อาณาจักรโพรทิสตา
(Protista)
ลักษณะสาคัญของสิ่งมีชีวิตในอาณาจักรโพรทิสตา
1. ร่างกายประกอบด้วยโครงสร้างง่ายๆ ไม่ซับซ้อน ส่วนมาก
ประกอบด้วยเซลล์เดียว (unicellular) บางชนิดมีหลายเซลล์รวมกัน
เป็นกลุ่ม เรียกว่า โคโลนี (colony) หรือเป็นสายยาว (filament)
แต่ยังไม่ทาหน้าที่ ร่วมกันเป็นเนื้อเยื่อ (tissue)หรืออวัยวะ
(organ) แต่ละเซลล์สามารถทาหน้าที่ของความเป็นสิ่งมีชีวิตได้
ครบถ้วนอย่าง อิสระ
2. ไม่มีระยะตัวอ่อน (Embryo) ซึ่งต่างจากพืชและสัตว์
ที่มีระยะตัวอ่อนก่อนที่จะเจริญเติบโตเป็นตัวเต็มวัย
3. การดารงชีพ มีทั้งชนิดที่เป็น
ผู้ผลิต (Autotroph) เพราะมีคลอโรฟิลล์ เป็นผู้บริโภค
(Consumer)
และเป็นผู้ย่อยสลายอินทรียสาร (Decomposer)
4. โครงสร้างของเซลล์เป็นแบบยูคาริโอติก (Eucaryotic)
ซึ่งมีเยื่อหุ้มนิวเคลียส ได้แก่ โพรโทซัว เห็ด รา ยีสต์ ราเมือก
สาหร่ายต่างๆ
5. การเคลื่อนที่ บางชนิดเคลื่อนที่ได้โดยใช้ ซีเลีย (cilia)
แฟลกเจลลัม (flagellum) หรือซูโดโปเดียม (Pseudopodium)
บางชนิดเคลื่อนที่ไม่ได้
6. การสืบพันธุ์ ทั้งแบบไม่อาศัยเพศ (Asexual
reproduction) และแบบอาศัยเพศ (Sexual reproduction)
แบบอาศัยเพศมีทั้งชนิดคอนจูเกชัน (Conjugation) ซึ่งเกิด
จากเซลล์สืบพันธุ์ที่มีรูปร่างและขนาดเหมือนกัน มารวมกัน พบใน
พารามีเซียม ราดา เป็นต้น
ชนิดปฏิสนธิ (fertilization) ซึ่งเกิดจากเซลล์สืบพันธุ์
ที่มีรูปร่างและขนาดต่างกันมารวมกัน ดังเช่นที่พบในสาหร่ายเป็น
ส่วนใหญ่ เป็นต้น
สิ่งมีชีวิตในอาณาจักรนี้แบ่งเป็น 9 ไฟลัม คือ
1. ไฟลัมโพรโทซัว (Phylum Protazoa)
2. ไฟลัมคลอโรไฟตา (Phylum Chlorophyta)
3. ไฟลัมคริสโซไฟตา (Phylum Chrysophyta)
4. ไฟลัมยูกลีโนไฟตา (Phylum Euglenophyta)
5. ไฟลัมเฟโอไฟตา (Phylum Phaeophyta)
6. ไฟลัมไพรโรไฟตา (Phylum Pyrrophyta)
7. ไฟลัมโรโดไฟตา (Phylum Rhodophyta)
8. ไฟลัมยูไมโคไฟตา (Phylum Eumycophyta)
9. ไฟลัมมิกโซไมโคไฟตา (Phylum Myxomycophyta)
สามารถจาแนกออกเป็น 3 กลุ่มดังนี้
พวกที่สังเคราะห์แสงได้ (photosynthetic protist)
ได้แก่ พวกสาหร่าย (algae)
พวกที่ต้องกินอาหาร (ingestive protist)
ได้แก่ พวกโพรโตซัว (protozoa)
พวกที่ดูดซึมอาหารและมีลักษณะคล้ายเชื้อรา (absorptive protist)
ได้แก่ ราเมือก (slime mold)
โพรทิสต์แบ่งเป็นกลุ่มตามสายวิวัฒนาการได้ดังนี้
1. ไดโพลโมนาดิดา(Diplomonadida) และพาราบาซาลา
(Parabasala)
เป็นโพรติสต์ที่ยังไม่มีออร์แกเนลล์ คือ ไม่มีไมโทคอนเดรีย
ร่างแหเอนโดพลาสมิกเรติคิวลัม กอลจิคอมเพลกซ์ และเซนติโอล เป็นต้น
เช่น - ดิโพลโมแนด มีแฟลกเจลลาหลายเส้น มีนิวเคลียส 2 อัน
- Giardia lambia ซึ่งเป็นปรสิตในลาไส้
- parabasalids มีแฟลกเจลลาเป็นคู่และผิวเยื่อหุ้มเซลล์มีลักษณะเป็น
รอยหยักคล้ายคลื่น
- ไตรโคนิมฟา ที่อาศัยในลาไส้ปลวกและไตรโคโมแนสเป็นโปรติสต์ที่ทา
ให้เกิดการติดเชื้อในช่องคลอด
ดิโพลโมแนด
ไตรโคนิมฟา
ดิโพลโมแนด
ไตรโคนิมฟา
2. ยูกลีโนซัว ( Euglenozoa )
เป็นโปรติสต์กลุ่มที่เคลื่อนที่ได้โดยใช้แฟลกเจลลา เช่น
- ยูกลีนา (ดารงชีวิตอิสระ)
- ทริปพาโนโซม ดารงชีวิตเป็นปรสิตในเลือดของสัตว์ ทาให้เกิดโรค
เหงาหลับ
ทริปพาโนโซม
ยูกลีนา
แมลงเซทซิ พาหะของโรคเหงาหลับ
Phylum Mastigophora
Trypanosoma
ก่อให้เกิดโรคเหงาหลับ
3.แอลวีโอลาตา ( Alveolata )
เป็นโพรติสต์เซลล์เดียวที่มีลักษณะร่วมกันคือมีช่องว่างเล็กๆ
ใต้เยื่อหุ้มเซลล์เรียก alveoli ประกอบด้วย
3.1 ไดโนแฟลกเจลเลต เป็นโพรทิสต์เซลล์เดียวที่มีสารแคโรทีน
และคลอโรฟิลล์ในเม็ดพลาสติด บางชนิดมีการสะสมสารพิษในตัวเมื่อในน้า
ทะเลมีสารอินทรีย์จากมลภาวะ ซึ่งเป็นแหล่งอาหารของไดโนแฟลกเจลเลต
ไดโนแฟลกเจลเลต จะมีการเพิ่มจานวนขึ้นอย่างรวดเร็วทาให้ทะเล
เป็นสีแดง เกิดปรากฏการณ์ขี้ปลาวาฬ (red tide) ทาให้เพิ่มปริมาณสารพิษใน
โซ่อาหารในทะเลเป็นอันตรายต่อสัตว์น้าเป็นจานวนมาก
Dinoflagellate
Gymnodinium Peridinium Ceratium
Red tide
3.2 เอพิคอมเพลซา ( Apicomplexa ) เป็นโพรติสต์ขนาด
เล็ก ส่วนใหญ่ดารงชีวิตแบบปรสิต ไม่มีโครงสร้างในการเคลื่อนที่ ได้แก่
พลาสโมเดียม
พลาสโมเดียม พลาสโมเดียม
Phylum Apicomplexa
Plasmodium
3.3 ซิลิเอต ( Ciliates )เป็นโปรติสที่ใช้ซีเลียในการเคลื่อนที่
เช่น พารามีเซียม วอร์ติเซลลา
พารามีเซียม วอร์ติเซลล์
Phylum Ciliophora
Coleps
Didinium
Vorticella
4. สตรามีโนไพลส์ ( Stramenopila )
ส่วนใหญ่มีกระบวนการสังเคราะห์แสง จึงเรียก
โพรทิสกลุ่มนี้ว่า “สาหร่ายหรือ algae”
มีลักษณะร่วมกันคือ เซลล์สืบพันธุ์มีแฟลกเจลลัมที่มี
ขนและไม่มีขน
ตัวอย่างโปรติสกลุ่มนี้ที่สาคัญ เช่น
4.1 สาหร่ายสีน้าตาล ( Brown algae )
- มีสารสีน้าตาลเรียกว่า ฟิวโคแซนทิน
- เป็นสาหร่ายที่มีขนาดใหญ่ มีโครงสร้างซับซ้อน เช่น สาหร่ายเคลป์
(Kelp) สาหร่ายทุ่น หรือ sagassum ลามินาเรีย พาไดนา ฟิวกัส
สาหร่ายสีน้าตาลมีคุณค่าทางเศรษฐกิจ เช่น
สาหร่ายทุ่น เป็นสาหร่ายที่มีธาตุไอโอดีนสูง
ลามินาเรีย พาไดนา ฟิวกัส นามาใช้ผลิตปุ๋ ยโพแทสเซียม
สาหร่ายเคลป์
พาไดนา
สาหร่ายทุ่น
ลามินาเรีย
ฟิวกัส
4.2 ไดอะตอม ( Diatoms ) เป็นสาหร่ายที่มีสารสีชนิด
เดียวกับสาหร่ายสีน้าตาล ทาให้มีสีเหลืองหรือน้าตาลแกมเหลือง มีผนัง
เซลล์ประกอบด้วยซิลิกา
Brown algae&Diatom
Ectocarpus Diatom
Diatom
Brown algae
5.สาหร่ายสีแดง ( Rhodophyta )
มีสารสีไฟโคอีรีทริน แคโรทีนและคลอโรฟิลล์
- จีฉ่ายหรือพอไฟรา (นามาทาเป็นอาหาร)
- สาหร่ายผมนางหรือกราซิลลาเรีย (ใช้ผลิตวุ้น)
จีฉ่ายหรือพอไฟรา สาหร่ายผมนางหรือกราซิลลาเรีย
Red algae&Euglenoid
Chondrus
Porphyra
Gelidium Phacus
Euglena
Eye spot
6.สาหร่ายสีเขียว ( Chlorophyta)
ประกอบด้วยคลอโรฟิลล์ เอ บี และแคโรทีน
เช่น - คลอเรลลา เป็นสาหร่ายสีเขียวที่มีโปรตีนสูง นิยมนามาผลิตอาหารเสริม
- สไปโรไจราหรือเทาน้า (นามาทาเป็นอาหาร)
- สาหร่ายไฟ (มีลักษณะคล้ายพืช)
คลอเรลลา สาหร่ายไฟ
สไปโรไจราหรือเทาน้า
Green Algae
Spirogyra
Volvox
Chara
Codium
Chlamydomonas
Ulva
7. Mycetozoa (ราเมือก)
พบในบริเวณที่ชื้นแฉะและตามขอนไม้ หรือใบไม้เน่าเปื่อย
มี 2 กลุ่ม คือ
ราเมือกชนิดพลาสโมเดียม (plasmodial slime molds)
ซึ่งเป็นเซลล์ที่มีหลายนิวเคลียส
ราเมือกชนิดเซลลูลาร์ (cellular slime molds)
เป็นเซลล์ที่มี 1 นิวเคลียสและอยู่ได้อิสระ
สเตโมนิทิส ไฟซาลัม
ราเมือกมีบทบาทเป็นผู้ย่อยสลายที่สาคัญในระบบนิเวศ
ตัวอย่างได้แก่ สเตโมนิทิส(Stemonitis sp.)
ไฟซาลัม(Physarum sp.) เป็นต้น
นอกจากโพรทิสต์ทั้ง 7 กลุ่มที่ได้กล่าวมาแล้ว ยังมีโพรทิสต์
อีกกลุ่มหนึ่งที่มีการศึกษาเกี่ยวกับวิวัฒนาการน้อยมาก ทาให้
นักวิทยาศาสตร์ไม่สามารถจัดอยู่ในสายวิวัฒนาการของโพรทิสต์กลุ่ม
ใดกลุ่มหนึ่งได้ ได้แก่ ไรโซโพดา(Rhizopoda)
Rhizopoda เป็นโพรทิสต์ที่มีการเคลื่อนที่หรือกินอาหาร
โดยการสร้างเท้าเทียม เช่น อะมีบา อาศัยอยู่ได้ทั้งในดิน แหล่งน้า
จืดและแหล่งน้าเค็ม ส่วนใหญ่ดารงชีวิตแบบอิสระแต่บางสปีชีส์
เป็นปรสิต
อะมีบา
คาถาม
1. สิ่งมีชีวิตในอาณาจักรโพทิสตา
แบ่งเป็นกี่ไฟลัม
9 ไฟลัม
2. ยกตัวอย่างโปรติสต์ที่เคลื่อนที่
โดยใช้แฟลกเจลลา
ยูกลีนา
ทริปพาโนโซม
3. ราเมือก(Mycetozoa) มี 2 กลุ่ม
ได้แก่อะไรบ้าง
ราเมือกชนิดพลาสโมเดียม
ราเมือกชนิดเซลลูลาร์
4. สาหร่ายสีเขียวประกอบด้วยอะไรบ้าง
คลอโรฟิลล์เอ
คลอโรฟิลล์บี
แคลโรทีน
5. สาหร่ายสีน้าตาลมีสารสีน้าตาล
เรียกว่าอะไร
ฟิวโคแซนทิน
6. เอพิคอมเพลซ่า เป็นโพรติสต์ขนาดเล็ก
ส่วนใหญ่ดารงชีวิตแบบใด
และมีโครงสร้างในการเคลื่อนที่อย่างไร
ดารงชีวิตแบบปรสิต
ไม่มีโครงสร้างในการเคลื่อนที่
7. สตามีโนไพลส์ หรือ สาหร่าย(algae)
มีลักษณะร่วมกันคือ
เซลล์สืบพันธุ์ มีแฟกเจลลัม
ที่มีขนและไม่มีขน
8. สิ่งมีชีวิตในอาณาจักรโพรทิสตา
มีการทาหน้าที่ร่วมกันเป็นอวัยวะนอก
เนื้อเยื่อหรือไม่
ยังไม่ทาหน้าที่เป็นเนื้อเยื่อหรืออวัยวะ
แต่แต่ละเซลล์สามารถทาหน้าที่ได้อย่างอิสระ
9. แอลวิโอลาตา เป็นโพรติสต์เซลล์เดียว
มีช่องว่างเล็กๆใต้เยื่อหุ้มเซลล์ เรียกว่า
alveoli
10. ไดอะตอม มีผนังเซลล์
ที่ประกอบด้วยธาตุอะไร
ซิลิกา

อาณาจักรโพรทิสตา