวิวัฒนาการเป็น กฎหมายของแต่ละชนชาติ • สานักกฎหมายบ้านเมือง แนวคิด กฎหมายคือ คาสั่งของรัฐาธิปัตย์ เมื่อไม่ปฏิบัติตามย่อมมีโทษ • สานักธรรมนิยม แนวคิด กฎหมายที่แท้จริง คือเหตุผลที่ถูกต้อง ความมีอยู่จริงของอานาจทางกฎหมายมีอานาจเหนือคาสั่ง ของรัฐาธิปัตย์ เช่น หลักสัญญาประชาคม หลักประชาธิปไตย หลักนิติรัฐ หลักประชาธิปไตย สานักกฎหมายธรรมชาติ แนวคิด กฎหมายเป็นสิ่งที่มีอยู่แล้วตามธรรมชาติ เรียกว่า กฎหมายธรรมชาติ และเกิดจากธรรมชาติโดยตรง เหมือนปรากฏการณ์อื่นของโลก บ้างก็เชื่อว่า ธรรมชาตินั้นคือพระผู้เป็นเจ้า ทาให้หลักเกณฑ์ทางศาสนา เหตุผลและศีลธรรม จึงเป็นสิ่งที่กฎหมายเชื่อว่าเป็นที่มาของกฎหมาย เพราะกฎหรือระเบียบใดที่ขัดต่อ เหตุผลและศีลธรรมย่อมไร้สภาพบังคับทางกฎหมายทั้งสิ้น
- 14. ระบบลายลักษณ์อักษร (Civil Law) ระบบกฎหมายลายลักษณ์อักษร(Civil Law) หรือ ระบบ ประมวลกฎหมาย หรือระบบกฎหมายภาคพื้นยุโรป คือ ระบบ กฎหมายที่ถือว่าประมวลกฎหมายเป็นบ่อเกิดของกฎหมาย ที่มา • กฎหมาย 12 โต๊ะ • ความเห็นของนักกฎหมาย • ประมวลกฎหมายแพ่งของพระเจ้าจัสติเนียน
- 15. ระบบลายลักษณ์อักษร (Civil Law)(ต่อ) ประมวลกฎหมาย คือ กฎหมายที่รวบรวมกฎหมายในเรื่อง เดียวกันหรือเกี่ยวพันกัน มาไว้ในที่เดียวกัน แล้วจัดหมวดหมู่ให้เป็น ระเบียบ มีข้อความคล้องจอง มีลักษณะเป็นกฎหมายหลักและเป็น กฎหมายทั่วไป เช่น ประมวลกฎหมายอาญา ประมวลกฎหมายแพ่งและ พาณิชย์ คาพิพากษาของศาลเป็นเพียงคาอธิบายในการใช้ตัวบทกฎหมาย ปรับใช้กับคดีความ คาพิพากษาใหม่อาจตัดสินเปลี่ยนแปลงคาพิพากษา เดิมได้โดยวางหลักเกณฑ์หรืออ้างเหตุผลใหม่ ประเทศส่วนใหญ่ใช้ระบบนี้เช่น ฝรั่งเศส ไทย ญี่ปุ่น เกาหลี
- 16. ระบบ common lawกฎหมายจารีตประเพณี คือ ระบบกฎหมายที่อาศัยแนวคาพิพากษาของศาลเป็น ที่มาหลักของกฎหมาย จึงกล่าวได้ว่า บ่อเกิดของกฎหมาย มาจาก คาพิพากษาของศาล หรืออาจกล่าวได้ว่าคาพิพากษาเป็นตัวบท กฎหมาย ดังนั้น เมื่อมีคดีในกรณีอย่างเดียวกันเกิดขึ้นศาลย่อม ต้องตัดสินตามแนวคาพิพากษาก่อนๆ นั้นเสมอ มีแหล่งกาเนิดที่ประเทศอังกฤษ ส่วนมากใช้ในประเทศใน เครือสหราชอาณาจักร และสหรัฐอเมริกา มาเลเซีย สิงคโปร์
- 17. ระบบจารีตประเพณี (Common Law)(ต่อ) ที่มา ที่สาคัญมีอยู่ 2 ประเภท คือ 1.หลักกฎหมายที่เกิดจากแนวคาพิพากษาของศาล เป็นบ่อเกิดของ กฎหมาย common law ที่สาคัญที่สุด หมายถึง เหตุผลทางกฎหมายที่ศาล วินิจฉัยคดีหนึ่งๆ ย่อมมีผลผูกพัน หรือได้รับการยอมรับนับถือเป็นกฎหมาย มี ผลให้หากมีข้อเท็จจริงเดียวกันในอนาคตศาลย่อมผูกพันที่จะวินิจฉัยไปตาม แนวทางเดิม 2.กฎหมายลายลักษณ์อักษรที่ตราโดยฝ่ายนิติบัญญัติ จะมีลักษณะ เป็นกฎหมายพิเศษ เพราะเป็นกฎหมายที่วางหลักในเรื่องหนึ่งเรืองใด โดยเฉพาะ มีลักษณะเป็นกฎเกณฑ์รายละเอียดปลีกย่อย เทียบไม่ได้กับ ประมวลกฎหมายของ civil law ประมวลกฎหมาย จะมีลักษณะเป็นข้อความ ธรรมดาทั่วไป มุ่งวางหลักกฎหมายเป็นสาคัญ พร้อมที่จะให้ผู้พิพากษา ตีความตัวบทได้อย่างกว้างขวาง
- 18. ข้อแตกต่างระหว่างระบบกฎหมาย common lawและ civil law บ่อเกิดของกฎหมาย - ระบบ civil law บ่อเกิดกฎหมายที่สาคัญที่สุด คือ ประมวลกฎหมาย และ กฎหมายลายลักษณ์อักษรอื่นๆ ส่วนคาพิพากษานั้นมิได้ถือว่าเป็นบ่อเกิดของ กฎหมาย แต่เป็นเพียงตัวอย่างของการตีความและการใช้กฎหมายเท่านั้น - ระบบ common law บ่อเกิดกฎหมายที่สาคัญที่สุดคือ หลักกาหมายที่เกิด จากการตัดสินหรือแนวคาพิพากษาของศาล ส่วนกฎหมายลายลักษณ์อักษรจะมี บทบาทที่สาคัญน้อยกว่า บทบาทความสาคัญของนักกฎหมาย - ระบบ civil law นักกฎหมายที่มีบทบาทสาคัญ ได้แก่ นักนิติศาสตร์ หรือ ศาสตราจารย์ในมหาวิทยาลัยต่างๆ ผู้พิพากษาเป็นเพียงผู้ปรับใช้และตีความ กฎหมายเท่านั้น ผู้พิพากษาไม่ค่อยมีบทบาทมากนักในเชิงวิชาการ หรือการพัฒนา องค์ความรู้ใหม่ -ระบบ common law ผู้พิพากษาจะมีบทบาทความสาคัญมาก กล่าวได้ว่า ผู้ พิพากษาเป็นผู้ทรงไว้ซึ่งกฎหมายและความยุติธรรม เพราะว่าระบบกฎหมาย common law เกิดขึ้นได้ด้วยการวินิจฉัยโดยผู้พิพากษาเป็นเวลาหลายร้อยปี
- 19. ข้อแตกต่างระหว่างระบบกฎหมาย common lawและ civil law (ต่อ) การแบ่งแยกกฎหมายเอกชนออกจากกฎหมายมหาชน - ระบบ civil law มีการแบ่งแยกกฎหมายเอกชนออกจากกฎหมาย มหาชน ประเทศที่ใช้ระบบ civil law จึงมักใช้ระบบศาลคู่ คือมีทั้งศาล ยุติธรรม และศาลปกครอง - ระบบ common law ไม่มีการแบ่งแยกกฎหมายเอกชนออกจาก กฎหมายมหาชน และไม่มีการแบ่งข้อพิพาทเป็นคดีเอกชนออกจากคดี ปกครอง ซึ่งเป็นระบบศาลเดียว การศึกษาเล่าเรียนวิชากฎหมาย - ระบบ civil law การศึกษาจะให้ความสาคัญกับประมวลกฎหมายและ ทฤษฎีระดับสูงที่เป็นนามธรรม เช่น สัญญาคืออะไร แบ่งออกเป็นกี่ประเภท - ระบบ common law จะให้ความสาคัญกับคาพิพากษาของศาล โดยเฉพาะคาพิพากษาของศาลสูง โดยผู้สอนจะสอนให้นักศึกษาอ่านคา พิพากษาของศาล โดยเฉพาะศึกษาการให้เหตุผลของศาล
- 20. ระบบของกฎหมายของประเทศไทย ประเทศไทยใช้ระบบกฎหมาย civil lawแต่มีธรรมเนียมปฏิบัติทาง กฎหมายเป็น common law - ศาสตราจารย์ในมหาวิทยาลัย - ตารากฎหมาย - การให้ความสาคัญระหว่างนักวิชาการกับผู้พิพากษา