Лекц №1 Сэтгэлгээ

1. Багш Ж.Цэцэгмаа

2.  Сэтгэлгээ бол хүний үндсэн баялаг юм. Хувь хүний, нийгмийн,
дэлхийн түвшинд ирээдүйн амжилт бидний сэтгэлгээний ур дүйгээс
бүрэн хамаарна.
 Сэтгэлгээ бол оюуны чадварын асуудал. Сэтгэлгээнд түшиглэж
оюун ухаан үйл хөдлөлд ордог. Оюуны чадвар нь бидний
төрөлхийн суу билгээр тодорхойлогддог.
 Оюун ухаан бол потенциал. Сэтгэлгээ бол хамгийн сайн аргыг нь
мэдсэнээр сайжруулж, суралцаж, дадлагажиж болох ажлын дадал
дүй юм. Дэлхий ертөнц түргэн өөрчлөгдөж байгаа өнөө үед
шийдвэр гаргахдаа мэдлэг, туршлага, зөн совиндоо тулгуурлах нь
учир дутагдалтай. Хэдхэн жилийн өмнөхийг бодвол мэдлэг түргэн
хуучирч, өчигдрийн туршлага маань хоцрогдож эхэлсэн болoхоор
бидний өмнө сэтгэлгээний шинэ аргад суралцах шаардлага гарч
ирж байна.
 Сэтгэлгээ бол оюун ухаан, ба тодорхой аргуудын харьцааны
зохицол юм. Ухааны харьцаа нь юмсыг янз бүрийн аргаар авч
үзэхийг оролдох хүслийг төрүүлдэг. Хэрэгтэй үед эрэгцүүлэн
бодож, хэрэгтэй мөчид хөдлөх чадварт л сэтгэлгээний дадал дүй
оршдог. Таамаглал, төсөөлөл, боломж ба гүн мэдрэмж нь бодол
санаа, шийдвэрт нөлөөлдөг. Платон: “Ёс суртахууны сайн үйл нь
хүний мэдлэг, оюун ухаантай салшгүй холбоотой”
 Дорно, өрнийн сэтгэлгээний онцлог tsetsegmaaj@yahoo.com

3.  Хүний уураг тархи бодох үйлдэл гүйцэтгэдэг. Өөрийн туршлага болон
оюуны боломж дээрээ түшиглэн сэтгэн бодно. Сэтгэлгээ нь адил
боломжийн адил бус байдалд шилжүүлж байгаа аварга том механизм,
оюун ухааныг хөгжүүлэгч түлхүүр, дамжлага, гүүр юм.
 Бид харах, сонсох, амтлах, үнэрлэх, хүрэлцэх эрхтэнийхээ
тусламжтайгаар бодит юмсыг тархи оюундаа тусгаж авдаг. Энэ
процессыг мэдрэхүй гэнэ. Мэдрэхүйгээр олж авсан мэдээллээ ашиглан
юмс үзэгдлийн мөн чанар, зүй тогтол, уялдаа, харилцан үйлчлэл,
хөгжлийн холбоог танин мэддэг.
 Таван мэдрэхүйгээ төгс ашиглаж сурсан хүн илүү их мэдээлэл олж авч
илүү өндөр үр дүнд хүрч чаддаг. Жишээ нь: Леонардо да Венчи:
Бархасвадь гаригийн дагуулуудыг энгийн нүдээр олж харж чадсан
анхны хүн “жирийн хүн хардаг боловч харж чаддаггүй, сонсдог боловч
сонсож чаддаггүй, хүрдэг боловч мэдэрдэггүй, хооллохдоо амтыг нь
мэдэрдэггүй, явж байхдаа яаж хөдөлж байгаагаа мэдэрдэггүй,
анхилуун үнэрийг мэдэрч чадалгүй зүгээр л амьсгал авдаг, ярихдаа ч
бодож эргэцүүлдэггүй” гэж нэгэнтээ хэлсэн байна.
 Зургаа дахь мэдрэхүй буюу зөн совингоо мэдэрч, хөгжүүлж ашиглаж
чаддаг хүмүүсийн тухай мэдээлэл, баримт нэлээд яригдах болсон.

4.  Ямар мэдээллийг олох, хаанаас хайх, цуглуулсан мэдээллээ хэрхэн үр
дүнтэй ашиглах, тэдгээр мэдээллээ хамгийн сайнаар хэрхэн
боловсруулах аргаа тодорхойлоход сэтгэлгээ хэрэгтэй. Сэтгэлгээ нь
мэдээллийг орлохгүй. Гэхдээ дутуу мэдээллийг сайн сэтгэлгээгээр
гүйцээх боломж бий. Үүний тулд юмс үзэгдлийг шинжих, дүрслэх,
ангилах, адил шинжүүдийг нь нэгтгэн дүгнэнэ:
 Бүхий л хүчин зүйлсийг авч үзэх
 Гарах үр дагавруудыг тооцох шууд, богино , дунд , урт хугацааны
 Цаг хугацааг харгалзах
 Өгөгдсөн мэдээлэл, орхигдсон мэдээлэл, дутагдаж буй мэдээллийг
маш нарийн тодорхойлж тогтоох
 Хэр бодитой, тэнцвэртэй мэдээлэл вэ гэдгийг шинжих
 Хүн хэдий чинээ их мэдээлэлтэй байна, төдий чинээ сэтгэлгээ сайн
байж оновчтой шийдвэр гаргаж, ухаалаг үйлдэл хийдэг. Хамгийн
өчүүхэн мэдээлэл ч заримдаа хэрэг болдог болохоор мэдээлэл авахын
тулд бага ч болов цаг зарцуулах хэрэгтэй.
 “Сэтгэх чадварынхаа хэрээр ярьдаг” гэдэг. Хэл бол сэтгэхүйн эрхтэн.
Сэтгэлгээгээ торгон үгээр илэрхийлнэ гэдэг ухаан. Нүднээ харагдтал
бичнэ гэдэг авьяас. Оюун ухаан нь мэдээллээр тэжээгдэнэ.
 Мэдээллийн гурван түвшин байдаг.
Оюунлаг мэдээлэл, Хэвийн мэдээлэл, Хогон ба хортой мэдээлэл
 Хүний оюун ухаан уншсаныхаа 10%, сонссоныхоо 20%, үзсэнийхээ
30%, ярьсныхаа 70%, ярьж хийснийхээ 90%-ийг тогтоодог аж.

5.  Хувиргалт хийх арга: Хэдэн а байна вэ?
а а а а а а а а а
а а а а а а а а а
а а а а а а а
а а а а а а
 Ойлгосноо өөрийн үгээр тайлбарлах
 Санаа дэвшүүлэх
 Шийдвэр гаргах:
 Өөрийн хүрэхийг хүсч буй үр дүнгээ тодорхойл
 Тэрхүү зорилгод хүрч болох арга зам, боломжит хувилбаруудыг
тогтоо
 Хувилбар бүрээр гарч болох сайн, муу тал, үр дагавар,
өгөөжийг судал
 Хувилбар бүрээр гарах зардлыг тооцоол
 Хамгийн сайн гэсэн хувилбарыг сонго
 Нэгэнт сонгосон бол зорилгодоо хүртэл яв. Саад бэрхшээлийг
даван туулах арга зам хай, тэвчээртэй мятрашгүй бай.
 Зорилгодоо хүрээд дүгнэлт гарга. Дараа дараагийн
шийдвэрүүдийг зөв гаргахад хэрэг болно.