Нийгмийн гүн ухаан

1. 🙢Нийгмийн гүн ухаан

2. 🙢
Англиар “Social philosophy”, Оросоор
“Социальная философия”, “Философия
общества” гэдэг нэрийг Монголоор
нийгмийн философи, нийгмийн тухай
философи гэж орчуулдаг. Өргөн утгаар нь
авч үзвэл: Нийгмийн тухай философид улс
төрийн, нийгмийн хүрээний, эдийн засгийн,
оюуны, эрх зүйн, түүхийн зэрэг олон
салбарууд багтдаг. Тэдгээрийн зарим
чиглэлийн судлах зүйл адил байдаг атлаа
бие биеэ үгүйсгэдэг. Үүнд хариулахын тулд
нийгмийн тухай философи, нийгмийн
шинжлэх ухаан гэдэг ойлголтын ялгааг авч
үзэх хэрэгтэй байдаг.

3. 🙢
Нийгмийн философи явцуу утгаараа “Нийгмийн
харилцааны болон улс төрийн харилцааны
үзэгдлүүдийг тухайлбал анархизм, авторитар ёс,
арьсны өнгөөр ялгаварладаг онол зэргийг авч үздэг”
гэж Английн саксон хэлтнүүдийн зарим бүтээлд
илэрдэг. Аливаа явцуу тодорхойлолтыг хэсэгчилсэн
/аналитик/ тодорхойлолт гэнэ.
Өргөн утгаараа “Нийгмийн амьдралын гол гол хүрээ
бүрийг шалтгаант юм уу, функциональ харилцаанд
нэгдэлтэйгээр авч үзэн философиддог мэдлэгийн
салбар байдаг”.
Нийгмийн тухай өргөн явцуу утгын философи бүхэн
онцлон судалдаг зүйл, онолын агуулга, үнэлэмж, арга
зүйн баримтлалаараа бие биесээсээ ялгаатай байдаг
ч гэсэн тэдгээрийн дэвшүүлсэн асуудал, зарим
шийдэлд нь ч нийтлэг зүйлс байдаг байна.

4. 🙢
Нийгмийн амьдралын өөр өөр хүрээг
нийгмийн тухай философийн холбогдох
салбараас гадна социологи, улс төрийн
шинжлэх ухаан, хүн ам зүй
/демографи/,эдийн засгийн шинжлэх
ухааны янз бүрийн салбар, нийгмийн
психологи, нийгмийн статистик, нийгмийн
удирдлагын онол, эрх зүйн шинжлэх
ухааны янз бүрийн салбар зэрэг нийгмийн
шинжлэх ухаанууд судалдаг. Нийгмийн
тухай философи, нийгмийн шинжлэх
ухааны аль алинд нь нийгэм бол объект
бас субъект болж байдаг.

5. 🙢
Нийгмийн шинжлэх ухаан Нийгмийн тухай философи
1
Нийгмийн шнижлэх ухаан тус
бүийн судлах зүйл нь нийгмийн
амьдралын аль нэг хүрээ юмуу
салбарт багтсан тодорхой объект
байдаг.
Нийгмийн тухай философи нь нийгмийн
амьдралыг бүхэлд нь юмуу тодорхой нэг
салбарыг бие даасан тогтолцоо мөний
хувьд бүхэлд нь авч үздэг.
2
Тэдгээр онтологи тогтоцыг авч
үзэх нь нийгмийн шинжлэх
ухаануудад алба биш байдаг.
Нийгмийн амьдралын дотоод дахь
онтологи тогтоцуудыг илрүүлэн
тайлбарлахыг зорилгоо болгодог.
Нийгэм ба байгаль, материаллаг ба
санаалаг зүйл, нийгэм ба бие хүн гэх мэт
өөр өөр талын харьцааг авч үздэг.
3
Харин нийгмийн шинжлэх ухаан
тус бүрт өөрийн гэсэн арга,
зарчим байдаг.
Нийгмийн тухай философи нь нийгмийн
танин мэдэхүйн ерөнхий арга зүйн
асуудлуудыг боловсруулдаг.
4
Нийгмийн шинжлэх ухаан бол
холбогдох баримтыг болон
ажиглалт туршилтын үр дүнг
тоочин илэрхийлдэг мэдлэг
учраас нэгдмэл нэг сургаал
байдаг.
Нийгмийн тухай философи сургаал
бүхэн нэгдмэл биш, өөр өөр чиглэлд
задарч байдаг. Жнь: Эдийн засгийн
философи гэхэд бие биесээсээ онол
арга зүйн ялгаатай өөр өөр сургаал
боловсруулдаг.

6. 🙢
Нийгмийн тухай философи бол нийгмийн
үүсэл, мөн чанар, түүнийг танин мэдэх арга
хэрэгсэл, нийгмийн янз бүрийн хүрээний
харилцан холбоо, нийгмийн өөрчлөлтийн
олон янз ба тэдгээрийн хэрэгжих арга
замууд зэрэг асуудлыг авч үзэн тодорхой
байдлаар шийдвэрлэдэг өөр чиглэлийн
философи мэдлэгийн цогц мөн. Олон
бүтээлд “Нийгмийн тухай философи”,
“Онолын социологи”, “Ерөнхий социологи”
гэдэг З нэр томьёог ижил утгаар хэрэглэж,
үндэслэгч нь Огюст Контын нэрийг дурддаг
билээ.

7. 🙢
Нийгмийн амьдралын янз бүрийн хүрээ, салбар
тус бүрийн аль нэгийг юм уу зарим хэдийг онцлон
судлах зүйлээ болгох үндсэн дээр нийгмийн тухай
философийн өөр өөр салбар бий болдог. Анх
үүссэн түүхэн гарлыг нь үндэс болговол нэн
түрүүнд улс төрийн философи, түүхийн философи
хоёрыг дурдах шаардлагатай байдаг.
Улс төрийн философи: Нийгмийн улс төрийн
амьдралыг улс төрийн шинжлэх ухаан, улс төрийн
социологи, улс төрийн психологи, улс төрийн түүх
зэрэг өөр өөр шинжлэх ухаан бас философи гэх
мэт мэдлэгийн янз бүрийн төрөл судалдаг.
Нийгмийн тухай философийн зарим гол
салбар

8. 🙢
Улс төрийн философи ялангуяа улс төрийн шинжлэх
ухаантай нягт ойр байдаг. Угтаа улс төрийн
философи нь улс төрийн амьдралыг судалдаг янз
бүрийн шинжлэх ухаанаас ялгарах онцлогтой.
1. Улс төрийн амьдралын баримтат, эмпирик
үзэгдлийг улс төрийн шинжлэх ухаан илүүтэй
онцолдог бол мөн чанарлаг, ерөнхий, давтагдагч,
утгын талыг нь улс төрийн философи онцолдог.
2. Улс төрийн шинжлэх ухаан нь ажиглалт, туршилтын
үр дүнг болон баримт, үйл явцыг бодитой илэрхийлж
чадаж буй нөхцөлдөө агуулгын хувьд нэлээд объектив
байж чаддаг бол улс төрийн философи үлэмж
тохиолдолд априори үндэслэлүүдэд тулгуурладаг тул
түүний янз бүрийн чиглэлд субъективизм багагүй,
заримд нь бүр шийдвэрлэх ач холбогдолтой
нөлөөлсөн.

9. 🙢
Түүхийн философи: Философийн үүднээс
түүхийн янз бүрийн үзэгдэл үйл явдалд хандах,
түүхийн шинжлэх ухаанд арга зүйн үүднээс
үнэлэлт өгөх талаар янз бүрийн сэтгэгч өөр өөр
үзэл, онол дэвшүүлсэн. Гэхдээ тэд авч үздэг
олон нийтлэг асуудалтай. Чухамхүү тэдгээр
нийтлэг асуудлыг нь иш үндэс болговол түүхийн
философи нь түүхийн утга учир ба зорилт,
түүхийн үндсэн хөдөлгөгч хүч, түүний үйлчлэх
механизм, түүхийн зайлшгүй ба хүний эрх
чөлөөний харьцаа, түүхийн нэгдэл ба олон янз
байдал, түүхийн дэвшил ба түүний шалгуур,
түүхийг танин мэдэхүйн арга зүйн онцлог зэрэг
асуудлыг авч үзэн ямар нэг байдлаар
шийдвэрлэдэг философи мэдлэгийн цогц юм.

10. 🙢
Түүхийн философийн зарим санаа нь бүр
эртний улсуудын түүхийн сэтгэлгээнд шидэт
домгийн сэтгэхүйтэй нэгдэлтэйгээр үүссэн.
Харин эртний Грекийн хожмын сэтгэгчид
түүхийн тухай оюуны үр дүн бий болгож, түүх
бол орчилт хөгжлийн хэлбэртэй гэх болжээ.
Ийм хгжлийн явцад хүний түүхэн ахуй нь
нийгмийн байгууламжийн, нэн түрүүнд төрийн
жолооны хэлбэрүүдийн хувирал дахь ямагт
дахин эргэж давтагдагч мөчлөг болдог хэмээн
тэд тайлбарласан. Энэ санаа шинэ үеийн
философи дахь түүхийн тухай орчилт
баримтлалын үр хөврөл болжээ.

11. 🙢
Нийгмийн оюуны амьдралын философи асуудлууд:
Нийгмийн амьдралын нэг чухал хүрээ болох оюуны
амьдрал бол хүмүүс, хүн төрөлхтний оюун ухаан,
сэтгэхүйн болон мэдрэхүйн, ухамсарт ба ухамсарт биш
дотоод ертөнцийн аль алины хүрээнд илэрдэг.
Нийгмийн оюуны амьдралын аливаа хүнд хүртээлтэй
чухал элемент нь оюуны үнэлэмжүүд юм. Оюуны
үйлдвэрлэл бол тусгай мэргэжлийн хүмүүс мэргэжсэн
оюуны хөдөлмөрөөрөө ухамсартаа зориудаар бүтээдэг
оюуны баялаг юм. Энэхүү баялаг дор хаяж дараах хэдэн
төрлөөр илэрдэг. Үүнд:
1. Янз бүрийн төрлийн онол, сургаал, онолын үнэлэмж
2. Бодгаль хүмүүсийн хоорондын оюуны тогтвортой
холбоо (ажил мэргэжлээрээ, багш-шавийн
харилцаагаараа, удирдагч-удирдуулагчийн хэм
хэмжээлэг харилцаагаараа гэх мэт)
3. Мэргэжил, оюуны чадавхийн өсөлт, хөгжил зэрэг юм.

12. 🙢
Оюуны үйлдвэрлэл бол материаллаг
үйлдвэрлэлээс ялгагдах олон чухал онцлогтой.
Үүнд, материаллаг баялгийг хэрэглэх
сонирхолтой хүний тоо олон байхын хэрээр уг
баялаг хүн бүрт оногдох хувь багасах үндэстэй
байдаг.
Харин оюуны баялгийг хэрэглэх байдал
нэмэгдэхээр тэр нь улам хүчээ авч, нөлөө нь
нэмэгддэг. Учир нь оюуны баялаг уг чанараараа
нийгмийн шинжтэй байдаг.
Мөн материаллаг баялаг бусдын тодорхой
хэрэгцээг хангахад зориулагддаг бол оюуны үйл
ажиллагаа олон тохиолдолд зөвхөн өөрийн
үнэлэмжтэй байдаг.