Download to read offline
หน่วยการเรียนรู้ที่ 2 การรักษาดุลยภาพของร่างกายมนุษย์.pdf
- 1. ไต ท่อไต กรวยไต โรงเรียนถนอมราษฎร์บารุง วิทยาศาสตร์ชีวภาพ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เทอม1 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ บทที่ 2การรักษาดุลยภาพของร่างกายมนุษย์
- 2. 2.1 การรักษาดุลยภาพของน้าและสารในร่างกาย 2.2 การรักษาดุลยภาพของกรดเบสของเลือด 2.3 การรักษาดุลยภาพของอุณหภูมิภายในร่างกาย 2.4 ระบบภูมิคุ้มกัน 2.4.1 กลไกการต่อต้านหรือท้าลายสิ่งแปลกปลอมแบบไม่จ้าเพาะ 2.4.2 กลไกการต่อต้านหรือท้าลายสิ่งแปลกปลอมแบบจ้าเพาะ 2.4.3 ความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน 1 การรักษาดุลยภาพของร่างกายมนุษย์ สารบัญ 2
- 3. ในร่างกายของมนุษย์จะมีน้าเป็นองค์ประกอบประมาณ 1 ใน3 หรือ ประมาณ 75% ของน้าหนักตัวโดยน้าที่อยู่ ในร่างกายสามารถแบ่งออกได้ เป็น 3 ส่วน คือ น้าที่ประกอบอยู่ภายในเซลล์ประมาณ 60% น้าที่อยู่นอก เซลล์ประมาณ 30% น้าที่อยู่ในเนื้อเยื่อและน้าเลือดอีกไม่เกิน 10% ซึ่งน้า ในแต่ละส่วนจะถูกควบคุมให้มีดุลยภาพอยู่ได้โดยจะมีการหมุนเวียน เปลี่ยนแปลงเพื่อทดแทนกันอยู่ตลอดเวลา การรักษาดุลยภาพของน้าและแร่ธาตุในร่างกาย
- 4.
- 5. ร่างกายของมนุษย์มี ไต (Kidney)เป็นอวัยวะในการรักษาสมดุลของน้า และเกลือแร่ในร่างกาย โดยทาหน้าที่กรองของเสียและสารแปลกปลอมออก จากกระแสเลือดแล้วขับออกในรูปของปัสสาวะ และดูดกลับสารที่มี ประโยชน์เข้าสู่กระแสเลือด การรักษาดุลยภาพของน้าและแร่ธาตุในร่างกาย
- 6. ส่วนประกอบของหน่วยไต ไต ท่อไต กรวยไต โกลเมอรูลัส (glomerulus) เป็นกลุ่มเส้นเลือดฝอยที่อยู่แนบชิดกับโบว์ แมนส์แคปซูล ท้าหน้าที่เป็นเยื่อกรองให้น้า เลือดผ่านเข้าสู่โบว์แมนส์แคปซูล โบว์แมนส์แคปซูล(Bowman’s capsule) มีลักษณะเป็นทรงกลมห่อหุ้มกลุ่มเส้นเลือดฝอย หรือโกลเมอรูลัส ท่อหน่วยไต (convoluted tubule) ท้าหน้าที่ดูดกลับสารที่มีประโยชน์ เช่น กลูโคส กรดอะมิโน น้า และไอออนของเกลือแร่ เข้าสู่กระแสเลือด ท่อรวม (collecting duct) เป็นบริเวณที่รวมของเหลวที่ได้จากการท้างานของ หน่วยไตก่อนที่จะส่งต่อไปยังกรวยไต ซึ่งของเหลว มีลักษณะคล้ายปัสสาวะ การรักษาดุลยภาพของน้าและแร่ธาตุในร่างกาย
- 7. การรักษาดุลยภาพของน้าและแร่ธาตุในร่างกาย รีนัลเวน วีนัลอาร์เตอรี่ การทางานของหน่วยไต 1 เลือดเข้าสู่ไตทางหลอดเลือดรีนัลอาร์เตอรี ซึ่งจะแตกแขนงเป็นกลุ่มของหลอดเลือดฝอยหรือ โกลเมอรูลัส เมื่อเลือดมาถึงโกลเมอรูลัส น้าเลือดและโมเลกุลของสารต่างๆ ที่อยู่ในน้าเลือดจะออกจาก โกลเมอรูลัสเข้าสู่โบว์แมนส์แคปซูล ซึ่งจะมีเฉพาะของเหลวและสารโมเลกุลขนาดเล็ก เช่น กลูโคส กรดอะมิโน ที่ผ่านการกรองของโกลเมอรูลัส แต่สารโมเลกุลขนาดใหญ่ เช่น เซลล์เม็ดเลือดแดง โปรตีน จะไม่ผ่านการกรอง 2 ของเหลวที่ผ่านเข้าสู่โบว์แมนส์แคปซูล จะเคลื่อนที่ต่อเข้าสู่ท่อหน่วยไต ซึ่งในระหว่างที่ผ่าน ท่อหน่วยไตจะมีการดูดสารที่มีประโยชน์กลับเข้าสู่หลอดเลือดอีกครั้ง เช่น กลูโคส กรดอะมิโน น้า และไอออนของเกลือแร่ 3 ของเหลวที่ไหลผ่านท่อไตแล้วจะไปรวมกันในกระเพาะปัสสาวะเป็นน้าปัสสาวะ เพื่อขับออก จากร่างกายต่อไป 4 1 2 4 3
- 8.
- 9. การรักษาดุลยภาพของน้าและแร่ธาตุในร่างกาย ไฮโพทาลามัส ต่อมใต้สมองส่วนหลัง การท้างานของไตในการดูดกลับน้าจะถูกควบคุมโดยสมองส่วนไฮโพทาลามัส (hypothalamus) ซึ่งจะกระตุ้นหรือยับยังการหลั่งฮอร์โมนแอนติไดยูเรติก(ADH) จากต่อมใต้สมองส่วนหลัง ดังนี หลั่ง แอนติไดยูเรติกฮอร์โมน (ADH) ไม่หลั่ง แอนติไดยูเรติกฮอร์โมน หน่วยไตดูดน้ากลับมาก ปัสสาวะน้อย หน่วยไตดูดน้ากลับน้อย ปัสสาวะมาก เมื่อร่างกายได้รับน้ามาก เมื่อร่างกายขาดน้า ยับยั้ง กระตุ้น
- 10. การรักษาดุลยภาพของน้าและแร่ธาตุในร่างกาย นอกจากการรักษาดุลยภาพของน้าในร่างกายแล้วยังมีการรักษาดุลยภาพของแร่ธาตุอื่น ๆ เช่นโซเดียม โพแทสเซียม ซึ่งมีบทบาทส้าคัญต่อการท้างานของระบบประสาทและกล้ามเนือ
- 11.
- 12. การรักษาดุลยภาพของกรด – เบสของเลือด ปอด(Lung) ไต (kidney)
- 13.
- 14. การรักษาดุลยภาพของกรด – เบสของเลือด โดยการทางานของปอดกรณี เลือดเป็นกรด (มีการสะสม CO2หรือH+ ในเลือดมาก)
- 15.
- 16.
- 17. การรักษาดุลยภาพของอุณหภูมิในร่างกาย ร่างกายมีกลไกในการรักษาดุลยภาพของอุณหภูมิในร่างกายให้อยู่ในช่วงที่ เหมาะสม โดยมีศูนย์กลางควบคุมอยู่ที่สมองส่วนไฮโพทาลามัส ซึ่งจะส่ง สัญญาณไปกระตุ้นหรือยับยั้งกระบวนการเมแทบอลิซึมต่างๆในร่างกาย เช่น การเผาผลาญอาหาร การหดและขยายตัวของหลอดเลือด การหดและขยายตัว ของรูขุมขน การผลิตเหงื่อของต่อมเหงื่อ เป็นต้น
- 18. อุณหภูมิปกติของร่างกายอยู่ในช่วง 35.85 -37.70 C เมื่ออุณหภูมิร่างกายสูงกว่า 37 C จะไป กระตุ้นศูนย์ควบคุมที่สมองส่วนไฮโพทาลามัส อุณหภูมิลดลงเหลือ 37 C กลไกการรักษาดุลยภาพของอุณหภูมิในร่างกาย การตอบสนองของร่างกาย - ลดอัตราเมแทบอลิซึม - หลอดเลือดที่ผิดหนังขยายตัว - ต่อมเหงื่อสร้างเหงือเพิ่มมากขึ้น - เส้นขนเอนราบเพิ่มการระบายความร้อน
- 19. อุณหภูมิปกติของร่างกายอยู่ในช่วง 35.85 -37.70C อุณหภูมิร่างกายต่ากว่า 37 C จะไปกระตุ้น ศูนย์ควบคุมที่สมองส่วนไฮโพทาลามัส การตอบสนองของร่างกาย - เพิ่มอัตราเมแทบอลิซึม - หลอดเลือดที่ผิดหนังหดตัว - ต่อมเหงื่อสร้างเหงื่อน้อยลงหรือไม่สร้างเหงื่อ - ขนลุกเกิดอาการหนาวสั่น อุณหภูมิเพิ่มขึ้นเป็น 37 C
- 20. ระบบภูมิคุ้มกัน ร่างกายมีโอกาสได้รับเชือโรคและสิ่งแปลกปลอม เช่น แบคทีเรีย ไวรัสจากการสัมผัส การกิน หรือ การหายใจ เมื่อรับเชือโรคหรือสิ่งแปลกปลอมเข้า ไปแล้ว บางคนเจ็บป่วย แต่บางคนไม่มีอาการ เป็นเพราะประสิทธิภาพของระบบภูมิคุ้มกันใน ร่างกายของแต่ละคนต่างกัน สิ่งแปลกปลอมที่อยู่รอบตัวเรา
- 21. ระบบภูมิคุ้มกัน ไขกระดูกและไทมัส: สร้างและพัฒนาเซลล์เม็ดเลือดขาว กลุ่มลิมโ ไซต์(lymphocyte) ม้ามและต่อมน้าเหลือง: ดักจับและท้าลายสิ่งแปลกปลอม เนือเยื่อบริเวณต่าง ๆ เช่น ทอนซิล ไส้ติ่ง เนื้อเยื่อน้าเหลือง: ป้องกัน ดักจับ และท้าลายสิ่งแปลกปลอม
- 22. ระบบภูมิคุ้มกัน ด่านที่ 1 :กลไกการต่อต้านสิ่ง แปลกปลอมที่จะเข้าสู่ร่างกาย ด่านที่2 : กลไกการต่อต้านสิ่ง แปลกปลอมที่อยู่ในร่างกายแล้ว คือ การอักเสบ ด่านที่ 3 : การท้างานของเซลล์เม็ด เลือดขาวกลุ่มลิมโ ไซต์
- 23.
- 24.
- 25. ระบบภูมิคุ้มกันแบบไม่จาเพาะ กลไกการป้องกันเชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอมในร่างกายโดยการทางานของเซลล์เม็ดเลือดขาว (white bloodcell) ชนิดฟาโกไซต์ (phagocyte) ซึ่งทาลายเชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอมต่างๆ ด้วยวิธีฟาโกไซโทซิส (phagocytosis) การกลืนกินของเซลล์ หรือ ฟาโกไซโทซิส (phagocytosis) 3 นิวโทรฟิล (neutrophil) เบโซฟิล (basophil) อีโอซิโนฟิล (eosinophil) โมโนไซต์ (monocyte) กลไกการทางานของเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดฟาโกไซต์ เมื่อเกิดบาดแผล เซลล์ที่ได้รับ อันตรายจะตอบสนองต่อเชือโรค หรือสิ่งแปลกปลอมด้วยการหลั่ง สารฮีสตามีน กระตุ้นท้าให้เกิด อาการอักเสบ ฮีสตามีนจะท้าให้หลอดเลือดบริเวณนัน ขยายตัวมากขึน มีเลือดมาหล่อเลียง มากขึน ท้าให้บริเวณนันร้อนมากกว่า ปกติ และเกิดอาการบวมแดง เพื่อเพิ่ม การซึมผ่านของเซลล์เม็ดเลือดขาว เซลล์เม็ดเลือดขาวจะเข้าท้าลายด้วย การโอบล้อมและกินเชือโรคหรือ สิ่งแปลกปลอมด้วยวิธี าโกไซโทซิส เพื่อไม่ให้แพร่กระจายไปบริเวณอื่นๆ ของร่างกาย การอักเสบ เซลล์เม็ดเลือดขาว ฟาโกไซต์ เชื้อโรค ฮีสตามีน หลอดเลือด เซลล์เมล็ดเลือดขาว
- 26. ระบบภูมิคุ้มกันแบบจาเพาะ กลไกการต่อต้านหรือท้าลายเชือโรคและสิ่งแปลกปลอมที่มีความจ้าเพาะต่อแอนติเจนแต่ละชนิด โดยเกี่ยวข้องกับการท้างานของเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดลิมโ ไซต์2 ชนิด ท้าหน้าที่แบ่งเซลล์และพัฒนาเป็นเซลล์ พลาสมาที่จะสร้างแอนติบอดีเข้าท้าลาย เชือโรค ท้าหน้าที่จดจ้าและระบุชนิดของเชือโรค แบ่งออกเป็น • เซลล์ทีผู้ช่วย (helper T cell) • เซลล์ทีลายสิ่งแปลกปลอม (cytotoxic T cell) • เซลล์ทีกดภูมิคุ้มกัน (suppressor T cell) เซลล์ที (T cell) เซลล์บี (B cell) การทางานของเซลล์บีและเซลล์ที เมื่อเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายบริเวณผิวเซลล์ ของเชื้อโรคจะมีสารแอนติเจนอยู่ เซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดฟาโกไซต์เข้าทาลายเชื้อ โรค ทาให้แอนติเจนของเชื้อโรคปรากฏบนผิวของ เซลล์ฟาโกไซต์ และส่งสัญญาณกระตุ้นเซลล์ เม็ดเลือดขาวกลุ่มลิมโฟไซต์ชนิดเซลล์ที เซลล์ทีส่งสัญญาณต่อไปยังเซลล์บี ให้พัฒนาเป็น เซลล์พลาสมาเพื่อสร้างแอนติบอดี แอนติบอดีไปจับกับแอนติเจนบนผิวเซลล์ของเชื้อโรค ทาให้ เชื้อโรคหมดฤทธิ์และถูกเม็ดเลือดขาวทาลายได้ และ เซลล์พลาสมาบางเซลล์จะพัฒนาเป็นเซลล์เมมอรี เชื้อโรค แอนติเจน เซลล์เมมอรี แอนติบอดี เซลล์พลาสมา เซลล์บี เซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดฟาโกไซต์ เซลล์ที
- 28. การสร้างภูมิคุ้มกัน กลไกการต่อต้านหรือท้าลายเชือโรคและสิ่งแปลกปลอมที่มีความจ้าเพาะต่อแอนติเจนแต่ละชนิด โดยเกี่ยวข้องกับการท้างานของเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดลิมโ ไซต์2 ชนิด ภูมิคุ้มกันที่เกิดจากการนาเอนติเจน เข้าสู่ร่างกาย กระตุ้นให้ร่างกายสร้าง เอนติบอดี เอง ให้แอนติบอดีกับร่างกายโดยตรง ภูมิคุ้มกันรับมา (Passive Immunization) ภูมิคุ้มกันก่อเอง (Active Immunization) ประเภท เกิดขึ้นตามธรรมชาติ มนุษย์สร้างขึ้น ข้อดี ข้อเสีย เป็นภูมิคุ้มกันมีผลระยะยาว วัคซีน (vaccine) ต้องใช้เวลาในการสร้างแอนติบอดี ติดเชื้อ น้านมจากแม่ เซรุ่ม (serum) ป้องกันได้รวดเร็วทันที - แอนติบอดีอยู่ได้ไม่นาน - ต้องฉีดเข้าไปใหม่ - อาจมีอาการแพ้เซรุ่ม
- 29. ความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน เกิดจากความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายที่ตอบสนองต่อสิ่งแปลกปลอมที่อยู่รอบตัว เรียกว่า สารก่อภูมิแพ้เช่น ละอองเกสรดอกไม้ ฝุ่น ขนสัตว์ ถั่วลิสง ช็อคโกแลต อาหารทะเล โรคภูมิแพ้ (allergy) การเกิดอาการแพ้ ฮีสตามีน แอนติบอดี สารแปลกปลอม เช่น เกสรดอกไม้ หรือฝุ่นละออง เข้าสู่ร่างกาย เซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดลิมโ ไซต์จะ สร้างแอนติบอดี ซึ่งไม่เหมือนกับ ชนิดที่ผลิตขึนในการตอบสนองของ ระบบภูมิกันทั่วไป แอนติบอดีที่สร้างจากลิมโ ไซต์จะ กระตุ้นให้ร่างกายหลั่งสารฮิสตามิน ร่างกายเกิดอาการแพ้ เช่น อาการไอ จาม คันตา คัดจมูก น้าตาไหล
- 30. เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันจะต่อต้านและทาลายเซลล์หรือเนื้อเยื่อในระบบต่างๆ ของร่างกาย เช่นระบบเลือด ระบบประสาท ระบบขับถ่าย ซึ่งเกิดจาก ความผิดปกติของยีน หรือการรับสิ่งกระตุ้น เช่น ยา สารเคมี โดยช่วงอาการกาเริบสลับกับช่วงที่โรคสงบ มีอาการต่าง ๆ ดังนี้ ระบบประสาท อาการปวดศีรษะ ชัก ซึม สับสน สูญเสียความทรงจ้า ชาตามแขนขา มีอารมณ์แปรปวน และอาการทางจิต ระบบหัวใจและหลอดเลือด การอักเสบที่เยื่อหุ้มหัวใจและปอด อาจท้าให้หัวใจ ล้มเหลวได้ ระบบผิวหนังและเยื่อเมือก ผมร่วง ผื่นแดงบริเวณใบหน้าที่มีลักษณะเฉพาะ เช่น ผื่นผีเสือ ผื่นเป็นวง หรืออาจเกิดบริเวณล้าตัว แขน ขา ระบบเลือด เซลล์เม็ดเลือดแดงถูกท้าลาย เซลล์เม็ดเลือดขาวและ เกล็ดเลือดต่้า ระบบทางเดินอาหาร ปวดท้องอย่างรุนแรงและเฉียบพลัน ระบบไต มีปริมาณโปรตีนในปัสสาวะมากกว่าปกติ ปัสสาวะเป็น อง ระบบข้อและกล้ามเนื้อ อาการปวดข้อ และอักเสบบริเวณข้อเล็ก กล้ามเนืออ่อนแรง โรคลูปัส หรือเอสแอลอี
- 31. โรคภูมิคุ้มกันบกพร่อง (โรคเอดส์) เกิดจากเชื้อไวรัส HIVเข้าทาลายเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดเซลล์ที ทาให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายทางานอย่างไม่มีประสิทธิภาพ ผู้ติดเชื้อ HIV จึงสามารถ ติดเชื้อโรคอื่นๆ ได้ง่ายกว่าคนปกติ เช่น วัณโรค ปอดบวม เยื่อหุ้มสมองอักเสบ โรคเริม โรคท้องเสียเรื้อรัง โรคมะเร็ง และทาให้เสียชีวิตได้ง่าย ไวรัส HIV เชื้อไวรัส HIVสามารถติดต่อสู่ผู้อื่นได้ 3 ทาง การติดต่อผ่านแม่สู่ลูก เกิดจากแม่ที่มีเชือ HIV อยู่ แล้วมีการตังครรภ์ท้าให้มีการถ่ายทอดเชือ HIV สู่ลูก การรับเชื้อทางเลือด แบ่งออกเป็น 2 กรณี ได้แก่ การใช้เข็มฉีดยาร่วมกันของผู้ที่เสพสารเสพติด และการรับเลือดจากการผ่าตัดเพื่อรักษาโรคเลือดบางชนิด การมีเพศสัมพันธ์กับผู้ติดเชื้อ ทังเพศสัมพันธ์ระหว่างชายกับหญิง ชายกับชาย หญิงกับหญิง