1. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜ ΕΝ Ο»
Μέρη του Λόγου που τίθενται ως υποκείμενο
Α. Να εντοπίσετε τα υποκείμενα και να ορίσετε τι μέρος του λόγου
είναι.
1. ΑΕ Ὁ Φίλιππος γράφει
2. ΑΕ Οἱ τελευταῖοι κατέβαινον
3. ΑΕ ἐγώ εἰμί καλός
4. ΑΕ οἱ τριάκοντα πονηροί ἦσαν (= οι τριάντα ήταν πονηροί)
5. ΑΕ οἱ ἐργαζόμενοι ἀφίκοντο (= Αυτοί που εργάζονται ήρθαν)
6. ΑΕ Τὸ λακωνίζειν ἐστί φιλοσοφεῖν (= το να μιλάς με λίγα λόγια είναι φιλοσοφία)
7. ΑΕ οἱ ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἔφυγον ( =αυτοί που ήταν από την αγορά έφυγαν)
8. ΑΕ οἱ τότε ἦσαν ἀνδρεῖοι ( =αυτοί που «υπήρξαν» τότε ήταν ανδρείοι)
9. ΑΕ Ὁ μὲν οὐχ ὑπεύθυνος ἦν, ο δέ ἦν. (=ο ένας δεν ήταν υπεύθυνος, ο άλλος ήταν)
10. ΑΕ
11. ΑΕ
Το γνωθι σαυτον πανταχού εστί χρήσιμον (=το να γνωρίζεις τον εαυτό σου
από όλες τις πλευρές είναι χρήσιμο)
Ὅσοι ἐδυνήθησαν ἐστρατοπευδεύοντο (= όσοι μπόρεσαν στρατοπεύδευαν)

2. 12 α) Παρετάχθησαν περί τους τετρακοσίους (αμφί, εις/ες, ως) (=
παρατάχθηκαν περίπου τετρακόσιοι)
β) Ήν αμφί μέσας νύκτας (= ήταν περίπου μεσάνυχτα)
γ)Απέθανον υπέρ τους πεντακοσίους (= πέθαναν πάνω από
πεντακόσιους)
δ) Προς εσπέραν ήν (=ήταν απόγευμα)
ε) δεινόν εστί καθ’ εκάστον των πραγμάτων( = φοβερό είναι καθένα
από τα πράγματα)
στ)Επί δέκα στάδια κατεσκάφη (= Σκάφτηκε σε έκταση δέκα σταδίων)
Β. α)Εκτός από τη 12η περίπτωση σε τι πτώση μπαίνει το
υποκείμενο του προσωπικού ρήματος;
β)Σε τι ερώτηση απαντάει το υποκείμενο;
Παράλειψη Υποκειμένου
Γ. α) Μπορείτε να βρείτε τα υποκείμενα των παρακάτω
προσωπικών ρημάτων;
β)Σε ποιες περιπτώσεις παραλείπονται;
 Λέγω το συμφέρον.
 Ακούσατε την αλήθειαν.
 Οι πρόγονοι ημων ήσαν ένδοξοι. Επολέμησαν ανδρείως τους
εχθρούς.
 Λέγουσι τον Σωκράτην είναι αγαθόν.
 Λέγει τους Αθηναιους πολεμειν τους αντιπάλους.
Συμφωνία υποκειμένου με το ρήμα σε πρόσωπο και αριθμό
Δ.α) Σε τι πρόσωπο και αριθμό είναι τα ρήματα και τα υποκείμενα
τους στα παρακάτω παραδείγματα;
β) Τι παρατηρείτε;
 Ο Νικίας είπε.
 Οι Αθηναίοι έφυγον.
 Εγώ πολεμω.
 Υμεις λύετε τας σπονδάς

3. Εξαιρέσεις (συμφωνίας υποκειμένου με το ρήμα)
Ε. α) Τι διαφορά παρατηρείτε σε σχέση με τη συμφωνία ρήματος
και υποκειμένου στο πρόσωπο και αριθμό;
 Τα παιδία παίζει.
 Τα πάντε ρει.
 Η πόλις έχουσι δύναμιν.
 Ο στρατός ενίκησαν.
β) Μπορείτε να συμπεράνετε τα σχήματα;
 Αττική Σύνταξη:
 Σχήμα κατά το Νοούμενο:
Πρόληψη Υποκειμένου
Ζ.α) Ποιο είναι το υποκείμενο της δεύτερης ονοματικής πρότασης;
Υπάρχει στην προηγούμενη πρόταση και σε τι θέση;
 Η μήτηρ φοβειται τον παιδα μη φύγη.
 Η γυνή ηρώτησε τον παίδα ει φύγη.
 Σωκράτης είπε την αλήθειαν ότι εστί διδακτή.
β) Μπορείτε να συμπεράνετε το σχήμα;
Πρόληψη Υποκειμένου:
Υποκείμενο άναρθρου Απαρεμφάτου
Η. α) Μπορείτε να βρείτε τα ρήματα, τα απαρέμφατα και τα υποκείμενα
τους; Σε τι πτώση βρίσκονται τα υποκείμενα των απαρεμφάτων;
 Οὗτοι ἐθέλουσιν ὑπὲρ πατρίδος θνήσκειν (= αυτοί θέλουν να
πεθάνουν για την πατρίδα)
 Μένων ἐβούλετο πλουτεῖν (= Ο Μένωνας ήθελε να πλουτήσει)
 Οἱ Βοιωτοὶ ἀπειλοῦσιν ἐμβαλεῖν εἰς τὴν Ἀττικήν. (= Οι Βοιωτοί
απειλούν να μπουν στην Αττική)
 Οὗτος μαθήσεται μὴ ἐπιβουλεύειν τοῖς ἀσθενεστέροις (= Αυτός
θα μάθει να μην κατηγορεί τους αδύναμους )

4.  Οἱ στρατιῶται ηὔχοντο εὐτυχῆσαι αὐτόν. ( =Οι στρατιώτες
εύχονταν αυτός να ευτηχήσει)
 Σωκράτης λέγει αρετήν είναι διδακτήν. ( =Ο Σωκράτης λέγει ότι
η αρετή είναι διδακτή)
 Μιλτιάδης ἔπεισε τοὺς Ἀθηναίους στρατεῦσαι (= Ο Μιλτιάδης
επεισε τους Αθηναίους να εκστρατεύσουν)
 Λύσανδρος εκέλευσε τους στρατιώτας εισβαίνειν εις τας ναυς. (=
Ο Λύσανδρος διέταξε τους στρατιώτες να επιβιβαστούν στα
πλοία)
Ηβ) Μπορείτε να συμπεράνετε τους κανόνες;
Ταυτοπροσωπία :
Ετεροπροσωπία:
Υποκείμενο της Μετοχής
Θ. α) Μπορείτε να βρείτε τους βασικούς όρους του ρήματος
(Υποκείμενο, Αντικείμενο, Ρήμα);
β) Μπορείτε να βρείτε τις Μετοχές;
γ) Σε τι πτώση, γένος και αριθμό είναι οι μετοχές;
δ) Μπορείτε να βρείτε άλλη λέξη στην πρόταση στο ίδιο γένος,
πτώσης και αριθμό;
ε) Είναι αυτή η λέξη που βρήκατε ίδια με το υποκείμενο του
ρήματος;
στ) Είναι αυτή η λέξη που βρήκατε ίδια με το αντικείμενο του
ρήματος;
 Ὁ νόμος ἀπαγορεύων φαίνεται.
 Κύρος λέγων την αληθειαν έφυγε.
 Κρέοντος βασιλεύοντος οὐ μικρὰ συμφορὰ κατέσχε Θήβας.
 Φορτίου δε προσγενομένου και αυτός εγκατελήφθη.
 Οι βάρβαροι ετόξευον αυτούς αναβαίνοντας.
 Κῦρος δ' οὖν ἀνέβη ἐπὶ τὰ ὄρη οὐδενὸς κωλύοντος.
 Κύρος είδε τους στρατιώτας φεύγοντας.
 Οι άνθρωποι αισθάνονταν την γυναίκα ούσαν αγαθήν.

5. ζ) Μπορείτε να συμπεράνετε τον κανόνα;
Συνημένη στο Υποκείμενο του Ρήματος:
Συνημένη στο Αντικείμενο του Ρήματος:
Απόλυτη :

6. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜ ΕΝ Ο»
Μέρη του Λόγου που τίθενται ως υποκείμενο
Α. Να εντοπίσετε τα υποκείμενα και να ορίσετε τι μέρος του λόγου
είναι.
1. ΑΕ Ὁ Φίλιππος γράφει
2. ΑΕ
Ουσιαστικό
Οἱ τελευταῖοι κατέβαινον
Επίθετο
3. ΑΕ ἐγώ εἰμί καλός
Αντωνυμία
4. ΑΕ
οἱ τριάκοντα πονηροί ἦσαν (= οι τριάντα ήταν πονηροί)
Αριθμητικό
5. ΑΕ οἱ ἐργαζόμενοι ἀφίκοντο (= Αυτοί που εργάζονται ήρθαν)
Έναρθρη Μετοχή (Άρθρο+ Μετοχή= ΕπιθετικήΜετοχή )
6. ΑΕ Τὸ λακωνίζειν ἐστί φιλοσοφεῖν (= το να μιλάς με λίγα λόγια είναι φιλοσοφία)
7. ΑΕ
Έναρθο Απαρέμφατο (Άρθρο+ Απαρέμφατο)
οἱ ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἔφυγον ( =αυτοί που ήταν από την αγορά έφυγαν)
Άρθρο+ Εμπρόθετος προσδιορισμός
8. ΑΕ οἱ τότε ἦσαν ἀνδρεῖοι ( =αυτοί που «υπήρξαν» τότε ήταν ανδρείοι)
Άρθρο + Επίρρημα
9. ΑΕ Ὁ μὲν οὐχ ὑπεύθυνος ἦν, ο δέ ἦν. (=ο ένας δεν ήταν υπεύθυνος, ο άλλος ήταν)
Άρθρο + μεν/δε
10. ΑΕ
11. ΑΕ
Το γνωθι σαυτον πανταχού εστί χρήσιμον (=το να γνωρίζεις τον εαυτό σου
από όλες τις πλευρές είναι χρήσιμο)
Άρθρο+ Προστακτική
Ὅσοι ἐδυνήθησαν ἐστρατοπευδεύοντο (= όσοι μπόρεσαν στρατοπεύδευαν)
Αναφορική Πρόταση

7. 12 α) Παρετάχθησαν περί τους τετρακοσίους (αμφί, εις/ες, ως) (=
παρατάχθηκαν περίπου τετρακόσιοι)
Περί/αμφί/είς/ές+ Αιτιατική: Ποσό κατά προσέγγιση (μετάφραση:
περίπου)
β) Ήν αμφί μέσας νύκτας (= ήταν περίπου μεσάνυχτα)
Περί/αμφί/είς/ές+ Αιτιατική: Χρόνος κατά προσέγγιση (μετάφραση:
περίπου)
γ)Απέθανον υπέρ τους πεντακοσίους (= πέθαναν πάνω από
πεντακόσιους)
Υπέρ+ Αιτιατική: Υπέρβαση του μέτρου ή του ορίου (μετάφραση
πάνω από)
δ) Προς εσπέραν ήν (=ήταν απόγευμα)
προς+ αιτιατική: χρόνος
ε) δεινόν εστί καθ’ εκάστον των πραγμάτων( = φοβερό είναι καθένα
από τα πράγματα)
κατά+ αιτιατική: χωρισμός
στ)Επί δέκα στάδια κατεσκάφη (= Σκάφτηκε σε έκταση δέκα σταδίων)
κατά+ αιτιατική: τοπική έκταση
Β. α)Εκτός από τη 12η περίπτωση σε τι πτώση μπαίνει το
υποκείμενο του προσωπικού ρήματος;
Το υποκείμενο του προσωπικού ρήματος μπαίνει πάντα σε πτώση
ονομαστική.
β)Σε τι ερώτηση απαντάει το υποκείμενο; Ποιος;
Παράλειψη Υποκειμένου
Γ. α) Μπορείτε να βρείτε τα υποκείμενα των παρακάτω
προσωπικών ρημάτων;
 Λέγω το συμφέρον. (εγώ)
 Ακούσατε την αλήθειαν. (υμεις)
 Οι πρόγονοι ημων ήσαν ένδοξοι. Επολέμησαν ανδρείως τους
εχθρούς. (οι πρόγονοι)

8.  Λέγουσι τον Σωκράτην είναι αγαθόν. (οι άνθρωποι)
 Λέγει τους Αθηναιους πολεμειν τους αντιπάλους. (τις= κάποιος)
β)Σε ποιες περιπτώσεις παραλείπονται;
Α) όταν το υποκείμενο είναι η προσωπική αντωνυμία
Β)όταν τα υποκείμενο εννοείται από τα συμφραζόμενα
Γ) όταν είναι γενικό και αόριστο και τότε είναι: οι ανθρωποι, τίνες, τις
Συμφωνία υποκειμένου με το ρήμα σε πρόσωπο και αριθμό
Δ.α) Σε τι πρόσωπο και αριθμό είναι τα ρήματα και τα υποκείμενα
τους στα παρακάτω παραδείγματα;
β) Τι παρατηρείτε;το υποκείμενο συμφωνεί με το ρήμα σε πτώση,
γένος και αριθμό
 Ο Νικίας είπε. γ ενικό
 Οι Αθηναίοι έφυγον. γ πληθυντικό
 Εγώ πολεμω. α ενικό
 Υμεις λύετε τας σπονδάς β πληθυντικό
Εξαιρέσεις (συμφωνίας υποκειμένου με το ρήμα)
Ε. α) Τι διαφορά παρατηρείτε σε σχέση με τη συμφωνία ρήματος
και υποκειμένου στο πρόσωπο και αριθμό;
 Τα παιδία παίζει. Υποκείμενο γ πληθυντικό, ρήμα γ ενικό.
 Τα πάντε ρει. Υποκείμενο γ πληθυντικό, ρήμα γ ενικό.
 Η πόλις έχουσι δύναμιν. Υποκείμενο γ ενικό, ρήμα γ΄
πληθυντικό.
 Ο στρατός ενίκησαν. Υποκείμενο γ ενικό, ρήμα γ΄πληθυντικό.
β) Μπορείτε να συμπεράνετε τα σχήματα;
 Αττική Σύνταξη:όταν το υποκείμενο είναι ουδετερο
πληθυντικού γένους, το ρήμα μπαίνει σε γ ενικό πρόσωπο.
 Σχήμα κατά το Νοούμενο: όταν το υποκείμενο είναι
περιληπτική λέξη (δήμος, λαός, στρατός, πόλις, έκαστος, το
ρήμα μπαίνει σε γ πληθυντικό.
Πρόληψη Υποκειμένου
Ζ.α) Ποιο είναι το υποκείμενο της δεύτερης ονοματικής πρότασης;
Υπάρχει στην προηγούμενη πρόταση και σε τι θέση;
 Η μήτηρ φοβειται τον παιδα μη φύγη. (ο παις)
 Η γυνή ηρώτησε τον παίδα ει φύγη. (ο παις)
 Σωκράτης είπε την αλήθειαν ότι εστί διδακτή. (η αρετή)

9. Υπάρχει στην προηγούμενη πρόταση ως αντικείμενο.
β) Μπορείτε να συμπεράνετε το σχήμα;
Πρόληψη Υποκειμένου:όταν έχουμε στη σειρά δύο προτάσεις, από τις
οποίες η 1η είναι κύρια και η 2η είναι δευτερεύουσα ονοματική (ειδική,
ενδοιαστική, πλάγια ερωτηματική), το υποκείμενο της δεύτερης δεν
υπάρχει σε αυτήν αλλά στην προηγούμενη ως αντικείμενο,
προλαμβάνεται.
Υποκείμενο άναρθρου Απαρεμφάτου
Η. α) Μπορείτε να βρείτε τα ρήματα, τα απαρέμφατα και τα υποκείμενα
τους; Σε τι πτώση βρίσκονται τα υποκείμενα των απαρεμφάτων;
 Οὗτοι ἐθέλουσιν ὑπὲρ πατρίδος θνήσκειν (= αυτοί θέλουν να
πεθάνουν για την πατρίδα)
 Μένων ἐβούλετο πλουτεῖν (= Ο Μένωνας ήθελε να πλουτήσει)
 Οἱ Βοιωτοὶ ἀπειλοῦσιν ἐμβαλεῖν εἰς τὴν Ἀττικήν. (= Οι Βοιωτοί
απειλούν να μπουν στην Αττική)
 Οὗτος μαθήσεται μὴ ἐπιβουλεύειν τοῖς ἀσθενεστέροις (= Αυτός
θα μάθει να μην κατηγορεί τους αδύναμους)
 Οἱ στρατιῶται ηὔχοντο εὐτυχῆσαι αὐτόν. ( =Οι στρατιώτες
εύχονταν αυτός να ευτηχήσει)
 Σωκράτης λέγει αρετήν είναι διδακτήν. ( =Ο Σωκράτης λέγει ότι
η αρετή είναι διδακτή)
 Μιλτιάδης ἔπεισε τοὺς Ἀθηναίους στρατεῦσαι (= Ο Μιλτιάδης
επεισε τους Αθηναίους να εκστρατεύσουν)
 Λύσανδρος εκέλευσε τους στρατιώτας εισβαίνειν εις τας ναυς.
(= Ο Λύσανδρος διέταξε τους στρατιώτες να επιβιβαστούν στα
πλοία)
Ηβ) Μπορείτε να συμπεράνετε τους κανόνες;
Ταυτοπροσωπία : όταν το υποκείμενο του απαρεμφάτου είναι ίδιο
με το υποκείμενο του ρήματος. Άρα το υποκείμενο του απαρεμφάτου
είναι σε πτώση ονομαστική.
Ετεροπροσωπία: όταν το υποκείμενο του απαρεμφάτου είναι
διαφορετικό από το υποκείμενο του ρήματος. Άρα το υποκείμενο
του απαρεμφάτου είναι πάντα σε πτώση αιτιατική.

10. Υποκείμενο της Μετοχής
Θ. α) Μπορείτε να βρείτε τους βασικούς όρους του ρήματος
(Υποκείμενο, Αντικείμενο, Ρήμα);
β) Μπορείτε να βρείτε τις Μετοχές;
γ) Σε τι πτώση, γένος και αριθμό είναι οι μετοχές;
δ) Μπορείτε να βρείτε άλλη λέξη στην πρόταση στο ίδιο γένος,
πτώσης και αριθμό;
ε) Είναι αυτή η λέξη που βρήκατε ίδια με το υποκείμενο του
ρήματος;
στ) Είναι αυτή η λέξη που βρήκατε ίδια με το αντικείμενο του
ρήματος;
 Ὁ νόμος ἀπαγορεύων φαίνεται. Συνημένη στο υποκείμενο
 Κύρος λέγων την αληθειαν έφυγε. Συνημένη στο υποκείμενο
 Κρέοντος βασιλεύοντος οὐ μικρὰ συμφορὰ κατέσχε Θήβας.
Απόλυτη.
 Φορτίου δε προσγενομένου και αυτός εγκατελήφθη. Απόλυτη.
 Οι βάρβαροι ετόξευον αυτούς αναβαίνοντας. Συνημένη στο
Αντικείμενο.
 Κῦρος δ' οὖν ἀνέβη ἐπὶ τὰ ὄρη οὐδενὸς κωλύοντος. Απολυτη.
 Κύρος είδε τους στρατιώτας φεύγοντας. Συνημένη στο
Αντικείμενο.
 Οι άνθρωποι αισθάνονται την γυναίκα ούσαν αγαθήν. Συνημένη
στο Αντικείμενο.
ζ) Μπορείτε να συμπεράνετε τον κανόνα;
1. Εντοπίζουμε το ρήμα της πρότασης, το υποκείμενο του και το
αντικείμενο του.

11. 2. Εντοπίζουμε τη Μετοχή.
3. Βρίσκουμε σε τι πτώση, γένος και αριθμό είναι η Μετοχή.
4. Βρίσκουμε μια άλλη λέξη στην ίδια πτώση, γένος και αριθμό.
Αυτή είναι το Υποκείμενο της Μετοχής.
5. Αναρωτιόμαστε:
Α)Είναι το υποκείμενο της Μετοχής ίδιο με το Υποκείμενο του
Ρήματος: Η μετοχή είναι συνημένη στο Υποκείμενο του Ρήματος.
Β) Είναι το υποκείμενο της Μετοχής ίδιο με το Αντικείμενο του
Ρήματος: Η μετοχή είναι συνημένη στο Αντικείμενο του Ρήματος .
Γ) Είναι το υποκείμενο της Μετοχής διαφορετικό και από το
Υποκείμενο και από το Αντικείμενο του Ρήματος, τότε η Μετοχή
είναι Απόλυτη. Συνήθως μπαίνει σε πτώση Γενική. Άρα Γενική
Απόλυτη.
Συνημένη στο Υποκείμενο του Ρήματος:
Συνημένη στο Αντικείμενο του Ρήματος:
Απόλυτη :