1. 11/29/2012
1
Худалдаа, тээврийг хөнгөвчлөхөд
логистикийн гүйцэтгэх үүрэг, өнөөгийн
байдал, цаашид авах арга хэмжээ
А.Мөнхболд Ph.D дэд профессор
Монголын Логистикийн Холбооны
Тэргүүн
Худалдаа, тээврийг
хөнгөвчлөх асуудал
 Дэлхийн банк :Нэг цонхны төсөл,
хилийн менежментийн төсөл,
хилийн боомтын төслүүд
 АХБ: Замын Үүдийн логистикийн
төв, автозамын төслүүд, УБ хотын
нэгдсэн терминал, логистик
 Худалдаа тээврийг хөнгөвчлөх
үндсэн арга: ЛОГИСТИК

2. 11/29/2012
2
Монголын логистикийн түүх ба
гадаад худалдаа
 Монголын эзэнт гүрний үе
 Богд хаант Монгол улсын үе
 БНМАУ
АГУУЛГА
• Монгол Улсын логистикийн
салбарын өнөөгийн нөхцөл байдал
• Цаашид авах арга хэмжээ
• Хүлээгдэх байгаа үр дүн
• Санал болгож байгаа хамтын
ажиллагааны хэлбэр
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО

3. 11/29/2012
3
МОНГОЛ УЛСЫН ЛОГИСТИКИЙН
САЛБАРЫН ӨНӨӨГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛ
• Далайд гарцгүй, өргөн уудам нутаг, эрс тэрс уур
амьсгал, хүн амын тоо харьцангуй бага, хоёр том
хөрштэй, дэд бүтэц сул хөгжсөн зэрэг нь гадаад болон
дотоод худалдаанд эзлэх тээврийн зардал байнга
өндөр байх үндсэн нөхцлийг бүрдүүлдэг.
Хувьсах
хэмжигдэхүүн
Алматы
Казакстан
Ташкент
Узбекстан
Душанбе
Тажикстан
Бишкек
Киргиз БНУ
УБ
экспорт
УБ
импорт
Хамгийн ойр боомт
хүртэл зай км
3,380 2,720 2,040 3,100 1,700 1,700
Өртөг
ам.доллар /TEU/км
0.37 0.35 0.59 0.34 0.61 0.87
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО
ЛОГИСТИКИЙН ГҮЙЦЭТГЭЛИЙН ИНДЕКС
LOGISTICS PERFORMANCE INDEX-LPI
• Дэлхийн банк нь ОУ-ын худалдааны үндсэн дэд
бүтэц болох логистикийг зөв хөгжүүлсэнээр ачаа
тээвэр, агуулах, хил гаалийн үзлэг, төлбөр
тооцооны асуудлуудыг шийдвэрлэх тэргүүлэх ач
холбогдолтой гэж үздэг
• Дэлхийн банкнаас 2007 оноос эхлэн 2 жилд нэг
удаа LPI судалгааг гаргадаг болсон
• Судалгааны зорилго нь ОУ-ын худалдааны
салбарт тулгарч байгаа логистикийн саад
бэрхшээлүүдийг ойлгон шийдвэрлэхэд улс орны
шийдвэр гаргагчид болон бизнес эрхлэгч нарт
туслахад оршдог.
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО

4. 11/29/2012
4
LPI-Г ХЭМЖИХ 6 ҮЗҮҮЛЭЛТ
1. Хил, гаалийн үйлчилгээний чанар /гааль, хилийн
хяналт, мэргэжлийн хяналт, хорио цээр гэх мэт/-
хугацаа, хөнгөлөлт, хялбаршуулалт
2. Дэд бүтцийн хөгжилтэй хамааралтай худалдаа,
тээврийн чанар /порт, төмөр зам, авто зам,
мэдээллийн технологийн дэд бүтэц/
3. Нийлүүлэлтийг өрсөлдөөнт үнээр зохион байгуулах
боломж
4. Логистик үйлчилгээний чанар, өрсөлдөх чадвар
/тээврийн оператор, гааль зуучлал/
5. Ачаа тээврийн замыг оновчтой сонгох боломж
6. Нийлүүлэлт төлөвлөсөн хугацаандаа эзэндээ хүрэх
давтамж
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО

5. 11/29/2012
5
ХАРЬЦУУЛАЛТ
Улс орнууд LPI Гаалийн
үйлчилгээ
Дэд
бүтцийн
хүртэмж
ОУ-ын
тээвэр
Логистикийн
үйлчилгээ,
өрсөлдөх
чадвар
Тээврийн
замналын
сонголт
Нийлүүлэ
лтийн
хамрах
хугацаа
1.Сингапур 4.09 4.02 4.22 3.86 4.12 4.15 4.23
26.БНХАУ 3.49 3.16 3.54 3.31 3.49 3.55 3.91
95. ОХУ 2.61 2.15 2.38 2.72 2.51 2.60 3.23
68. Ботсвана 2.32 2.09 2.09 1.91 2.29 2.59 2.99
140. Монгол 2.25 1.98 2.22 2.13 1.88 2.29 2.99
LPI
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО
МОНГОЛ УЛСЫН ҮЗҮҮЛЭЛТ 2012
MОНГОЛ УЛС
Нийт LPI
оноо 2.25
байр 140
Гаалийн үйлчилгээ
оноо 1.98
байр 144
Дэд бүтцийн хүртэмж
оноо 2.22
байр 125
ОУ-ын тээвэр
оноо 2.13
байр 142
Логистикийн өрсөлдөх чадвар
оноо 1.88
байр 152
Тээврийн замнал
оноо 2.29
байр 134
Нийлүүлэлтийн хугацаа
оноо 2.99
байр 97
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО

6. 11/29/2012
6
LPI 2007-2012 ОНУУДАД ГАРСАН САЙН
ӨӨРЧЛӨЛТҮҮД
• 2012 оны судалгаагаар Марокко улс 2007 онд 113-р байраас эхний
50-д орж ирсэн.
Марокко улс “Логистикийн цогц бодлого” боловсруулан хэрэгжүүлж
Европ руу чиглэсэн Tangier-Med портод ихээхэн хэмжээний ХО
хийн хилийн зөв менежементийг бий болгож чадсанаар худалдаа
тээврийн хөнгөвчилж чадсан байна
• Индонез улс LPI репорт гарсаны дараа ДБ-тай хамтран гол боомт
болох Tanjung Priok- төсөл хэрэгжүүлэн 2011 он гэхэд логистик
зардлыг бууруулж чадсан
• Бенин улс Худалдаа тээврийг хөнгөвчлөх нэг цонхны үйлчилгээг
нэвтрүүлж LPI үзүүлэлтийг сайжруулсан.
• Индонез, Филлипин улсууд худалдааны агентлагуудын хамтын
ажиллагааг сайжруулж чадсан
• Канад улс хил гаалийн үйлчилгээнд Мэдээллийн технологийг иж
бүрэн ашиглан шинэлэг систем нэвтрүүлсэн
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО
LPI 2007-2012 ОНУУДАД ГАРСАН МУУ
ЖИШЭЭ /МОНГОЛ/
• ДБ-аас Монгол улсад “Нэг цонхны үйлчилгээ”, худалдаа тээврийг
хөнгөвчлөх, хил гаалийн үйлчилгээг сайжируулах төсөл хэрэгжүүлж
байгаа боловч үр дүн муу гарч байна
• 2007 онд LPI үзүүлэлтээр 136-д жагсч байсан Монгол улс 2009 онд
141-д, 2012 онд 140-д жагсч байна.
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО

7. 11/29/2012
7
2007-2012 онуудад Монгол улс
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО
ЦААШИД АВАХ АРГА ХЭМЖЭЭ
• Логистикийн гүйцэтгэлийн индексийн 6 үзүүлэлт тус бүрийг
сайжруулах төсөл
• МУ-ын онцлогт тохирсон нэмэлт 3 үзүүлэлт:
1. Далайн боомт хүртэлх тээвэр логистикийн коридорын
зохион байгуулалт /хөрш оронтой байгуулсан дамжин
өнгөрөх тээврийн хэлэлцээр/
2. “Хилийн менежмент” /тухайн хилийн боомт дээр хөрш орны
ижил төстэй байгууллагуудтай үйл ажиллагаагаа нэгтгэн
жигдрүүлэх/
3. УБ хотоос орон нутагт бараа, үйлчилгээг хүргэх тээвэр,
логистикийн үйлчилгээний чанар /хугацаа, технологийн
тээвэрлэлт, үнэ/
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО

8. 11/29/2012
8
1. ХИЛ, ГААЛИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ЧАНАР
• Гааль, хилийн хяналт, мэргэжлийн хяналт, хорио
цээрийн журмын хялбаршуулалт
• Мэдээллийн болон таних технологийг хил, гаалийн
хяналтанд нэвтрүүлэх /иж бүрэн рентген технологи/
• Өнөөгийн гаалийн татвар авч байгаа хэлбэрт өөрчлөлт
оруулах
• (БҮ+ТЗ+СБЗ)*15.5%
• Агуулахаар хянах системийг бий болгох
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО
ДЭД БҮТЦИЙН ХӨГЖИЛ
• Замын Үүд-УБ-ын босоо тэнхлэгийн авто зам
• Замын Үүдийн логистикийн төв
• УБ хотын логистикийн төв
• Чойр дахь логистикийн паркийн төсөл
• Тээвэр зохицуулалтын алба
• Орон нутгийн худалдаа, үйлчилгээний сүлжээ
төлөвлөлт
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО

9. 11/29/2012
9
НИЙЛҮҮЛЭЛТИЙГ ӨРСӨЛДӨӨНТ ҮНЭЭР
ЗОХИОН БАЙГУУЛАХ БОЛОМЖ
• Хувийн хэвшлийг чадавхжуулах
• Ханган нийлүүлэлт
• Худалдан авалт
• Төслийн логистик
• Боловсон хүчний сургалт, судалгаа
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО
ЛОГИСТИК ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ЧАНАР,
ӨРСӨЛДӨХ ЧАДВАР
• Гурван талт логистикийн үйлчилгээ
• Агуулах технологиуд /кросс докинг, логистик төв/
• Мэдээлэл, харилцаа холбооны технологиуд
• Чадварлаг боловсон хүчний сургалт
• Логистик үйлчилгээний төрөлжүүлэлт, хөгжүүлэлт
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО

10. 11/29/2012
10
АЧАА ТЭЭВРИЙН ЗАМНАЛЫГ
СОНГОХ БОЛОМЖ
• Холимог тээвэр хийх боломж
• Тээвэр захиалагчид олон хувилбарт үнэ/хугацаа бүхий
санал өгөх боломж
• Ачаа тээврийг он лайнаар хянах, тээвэр захиалагчийг
мэдээллээр тогтмол хангах
• Ачааны төрөлд тохирсон технологийн тээвэрлэлт хийх
боломж
• ИНКОТЕРМС
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО
НИЙЛҮҮЛЭЛТИЙН НАЙДВАРТ БАЙДАЛ
• Ачааг төлөвлөсөн хугацаандаа эзэнд нь хүргэх
магадлал
• Хил гааль, тээврийн нэвтрүүлэх чадвар
• Хил, гааль, тээврийн байгууллага= хувийн хэвшлийн
хамтын ажиллагаа
• Тээврийн даатгал
• Тээвэр зуучийн байгууллагуудын чадамж
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО

11. 11/29/2012
11
ДАЛАЙН БООМТ ХҮРТЭЛХ ТЭЭВЭР
ЛОГИСТИКИЙН КОРИДОРЫН ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТ
• Хөрш орнуудтай байгуулсан тээврийн гэрээ болон ОУ-
ын худалдаа тээвэр, далайд гарцгүй орнуудын тухай
конвенц зэрэг ОУ гэрээ конвенцуудын ашиглалтыг
сайжруулах
• Тээвэр, логистикийн коридор байгуулсан ОУ-ын
туршлага /Чех, Словак, Унгар/
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО
“ХИЛИЙН МЕНЕЖМЕНТ”
• Хөрш орны хил, гаалийн байгууллагын хамтарсан
хяналтын тогтолцоог бий болгон хилээр нэвтрэх ачаа
урсгалд зарцуулах хугацааг богиносгох
• Мэргэжлийн хяналт, хорио цээрийн үйлчилгээнд
хамтарсан хяналтыг бий болгох
• Хил орчмоор нэвтрэх тээврийн хэрэгслийн үзлэгийг
хялбаршуулах
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО

12. 11/29/2012
12
УБ ХОТООС ОРОН НУТАГТ БАРАА, ҮЙЛЧИЛГЭЭГ
ХҮРГЭХ ТЭЭВЭР, ЛОГИСТИКИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ
ЧАНАР /ХУГАЦАА, ТЕХНОЛОГИЙН ТЭЭВЭРЛЭЛТ, ҮНЭ/
• Ачаа тээврийн зохицуулалтын алба
• Худалдааны трест, агуулах худалдаа, бөөний худалдаа,
худалдан авалт, ханган нийлүүлэлтийн сүлжээ төлөвлөлт
• Технологийн тээвэрлэлт
• Үнэ зохицуулалтын тухай хууль
• Худалдааны тухай хууль
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО
НЭГДМЭЛ ТЭЭВРИЙН ТУХАЙ ХУУЛЬ
Нэгдмэл
тээврийн
эрхзүйн
орчин
Автотээврийн
эрхзүйн
орчин
Төмөр замын
тээврийн
эрхзүйн
орчин
Агаарын
тээврийн
эрхзүйн
орчин
Далайн
тээврийн
эрхзүйн
орчин
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО

13. 11/29/2012
13
• Тээвэр захиалагч, хүлээн авагч, тээврийн
операторуудын хоорондох харилцааг зохицуулах
• Тээвэр зууч, гаалийн зуучлал, гуравдагч талаар
логистикийн үйлчилгээ авах эрхзүйг бүрдүүлэх
• Автозам, төмөр зам, агаарын тээвэр, далайн тээврийн
харилцан уялдаа хамтын ажиллагааг хангах /холимог
тээвэр/
• Терминал, логистик төвийн эрхзүйг тодорхой болгох
• Тээврийн даатгал, тээвэр зохицуулалтын төрийн эрх
үүргийг тодорхойлох
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО
Нэгдмэл тээврийн тухай хуулийн
үзэл баримтлал
ҮНЭ ЗОХИЦУУЛАЛТЫН ТУХАЙ ХУУЛЬ
• УБ хотоос алс хол бүс нутгийн иргэдэд инфляцид
нөлөөлдөг гол нэрийн бараа, үйлчилгээг ижил,
ойролцоо үнээр хүргэх
• Үйлдвэрлэгч/импортлогчийн үнэ+бөөний худалдааны
үнэ+жижиглэн худалдааны үнийн зохистой харьцаа
• Нийлүүлэлтийн эрсдлийг бууруулах хангамжийн нөөц
• Бараа, үйлчилгээний аюулгүй байдал
• Бага нээлттэй эдийн засаг руу
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО

14. 11/29/2012
14
ХҮЛЭЭГДЭЖ БАЙГАА ҮР ДҮН
• Хил гааль, тээврээс үүдэлтэй саадыг арилгах төсөл
санаачлага бий болно.
• Нийлүүлэлтээс үүдэлтэй инфляцийн нөхцлийг арилгана
• ЗГ-ын үйл ажиллагааны мөрийн хөтөлбөр хэрэгжих
үндсэн нөхцлүүдийг бүрдүүлнэ.
• Бүтээгдэхүүн, үйлчилгээнд шингэх тээвэр логистикийн
зардлын эзлэх хувийг бууруулна
• Бизнесийн өрсөлдөх чадвар сайжирна.
• Логистикийн гүйцэтгэлийн индекс 140-р байрыг 100
дотор оруулах
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО
САНАЛ БОЛГОЖ БАЙГАА ХАМТЫН
АЖИЛЛАГААНЫ ХЭЛБЭР
• Зарим голлох барааны үнийг тогтворжуулах ЗГ болон
Монгол банкны хамтарсан дэд хөтөлбөрүүдэд
мэргэжлийн холбоод болон тухайн зах зээлийн голлон
тоглогч нартай хамтран төсөл боловсруулах
• Гадаад худалдаанд оролцогч нартай хамтран
импортын болон экспортын үйл ажиллагаанд тулгарч
байгаа асуудлыг логистикийн арга зүйгээр
шийдвэрлэхэд дэмжлэг үзүүлэх
• Хувийн хэвшлийнхний тээвэр, логистикийн зардлыг
бууруулахад мэргэжлийн зөвлөгөө өгөх, сургалт
семинар зохион байгуулах
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО

15. 11/29/2012
15
АНХААРАЛ ТАВЬСАНД БАЯРЛАЛАА
МОНГОЛЫН ЛОГИСТИКИЙН
ХОЛБОО
2012