Alice Failano, profile picture
Uploaded byAlice Failano
38,304 views

LM Science 3 iloko

soft copy of Learners Materials in Science and Health ILOKO

Embed presentation

Downloaded 213 times
1 / 197
2 / 197
3 / 197
Most read
4 / 197
5 / 197
6 / 197
7 / 197
8 / 197
9 / 197
10 / 197
Most read
11 / 197
12 / 197
13 / 197
14 / 197
15 / 197
16 / 197
17 / 197
18 / 197
19 / 197
20 / 197
21 / 197
22 / 197
23 / 197
24 / 197
25 / 197
26 / 197
27 / 197
28 / 197
29 / 197
30 / 197
31 / 197
32 / 197
33 / 197
34 / 197
35 / 197
36 / 197
37 / 197
38 / 197
39 / 197
40 / 197
41 / 197
42 / 197
43 / 197
44 / 197
Most read
45 / 197
46 / 197
47 / 197
48 / 197
49 / 197
50 / 197
51 / 197
52 / 197
53 / 197
54 / 197
55 / 197
56 / 197
57 / 197
58 / 197
59 / 197
60 / 197
61 / 197
62 / 197
63 / 197
64 / 197
65 / 197
66 / 197
67 / 197
68 / 197
69 / 197
70 / 197
71 / 197
72 / 197
73 / 197
74 / 197
75 / 197
76 / 197
77 / 197
78 / 197
79 / 197
80 / 197
81 / 197
82 / 197
83 / 197
84 / 197
85 / 197
86 / 197
87 / 197
88 / 197
89 / 197
90 / 197
91 / 197
92 / 197
93 / 197
94 / 197
95 / 197
96 / 197
97 / 197
98 / 197
99 / 197
100 / 197
101 / 197
102 / 197
103 / 197
104 / 197
105 / 197
106 / 197
107 / 197
108 / 197
109 / 197
110 / 197
111 / 197
112 / 197
113 / 197
114 / 197
115 / 197
116 / 197
117 / 197
118 / 197
119 / 197
120 / 197
121 / 197
122 / 197
123 / 197
124 / 197
125 / 197
126 / 197
127 / 197
128 / 197
129 / 197
130 / 197
131 / 197
132 / 197
133 / 197
134 / 197
135 / 197
136 / 197
137 / 197
138 / 197
139 / 197
140 / 197
141 / 197
142 / 197
143 / 197
144 / 197
145 / 197
146 / 197
147 / 197
148 / 197
149 / 197
150 / 197
151 / 197
152 / 197
153 / 197
154 / 197
155 / 197
156 / 197
157 / 197
158 / 197
159 / 197
160 / 197
161 / 197
162 / 197
163 / 197
164 / 197
165 / 197
166 / 197
167 / 197
168 / 197
169 / 197
170 / 197
171 / 197
172 / 197
173 / 197
174 / 197
175 / 197
176 / 197
177 / 197
178 / 197
179 / 197
180 / 197
181 / 197
182 / 197
183 / 197
184 / 197
185 / 197
186 / 197
187 / 197
188 / 197
189 / 197
190 / 197
191 / 197
192 / 197
193 / 197
194 / 197
195 / 197
196 / 197
197 / 197
3 3
Book Record School: District: Division: Region: Date received by school: Issued to (Name of Pupil) Date Issued Condition Date Returned Condition To the Teacher Write the pupil’s name clearly under the column “Issued to.” Use the following letters in recording the condition of the book: A. (New Book) B. (Used Book in Good Condition) C. (Used Book in Fair Condition) D. (Used Book in Poor Condition) Encourage and assist the pupil in repairing damaged textbooks.
Let’s Explore Science forDaily Use 3 Learner’s Material First Edition, 2014 ISBN: 978-971-0468-21-8 Republic Act 8293, section 176 states that: No copyright shall subsist in any work of the Government of the Philippines. However, prior approval of the government agency or office wherein the work is created shall be necessary for exploitation of such work for profit. Such agency or office may, among other things, impose as a condition the payment of royalties. Borrowed materials (i.e., songs, stories, poems, pictures, photos, brand names, trademarks, etc.) included in this book are owned by their respective copyright holders. Every effort has been exerted to locate and seek permission to use these materials from their respective copyright owners. The publisher and authors do not represent nor claim ownership over them. Published by the Department of Education Secretary: Br. Armin A. Luistro FSC Undersecretary: Dina S. Ocampo, Ph.D. For inquiries or feedback, please write or call: DepEd-Bureau of Elementary Education Curriculum Development Division 2nd Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex (ULTRA) Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600 ISBN: 978-971-0468-21-8
Annadam ti Librom Aramiden: 1.Bungonen ti libro ti plastic wenno manila paper. Mabalin met nga usaren ti daan a pagiwarnak wenno magasin. 2.Siguraduen a nadalus ti ima no iggaman wenno luktan ti panid. 3.No agusar ti kabarbaro a libro, ilukat a nakadisso iti lamisaan. Saggaysa nga ukraden dagiti panid. Annadan ti akkub ti libro babaen ti panangitalmeg iti apagapaman ti ungto dagiti panid no ukraden dagitoy. 4.Agusar ti pidaso ti papel wenno kardbord a kas bookmark. 5.I-tape a dagus ti napigis a panid. 6.Annadan ti libro no iyawat daytoy ti sabali a tao. 7.Ikabil a kanayon ti libro iti nadalus ken namaga a lugar. 8.Ipakaamo a dagus iti manursuro no mapukaw ti libro. Saan nga Aramiden: 1.Saan a kupinen dagiti panid ti libro. 2.Saan a suratan ti akkub wenno dagiti panidna. 3.Saan a gettengen dagiti ladawan a makita iti libro. 4.Saan a pigisen wenno isina ti aniaman a panid. 5.Saan a panawan a nakaukrad wenno nakapakleb no saan nga us-usaren. 6.Saan nga agusar ti lapis, ballpen, wenno napuskol a banag a kas bookmark. 7.Saan nga ipilit nga iseksek ti libro iti napunno ti nagyanna a bag. 8.Saan nga usaren daytoy a pagabbong ti ulo no agtudo. 9.Saan a tugawan daytoy.
PAKAUNA Patpatgenmi nga Agad-adal: Daytoy a Learner’s Material a para iti Grade 3 ket nasurat a para kenka a kas sungbat iti kangrunaan a wayat ti K to12 Basic Education Program nga isu ti panangisagana kadagiti agad-adal nga agbalin a produktibo, nalaing, ken responsable a scientists iti pagilian. Nabingay daytoy iti uppat a Yunit nga addaan ti drowing a mangiladladawan ti tunggal maysa kadagitoy. Ti tunggal Yunit ket bukbuklen dagiti Kapitulo a bukbuklen met dagiti Aramiden a naiyannatup iti Teacher’s Guide. Iti daytoy a Learner’s Material, maikkan ti kangrunaan nga imatang dagitii sumaganad: panagadal tapno dumur- as, nalaing a panagpaliiw babaen ti panageksperimento, panangammo a nalaing ti maipapan ti matter, senses, bambanag nga addaan ken awanan biag, ken panangdiskubre ti maipapan iti aglawlawmo, panagbalbaliw ti klima/panawen, earth ken tangatang. Dagiti Mannurat/Conceptualizers 1
ACKNOWLEDGEMENT Recognition is given to the following supervisors, administrators, teachers, BEE Staff and experts in Science for their enthusiastic commitment in the development, revision and finalization of the teaching guides and learning materials for Grade 3 under K to 12 Basic Education Program. Arthur DC. Sacatropes Dr. Luz E. Osmena Education Prog. Supervisor Education Prog. Supervisor Region III Region IV-A Michelle G. Hatid-Guadamor, Ph.D. Aiisa C. Corpuz Education Program Supervisor Science Coordinator Division Office, Sorsogon Prov. Division of Tarlac City Region V Region III Jennifer M. Rojo Jennifer A. Tinaja Master Teacher II MasterTeacher I Neogen Elementary School Nueve de Febrero E.S. Districtof Tagaytay City Mandaluyong City Job S. Zape (Ret.) John Fitzgerald Secondes Education Program Supervisor Master Teacher I Division Office, Mandaluyong City Don Felix Serra Nat’l. Hi-sch San Jaoquin, Iloilo Province Leni S. Solutan Neolita S. Sarabia Master Teacher Principal II Sta. Barbara Elementary School STRIVE Coordinator Division of Iloilo Province Division of Tagbilaran City Contextualizers: Grace Donata S. Abugan Edna Ramirez Principal I Principal 1 Division of Cagayan, RO2 Pangasinan 1, RO1 2
Dinah C. Bonao Education Program Supervisors DepEd Regional Office 1 Language Reviewers Purificacion Garcia-Delima Francisca S. Nicolas Commisioner Professor Komisyon ng Wikang Filipino Mariano Marcos State University Romeo C. Ordoňez Master Teacher II/Illustrator Divisoria E.S. Mexico South District Division of Pampanga Susana D. Mota Jemmalyn N. Malabanan Encoders Trinidad M. Lagarto Senior Education Program Specialist, Anchorperson Curriculum Development Division Bureau of Elementary Education Appreciation is extended to the following consultants/reviewers for their untiring efforts in sharing their expertise: Evelyn L. Josue May R. Chavez Science Educ. Specialist IV (Ret.) Science Educ. Specialist I UP-NISMED UP-NISMED Diliman, Quezon City Diliman, Quezon City Pia Campo Science Education Specialist I UP-NISMED Diliman, Quezon City Marilette R. Almayda Director III 3
Bureau of Elementary Education Marilyn D. Dimaano Director IV Bureau of Elementary Education 4
LINAONNA Panid Title Page i Book Record for the Teacher ii Copyright Page iii Annadam ti Librom iv Pakauna v Acknowledgement vi YUNIT I: Matter Overview Kapitulo 1 – Solids Leksion 1 – Pakailasinan dagiti solids Leksion 2 – Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Marisda Leksion 3 – Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Sukogda Leksion 4 – Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Kadakkelda Leksion 5 – Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Linabagda (texure) Kapitulo 2 – Liquids Leksion 1 – Pakailasinan dagiti Liquids Leksion 2 – Panangiladawan kadagiti Liquids babaen ti Panagayusda Leksion 3 – Panangiladawan no Kasano a Tuladen dagiti Liquids ti Sukog ti Container a Pakaikabilanda Leksion 4 – Panangiladawan no Kasano a Masaknapan ti Liquids ti Space Leksion 5 – Panangiladawan kadagiti Liquids babaen ti Ramanda Leksion 6 – Panangiladawan kadagiti Liquids babaen ti Angotda Kapitulo 3 – Gases Leksion 1 – Panangiladawan a dagiti Gases ket Surotenda ti Sukog ti Container a Pakaikabilanda 5
Leksion 2 – Panangiladawan a dagiti Gases ket Makasaknapda ti Space Leksion 3 – Panangiladawan a dagiti Gases ket Awan ti Angot ken Ramanda Kapitulo 4 – Umno a Panangiggem kadagiti Solids, Liquids, ken Gases Leksion 1 – Kadawyan a Solids, Liquids, ken Gases a Masarakan iti Pagtaengan ken Pagadalan Leksion 2 – Madi nga Epekto dagiti Kadawyan a Bambanag a Masarakan iti Pagtaengan Leksion 3 – Panagannad iti Panangiggem kadagiti Bambanag a Makadangran Kapitulo 5 – Panagbalbaliw dagiti Bambanag Leksion 1 – Panangrukod ti Temperatura dagiti Bambanag Leksion 2 – Panagbalbaliw ti Bambanag a Maapektaran ti Temperatura YUNIT 2: Bambanag nga Addaan ti Biag ken ti Aglawlawda Kapitulo 1 - Sense Organs Leksion 1 – Mata Leksion 2 – Lapayag Leksion 3 – Agong Leksion 4 – Dila Leksion 5 – Kudil Kapitulo 2 – Dagiti Ayup Leksion 1 – Panangbigbig kadagiti Ayup Leksion 2 – Dagiti Paset ti Bagi dagiti ayup Leksion 3 – Pananggrupo kadagiti Ayup baben kadagiti Paset ti Bagida ken ti Usar Dagitoy Leksion 4 – Kinapateg dagiti Ayup kadagiti Tattao Leksion 5 – Dagiti Umno a Wagas ti Panagaywan kadagiti Ayup 6
Kapitulo 3 – Mulmula Leksion 1 – Panangbigbig kadagiti Mulmula ken Dagiti Pasetda Leksion 2 – Agpapada ken Agduduma a Mulmula Leksion 3 – Usar dagiti Nadumaduma a Paset dagiti Mulmula Leksion 4 – Bambanag a Maited ti Mulmula Leksion 5 – Dagiti umno a Wagas a Panangtaripato kadagiti Mulmula Leksion 6 – Pakailasinan kadagiti Bambanag nga Addaan Biag ken Awanan Biag Leksion 6 – Panangidilig kadagiti Bambanag nga Addaan Biag ken Awanan Biag Kapitulo 4 – Puli, Tawid ken Paggigidiatan Leksion 1 – Panagpaadu dagiti Ayup ken dagiti Matawidd a Kababalin Leksion 2 – Panagpaadu dagiti Tattaken dagiti Matawidda a Kababalin Leksion 3 – Panagpaadu dagiti Mulmula Kapitulo 5 – Ecosystem Leksion 1 – Kangrunaaan a Kasapulan dagiti Tattao, Ayup, ken Mulmula Leksion 2 – Dagiti Bambanag a Kasapulantayo Manipud iti Aglawlaw Leksion 3 – Panangin-inut ken Panangaywan iti Aglawlaw YUNIT 3: Puersa, Gunay ken Enerhia Kapitulo 1 – Aggunggunay a Bambanag Leksion 1 – Panangiladawan ti Posision ti Maysa a Banag Basar iti Maysa Met Laeng a Banag Leksion 2 – Panangiladawan ti Lugar dagiti Bambanag Kalpasan a Nagunay Leksion 3 – Nadumaduma a Wagas ti Pananggunay ti Bambanag Kapitulo 2 – Lawag ken Pudot Leksion 1 – Dagiti Paggapuan ti Lawag 7
Kapitulo 3 – Uni Leksion 1 – Paggapuan ti Uni Kapitulo 4 – Kuriente Leksion 1 – Paggapuan ti Kuriente YUNIT 4: Earth ken Space Kapitulo 1- Aglawlaw Leksion 1 – Bambanag iti Aglawlaw Kapitulo 2 – Panawen Leksion 1 – Kita ti Panawen Kapitulo 3 – Bambanag iti Tangatang Leksion 1 – Bambanag a Makita iti Tangatang 8
YUNIT 1: Matter 9
Daytoy a Kapitulo ket maipapan kadagiti pakailasinan dagiti solids babaen ti maris, sukog, kadakkel ken linabag. Addaan dagiti solids ti kabukbukodan a pakailasinan a mangipakpakita no kasanoda nga agpapada wenno agduduma. Leksion 1: Pakailasinan dagiti Solids Aramiden 1: Ania dagiti pakailasinan dagiti solids? Panggep 1. Mailadawan dagiti nadumaduma a bambanag iti hardin ti pagadalan. 2. Magrupo dagiti bambanag babaen kadagiti pakailasinanda. Aramaten Nadumaduma a bambanag a makita iti hardin ti pagadalan Addang 1. Agpasiar iti hardin ti pagadalan. Agurnong ti nadumaduma a solids. 2. Mangilista ti 10 a solids a naurnongmo. 3. Iladawan dagiti solids babaen kadagiti pakailasinanda. 4. Isurat ti nagan dagiti solids a naurnongmo iti umno a batog iti tsart. Kapitulo 1: Solids 10
bassit dakkel naker- sang nalinis timbukel kuadrado nangisit puraw Sungbatan iti kuaderno dagiti sumaganad a saludsod: 1. Kasano ti panangiladawanmo kadagiti solids? 2. Ania dagiti pakailasinanda? Tarabay a Saludsod Ania pay dagiti pakailasinan ti matter? Leksion 2: Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Marisda Aramiden 1: Kasanom a mailadawan dagiti solids babaen ti marisda? Panggep Iladawan dagiti solids babaen ti marisda. Aramaten Ladawan wenno pudpudno a naluom a papaya, naata a papaya, naluom a mangga, naata a mangga, naata a kamatis, naluom a kamatis, tarong ken uging, Addang 1. Matmatan dagiti ladawan ti nadumaduma a solids. 2. Isurat ti maris ti solid iti tsart. Solids naluom a mangga Maris 11
naata a kamatis naluom a kamatis naata a papaya naluom a papaya sandia Tarong 12
Sungbatan iti kuaderno dagiti sumaganad a saludsod: 1. Kasano ti panangiladawanmo kadagiti bambanag? 2. Adda kadi nalawag a maris dagiti solids? 3. Ania dagiti marisda? Tarabay a Saludsod Adda kadi nalawag a maris dagiti solids? Leksion 3: Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Sukogda Aramiden 1: Nasukog a Solids Panggep Mabigbig dagiti solids babaen ti sukogda. Aramaten Bola, pagburar, kalamansi, pinggan, bayyabas, kuaderno, triangle (instrumento a para musika) Addang 1. Mangala ti innem a bambanag manipud iti kahon. 2. Bigbigen ti sukog dagiti bambanag. 3. Isurat ti nagan ti tunggal banag iti batog ti umno a sukogna. Uging 13
Nagtimbukel Rektanggulo Trianggulo Sungbatan iti kuaderno dagiti sumaganad a saludsod: 1. Kasano ti panangbigbigmo kadagiti solids babaen ti sukogda? 2. Ania dagiti nakitam a nadumaduma a sukog ti solid? Tarabay a Saludsod Adda kadi nalawag a sukog ti solid? Leksion 4: Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Kadakkelda Aramiden 1: Panangbigbig kadagiti Solids babaen ti kadakkelda Panggep 1. Mabigbig dagiti solids babaen ti nalawag a kadakkelda. 2. Marukod dagiti solids babaen ti ruler. Aramaten Bag nga adda kargana a solid, ruler Addang 1. Mangala ti solid manipud iti bag-yo. 2. Bigbigen dagiti solids babaen ti kadakkelda. 14
3. Irekord dagitoy iti kuaderno. 4. Rukoden ti tunggal solid babaen ti ruler. 5. Irekord ti kadakkel dagiti solids iti kuaderno Solids Kadakkel (eksakto a rukod) Sungbatan dagiti sumaganad a saludsod. 1. Kasano a naammuam ti rukod dagiti bambanag? 2. Ania ti inusarmo a panangrukod ti banag? 3. Naalam kadi ti eksakto a rukod dagiti solids? Kasano? Tarabay a Saludsod Adda kadi nalawag a kadakkel ti solid? Leksion 5: Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Linabagda (Texture) Aramiden 1: Pananggrupo kadagiti Solids babaen ti Linabagda (Texture) Panggep 1. Magrupo dagiti solids babaen ti linabagda (texture). Bambanag/Solids Kadakkel Ababa atiddog 15
Aramaten Bag wenno kahon nga adda kargana a bato, kapas, darat, saba, kardbord, papel de liha, rambutan, ukis ti anangka Addang 1. Iruar ti amin a nagyan ti bag. 2. Iti kuaderno, isurat ti nagan ti tunggal banag ket grupuen babaen ti linabagna. Bambanag Nalinis Nakersang Nalamuyot Natangken Sungbatan dagiti sumaganad: 1. Kasano ti panaggrupom kadagiti solids? 2. Ania a pakailasinan ti solid ti napaliiwmo? 3. Nailadawam kadi a nasayaat dagiti solids batay kadagiti napaliiwmo? 4. Ania a kababalin ti naadalmo kadagiti inaramidmo? Tarabay a Saludsod Adda kadi nalawag a linabag dagiti solids? 16
Daytoy a Kapitulo ket maipapan iti panangipakita a dagiti liquids ket addaan ti mass, no kasano ti panagayusda, no kasano a surotenda ti sukog ti container a pakaikabilanda, no kasanoda a makasakop ti space, no ania ti raman ken sukogda. Leksion 1: Pakailasinan kadagiti Liquids Aramiden 1: Pananglasin kadagiti Nadumaduma a Liquids Panggep Mainaganan dagiti nadumaduma a bambanag. Aramaten Liquids a nadumaduma ti panagayusda, panangsurotda ti sukog ti pakaikabilanda, no kasanoda nga agyan iti space, raman ken angotda Addang 1. Mapan iti kantina ti pagadalan. 2. Saludsoden iti aglaklako iti kantina nga ipakitana dagiti nadumaduma a liquids nga adda idiay. 3. Inaganan ti tunggal liquid. 4. Paliiwen ti tunggal liquid no kasano nga agayus, sukog ti pakaikabilanna, ken ti space a pagyananna. 5. Ramanan wenno angoten a siaannad ti liquid babaen ti tulong ti manursuro. 6. Irekord iti kuaderno ti napaliiw. Kapitulo 2: Liquids 17
Leksion 2: Panangiladawan kadagiti Liquids babaen ti Panagayusda Aramiden 1: Kasano ti panagayus dagiti liquids? Panggep Mailadawan ti panagayus dagiti liquids. Aramaten gatas a kondensada, soy sauce, suka, shampoo, danum, lana, 2 a kutsara, malukong a mabuong Addang 1. Mangala ti dua a kutsarita. 2. Iggaman a saggaysa dagiti kutsarita a kas ti naipakita iti ladawan iti baba. 3. Mangtakal ti maysa a kutsarita ti danum ken maysa a kutsarita ti suka. 4. Iggaman ti kutsarita nga addaan ti liquid iti kas kangato ti siko. 5. Yirig nga agpada dagiti ima a kas makita iti ladawan 18
6. Irekord iti kuaderno ti napaliiw. Ania ti naparpardas ti panagayusna, ti danum wenno ti suka? 7. Uliten ti maika-2 agingga ti maika-6 nga addang nga agusar ti danum ken sabali pay a liquid. (Palagip: Danum ti mausar a pagbasaran ti panagayus ti liquid.) Nagan ti Liquid Nabayag kadi nga agayus? Napardas kadi nga agayus? Nakaparpardas kadi nga agayus? 1. danum 2. soy sauce 3. suka 4. shampoo 5. lana 6. gatas a kondensada Tarabay a Saludsod 1. Agpapada kadi ti kinapardas ti panagayus dagiti liquids? 2. Ania dagiti liquids a napardas ti panagayusna? 3. Ania dagiti liquids a nabayag ti panagayusna? 19
Leksion 3: Panangiladawan no Kasano a Tuladen dagiti Liquids ti Sukog ti Container a Pakaikabilanda Aramiden 1: Adda kadi sukog ti liquids? Panggep Mailadawan no kasano a suroten dagiti liquids ti sukog ti container. Aramaten Nadumaduma ti sukogna a container, danum Addang 1. Iladawan ti sukog dagiti tallo a containers. 2. Mangala ti tallo a klase ti liquids. 3. Kargaan ti liquid ti tunggal maysa a container. 4. Irekord iti kuaderno ti napaliiw. Sungbatan dagiti saludsod; 1. Ania ti napasamak kadagiti nadumaduma a liquids kalpasan a naikabilda kadagiti containers? 2. Agpapada kadi ti sukog dagiti liquids? 3. Ania dagiti pakailasinan dagiti liquids a napaliiwmo? 4. Ania ti ipakpakita ti inaramidmo a maipapan ti liquid? Tarabay a Saludsod Adda kadi bukod a sukog ti liquid? Nagan ti liquid Sukog daytoy no maikabil ti container 20
Leksion 4: Panangiladawan no kasano a Masaknapan ti Liquid ti Space Aramiden 1: Makasaknap kadi ti space dagiti liquids? Panggep Mailadawan no kasano a masaknapan dagiti liquids ti space Aramaten Batbato, danum, beaker (wenno baso a sarming), pagpigadan Addang 1. Isagana dagiti aramaten. 2. Ikkan ti danum ti beaker. 3. Nayonan pay ti danum ti beaker. 4. Paliiwen no ania ti mapasamak kabayatan a manaynayonan ti danum ti beaker. 5. Ikkan ti batbato ti beaker nga adda danumna. 6. Paliiwen manen ti mapasamak. 7. Irekord iti kuaderno ti napaliiwmo. Sungbatan iti kuaderno dagiti sumaganad a saludsod: 1. Ania ti napasamak iti danum idi manaynayonan daytoy? Apay? 2. Ania ti nadlawmo idi lumned dagiti batbato iti tukot ti container? Apay? 3. Ania ti napasamak iti danum? Apay? 4. Makasaknap kadi ti space ti danum? Apay? 21
Tarabay a Saludsod Makasaknap kadi ti space dagiti liquids? Leksion 5: Panangiladawan kadagiti Liquids babaen ti Ramanda Aramiden 1 Adda kadi raman dagiti liquids? Panggep Mailadawan ti raman dagiti liquids. Aramaten Gatas, juice, danum, suka, hot sauce, softdrinks, arak, catsup, bugguong Addang 1. Ramanan ti tunggal liquid. 2. Iladawan ti ramanda. 3. Ikkan ti tsek (√) ti umno a raman ti tunggal liquid iti tsart. Liquid nasam-it naapgad naalsem napait Nagasang awan ramanna Sungbatan iti kuaderno dagiti sumaganad a saludsod: 1. Kasanom a nailadawan ti raman dagiti nadumaduma a liquids? 2. Ania dagiti nadumaduma a raman dagiti liquids? 3. Agpapada kadi ti raman dagiti liquids? 4. Ania ti nasken nga aramidentayo tapno maliklikan ti pannakasabidong no ramanantayo dagiti liquids? 22
Leksion 6: Panangiladawan kadagiti Liquids babaen ti Angotda Aramiden 1: Adda kadi angot dagiti liquids? Panggep Mailadawan ti angot dagiti nadumaduma a liquids babaen ti panangusar ti sense of smell. Aramaten Bugguong, bangbanglo, alkohol, catsup, coke, hand sanitizer, shampoo, liquid a sabon Addang 1. Isagana dagiti aramaten. Inaganan dagiti nadumaduma a liquids. 2. Iladawan ti angot dagiti nadumaduma a liquids. (Saan a yasideg dagiti sample iti agongmo ta dagiti dadduma kadagitoy ket pakaigappuan ti iritasion.) 3. Irekord dagiti napaliiwyo. Liquids Nabangsit Nabanglo Sungbatan iti kuaderno dagiti sumaganad a saludsod: 1. Ania dagiti pakailasinan ti liquid a napaliiwmo? 2. Kasano ti pananggrupom kadakuada? 3. Agpapada kadi ti angot dagiti liquids? 4. Agrupangetka kadi no makaangotka ti nabangsit a liquid? 5. Makaisemka kadi no makaangotka ti nabanglo a liquid? Apay? 23
Tarabay a Saludsod Adda kadi angot dagiti liquids? Ti gas ti maikatlo nga state ti matter. Saan a makita ti kadakkel daytoy ken awan ti sukogna ngem surotenna ti sukog ti container. Awan ti maris ken ramanna. Saan a makita ngem mariknatayo daytoy. Ad-adda nga aggaaddayo dagiti molecules ti gas ngem kadagiti dua pay nga state ti matter. Leksion 1: Panangiladawan a dagiti Gases ket Surotenda ti Sukog ti Container a Pakaikabilanda Aramiden 1: Adda kadi sukog dagiti gases? Panggep Maipakita a suroten dagiti gases ti sukog ti container a pakaikabilanda. Aramaten lobo a nadumaduma ti sukogda (awan ti anginna), galut Addang 1. Mangala kadagiti lobo a nadumaduma ti sukogda. 2. Puyotan dagitoy. Galutan ti ngarabda. 3. Iladawan ti sukog ti gas iti uneg ti lobo. 4. Irekord ti napaliiwmo. 5. Idrowing ti sukog ti gas iti tunggal lobo. Kapitulo 3: Gas 24
Sungbatan iti kuaderno dagiti sumaganad a saludsod: 1. Ania ti napasamak iti lobo bayat a puypuyotam daytoy? 2. Sinurot kadi ti gas ti sukog ti lobo? Adda kadi sukog ti lobo? 3. Ania a pakailasinan ti gas ti naipakita iti inaramidmo? Tarabay a Saludsod Ania ti sukog ti air container? Kaano a maaddaan ti sukog ti angin? Kabaelantayo kadi a pagtalinaeden ti kinadalus ti angin? Kasano? Leksion 2: Panangiladawan a ti Gas ket Makasaknap ti Space Aramiden 1: Adda kadi space a masaknapan ti gas? Panggep Maipakita a masaknapan ti space dagiti gases. Aramaten Tissue, baso, styrofoam, dakkel a malukong a napunno ti danum Addang 1. Mangisagana ti baso. 2. Ikkan ti tissue iti tukot ti baso tapno saan a matinnag no mabalintuag daytoy. 3. Punuen ti danum ti dakkel a malukong. 4. Balintuagen ti baso ken dagdagus nga ikabil daytoy iti danum. 5. Agbilang ti 10 bayat nga ig-iggaman ti baso a naikabil iti danum. 25
6. In-inayaden nga ingato ti baso manipud iti danum. Siguraduen nga iggaman a diretso ti baso a nakabalintuag. 7. Paliiwen. Ania ti napasamak iti tissue? 8. Aramiden daytoy iti styrofoam. Ikabil ti styrofoam iti danum. Iparabaw a nakabalintuag ti baso iti styrofoam ket italmeg daytoy iti danum. Sungbatan dagiti saludsod: 1. Ania ti adda iti uneg ti baso? 2. Ania ti napasamak iti tissue? Iti styrofoam? 3. Ania ti ipakpakita ti inaramidyo? Leksion 3: Panangiladawan a ti Gas ket Awan ti Angot ken Ramanna Aramiden 1: Awan ti angot ken raman ti gas Panggep Maibaga ti pattapatta a ti gas ket awan ti angot ken ramanna Aramaten Papel a paid/pal-id, lobo, sarming Addang 1. Isagana ti set up. 2. Puyotan ti ima. Iladawan ti marikna. 3. Ita, puyotan ti sarming. Iladawan ti angin iti sarming. 4. Puyotan ti uneg ti lobo. Iladawan ti angin iti uneg ti lobo. 5. Mangala ti kapareha. Paidan ti maysa ken maysa. Iladawan ti angin a marikna. 26
Bilin 1. Idrowing no kasano ti panangpuyot ti ima ken paneknekan nga awan ti maris ti gas. 2. Ipakita ti angin a maiyakar iti sarming ken iti uneg ti lobo. 3. Iti tallo a patang, iladawan ti marikna bayat a papaidan ti bukod a bagi ken ti kapareha. Tarabay a Saludsod 1. Ania ti nariknam kalpasan a napuyotam ti imam? Nakitam kadi ti angin manipud iti imam? 2. Nakitam kadi ti angin iti uneg ti lobo? Apay? 3. Ania ti nariknam idi papaidannaka ti kapareham? Naramanam kadi ti angin bayat nga ar-aramiden ti kapaareham daytoy? 4. Ania a pakailasinan ti gas ti naipakita iti daytoy a naaramid? 27
Daytoy a Kapitulo ket maipapan kadagiti adu a kadawyan a bambanag nga adda iti pagtaengan ken pagadalan kas kadagiti solids, liquids ken gases. Idalimanektayo dagitoy ken ikkantayo ti marka dagiti amin a botelia nga adda kargana a kemikal wenno dadduma pay. Leksion 1: Kadawyan a Solids, Liquids, ken Gases a Masarakan iti Pagtaengan ken Pagadalan Aramiden 1: Listaan dagiti Kadawyan a Produkto a Masarakan iti Pagtaengan ken Pagadalan Panggep 1. Mabigbig dagiti kadawyan a solids, liquids, ken gases a masarakan iti pagtaengan ken iti pagadalan. 2. Iladawan dagiti usar dagiti bambanag a masarakan iti pagtaengan. Aramaten papel, pen, manila paper Kapitulo 4: Umno a Panangiggem kadagiti Solids, Liquids ken Gases a Masarakan iti Pagtaengan ken iti Pagadalan 28
Addang 1. Mangaramid ti listaan dagiti kadawyan produkto a masarakan iti pagadalan ken iti pagtaengan. Grupuem ida iti table iti baba. Solid Liquid Gas 3. Grupuen dagiti bambanag a nakalista iti numero 1 babaen ti panangusar iti table iti baba. • Ania dagiti kadawyan a bambanag iti pagtaengan ken iti pagadalan? • Ania dagiti usar dagiti bambanag iti pagtaengan ken iti pagadalan? Aramiden 2: Madi nga Epekto dagiti Kadawyan a Bambanag a masarakan iti Pagtaengan Panggep Mabigbig dagiti madi nga epekto dagiti bambanag a masarakan iti pagtaengan ken iti pagadalan. Aramaten Bungon wenno marka dagiti nadumaduma a produkto Taraon Pagluto Pagarkos iti balay Pagpa-pintas Pagda-lus iti balay Pagda- lus iti balay Pag- paksiat ti insekto 29
Addang 1. Basaen ti marka dagiti kadawyan a produkto a masarakan iti pagtaengan ken kitaen dagiti simbolo iti tunggal marka iti baba: [ 30
Adda ditoy dagiti pagarigan: 2. Babaen ti table iti baba, grupuen dagiti bambanag basar iti madi nga epektoda iti tattao ken dadduma pay nga addaan biag. 3. Isurat ti sungbat iti kuaderno. Makasabidong Toxic Makauram Makadadael ti Kudil 31
Aramiden 3: Panagannad iti Panangiggem Kadagiti Bambanag a Makadangran Panggep: Mailadawan dagiti umno a wagas ti panangiggem kadagiti bambanag. Aramaten papel, pen Addang 1. Matmatan dagiti ladawan. 2. Ikkan ti  ti kahon no ti ladawan ket mangipakpakita ti umno a panangiggem kadagiti bamabanag ken  no saan. a. b. Markaan dagiti makasabidong a bambanag ken yadayo dagitoy kadagiti ubbing. Agusar ti gloves ken gas mask no agusar ti pesticides. Kitaen a kanayon no napairutan ti tangke ti gas stove. Iyasideg iti gas stove dagiti makauram a bambanag. 32
Tarabay a Saludsod Surotem kadi dagiti umno a panagannad iti panangiggem kadagiti kemikal? Apay? Daytoy a kapitulo ket maipapan iti panagbalbaliw dagiti solids, liquids, ken gases no mapudotan wenno malamiiisan. Daytoy ket maipapan kadagiti nadumaduma a wagas ti panagrukod ti temperatura babaen ti panangusar ti laboratory temperature. Leksion 1 Panagrukod ti Temperatura ti Bambanag Aramiden 1 Napudot wenno Nalamiis kadi? Panggep Maibaga no napudot wenno nalamiis ti banag . Aramaten Manila paper, marker/pentel pen, ball pen, papel Addang 1. Kitaen dagiti ladawan iti baba. Ibaga no napudot wenno nalamiis ti banag. Ikkan ti tsek (√) ti umno a batog. (1) (2) Banag (3) Napudot? (4) Nalamiis? 1 Apoy ti kandela Kapitulo 5: Panagbalbaliw dagiti Bambanag 33
1. Ma 2. 3. 4. 2. Mangibaga ti dadduma pay a pagarigan dagiti napudot ken nalamiis a bambanag. Isurat dagitoy iti table a kas makita iti baba. Napudot a Bambanag Nalamiis a Bambanag Tarabay a Saludsod 1. Kaanom nga ibaga a ti banag ket napudot? 2. Kaanom nga ibaga a ti banag ket nalamiis? 2 Ice Cream 3 Agburburek a danum 4 Napudot a digo 5 Iced Tea 34
Aramiden 2: Panangrukod ti Temperatura ti Napudot wenno Nabara a Banag Panggep 1. Marukod ti temperatura ti danum nga aggapu ti gripo ken ti napudot a danum babaen ti thermometer. 2. Mabasa a nasayaat ti tempiratura manipud iti thermometer . 3. Maidilig ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo ken ti napudot a danum. Aramaten 2 a beakers /agpada a containers (sarming a baso) laboratory thermometer agpada ti kaaduna a napudot ken nalamiis a danum Addang 1. Kitaen a naimbag ti laboratory thermometer. 2. Paliiwen dagiti pagilasinan iti thermometer. 3.Ania ti kabassitan a bilang? Sadino ti pakakitaan iti daytoy? 4. Ania ti kadakkelan a bilang? Sadino ti pakakitaan iti daytoy? 5. Ania a yunit ti nausar a pagrukod? 6. Ania a simbolo ti nausar a mangipakita ti rukod ti temperatura? 7. Kargaan ti container ti kagudua a danum a naggapu iti gripo. 35
8. Ikabil ti thermometer iti container nga addaan ti danum a naggapu iti gripo. -___ Laboratory thermometer ____beaker nga addaan kagudua a danum a naggapu iti gripo 9. Kitaen ti lebel ti liquid iti thermometer. 10. Rukoden ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo. (Basaen ti marka a kabatog iti lebel ti liquid iti thermometer.) Irekord ti temperatura iti table. 11. Ania ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo? (Daytoy ti temperatura ti danum nga adda iti room temperature). Palagip: Saan a sagiden ti bombilia ti thermometer ken saan a baybay-an a masagid daytoy ti tukot ti container. beaker/container nga addaan ti kagudua a danum a naggapu iti gripo 36
12. Kargaan met ti kagudua a napudot/nabara a danum ti sabali pay a container. Palagip: Iti panagbasa ti thermometer, ibatog dagiti mata iti lebel ti liquid iti thermometer. Palagip: Annadan ti panangiburod ti napudot/nabara a danum iti container tapno saanka a masinit. Mabalin met nga agpatulongka iti manursurom. beaker/container nga addaan ti kagudua a napudot/nabara a danum Sampol a nabasa a tempeartura 230C 37
1. Ikabil ti thermometer iti container nga addaan ti napudot a danum. 2. Paliiwen no ania ti mapasamak iti lebel ti liquid iti thermometer. 3. Kitaen ti temperatura ti napudot/nabara a danum kalpasan ti 5 a minuto. Irekord ti temperatura iti table iti baba. a. Ania ti temperatura ti napudot/nabara a danum? Temperatura ti Danum a Naggapu iti Gripo ken Napudot a Danum Material Temperatura (0C) Danum a naggapu iti gripo Napudot a danum 1. Idilig ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo ken ti napudot a danum? - Kasano ti panangidiligmo ti danum a naggapu iti gripo ken ti napudot a danum? 2. Iladawan ti epekto ti pudot iti danum. beaker/container nga addaan ti kagudua a napudot/nabara a danum 38
- Ania ti epekto ti pudot iti danum? Tarabay a Saludsod Ania ti aramidem no kasapulam ti napudot wenno nalamiis a danum? Aramiden 3: Panangrukod ti Temperatura ti Nalamiis a Banag Panggep 1. Marukod ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo ken nalamiis a danum babaen ti thermometer. 2. Mabasa a nasayaat ti temperatura manipud iti thermometer. 3. Maidilig ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo ken ti nalamiis a danum. Aramaten 2 a beakers/ agpada a sarming a baso) laboratory thermometer, agpada ti kaaduna a nalamiis a danum ken danum a naggapu iti gripo, ice cubes Addang 1. Kargaan ti container ti kagudua a danum a naggapu iti gripo. beaker/container nga addaan ti kagudua a danum a naggapu iti gripo 39
3. Ikabil ti thermometer iti container ti danum a naggapu iti gripo. Iggaman daytoy iti patakder. 3. Paliiwen ti lebel ti liquid iti thermometer. 4. Rukoden ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo. (Basaen ti marka a kabatog iti lebel ti liquid iti thermometer). Irekord ti temperatura iti table. - Ania ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo?(Daytoy ti temperatura ti danum nga adda iti room temperature). Palagip: Iti panagbasa ti thermometer, ibatog dagiti mata iti batog ti lebel ti liquid iti thermometer. Palagip: Saan a sagiden ti bombilia ti thermometer ken saan a baybay-an a masagid daytoy ti tukot ti container. 40
23 o C Sampol a nabasa a temperatura 5. Kargaan met ti kagudua a nalamiis a danum ti sabali pay a container. (Mabalin a nayonan ti ice cubes ti danum tapno lumamiis ken maikkat ti pudotna.) 6. Ikabil ti thermometer iti container nga addaan ti nalamiis a danum. beaker/container nga addaan ti kagudua ti nalamiis a danum 41
7. Paliiwen no ania ti mapasamak iti lebel ti liquid iti thermometer. 8.Kitaen ti temperatura ti nalamiis a danum kalpasan ti 5 a minuto. Irekord ti temperatura iti table a kas makita iti baba. - Ania ti temperatura ti nalamiis a danum? Temperatura ti Danum a Naggapu iti Gripo ken Nalamiis a Danum Banag Temperatura (0C) Danum a naggapu iti gripo Nalamiis a danum 9. Idilig ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo ken nalamiis a danum. - Kasano ti panangidilig ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo ken nalamiis a danum? 10. Iladawan ti epekto ti panangikkat ti pudot manipud iti banag. - Ania ti epekto ti panangikkat ti pudot manipud iti danum? 42
Tarabay a Saludsod Nadlawmo kadi a bayat a pumudpudot ti danum ket agpangpangato ti labutab? Apay nga agpangpangato ti labutab? Leksion 2: Panagbaliw ti Bambanag a Maapektaran ti Temperatura Aramiden 1: Ania ti Mapasamak no Mapudotan wenno Malamiisan ti Candle Wax? Panggep Mailadawan ti mapasamak iti candle wax no mapudotan wenno malamiisan. Aramaten bassit a pidaso ti candle wax dakkel a kutsara gurabis napuskol a lupot candela ceramic a platito Addang 1. Mangikabil ti bassit a pidaso ti candle wax iti kutsara. Bungonen ti napuskol a lupot ti pagiggaman ti kutsara. 2. Ania ti porma (solid, liquid, gas) ti candle wax? 43
4. Sindian ti kandela. Itugkel iti bassit a pidaso ti kayo. 4. Ipapudot iti nasindian a kandela ti kutsara nga addaan ti candle wax. 5. Ipapudot ti kutsara nga addaan ti candle wax iti las-ud ti 5 a minuto. Paliiwen no ania ti mapasamak iti candela. - Ania ti napasamak iti candle wax? - Adda kadi nagbaliwan iti langa ti wax? Ania ti sukogna itan? - Apay a nagbaliw daytoy? - Ania ti epekto ti panangipapudot ti candle wax? 6. Ikkaten manipud iti apoy ti kutsara nga addaan ti candle wax. Palagip: Iggaman a siaannad ti kutsara agsipud ta napudot daytoy. 44
7. Urayen ti sumagmamano a minuto agingga a lumamiis ti candle wax. Paliiwen no ania ti mapasamak. - Ania ti napasamak iti candle wax? 8. Adda kadi nagbaliwan iti langa ti wax? Ania ti pormana itan? - Apay a nagbaliw daytoy? 9. Ania ti epekto ti panangpalamiis ti candle wax? Tarabay a Saludsod Adda kadi nagbaliw idi masindian ti candle wax? Aramiden 2: Ania ti Mapasamak iti Danum no Maipapudot? Panggep Mailadawan ti mapasamak iti danum no ngumato ti temperaturana wenno agsagepsep ti pudot. Aramaten beaker, danum, marker Addang 1. Ikkan ti 10 ml a danum ti beaker. Markaan ti lebel iti danum. 45
2. Ikabil ti beaker nga adda danumna idiay kainitan iti 15 a minuto. Paliiwen no ania ti mapasamak iti danum. 3. Markaan manen ti lebel ti danum. a. Nadlawmo kadi a nagbaliw ti lebel ti danum? b. Ania ti kayatna nga ipakita daytoy? c. Ania ti epekto ti pudot ti init iti danum? Tarabay a Saludsod Napadasanyo kadin ti nangikabil ti danum iti palanggana nga adda iti kainitan? Ania ti napasamak iti kaadu ti danum? Aramiden 3: Ania ti Mapasamak iti Water Vapor no Malamiisan? ] Panggep Mailadawan ti mapasamak iti water vapor no malamiisan. Aramaten ice cubes garapon nga adda kalubna kutsarita orange juice Addang 1. Iggaman ti dua nga imam ti garapon nga awan kargana. - Ania iti nariknam? 46
2. Ikkan ti orange juice (nasursurok ngem gudua) ti garapon a kas makita iti ladawan. 3. Ikkan ti ice cubes. Kalpasanna, kalluban daytoy iti nairut. 4. Kulogen a napigsa ti garapon iti sumagmamano a segundo. 5. Iggaman ti garapon iti sumagmamano a minuto. - Ania ti nariknam? - Adda kadi angin iti ruar wenno iti aglawlaw ti garapon? - Adda kadi water vapor iti aglawlaw ti garapon? - Sadino ti naggapuan ti water vapor? 6. Baybay-an ti garapon iti lamisaan iti 2 a minuto. 47
7. Kalpasan ti 2 a minuto, kitaen a nalaing ti garapon. Uliten a riknaen ti ruar ti garapon iti sumagmamano a minuto. - Ania ti nakita ken nariknam iti ruar ti garapon - Ania ti ipakpakita daytoy? Tarabay a Saludsod Ania ti mapasamak iti water vapor no malamiisan daytoy? Aramiden 4: Ania ti Mapasamak no Maipapudot ti Naphthalene Ball? Panggep Mailadawan ti maaramid no maipapudot iti naphthalene ball. Aramaten bassit a pidaso ti naphthalene ball bato 2 nga agpada a namaris a platito lupot Addang 1. Mangala ti maysa a pidaso ti naphthalene ball. Iparabaw daytoy iti lupot. naphthalene ball 48
2. Bungonen daytoy iti lupot. 3. Burboren daytoy iti babassit a pidaso babaen ti bato. 4. Bingayen iti 2 a paset ti naburbor a naphthalene ball. 5. Ikabil ti 1 a paset ti naburbor a naphthalene ball iti platito 1, ken ti sabali a paset iti platito 2. - Ania ti porma ti naphthalene ball (solid, liquid, gas)? 6. Ikabil ti platito 1 iti uneg ti siled. 7. Ikabil met ti platito 2 iti kainitan. Naphthalene Naphthalene Namaris a platito Namaris a platito Platito 2 Platito 1 49
` 8. Paliiwen ti naphthalene ball iti platito 1 ken platito 2 kalpasan ti 10 a minuto. Iladawan no ania ti napaliiwmo. - Ania iti napaliiwmo? - Adda kadi nadlawmo a nagbaliwan ti langa ti naphthalene ball iti platito 1 ken platito 2? - Ania ti ibagbaga daytoy? - Ania ti epekto ti pudot iti naphthalene ball? Tarabay a Saludsod Ammoyo kadi ti makunkuna a naphthalene? Aramiden 5: Ania ti Mapasamak Iti Angin iti Uneg ti Lobo/ Botelia no Mapudotan wenno Malamiisan Daytoy? ] Panggep Mailadawan ti mapasamak iti angin iti uneg ti lobo wenno botelia no mapudotan wenno malamiisan daytoy. Naphthalene Namaris a platito Platito 2 50
Aramaten botelia a nailet ti ngarabna lobo 2 a bassit a palanggana napudot a danum nalamiis a danum Addang 1. Mangala ti lobo. Bennaten ti ngarab daytoy ken ikabil iti ngarab ti botelia kas ti naipakita iti baba. - Adda kadi angin iti uneg ti botelia? - Adda kadi angin iti uneg ti lobo? 2. Ikabil ti botelia iti palanggana nga adda napudot a danumna. Paliiwen daytoy kalpasan ti 3 a minuto. 3. lobo botelia lobo botelia palanggana nga adda napudot a danumna 51
- Ania ti napasamak iti lobo? - Ania ti ipakpakita daytoy? - Ania ti epekto ti napudot a danum iti angin nga adda iti uneg iti botelia? 3. Yakar ti botelia iti palanggana nga addaan nalamiis a danum. Paliiwenyo manen kalpasan ti 3 a minuto. - Ania ti napasamak iti lobo? - Ania ti ipakpakita daytoy? - Ania ti epekto ti nalamiis a danum iti angin nga adda iti uneg ti botelia/lobo? Tarabay a Saludsod Ania ti mapasamak Iti angin iti uneg ti lobo/botelia no mapudotan wenno malamiisan daytoy? lobo botelia palanggana nga adda napudot a danumna 52
YUNIT 2: Bambanag nga Addaan ti Biag ken ti Aglawlawda 53
Daytoy a kapitulo ket maipapan kadagiti importante a paset ti bagi a kas iti mata, lapayag, agong, dila ken kudil. Ti organ ket paset ti bagi nga addaan ti napateg a trabaho. Leksion 1: Mata Aramiden 1: “Kitaem, Mata” Panggep Mabigbig dagiti paset ti mata. Aramaten Sarming wenno magnifying glass Addang 1. Usaren ti sarming a panangpaliiw ti matayo. Ania dagiti paset ti matam a makitam? 4. Basaen ti maipapan kadagiti paset ken usar dagiti mata. Paset ken Usar dagiti Mata Tulongannatayo dagiti matatayo a makakita. Adaan daytoy ti nadumaduma a paset nga ogobra tapno makitatayo dagiti bambanag iti aglawlawtayo. Ti cornea ket kasla nalawag a sarming a mangkalkalub ti sango ti mata. Ti iris ket isu ti addaan maris a paset ti mata. Kontrolenna ti kaadu ti lawag a sumrek iti mata. Iti tengnga ti iris ket masarakan ti makunkuna a pupil. Ti pupil ket nagtimbukel nga abut a pagserrekan ti lawag. Lens ti sumaruno iti pupil. Ti lens ti mangi-focus ti imahe a makitatayo iti retina nga adda iti likod ti mata. Ti retina ket kasla screen a pangi-focus-an ti imahe a makita ti mata. Ti optic nerve a nakakonektar iti mata ti mangipan ti mensahe iti utek maipapan iti imahe a nakita. Kapitulo 1: Sense Organs 54
3. Batay iti nabasayo, markaan dagiti paset ti mata iti diagram. Tarabay a Saludsod 1. Ikidem dagiti mata. Makakitaka kadi? Ladawan 1. Itsura ti mata no nakasango a. b. Ladawan 2. Paset ti mata ti tao cornea iris pupil lens retina optic nerve 55
2. Ania dagiti paset ti mata a makitam no kumitaka iti sarming? 3. Napanunot mo kadi no apay a nasaysayaat ti dua a mata ngem iti maymaysa? Aramiden 2: “Annadam ta Matam” Panggep Mabigbig dagiti umno nga addang ti panangannad kadagiti mata. Aramaten Dagiti ladawan a mangipakita ti panangannad kadagiti mata Addang 1. Kitaen dagiti ladawan iti baba. 2. Ikkan ti  ti kahon no ti ladawan ket mangipaikta ti panangannad kadgiti mata ken  no saan. Ilawlawag dagiti sungbatmo. 3. Isuratmo ti sungbat iti papelmo. Panagbuya a nakaas-asideg iti TV Panagbasa iti nasipnget a lugar 56
1. 2. 3. 4. Tarabay a Saludsod Kasano ti panangannadmo kadagiti matam? Leksion 2: Lapayag Aramiden 1: “Lapayag, Dumngegka” Panggep Mabigbig dagiti paset dagiti lapayag. Aramaten ladawan ti napadakkel a lapayag Addang 1. Basaen ti maipapan kadagiti paset ken usar dagiti lapayag. panagusar ti sunglasses no agin-init Panagusar ti goggles no aglanglangoy 57
Paset ken Usar dagiti Lapayagtayo Dagiti lapayagtayo ti mangtulong kadatayo nga agdengngeg kadagiti uni. Pinna ti awag ti ruar ti lapayag. Daytoy ti paset a makitam. Ditoy ti pangibitinan ti aritos. Ti pinna ti mangurnong ti uni ken mangiturong iti daytoy iti ear canal. Ti ear canal ket kasla tubo a pakapormaan ti durek. Ti ear canal ti mangiturong ti uni iti eardrum nga adda iti ungto. Daytoy ket naingpis a kudil a nabennat. No makadanon ti uni iti eardrum, agtigerger daytoy. Adda tallo a babassit a tulang a nakakonektar iti likod ti eardrum. Dagitoy a tultulang ket maaw-awagan ti hammer, anvil, ken stirrup. No agtigerger ti eardrum, agtigerger met dagitoy tallo a tulang a nakakonektar nga agsasaruno. Ti cochlea ti makarikna ti tigerger. Ti cochlea ti paset nga addaan ti liquid. No agtigerger ti liquid iti uneg ti cochlea, mangipatulod daytoy ti mensahe iti utek babaen ti auditory nerve a mangibaga ti maipapan ti uni a nangegtayo. 58
Tarabay a Saludsod Ania ti mangtulong kenka a makangeg ti manursurom wenno kaiskuelaam? Aramiden 2: Kasano ti Panagobra dagiti Nadumaduma a Paset ti Lapayag Panggep Mabigbig dagiti paset dagiti lapayag ken ti usarda. Aramaten Ladawan ti napadakkel a lapayag Addang 1. Basaen manen dagiti paset ti lapayag ken ti usarda iti Aramiden 3. 2. Sungbatan dagiti sumaganad a saludsod. a. Ania a paset ti lapayag ti mangurnong ti uni? pinna ear canal eardrum hammer anvil stirrup cochlea auditory nerve 59
b. Ania ti mapasamak iti eardrum no makadanon ditoy ti uni? c. Ania ti mapasamak kadagiti tallo a tulang no agtigerger ti eardrum? d. Ania ti mapasamak iti liquid iti uneg ti cochlea no agtigerger dagiti tallo a babassit a tulang? 3. Suroten ti dalan ti uni kalpasan a sumrek iti pinna. Isurat iti kahon dagiti paset ti lapayag. Tarabay a Saludsod An-annadanyo kadi dagiti lapyagyo? Kasano? Aramiden 3: Panangannad ti Lapayag Panggep Maipaawat a nasayaat dagiti wagas ti panangannad kadagiti lapayag. Aramaten Ladawan ti napadakkel a lapayag Addang 1. Kitaen dagiti ladawan iti baba. pinna 60
2. Ikkan ti  ti kahon no ti ladawan ket mangipakita ti umno a panangaywan ti lapayag ken no saan. Ipalawag ti sungbatmo. 1. Panagdengngeg ti musika 2. Panangtudok ti natirad a banag iti lapayag 3. Panangpunas ti ruar ti lapayag ti nadalus a lupot 4. Panangipakita ti lapayag iti doktor 61
Leksion 3: Agong Aramiden 1: “Agong a Pagangot” Panggep Mabigbig dagiti paset ti agong ken ti usarna. Aramaten Ladawan ti agong, sarming Addang 1. Kitaem ti agongmo iti sarming. Idrowing ti agongmo. 2. Kitaem a nasayaat ti abut ti agongmo. a. Ania ti makitam iti uneg? 3. Basaen ti maipapan kadagiti paset ti agong ken ti usarda. Dagiti Paset ti Agong ken ti Usarda Tulongannatayo ti agongtayo a makaangot kadagiti bambanag iti aglawlawtayo. Usarentayo daytoy a paganges. Ti agong ket bukbuklen dagiti nostrils, nasal cavity ken nerves. Dagiti nostrils ket dagiti dua nga abut ti agong. Iti uneg ti nostrils, adda dagiti buok a mangsagat ti tapok a sumrek iti agong. No umangeska, sumrek ti angin ken aglasat kadagiti nasal passages nga agturong iti nasal cavity. Ti nasal cavity ket isu ti space iti likod ti agong nga adda iti tengnga ti rupa. Ti lawlawna ket nabasa, nabara ken nakalluban ti mucus, napigket a liquid. Ti mucus ti mangpupok ti tapok, rugit ken germs a sumrek iti nostrils a saan a nasagat ti buok dagiti agong. Adda nerves iti uneg ti nasal cavity a mangpidut ti angot nga iserrek ti angin. Dagiti nerves iti nasal cavity ti mangipatulod ti mensahe iti utek a mangamiris ti naangottayo. 62
Tarabay a Saludsod a. Ania ti awag kadagiti dua nga abut ti agong? b. Ania ti usar dagiti buok iti agong? c. Apay a kasapulan a makalluban ti mucus ti nasal cavity? Aramiden 2: Panangannad iti Agong Panggep Mabigbig ti umno a dagiti wagas a panangaywan ti agong. Aramaten Ladawan ti agong 63
Addang 1. Kitaen ti ladawan iti baba. 2. Ikkan ti  ti kahon ti ladawan a mangipakita ti panangaywan ti agong ken ikkan ti  no saan. Ipalawag ti sungbat. 1. Panagusar ti natirad a banag a pangdalus ti agong 2. Panangapput ti agong no magna iti natapok a kalsada 1. Napigsa a panagpangres 2. Panangusar ti nadalus a lupot a pangdalus ti agong 64
Leksion 4: Dila Aramiden 1: Ti Dilak Panggep 1. Mabigbig dagiti pakaaramatan ti dila. 2. Mabigbig dagiti paset ken usar ti dila. Aramaten Ladawan ti dila, sarming Addang 1. Kitaen ti dila iti sarming. a. Ania ti makitam iti dilam? b. Ania dagiti bambanag a kabaelam nga aramidem iti dilam? 2. Basaen ti maipapan kadagiti paset ken usar ti dila. 65
3. Suroten ti dalan ti raman ti taraon kalpasan a makastrek iti ngiwat. Isurat iti kahon ti paset ti dila a paglasatanna. Tarabay a Saludsod Ania ti mangtulong kenka a mangraman ti dila? Aramiden 2: Panangannad ti Dila Panggep Mabigbig dagiti umno a wagas a panangaywan ti dila. Aramaten Ladawan a mangipakita ti umno a wagas ti panangannad ti dila Paset ken Usar ti Dila Ti dila ti sense organ a mangtulong kadatayo a mangraman kadagiti bambanag a maikabil it uneg ti ngiwattayo. Addaan daytoy kadagiti taste buds. Ti raman ti taraon ket aglasat kadagiti taste buds ken ungto ti nerves. Dagiti nerves ti mangipatulod ti mensahe nga agturong iti utek nga isu ti mangamiris iti raman ti taraon. Taraon iti dila Utek (Ibagana ti raman ti taraon). Taste buds 66
Addang 1. Kitaen dagiti ladawan iti baba. 2. Ikkan ti  ti kahon no ti ladawan ket mangipakita ti umno a panangaywan ti dila ken ikkan ti  no saan. Ipalawag ti sungbat. Isurat ti sungbat iti papel. Tarabay a Saludsod Napadasam kadin ti nagsakit ti dilana? Ania ti inaramidmo? 1. Pannangan ti taraon 2. Ipakita ti dila iti doktor no nasakit daytoy 3. Panangusar ti nadalus a pagkarus a pangdalus ti dila 4. Panaggisigis ti dila 67
Leksion 5: Kudil Aramiden 1: Ti Kudilko Panggep 1. Mabigbig dagiti paset ti kudil 2. Mabigbig dagiti usar ti kudil Aramaten papel, pen, magnifying glass Addang 1. Kitaen ti kudil ti takiagmo. Mangusar ti magnifying lens a pangkita a nasayaat iti daytoy. a. Ania ti makitam iti kudilmo? 68
Dagiti Paset ken Usar ti Kudil Ti kudil ti mangkalub ti bagitayo. Salakniban daytoy ti bagitayo manipud iti pannakamaga ti bagi, dungir, ken impeksion. Tumulong a mangpatalinaed ti temperatura ti bagi ken makatulong kadatayo a mangrikna iti aglawlawtayo. Ti kudil ket bukbuklen ti dua a katuon. Ti epidermis ti akinruar a tuon ti kudil. Daytoy ti paset a makita ken maiggaman. Ti dermis ket isu ti akin-uneg a tuon ti kudil nga addaan ti blood vessels, nerves, sweat glands, ken oil glands. Ti sweat glands ti manglukat ti rabaw ti kudil babaen ti babassit nga abut wenno pore. Ti oil glands ti mangpatalinaed ti kinalamuyot ti kudil ken buok. Dagiti sagid, sakit, pigsa ken temperatura ket marikna dagiti nerve endings iti kudil. Dagiti nerves ti mangipatulod ti mensahe iti utek nga isunto ti mangamiris ti mariknatayo. 69
a. Ania ti mangkalub ti bagitayo manipud ulo agingga iti saka? b. Ania ti akinruar a paset ti kudil? c. Ania ti masarakan iti epdermis? d. Ania ti nagyan ti dermis? e. Ania ti mangpatalinaed ti kinalamuyot ti kudil ken buok? f. Ania ti usar ti sweat glands? g. Ania a paset ti kudil ti makadlaw ti rikna ti lamiis pudot, pigsa ken sakit? h. Ania a paset ti kudil ti mangipatulod ti mensahe nga agturong iti utek? Tarabay a Saludsod Kitaem ti bagim iti sarming. Ania ti mangkalub ti bagim manipud iti murdong ti ulom aginggana iti mukod ti sakam? Aramiden 2: Panangannad ti Kudil Panggep Mabigbig dagiti umno a wagas a panangannad ti kudil. Aramaten Nadumaduma a ladawan ti kudil a mangipakpakita ti umno a wagas ti panangannad ti kudil. Addang Kitaen dagiti ladawan iti baba. Ikkan ti  ti kahon no ti ladawan ket mangipakita ti umno a panangaywan ti kudil ken ikkan ti  no saan. Ipalawagmo ti sungbatmo. 70
1. Panagdigos nga inaldaw 2. Magna a saka- saka 3. Panagusar ti nadalus a bado 4. Panaginum ti adu a danum 71
Daytoy a Kapitulo ket maipapan kadagiti ayup a masarakan iti aglawlaw. Addaan dagitoy ti paset ti bagi nga addaan usarda. Agnanaed dagitoy iti nadumaduma a luglugar (habitat). Adda kadakuada ti dumakkel nga agbalin a nataengan. Saan nga amin nga ayup ket makatulong. Adda kadagitoy ti atap ken makadangran ti tao ngem mabalinda a mapaamo. Adda dagiti nadumaduma a wagas a panangaywan kadagiti ayup. Leksion 1: Panangbigbig kadagiti Ayup Aramiden 1: Inaganan Dayta nga Ayup Panggep Mabigbig dagiti sumagmamano nga ayup Aramaten Ladawan wenno video dagiti ayup Addang A. Dagiti Ayup iti Aglawlawko 1. Kitaen dagiti ladawan iti baba. 2. Isurat iti papel ti nagan dagiti sumaganad nga ayup. a. ____________________ b. _____________________ Kapitulo 2: Dagiti Ayup 72
c. ____________________ d. _____________________ e. _____________________ f.______________________ 3. Malaksid kadagiti ayup a naipakita iti a – f, ania pay dagiti dadduma nga ayup a makita iti aglawlawmo? Ilista dagitoy. B. Dagiti ayup iti Dadduma a Pagilian 1. Makita ti sumagmamano kadagitoy kadagiti ladawan iti baba. Mainaganam kadi ida? Isurat dagiti sungbat iti papel. 73
h. ____________________ i._______________________ j.______________________ k._____________________ Tarabay a Saludsod Ania dagiti dadduma nga ayup a mainaganam iti aglawlawmo? Leksion 2: Dagiti Paset ti Bagi dagiti Ayup Aramiden 1: Ania dagiti paset ti bagi dagiti ayup? Panggep Mabigbig dagiti paset ti bagi dagiti sumagmamano nga ayup a mabuya iti video. Aramaten Ladawan/video dagiti ayup 74
Addang 1. Kitaen ti ladawan ti maysa a tukak. Bigbigen dagiti paset ti bagina a naikkan ti numero. 2. Isurat ti sungbat iti papel. 3. Kitaen ti ladawan ti maysa kabalio. Bigbigen dagiti paset ti bagina a naikkan ti numero. 4. Isurat ti sungbat iti papel. 75
5. Kitaen ti ladawan ti maysa a billit. Lasinen dagiti paset ti bagina a naikkan ti numero. 6. Isurat ti sungbat iti papel. 7. Ania ti nagpapadaan dagiti paset ti bagi ti tukak, kabalio ken billit? Tarabay a Saludsod Nalawag kadi a makita iti video dagiti paset ti bagi dagiti ayup? Leksion 3: Pananggrupo kadagiti Ayup babaen kadagti Paset ti Bagida ken ti Usar Dagitoy Aramiden 1: Dagiti Paset ti Bagi dagiti Ayup nga Usarenda nga Agtignay Panggep 1. Mailadawan ti panagtignay dagiti ayup; 2. Mabigbig dagiti paset ti bagi dagiti ayup a mausarda nga agtignay. 76
Aramaten Sibibiag nga Ayup (wenno ladawan/video dagiti ayup) tukak pusa (adda iti haula) kulibangbang alinta lames lawalawa birrurukong piek Addang 1. Mangitugot ti sumagmamano a sibibiag nga ayup iti klase wenno mapan iti Science Garden. 2. Paliiwen no kasano ti panagtignay dagiti ayup. 3. Paliiwen dagiti paset ti bagi ti ayup nga usarenna nga umakar iti sabali a lugar 4. Isurat ti sungbat iti table a kas ti adda itibaba. Aramiden daytoy iti sabali a papel. Ayup Kasano ti panagtignayna? Ania a paset ti bagina ti aramatenna a pagtignay? a. tukak b. kulibangbang c. birrurukong d. pusa e. lawalawa f. lames g. alinta h. piek Tarabay a Saludsod Apay nga agduduma ti lugar a pagnanaedan dagiti ayup? 77
Aramiden 2: Pananggrupo kadgiti Ayup babaen iti Tignayda Panggep 1. Maibaga ti pattapatta no kasano ti tignay ti sumagmamano nga ayup batay iti kadawyan a paset ti bagida. 2. Magrupo dagiti ayup batay iti panagtignayda. Aramaten Sibibiag nga ayup (wenno ladawan/video ti ayup) tukak pusa (adda iti haula) kulibangbang alinta lames lawalawa birrurukong piek Addang 1. Kitaen dagiti ayup iti baba. 2. Sungbatan dagiti sumaganad a saludsod iti maysa a papel. kulibangbang pato lames 78
laki dudon kuneho igges birrurukong alimbubuyog 3. Grupuen dagiti ayup babaen iti tignayda. Isurat ti sungbat iti papel. Tignay dagiti sumagmamano nga ayup Magna Aglagto Aglangoy Agtayab Agkaradap a. Ania a paset ti bagi ti tunggal ayup iti baba ti us- usarenna tapno umakar iti maysa a lugar? Ayup Paset ti Bagi a Mausar Kuneho ________________ Lames ________________ Birrurukong ________________ Alimbubuyog ________________ 79
Tarabay a Saludsod 1. Iladawan ti panagtignay dagiti ayup. 2. Kasano ti pannakaisupadida kadagiti dadduma nga ayup? Aramiden3: Paset ti Bagi dagiti Ayup nga Us-usarenda a Mangan Panggep Maibaga dagiti paset ti bagi dagiti ayup nga us- usarenda a mangan. Aramaten video dagiti ayup Addang 1. Kitaen iti baba ti ladawan ti sumagmamano nga ayup. Isurat ti sungbat dagiti sumaganad a saludsod iti papel. tukak aso dudon manok 80
a. Ania a paset ti bagi ti ayup ti us-usarenna a mangan? Ayup Paset ti Bagi a Nausar Tukak ________________ Aso ________________ Dudon ________________ Manok ________________ 2. Dumawat manipud iti manursuro ti ladawan ti ngiwat dagiti uppat nga ayup. 3. Paliiwen a nasayaat dagiti paset ti ngiwat. a. Makan kadi ti manok ti mais no ti ngiwatna ket kas ti ngiwat ti aso? b. Makatiliw kadi ti ngilaw ti tukak no adda sippitna a kas iti manok? c. Kasano ti panagduduma ti wagas ti panagala wenno pannangan dagiti ayup ti taraon? Tarabay a Saludsod Kasano ti pannangan dagiti ayup? Aramiden 4: Panangggrupo kadagiti Ayup Babaen ti Taraonda Panggep 1. Maibaga ti pattapatta maipapan kadagiti taraon dagiti ayup basar iti langa ti ngiwatda 2. Magrupo dagiti ayup babaen iti taraonda Aramaten Ladawan ti nadumaduma nga ayup a mangmangan 81
Addang 1. Bigbigen ti kita ti taraon a kanen ti tunggal ayup. Isurat met ti paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon. Mangmangan ti kalding ti ___________________. Paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon : ________________ Mangmangan ti baboy ti _____________________. Paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon: ________________ Mangmangan ti pato ti ____________________. Paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon: ________________ Mangmangan ti pusa ti _____________________. Paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon: ________________ 82
Mangmangan ti baka ti _____________________. Paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon: ________________ Mangmangan ti kabalio ti _____________________. Paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon: ________________ 2. Grupuen dagiti ayup kas Mangmangan ti Mula, Mangmangan ti Karne ken Mangmangan ti Nadumaduma. Dagiti Ayup ken dagiti Taraonda Mangmangan ti Mula Mangmangan ti Karne Mangmangan ti Mula ken Karne a. Ania pay dagiti ayup a mangmangan ti mula? b. Ania pay dagiti ayup a mangmangan ti karne? c. Ania pay dagiti ayup a mangmangan ti mula ken karne? Tarabay a Saludsod Ania ti awag kadagiti ayup a mangmangan ti mula? Mangmangan ti karne? Mangmangan ti nadumaduma? 83
Aramiden 5: Pananggrupo kadgiti Ayup Babaen ti Abbong ti Bagida Panggep 1. Mailadawan ti abbong ti bagi dagiti ayup. 2. Magrupo dagiti ayup babaen ti abbong ti bagida. Aramaten Ladawan dagiti sumaganad nga ayup: aso, pusa, tukak, pato, ken alutiit Addang 1. Kitaen dagiti ladawan iti baba. Iladawan ti abbong ti bagi dagiti ayup babaen ti panangisurat iti papel. a. aso b. pusa c. billit d. rasa e. pato f. lasik 2. Mangala ti papel. Kupinen daytoy iti dua a paset. Paglalasinen dagiti ayup batay iti abbong ti bagida. Isurat ti abbong ti bagi ti ayup iti makinkannigid a batog ken isurat met dagiti ayup nga addaan ti kastoy nga abbong ti bagi iti makinkannawan a batog a kas makita iti table iti baba. 84
Dagiti Ayup nga Agpapada ti Abbong ti Bagida Abbong ti Bagi Ayup a. Ania dagiti ayup nga addaan ti abbong ti bagi a kas ti aso? b. Ania dagiti ayup nga addaan ti abbong ti bagi a kas ti pato? c. Ania dagiti ayup nga addaan ti abbong ti bagi a kas ti lasik? d. Apay a napateg ti abbong ti bagi dagiti ayup? Tarabay a Saludsod Apay nga adda abbong ti bagi dagiti ayup? Aramiden 6: Pananggrupo kadgiti Ayup Batay iti Pagnaedanda (Habitat) Panggep 1. Maibaga ti pakainaigan ti abbong ti bagi dagiti ayup ken ti pagnaedanda 2. Magrupo dagiti ayup batay iti lugar a pagnaedanda. Aramaten Ladawan dagiti ayup 85
Addang 1. Kitaen dagiti ayup iti baba. 2. Grupuen dagiti ayup basar iti pagnaedanda. Isurat ti sungbat iti kuaderno a kas makita iti sumaruno a table. 86
Luglugar a Pagnaedan dagiti Ayup Ayup nga Agnanaed iti Daga Ayup nga Agnanaed iti Danum Ayup nga Agnanaed iti Daga ken Danum Tamnay Apgad Tarabay a Saludsod Apay nga agduduma ti lugar a pagnanaedan dagiti ayup? Leksion 4: Kinapateg dagiti Ayup kadagiti Tattao Aramiden 1: Dagiti Makatulong nga Ayup Panggep 1. Maipalawag no apay a makatulong dagiti ayup kadagiti tattao. 2. Magrupo dagiti ayup basar iti maitedda wenno maitulongda kadagiti tattao Aramaten Ladawan dagiti tattao Addang 1. Babaen ti tulong ti internet ken dagiti libro, ammuen ti maipaay dagiti sumaganad nga ayup kadagiti tattao. nuang kabalio tukak kalding baka paltat karnero tilapia 2. Grupuen dagiti ayup a nailista iti ngato basar kadagiti bambanag a maitedda iti tattao. Mabalin a maibilang ti sumagmamano nga ayup iti sumagmamano a grupo. Aramiden daytoy iti kuaderno. 87
Grupo dagiti ayup basar kadagiti bambanag a maipaayda iti tattao Paggapuan ti taraon Paggapuan ti dutdot ken kudil a maaramid a bag, sapatos ken dadduma pay Makatulong iti bangkag ken makabagkat ti karga Tarabay a Saludsod Ania dagiti maipaay dagiti ayup malaksid iti taraon, pagluganan ken maaramat iti panagaramid ti bag ken sapatos? Aramiden 2: Ayup a Makadangran ti Tattao Panggep Mabigbig dagiti ayup a makadangran ti tattao Aramaten Ladawan dagiti ayup a makadangran ti tattao Addang 1. Manipud iti naadalmo iti panagbasbasam, panagbuyam ti telebision, wenno manippud kadagiti kabbalaymo: a. Ania dagiti ayup ti makaited ti sakit kadagiti tattao? b. Ania a sakit daytoy? 2. Isurat ti sungbat dagiti saludsod a ken b iti kuaderno a kas iti sumaganad a table. 88
Dagiti sumagmamano nga ayup a makadangran kadagiti tattao Dagiti ayup a makaited ti sakit kadagiti tattao Sakit Tarabay a Saludsod Ania ti mabalinmo nga aramiden tapno maliklikam dagiti ayup a makadangran kenka? Leksion 5: Dagiti Umno a Wagas ti Panangaywan Kadagiti Ayup Aramiden 1: Panangaywan kadagiti Taraken nga Ayup Panggep Maibaga no kasano ti panangaywan kadagiti taraken nga ayup Aramaten Video clips maipapan iti panangaywan kadagiti taraken nga ayup Addang 1. Adda kadi tarakenmo? Ania nga ayup daytoy? 2. Mangbirok kadagiti kaeskuelaam a kapadpadam ti taraken ket mangbukel ti grupo. 3. Iti grupom, pagpapatanganyo no kasanoyo nga aywanan ti tarakenyo. Mangilista ti uppat a wagas ti panangayawan kadagiti taraken iti kuaderno. 89
4. Dumngeg iti zookeeper, veterinarian wenno siasinoman nga agtartaraken ti ayup bayat ti panangipalawagna ti umno a panangtaraken ti ayup. Mabalin met nga agbuya ti video clip maipapan iti panagtaraken ti ayup. 5. Ilista dagitoy iti kuaderno. 6. Damagen iti eksperto ti ayup no umno ti panangaywan ti grupoyo kadagiti tarakenyo. Saludsoden met no apay a rumbeng dagitoy nga aramiden. Isurat dagiti sungbat iti table iti baba. Taraken Umno a Panangaywan ti Taraken Rason 7. Mangaramid ti ababa a surat a para iti gayyemmo maipapan iti tarakenmo ken no kasano ti panangaywanmo iti daytoy. No awan ti tarakenmo, panunotem ti ayup a kayatmo a taraknen. Tarabay a Saludsod Apay a rumbeng nga agannad iti panangaywan kadagiti tarakennga ayup? 90
Daytoy a Kapitulo ket maipapan kadagiti mulmula. Napalawlawantayo kadagiti mulmula nga addaan biag. Addaan dagitoy kadagiti napapateg a paset kas kadagiti ramut, bulong, puon, bunga ken sabong. Paliiwentayo dagiti mulmula iti aglawlawtayo. Inaganantayo ken ammuentayo dagiti maipaayda kadagiti dadduma a bambanag nga adaan biag. Adda dagiti nadumaduma a wagas a panangataripato kadagiti mulmula a mapagpapatangan iti daytoy a Kapitulo. Leksion 1: Panangbigbig kadagiti Mulmula ken dagiti Pasetda Aramiden 1: Mulmula iti Aglawlawmo Panggep 1. Mabigbig dagiti mulmula iti hardin. 2. Mabigbig dagiti paset ti mulmula. Aramaten Mulmula iti hardin Addang Paset A. Mula a Kamatis (Kas pagarigan, nayonan pay ti dua a mula iti hardin) 1. Kitaen ti mula a kamatis iti baba. 2. Inaganan dagiti paset ti mula a naikkan ti numero. Isurat ti sungbat iti sabali a papel. Kapitulo 3: Mulmula 91
Paset B. Paset dagiti Mulmula 3. Kitaen dagiti mulmula iti hardin ti pagadalan. a. Agpada kadi ti paset dagiti mulmula iti hardin ken ti paset ti mula a kamatis? 4. Mangpili ti tallo a kita ti mulmula iti hardin. Isurat ti nagan dagitoy iti table. 5. Paliiwen dagiti nadumduma a paset ti tunggal mula. 6. Sakaren ti table iti baba iti sabali a papel. Ikkan ti tsek () ti umno a batog iti baba no ti paset ti mula ket adda iti tunggal kadagiti napilim a mula. Paset dagiti Mulmula a Napaliiwyo kadagiti Tallo a Mulmula Nagan ti Mula Ramut Stem Bulong Sabong Prutas 1 2 3 4 92
7. Adda kadi kadagiti tallo a mulmula dagiti amin a paset ti mula? Tarabay a Saludsod Mainaganam kadi dagiti mulmula iti dalanmo a mapan iti pagadalan? Leksion 2: Agpapada ken Agduduma a Mulmula Aramiden 1: “Awan ti dua a mula nga eksakto nga agpadpada” Panggep Mapagdididlig dagiti paset dagiti nadumaduma a mulmula. Aramaten mulmula iti hardin Addang 1. Mangpili ti dua a kita ti mulmula iti hardin ti pagadalan. Kasapulan a nataengan dagitoy a mulmula. 2. Paliiwen ti puon ti tunggal mula. Sakaren ti table iti baba iti sabali a papel ken irekord ti napaliiwyo. Puon ti Dua a Kita ti Mula Nagan ti Mula Puon Agtubo nga agpangato, agkarayam wenno agkalatkat Nalamuyot (mabakkog)wenno natangken (Saan a mabakkog) 93
4. Paliiwen ti sukog, maris ken ungto dagiti bulbulong. Mangdrowing ti sukog ti maysa a bulong iti table iti baba. Marisan ti bulong batay kadagiti maris a napiliiwmo. Bulbulong ti Dua a Kita ti Mula Nagan ti mula Bulong 5. Paliiwen ti sabong (no adda) ti mulmula. 6. Irekord iti table iti baba ti napaliiwmo. Sabsabong ti Dua a Kita ti Mula Nagan ti Mula Sabong Maris Agtubo kadi a saggaysa? Agtubo kadi nga adu? a. Batay iti napaliiwyo, ania ti makunam maipapan kadagiti paset ti nadumaduma a mulmula? 94
Leksion 3: Usar dagiti Nadumaduma a Paset dagiti Mulmula Aramiden 1: Adda usar dagiti nadumaduma a paset dagiti mula Pangep Maibaga ti pattapatta maipapan kadagiti usar ti nadumaduma a paset ti mula Aramaten Ladawan ti mula a saba wenno sibibiag a mula Addang 1. Kitaen ti mula a saba iti hardin, arubayan ti pagadalan wenno iti ladawan. 2. Sungbatan dagiti sumaganad saludsod iti papelmo. bulong ramut puon sabong bunga 95
a. Ania a paset ti mula a saba ti mangtengngel ti daytoy iti daga? b. Ania a pasetna ti mangpatakder a nasayaat iti daytoy? c. Ania a pasetna ti agaramid ti taraonna? d. Ania a pasetna ti agbalin a bunga? e. Ania a pasetna ti mangsagepsep ti danum ken mineral iti daga? f. Ania a pasetna ti mangipan ti danum ken mineral manipud iti ramut nga agturong kadagiti dadduma a paset? Leksion 4: Bambanag a Maited ti Mulmula Aramiden 1: “Nakakaskasdaaw a Mulmula Panggep 1. Mabigbig dagiti bambanag nga aggapu iti mulmula 2. Mabigbig dagiti nadumaduma nga usar ti mulmula Aramaten Pudpudno wenno ladawan ti mulmula, pinggan, manga, itlog, kaldero, niog, papel, kayo a tugaw, kapas, asin Addang 1. Ikabil ti [] ti papelmo no ti banag ket naggapu wenno naaramid manipud iti mulmula. Ikabil ti [X] no saan a naggapu wenno naaramid manipud iti mulmula. 96
Manipud kadagiti sungbat iti addang 1, mangsurat ti dua nga usar ti mulmula iti papel. 1. 2. Tarabay a Saludsod Adda kadi dagiti bambanag iti pagtaenganyo a naggapu iti mulmula? plate mango eggs paper coconut metal pot wood chair cotton salt pinggan mangga itlog asin kapas tugaw a kayo papel iniog kaldero 97
Aramiden 2: Mulmula a Makadangran ti Tattao Panggep 1. Mabigbig dagiti mulmula a makadangran ti tattao. 2. Maibaga ti pattapatta nga adda dagiti mulmula a napateg iti tattao ken mulmula a makadangran ti tattao Aramaten Ladawan dagiti makadangran ken saan a makadangran a mulmula Addang 1. Saludsoden dagiti nagannak, dadduma a kabbalay, wenno kaarruba dagiti sumaganad: a. Ania dagiti dadduma a mulmula a makadangran ti tattao? Apay a makadangran dagitoy? b. Adda kadi dagiti mulmula a makadangran ngem makatulong met iti tattao? 2. Sakaren iti papel dagiti table iti baba ken isurat ti sungbat dagitoy. Makadangran a Mulmula Nagan ti Mula Paset ti Mula Apay a Makadangran daytoy? 98
Mulmula a Makadangran ngem Makatulong Nagan ti Mula Paset ti Mula Apay a Makatulong Daytoy? Apay a Makadangran Daytoy? Tarabay a Saludsod Adda kadi dagiti mulmula a makadangran ngem makatulong met? Leksion 5: Dagiti Umno a Wagas a Panangtaripato kadagiti Mulmula Aramiden 1: “Taripatuentayo dagiti Mulmula” Panggep 1. Maibaga ti pattapatta no kasano ti panangtaripato kadagiti mulmula 2. Makaibaga kadagiti wagas ti panangaywan ti mulmula Aramaten Video clip dagiti wagas ti panangtaripato ti mulmula Addang 1. Mingmingan ti tunggal ladawan. a. Ania ti ar-aramiden ti ubing iti mula? b. Nasayaat kadi daytoy nga aramid? Ilawlawag. 99
c. Ania ti ar-aramiden dagiti dua nga ubbing iti mula? d. Nasayaat kadi daytoy nga aramid? Ilawlawag. e. Ania ti ar-aramiden ti ubing iti mula? f. Nasayaat kadi daytoy nga aramid? Ilawlawag. g. Ania ti ar-aramiden ti ubing iti mula? h. Nasayaat kadi daytoy nga aramid? Ilawlawag. 100
i. Ania ti ar-aramiden dagiti dua nga ubbing iti mula? j. Nasayaat kadi daytoy nga aramid? Ilawlawag. Tarabay a Saludsod Kasano ti panangtaripatom ti mulmula idiay balayyo ken iti pagadalan? Leksion 6: Pakailasinan kadagiti Bambanag nga Addaan Biag ken Bambanag nga Awanan Biag Aramiden1: Bambanag nga Addaan Biag ken Bambanag nga Awanan Biag Panggep 1. Mabigbig dagiti pakailasinan dagiti bambanag nga addaan biag ken bambanag nga awanan biag 2. Mabigbig ti nagdumaan dagiti bambanag nga addaan biag ken bambanag nga awanan biag Aramaten Ladawan dagiti bambanag nga addaan biag 101
Addang 1. Kitaen dagiti ladawan. 2. Ibaga dagiti pakailasinan ti tunggal ladawan iti baba babaen ti panangsungbat ti WEN wenno SAAN kadagiti saludsod iti tunggal batog. 3. Isurat ti sungbat iti papel. Banag Pakailasinan kadagiti Bambanag nga Addaan Biag Dumak-kel kadi? Makapa- adu kadi? Makagu-nay kadi a bukbu- kodna? Umang- anges kadi? Kasapulan- na kadi ti taraon? 102
• Ania dagiti pakailasinan kadagiti bambanag nga addaan biag? • Ania dagiti pakailasinan kadagiti bambanag nga awanan biag? 3. Grupuen dagiti bambanag iti bilang 2 babaen ti panangisurat ti naganda iti umno a batog a kas iti baba. Aramiden daytoy iti papel. Bambanag nga addaan biag Bambanag nga awanan biag 103
Tarabay a Saludsod Ania dagiti nagdudumaan dagiti bambanag nga addaan biag ken awanan biag? Leksion 7: Panangidilig kadagiti Bambanag nga Addaan Biag ken Bambanag nga Awanan Biag Aramiden 1: “Sika kadi ket Addaan Biag wenno Awanan Biag” Panggep Mapagdilig dagiti bambanag nga addaan biag ken awanan biag. Aramaten: Ladawan wenno pudpudno a bambanag nga addaan biag ken awanan biag. Addang 1. Kitaen dagiti ladawan. 2. Ikkan ti tsek () ti ladawan ti banag nga addaan biag ket ekis (X) ti awanan biag. 3. Isurat dagiti sungbat iti papel. Bambanag nga Addaan ken Awanan Biag 3 2 1 104
• Ania dagiti bambanag nga addaan biag? • Ania dagiti bambanag nga awanan biag? Kapitulo 4: Puli, Tawid ken Naggigidiatan Daytoy a Kapitulo ket maipapan ti ayup ken mulmula a makapaadu iti kapadpadada. Adda dagiti pisikal a talugading a pagpapadaaan ti maysa a grupo ti tattao. 9 8 7 10 11 12 6 5 4 105
Leksion 1: Panagpaadu dagiti Ayup ken dagiti Matawidda a Kababalin Aramiden 1 : “Nanang, Tatang ken Annak” Panggep Maibaga ti pattapatta a makapaadu dagiti ayup ti padada Aramaten Ladawan/video clips dagiti ayup nga addaan annak Addang 1. Inaganan dagiti ayup iti baba. 2. Pagparisen ti ayup iti kannigid ken iti annakna . 3. Isurat iti papel ti letra ti sungbat. ____ 1. a. ____ 2. b 106
____ 3. c. ____ 4. d. Kitaen ti drowing dagiti ayup iti baba. Bigbigen ti tunggal ayup ket isurat ti naganna iti papel. Ayup A Ayup B 107
Tarabay a Saludsod Ti Ayup A kadi ket anak ti Ayup B? Apay? Leksion 2: Panagpaadu dagiti Tattao ken dagiti Matawidda a Kababalin Aramiden 1: Pisikal a Kababalin dagiti Tattao manipud iti Nadumaduma nga Etniko Panggep Maibaga ti pattapatta nga adda dagiti pisikal a kababalin a pagpapadaan ti maysa a grupo ti tattao Aramaten Ladawan ti grupo nga etniko Addang 1. Ipakita ti ladawan iti baba ti sumagmamano nga ubbing a Filipino. 108
a. Ania a pisikal a kababalin ti adda kadagitoy nga ubbing? 2. Kitaen ti drowing iti baba. b. Ania a pisikal a kababalin ti adda kadagitoy nga ubbing? c. Ania a pisikal a kababalin ti nagdudumaan ti tunggal ubing iti drowing? Tarabay a Saludsod Makaitedka kadi ti pagarigan ti dadduma pay a grupo ti tattao nga addaan ti agpapada a pisikal a kababalin? Aramiden 2: Pisikal a Kababalin dagiti Ayup nga adda iti Maysa a Grupo Panggep Maibaga ti pattapatta nga adda dagiti pisikal a kababalin a pagpapadaan dagiti ayup nga adda iti agpada a grupo. Aramaten Ladawan ti nadumaduma a kita ti aso 109
Addang Kitaen dagiti drowing ti nadumaduma a kita ti aso iti baba. a. Ania a pisikal a kababalin ti agpapada kadakuada? Mangted ti tallo. Tarabay a Saludsod Mangsurat ti tallo a piskal a kababalin ti ayup iti papel. Leksion 2: Panagpaadu ti Mulmula Aramiden 1: Mulmula nga Agtubo manipud iti Bukbukel Panggep Maibaga ti pattapatta a makapaadu ti mulmula ti kapadpadada Aramaten Bukel ti balatong, 3 a kayo a kahon/3 a lata 110
Addang Paset A Ania ti mapasamak no agmulaka ti bukel ti balatong iti daga? Isuratmo ti pugtom iti Kahon A. 1. Mangikabil ti bukbukel ti balatong iti bassit a container nga adda dagana. 2. Sibugan ti bukbukel. 3. Paliiwen dagiti bukbukel iti sumaruno nga aldaw. Paset B Paliiwen dagiti bukbukel ti manga a naimula iti napalabas nga aldaw. a. Ania ti napasamak iti bukbukel ti balatong? Idrowing ti napaliiwmo iti Kahon B. Ania ti napasamak iti bukbukel ti balatong kalpasan ti maysa a bulan. Idrowing ti pugtom iti Kahon C. Kahon A Kahon B Kahon C Aramiden 2: Agtubtubo a Mula manipud iti Nadumaduma a Paset ti Mula Panggep Maibaga ti pattapatta a dagiti mulmula ket makapaaduda ti kapadpadada. 111
Aramaten Mula a katakataka Addang 1. Paliiwen ti natangkenan a bulong ti mula a katakataka. Kitaen ti murdong ti bulong. a. Ania ti agtubtubo iti murdong ti bulong? b. Paset pay kadi daytoy ti mula wenno baro a mula daytoyen? Apay a nakunam dayta? 2. Kitaen dagiti babassit a nagtubo a mulmula iti murdong ti bulong. c. Kapadpada kadi ti “nagannak” mula ti katakataka? Apay a nakunam dayta? 3. Kitaen ti drowing ti mula nga agave. Mula a katakataka 112
d. Ania ti usar ti natirad a bulongna? e. Kapadpada kadi daytoy ti “nagannak” nga agave a mula? Apay a nakunam dayta? Tarabay a Saludsod Malaksid iti mula a katakataka, adda kadi pay dagiti mulmula nga agtubo kadagiti sabali pay a paset ti mula? Daytoy a Kapitulo ket maipapan kadagiti aramid maipanggep iti pisikal ken biolohikal a mangbukbukel ti aglawlaw a maaw-awagan ti ecosystem. Mabigbig dagiti kangrunaan a kasapulan dagiti tattao, ayup, ken mulmula, ti pakainaigan dagiti bambanag nga addaan biag iti ecosystem, dagiti bambanag a kasapulantayo iti aglawlaw, ken ti panangaywan ken pananginut kadagiti bambanag iti aglawlaw. Leksion 1: Kangrunaan a Kasapulan dagiti Tattao, Ayup, ken Mulmula Aramiden 1: “Ania dagiti Kasapulan tapno Agbiagtayo?” Panggep 1. Mabigbig dagiti kangrunaan a kasapulan ti tattato, ayup ken mulmula. Aramaten Ladawan/video clip dagiti kangrunaan a kasapulan dagiti tattao, ayup ken mulmula Kapitulo 5: Ecosystem 113
Addang 1. Isurat ti [] no kasapulan dagiti tattao, ayup, wenno mulmula dagiti adda iti table iti baba: Kasapulan Tao Ayup Mula Taraon Danum Angin Lugar Abbong ti bagi 2. Aramiden dagiti nakalista iti umuna a batog. Isurat dagiti sungbat iti papel. a. Ania dagiti aramid a kadawyan kadagiti tattao, ayup ken mulmula? b. Agpapada kadi ti angin nga ang-angsen dagiti tattao, ayup ken mulmula? Pangalaanda ti angin nga iyang-angesda? c. Agpapada kadi ti taraon a kankanen dagiti tattao, ayup ken mulmula? Pangalaanda kadagiti taraon a kankanenda? d. Agpapada kadi ti danum nga in-inumen dagiti tattao, ayup ken mulmula? Pangalaanda ti danum nga in-inumenda? e. Agpapada kadi ti pagnanaedan dagiti tattao, ayup ken mulmula? Makitam kadi dagitoy a pagnanaedan iti maymaysa nga aglawlaw? Tarabay a Saludsod Ania pay dagiti bambanag a kasapulan dagiti tattao? Leksion 2: Dagiti Bambanag a Kasapulantayo Manipud iti Aglawlaw Aramiden 1: “Ania dagiti Kasapulantayo a Maala iti Aglawlaw?” 114
Panggep 1. Mabigbig dagiti maited ti aglawlaw a kasapulan dagiti bambanag nga addaan biag . 2. Maipalawag no kasano nga agdepdepende dagiti bambanag nga addaan biag iti aglawlaw tapno maaddaanda kadagiti kangrunaan a kasapulanda. Aramaten sun headband, rain headband, plant headband, rice plant headbands, caterpillar headband, chicken headbands, cutouts of palay grains, colored construction paper Addang 1. Urayen ti printout nga ited ti manursuro. 2. Koloran ti printout. Kalpasan a nakoloran ti printout, gettengen ti ladawan ket idikket daytoy iti namaris nga strips ti construction paper. 3. Tulongannaka ti manursuro a manggetteng kadagiti strips ken mangi-staple kadagiti dua nga ungtona. 4. Ikabilmo ti headband ket makiaabay kadagiti kagrupom basar ti pakaibilangam nga organism. 5. TI grupo ti Pagay ti agyan iti sango a sarunuen ti Igges ken Billit. 6. Denggen ti direksion nga ibaga ti manursuro. 6.1 Ti manursuro ti agbalin nga Init. Sanguen ti manursuro dagiti ubbing nga addaan ti rice headband. Ibagana ti “Siak ti init. Tultulongak nga agtubo dagiti mulmula.” 6.2 Agtakder dagiti ubbing nga addaan ti rain headband ket siboganda dagiti pagay babaen ti panangigunayda kadagiti ima ken ramayda a kasla tudo. Ibagada ti “Dakami ti tudo. Siboganmi dagiti mulmula. Tulongan ti danum dagiti mulmula a dumakkel.” 115
6.3 In-inut a tumakder dagiti ubbing nga addaan ti rice headbands a kas dumakdakkel a mulmula. Ipayapayda dagiti cutouts ti pagay ket ibagada ti “Kasapulanmi ti init ken danum. Tultulongandakami dagitoy a dumakkel.” 6.4 Tumakder dagiti ubbing nga addaan ti caterpillar headbands ket ibagada ti “Mabisinkami. Masapul a mangankami. Kanenmi dagiti pagay.” Umasidegda kadagiti pagay ket aggunayda a kasla kankanenda dagiti pagay. 6.5 Tumakder dagiti ubbing nga addaan ti chicken headbands ket ibagada ti “Mabisinkami. Masapul a mangankami. Kanenmi dagiti pagay. Kanenmi dagiti igges.” Umasidegda kadagiti pagay ken igges ket aggunayda a kasla kankanenda dagiti pagay ken igges. 6.6 Tumakder dagiti dadduma nga ubbing nga awan ti headband-da ket ibagada ti “Mabisinkami. Masapul a mangankami. Kanenmi dagiti pagay. Kanenmi dagiti manok.” Umasidegda kadagiti pagay ken manok ket aggunayda a kasla kankanenda dagiti pagay ken manok. 7. Sungbatan dagiti sumaganad a saludsod a. Ania dagiti bambanag nga ited ti aglawlaw kadagiti tattao, ayup ken mulmula? b. Ania ti mapasamak kadagiti tattao, ayup, ken mulmula no awan ti init? c. Ania ti mapasamak kadagiti tattao, ayup, ken mulmula no awan ti danum? d. Ania ti mapasamak kadagiti tattao ken ayup no awan ti mulmula? e. Ania ti mapasamak iti aglawlaw no awan ti tattao, ayup, ken mulmula? 116
Leksion 3: Panangin-inut ken Panangaywan iti Aglawlaw Aramiden 1: Aywanan ti Aglawlaw Panggep Maipalawag a nasken nga in-inuten ken aywanantayo ti aglawlawtayo. Aramaten Ladawan ti aglawlaw Addang 1. Kitaen ti ladawan iti baba. 2. Ilista dagiti bambanag a makadangran kadagiti ayup ken mulmula. 3. Sungbatan dagiti sumaganad a saludsod iti papel. a. Ania dagiti bambanag nga ar-aramiden dagiti tattato a makadangran kadagiti ayup ken mulmula? b. Ania ti mapasamak no itultuloytayo ti agpukan ti adu a kaykayo? c. Ania ti mapasamak no saantayo nga aywanan ti angin? d. Ania ti mapasamak no saantayo nga aywanan ti daga? e. Ania ti mapasamak no saantayo nga aywanan dagiti paggapuan ti danum nga inumentayo ken dagiti nadumaduma a porma ti danum? 117
Tarabay a Saludsod Ania dagiti bambanag nga ar-aramiden dagiti tattao a makadangran kadagiti tattao ken mulmula? 118
YUNIT 3: Puersa, Gunay ken Enerhia 119
Daytoy ket maipapan kadagiti nadumaduma a wagas ti panangiladawan kadagiti aggunggunay a bambanag. Dagiti sumagmamano a wagas ti pananggunay ti bambanag ket babaen ti panangiduron, panangguyod, panangiduron, pangibato, panangkugtar, panangipasa, panangpuyot, ken panangitinnag kadakuada. Ngem no kitaem a nasayaat dagiti wagas ti pananggunay kadagiti bambanag, mabalinda a magrupo laeng iti dua – panangiduron ken panangguyod. Ti puersa ket maiyam- ammo a kas duron ken guyod. Ti puersa ti mangpagunay ti maysa a banag. Iti panangiladawan ti panaggunay ti maysa a banag, ti panagusar ti maysa a banag a kas pagbasaran ket mapatalged tapno maited ti eksakto a lugar ti banag. Magaraw ti danum ti maysa a banag. Ti magnet ket addaan ti dua a polo. Agdekket dagiti agsupadi a polo idinto nga aginnaddayo met dagiti agpada a polo. Magunay met ti magnet ti maysa a banag. No ti maipakat ti puersa iti maysa a banag, mabalin nga aggunay daytoy ti napardas wenno nainayad, pasango wenno palikod, mabennat wenno kumsen. Leksion 1: Panangiladawan ti posision ti maysa a banag batay iti maysa met laeng a banag Aramiden 1: Ania ti posisionko? Panggep Mailadawan ti posision ti banag batay iti sabali a banag. Kapitulo 1: Aggunggunay a Bambanag 120
ngato likod kanawan lamisaan kabinet sirok sango kanigid ubing Aramaten Pudno a bambanag a kas iti lamisaan, kabinet, bola, ruangan, lobo Addang 1. Isurat iti umno a sao a mangiladawan ti posision ti banag, ayup wenno tao iti tunggal retrato. Pilien manipud iti listaan dagiti sasao iti kahon. Aramiden daytoy iti kuaderno. a. Adda ti libro iti _____________ ti ___________. b. Adda ti bola iti _____________ ti _____________. 121
Adda ti ubing iti _____________ ti _____________. c. Adda ti pusa iti ____________ ti_____________. d. Ig-iggaman ti ubing dagiti lobo iti__________ nga imana. 122
Aramiden 2: Kasanom nga ammo a ti maysa a banag ket naggunay? Panggep Mailadawan ti ayan ti maysa a banag kalpasan a nagunay Aramaten meter stick, ay-ayam a kotse Addang 1. Babaen ti panangusar iti tisa, mangdrowing ti uged iti maysa a sikigan ti lamisaan. Markaan daytoy nga uged a kas “Pangrugian.” 2. Ikabil iti ay-ayam a kotse iti bangir ti uged a kas naipakita iti baba. 3. Iduron iti apagapaman ti ay-ayam a kotse. 4. Markaan ti nagsardengan ti ay-ayam a kotse. PANGRUGIAN PAGSARDENGAN PAGRUGIAN 123
5. Babaen ti panangusar ti meter stick, rukoden ti kaadayo manipud iti nagrugian ti uged agpatingga iti nagsardengan ti ay-ayam a kotse. a. Sadino ti ayan ti ay-ayam a kotse sakbay a naiduron? b. Kasano ti kaadayo ti immakaran ti kotse? c. Sadino ti ayan ti ay-ayam a kotse kalpasan a naiduron? d. Ania nagbasaram a banag no apay nga immakar ti ay-ayam a kotse? Tarabay a Saludsod Magunaymo kadi ti maysa a banag no saanmo nga iduron? Aramiden 3: Kasanom a mapagunay dagiti bambanag? Panggep 1. Mailadawan dagiti nadumaduma a panangpagunay kadagiti bambanag Aramaten Naduduma a bambanag (pagarigan: pagborar, lapis, kuaderno, tulbek, sinsilio) meter stick PAGRUGIAN PAGSARDENGAN 124
Addang 1. Mangala ti lima a babassit a bambanag iti bag-mo. Ikabil dagitoy iti lamisaan. 2. Paggunayen ti tunggal banag. Padasen ti nadumaduma a wagas ti panangpagunay ti banag. 3. Isurat iti table dagiti nadumaduma a wagas ti panangpagunay kadagiti bambanag. Aramiden daytoy iti papel. Nadumaduma a Wagas ti Panangpagunay kadagiti Bambanag Banag Kasano a napagunayko ti banag? Pagarigan: pagborar Panangiduron babaen ti ramay Panangingato babaen ti ima 1. 2. 3. 4. 5. Tarabay a Saludsod Ania dagiti nadumaduma a wagas ti panangpagaraw kadagiti bambanag? Aramiden 4: Panagaramid ti Wind Wheel Panggep 1. Mailadawan no kasano a magunay ti angin dagiti bambanag. 2. Makaaramid ti wind wheel 125
Aramaten lapis nga adda pagborarna, papel pangipit ti papel, tape Addang 1. Mangaramid ti wind wheel. Kitaen ti dagiti addang iti baba no kasano ti panagaramid ti wind wheel. - Babaen ti panangiggem laeng ti apputanna, patayyeken iti wind wheel. Padasen ti nadumaduma a wagas ti panangpatayyek iti daytoy. - Ania dagiti nadumaduma a wagas ti panangpatayyek ti wind wheel? a. Ania ti nangpatayyek iti wind wheel? 2. Kitaen ti aglawlaw ti siled. b. Ania dagiti sabali pay a bambanag a mapagunay ti angin? Tarabay a Saludsod Ania dagiti nadumaduma a wagas a panangpatayyek ti windwheel? 126
Aramiden 5: Panagaramid ti Barangay a Papel Panggep 1. Mailadawan no kasano a magunay ti danum dagiti bambanag. 2. Makaaramid ti barangay a papel Aramaten palanggana nga adda danumna, papel, tape Addang 1. Mangaramid ti barangay a papel. Kitaen iti baba dagiti addang iti panagaramid ti barangay a papel. 2. 127
2. Iggaman ti barangay a papel, pagtapawen daytoy iti sangapalanggana a danum. Padasen ti nadumaduma a wagas ken isurat dagitoy iti kuaderno. a. Ania dagiti nadumaduma a wagas ti panangpagunay ti barangay a papel iti danum? b. Ania ti manggunggunay iti barangay a papel? Tarabay a Saludsod Kasano ti panagaramid ti barangay a papel? Leksion 2: Panangiladawan ti Lugar dagiti Bambanag kalpasan a Nagunay Aramiden 1: Paggunayen! Panggep 1. Mailadawan no kasano a mapagunay ti magnet dagiti bambanag 2. Mabigbig dagiti bambanag a mapagunay ti magnet. Aramaten paperclip (landok), magnet, kardboard (15 cm x 15 cm), nadumaduma a bambanag , agduduma a bambanag (ipit ti buok, thumbtacks, babassit a lansa, round fastener, pagburar, krayola, tansan) Addang 1. Mangikabil ti paper clip iti rabaw ti karton. 2. Iggaman ti magnet iti sirok ti maysa a kardbord. Garawen ti magnet. a. Ania ti napasamak iti paper clip? 128
3. Padasen ti mangikabil ti sabali a bambanag iti rabaw ti kardbord. Paggunayen ti tunggal maysa. 4. Iti kuaderno, sakaren ti table ken isurat ti nagan dagiti bambanag nga ingkabilmo iti kardbord iti Batog A ken ti saludsod iti Batog B. A Banag B Naggaraw kadi iti banag? Paper clip Wen b. Ania dagiti bambanag a napagaraw ti magnet? c. Ania a klase ti material dagiti bambanag a mapagaraw ti magnet? Aramiden 2: Dumket wenno Umadayo? Panggep 1. Mabigbig dagiti polo ti magnet 2. Mapattapatta nga adda dua a polo ti magnet 3. Maibaga nga aginnaddayo dagiti agpada a polo ket agdekket met dagiti saan nga agpada a polo. 4. Maibaga ti pattapatta a ti pigsa ti magnet ket adda kadagiti polo. Aramaten paperclips (landok), bar magnet 129
Addang 1. Mangikabil ti bar magnet iti kahon a napno ti paper clips. 2. Ingato ti bar magnet. Sungbatan dagiti saludsod iti kuaderno. a. Dimket kadi dagiti paperclips “stick” iti bar magnet? b. Ania a paset ti magnet ti dimketan dagiti paperclips, iti tengnga ti magnet wenno iti polo? c. Ania ti ipakpakita daytoy maipapan iti pigsa ti magnet? 3. Mangala iti dua a bar magnets. Ikabil ida iti agduma a puesto. d. Nagdekket wenno naginnadayo kadi dagiti dua a magnet? Idrowing ti posisionda iti baba. e. Kaano nga naginnaddayo dagiti dua a magnet? Idrowing ti posisionda iti baba. Aramiden 3: Ready, Set, Go! Panggep 1. Mailadawan dagiti nadumaduma a wagas ti panangpagunay ti ay-ayam a kotse. 2. Mabigbig dagiti bambanag a makapagpagunay iti ay- ayam a kotse. Aramaten ay-ayam a kotse, magnets, pa-id 130
Addang 1. Adda ay-ayam a kotse ti tunggal grupo para iti linnumbaan. (Isagana a sigud dagiti ay-ayam a kotse.) 2. Adda uppat a linnumbaan. Linnumbaan 1: Maysa a miembro iti tunggal grupo ti mangiduron iti ay-ayam a kotse manipud iti pagrugian nga uged agpatingga iti pagturposan nga uged. Ti umuna a kotse a makadanon iti pagturposan nga uged ket isu ti mangabak. Linnumbaan 2: Maysa a miembro iti tunggal grupo ti mangguyod iti ay-ayam a kotse manipud iti pangrugian nga uged agpatingga iti pagturpusan nga uged. Iti muna a kotse a makadanon iti pagturposan nga uged ket isu iti mangabak. Linnumbaan 3: Maysa a miembro iti tunggal grupo ti mangpa-id iti ay-ayam a kotse manipud iti pagrugian nga uged agpatingga iti pagturposan nga uged. Ti umuna a kotse a makadanon iti pagturposan nga uged ket isu ti mangabak. Linnumbaan 4: Igalut ti magnet iti ay-ayam a kotse. Maysa a miembro iti tunggal grupo ti agusar ti magnet a magiduron iti kotse babaen ti panangikabil ti magnet a naigalut iti ay- ayam a kotse. Saan a rumbeng nga agdekket dagiti magnet. Ti umuna a kotse a makadanon iti pagturposan nga uged ket isu iti mangabak. a. Kasanom a napagaraw ti ay-ayam a kotse? Ilista amin dagitoy iti kuaderno. Tarabay a Saludsod Adda kadi ay-ayammo a kotse sadiay balayyo? Kasano ti panangpagunay mo iti daytoy? 131
Leksion 3: Nadumaduma a Wagas ti Pananggunay ti Bambanag Aramiden 1: Napardas wenno Nainayad; Agpasango wenno Agpalikod Panggep 1. Mailadawan ti gunay ti banag a kas napardas wenno nainayad 2. Mailadawan ti garaw ti banag a kas agpasango wenno agpalikod. Aramaten 2 nga ay-ayam a kotse Addang 1. Markaan dagiti ay-ayam a kotse a kas “1” ken “2”. 2. Markaan iti uged a pangrugian iti suelo. 3. Ikabil dagiti dua a kotse iti bangir ti uged a pangrugian. 4. Mangrukod ti 1 a metro manipud iti uged a pangrugian. Agdrowing ti uged. 1. 5. Iduron iti apagapaman ti maysa nga ay-ayam idinto a napigpigsa ti panangiduron iti maysa. Paliiwen dagitoy. Isurat ti napaliiwmo iti kuaderno. pangrugian 1-m a linia 132
6. Ania kadagiti dua nga ay-ayam a kotse ti immuna a nakadanon iti 1 a metro nga uged? a. Ania kadagiti dua nga ay-ayam a kotse ti naparpardas ti tarayna? Apay? b. Ania ti inaramidmo tapno mapataray a napardas ti ay-ayam a kotse? c. Ania iti inaramidmo tapno mapataray a nainayad ti ay-ayam a kotse? d. Idi iduronyo ti ay-ayam a kotse, nagpasango wenno nagpalikod kadi daytoy? e. Ania iti aramidenyo tapno mapataray a pasango wenno patalikod iti ay-ayam a kotse. Tarabay a Saludsod Napadasanyo kadin ti naglilinnumbaan ti ay-ayam a kotse? Kasano ti panangrukodyo ti kaadayo Aramiden 2: Mabennat wenno Kumsen? Panggep 1. Mailadawan no kasano a mabennat wenno kumsen ti sumagmamano a bambanag. 2. Mainaganan dagiti bambanag a mabalin a mabennat wenno kumsen. Aramaten Garter, lastiko/goma Addang 1. Tunggal miembro iti grupo ket rumbeng nga adda lastikona. Masapul a nadumaduma ti maris ti tunggal maysa. 133
2. Iposision dagiti miembro ti grupo ti bagida iti likod ti namarkaan nga uged. 3. Bennaten ti lastiko babaen ti ramaymo. Aggigiddan nga ibbatan ti lastiko. Sungbatan dagiti saludsod iti kuaderno a. Ania ti napasamak iti lastiko idi inibbatam? b. Makinlastiko ti kaadayuan ti nakaipalladawanna manipud iti uged? c. Makinlastiko ti kaasitgan ti nakaipalladawanna manipud iti uged? d. Ania dagiiti dadduma pay a bambanag a mabalin a bennaten a kas lastiko? Manginagan ti dua. 4. Ita, usaren ti garter. Paatiddogen ti garter. e. Kasanom a napatiddog ti garter? 5. Paababaen ti garter. f. Kasanom a napaababa ti garter? g. Ania dagiti dadduma pay a bambanag a mabalin a kumsen? Manginagan ti dua. Tarabay a Saludsod Agay-ayamkayo kadi ti Chinese Garter? Kasano ti panangpaatiddog ken panangpaababa? 134
Daytoy a Kapitulo ket maipapan iti nadumaduma a paggapuan ti lawag, pananggrupo iti natural ken artipisial, ti kinapateg dagitoy iti inaldaw a panagbiag, ken dagiti umno a wagas ti panangusar iti daytoy. Leksion 1: Dagiti Paggapuan ti Lawag Aramiden 1: Ti Nakakaskasdaaw a Lawag Panggep 1. Mabigbig dagiti paggapuan ti lawag 2. Magrupo dagiti natural ken artipisial a paggapuan ti lawag Aramaten Flashlight, candela, bombilia, ladawan ti beggang, init, bulan Addang 1. Ipakpakita dagiti ladawan iti baba dagiti paggapuan ti lawag. 2. Isurat iti kuaderno ti nagan dagitoy a bambanag a paggapuan ti lawag. a. b. Kapitulo 2: Lawag ken Pudot 135
3. Inaganan dagiti dadduma a paggapuan ti lawag malaksid kadagiti naited nga immuna. Isurat dagitoy iti kuaderno. Grupuen dagiti sungbat iti addang 2 ken 3 iti table iti baba. Mabalin nga aggapu ti lawag manipud iti artipisial paggapuan. Dagiti natural a paggapuan ket isu dagiti masarakan iti aglawlaw. Dagiti artipisial a paggapuan ket isu dagiti inaramid ti tattao. Aramiden daytoy iti kuaderno. Natural a paggapuan ti lawag Artipisial a paggapuan ti lawag Tarabay a Saludsod Ania ti nakaidumaan ti natural a lawag iti artipisial a lawag? c. d. e. f. 136
Aramiden 2: Dagiti Usar ti Lawag Panggep Mabigbig dagiti usar ti lawag Aramaten Tennis racket, shuttlecock, net Addang 1. Kitaen dagiti ladawan ken sungbatan dagiti saludsod iti kuaderno.. a. Ania ti ar-aramiden ti ubing? b. Apay a napuntaanna ti shuttlecock? c. Ania ti naggapuan ti lawag a nangtulong kenkuana a makita iti shuttlecock? 137
d. Ania ti ar-aramiden ti ubing? e. Apay a mabasana ti libro? f. Ania ti naggapuan ti lawag a nangtulong kenkuana a makita ti libro? Tarabay a Saludsod Adda kadi pay dagiti dadduma a paggapuan ti lawag? Aramiden 3: Dadduma pay nga Usar ti Lawag Panggep Mabigbig dagiti dadduma pay nga usar ti lawag. Aramaten Nadumaduma a mulmula, ladawan ti traffic light, light house 138
Addang 1. Kitaen dagiti ladawan ken sungbatan dagiti saludsod iti kuaderno. a. Apay a kasapulan ti mula ti lawag? b. Apay a kasapulan ti silaw ti trapiko? c. Apay a kasapulan ti lighthouse? 139
Aramiden 4: Panagannad iti Panangusar ti Lawag Panggep Mabigbig dagiti umno a wagas iti panagusar ti lawag. Aramaten Sunglasses, payong Addang 1. Kitaen dagiti ladawan. 2. Ikkan ti tsek  ti kahon no nasayaat ti aramid ken isurat ti  no saan. Aramiden daytoy iti kuaderno. Panangkita a diretso iti init Panagusar iti sunglasses Panagbasa iti Panagusar ti payong 140
Aramiden 5: Paggapuan ti Pudot Panggep Mabigbig dagit bambanag a makaited ti pudot. Aramaten Ladawan ti init, agburburek a danum iti kaldero a nakasaang iti gas stove, electric toaster, beggang Addang 1. Ipakpakita dagiti ladawan dagiti bambanag a makaited ti pudot. 2. Isurat iti kuaderno ti nagan ti tunggal banag a makaited ti pudot. a. b. c. d. e. f. 141
Tarabay a Saludsod Adda kadi appliances idiay balayyo? Inaganan dagitoy. Aramiden 6: Dagiti Usar ti Pudot Panggep Iladawan dagiti bambanag a maaramat Aramaten Ladawan dagiti usar ti pudot. Addang Kitaen dagiti ladawan. Iladawan no ania ti usar ti pudot iti tunggal ladawan. Isurat ti sungbat iti kuaderno. Trabaho Paggapuan ti pudot Kasano a mausar ti pudot a. b. 142
Aramiden 7: Panagannad iti Panagusar ti Pudot Panggep Mabigbig dagiti bambanag a makaited ti pudot. c. d. e. 143
Aramaten Gloves, ladawan ti napudot a taraon, apoy, Kaldero nga adda agburburek a danumna Addang 1. Kitaen ti ladawan iti baba. 2. Ikkan ti  ti kahon no ti ladawan ket mangipakita ti nasayaat nga aramid ken ikkan ti  no saan. Aramiden daytoy iti kuaderno. Using gloves to handle hot food Turning off the flame of the gas after useN a. b. c. d. Agaramat ti gloves a mangiggem ti napudot a taraon Panangiddep ti apuy ti stove no malpas nga usaren Staying under the sun Touching hot objects Pannaggian iti kainitan Panangiggem ti napudot a bambanag 144
Daytoy a Kapitulo ket maipapan kadagiti nadumaduma a paggapuan ti uni, panagparnuay ti uni, ken panangbigbig ti kinapateg ti uni. Leksion 1: Paggapuan ti Uni Aramiden 1: Uni iti Aglawlawko Panggep Mabigbig dagiti nadumaduma a pagtaudan ti uni. Aramaten Ladawan dagiti bambanag nga addaan ti uni Addang Agtugaw a naulimek iti maysa a minuto ket denggen dagiti uni iti aaglawlawmo. Ilista amin a nangegmo nga uni iti table iti baba. Isurat ti nangeg nga uni ken ti banag a nagtaudanna iti kuaderno. Nangeg nga Uni Ania a banag ti nagtaudan ti uni? Pagarigan: Aw! Aw! Aw! Aso Kapitulo 3: Uni 145
Tarabay a Saludsod Nakangegka kadin ti nadumaduma nga uni kas iti samiweng, pitada ti lugan, boses ti kaiskuelaam, ken uni dagiti nadumaduma nga ayup? Aramiden 2: Nadumaduma a Wagas ti Panagparnuay ti Uni Panggep Mailadawan dagiti nadumaduma a wagas ti panagparnuay ti uni. Aramaten Maracas, gitara, tambor/kahon, sultip Addang 1. Usaren ti tambor, gitara, maracas ken sultip a mangparnuay ti uni. 2. Isurat iti table iti baba no ania ti inaramidmo tapno maparnuaymo dagitoy ti uni. Aramiden daytoy iti kuaderno. Banag Ti inaramidko tapno maparnuay daytoy nga uni maracas 146
tambor gitara Tarabay a Saludsod Napadasanyo kadin ti nagparnuay ti uni dagiti dadduma pay nga instrumento a para musika malaksid kadagiti naipakitan? Aramiden 3: Agaramid ti Bukod a Kazoo! Panggep 1. Makaaramid ti sinan-kazoo 2. Mailadawan no kasano a makaparnuay ti uni babaen ti kazoo Aramaten kardbord, tube manipud iti naibus a tissue, waxed paper, lastiko, natirad a banag 147
Addang 1. Mangikabil ti bassit a kuadrado ti waxed paper iti ungto ti cardboard tube. Galutan daytoy ti lastiko. Abutan ti tube babaen ti natirad a banag. 2. Agdayyeng iti sinan-kazoo. Riknaen ti ungto ti kazoo babaen kadagiti ramay. 3. Takuaten no ania ti mapasamak no kalubam ti tube babaen kadagiti ima. Kalpasanna, kalluban ti abut ti tube. Sige, usaremon ti kazoo! Tarabaya a Saludsod Nagustuannyo kadi ti nangpuyot iti kazoo? Aramiden 4: Usar dagiti Uni Panggep 1. Mailadawan ti usar dagiti uni. 2. Maipakita ti kinapateg ti uni. Aramaten Ladawan ti ambulansia, bumbero, kampana ti simbaan, alarm clock, doorbell. 148
Addang 1. Kitaen dagiti ladawan. Iladawan ti usar ti uni iti tunggal ladawan. Aramiden daytoy iti kuaderno. a.Ania ti usar ti uni ti ambulansia? b.Ania ti usar ti uni a parnuayen dagiti dua nga ubbing? c.Ania ti usar ti uni ti radio? d d.Ania ti usar ti uni ti sultip? e.Ania ti usar ti uni ti relo? f.Ania ti usar ti uni ti trak ti bumbero? 149
Tarabay a Saludsod Ania pay dagiti ammoyo a bambanag nga addaan ti napateg nga uni? y 1: Sources of Electricity Daytoy a Kapitulo ket maipapan kadagiti paggapuan ti kuriente, usar ken kinapateg daytoy iti biagtayo, ken dagiti aramidentayo a panagannad iti panagusar iti daytoy. Leksion 1: Paggapuan ti Kuriente Aramiden 1: Kasano nga Agandar? Panggep Magrupo dagiti bambanag nga agandar babaen ti bateria wenno kuriente. Aramaten Computer, bentilador, telebision, cellphone, ay-ayam a kotse, flashlight, radio Kapitulo 4: Kuriente g.Ania ti usar ti uni ti kampana ti simbaan? h.Ania ti usar ti uni ti doorbell? 150
Addang 1. Kitaen dagiti ladawan. Grupuen dagitoy a kas bambanag a mapaandar babaen ti bateria, kuriente wenno mabalin a bateria ken kuriente. Aramiden daytoy iti kuaderno. 1. Grupuen dagiti bambanag iti table iti baba. Bateria Kuriente Bateria ken kuriente computer mobile phone bentilador ay-ayam a kotse flashlight telebision electric oven radio 151
Tarabay a Saludsod Adda kadi appliances idiay balayyo a mabalin a mapaandar ti bateria ken kuriente? Aramiden 2: Usar ti Kuriente Panggep Mailadawan dagiti usar ti kuriente. Aramaten Electric stove, electric kettle, bentilador, telebision, cellphone, ay-ayam a kotse Addang 1. Ipakita dagiti ladawan iti baba dagiti sumagmamano a bambanag nga agaramat ti kuriente. Aramaten dagiti sao iti kahon tapno mabukel dagiti patang. Aramiden daytoy iti kuaderno. a. Mausar ti kuriente iti electric stove tapno ______________ ti taraon. b. Mausar ti kuriente iti electric kettle tapno ______________ ti danum. c. maluto mapaburek mapreskuan malawagan mapaandar mapaguni makabuya makapagpapatang mapalamiis 152
Mausar ti kuriente iti bentilador tapno ______________tayo. d. Mausar ti kuriente iti telebision tapno _________________tayo. e. Mausar ti kuriente iti mobile phones tapno___________tayo uray no aggaadayotayo. f. Mausar ti kuriente iti refrigerator tapno ______________ ti taraon. g. Mausar ti kuriente iti bombilia tapno ______________ ti balay. 153
h. Mausar ti kuriente iti ay-ayam a kotse tapno ______________ daytoy. i. Mausar ti kuriente iti tapno ______________ ti radio. Tarabay a Saludsod Ania pay dagiti dadduma nga appliances nga adda idiay balayyo? Ibaga ti usarda. Aramiden 3: Naannad a Panagaramat ti Kuriente Panggep Mabigbig ti umno a panagausar ti kuriente ken dadduma pay a de-kuriente a ramramit. Aramaten Pagisaksakan ti kuriente, bentilador Addang 1. Kitaen dagiti ladawan iti baba. 2. Ikkan ti  ti kahon no ipakpakita ti ladawan ti umno a panagusar ti kuriente. Isurat ti  no saan. Aramiden daytoy iti kuaderno. 154
Tarabay a Saludsod Adda kadi saksakan ti kuriente idiay balayyo? Kasano ti panagusaryo iti daytoy? Panangitudok iti pagisaksakan ti kuriente Panangiggem iti switch a nabasa ti ima Panangikkat ti naisaksak iti kuriente no saan nga us-usaren Panangisaksak ti adu a ramramit iti saksakan ti kuriente 155
YUNIT IV-Earth ken Space Chapter 1: The Surroundings LESSON NO. AND TITLE 156
Kapitulo 1: Aglawlaw Daytoy a Kapitulo ket maipapan iti panagadal iti aglawlaw ken dagiti bambanag a mangbukbukel iti daytoy: bambanag nga addaan biag, nadumaduma a porma ti danum ken daga. Leksion 1: Bambanag iti Aglawlaw Aramiden 1: Nadumaduma a Bambanag iti Aglawlaw Panggep Mainaganan dagiti nadumaduma a bambanag iti aglawlawmo. Aramaten Magic square chart Addang 1. Adalen ti Magic Square Chart. 2. Panunoten ti maipapan iti aglawlawmo 3. Isurat ti kapanunotam iti uneg ti tunggal kuadrado. 157
Tattao iti aglawlaw Init ken presko nga angin Karayan, waig, turod, bantay TARAON Mulmula ken ayup Isurat ti sungbat kadagitoy a saludsod iti kuaderno. a. Ania ti makapapintas iti aglawlaw a pagnanaedan? b. Apay a kasapulan a pagtalinaeden ti kinadalus ken kinaurnos ti aglawlaw? c.Ania ti rumbeng nga aramidem tapno mapagtalinaed ti kinatalged ti komunidad a pagnanaedam? Tarabay a Saludsod Sadino ti pagnanaedam? Mainaganam kadi dagiti bambanag iti aglawlaw ti balayyo? SIKA Pagnanaedam a Lugar AGLAWLAW AGLAWLAW 158
Aramiden 2: Agpasiartayo Panggep Mailadawan dagiti bambanag iti aglawlaw. Aramaten Awan (agpasiar laeng iti uneg ken ruar ti siled a pagadalan) Addang 1. Agliniakayo ken siuulimek a mapan iti ruar iti siled. 2. Surotenyo ti manursuro bayat a magmagna a mangliklikaw ti aglawlaw ti pagadalan. 3. Paliiwen a nasayaat dagiti luglugar a papananyo. Iladawan dagitoy a luglugar babaen ti panangirekord iti kuaderno kadagiti napaliiwmo. Tuladen ti format ti table iti baba. Aglawlaw ti Pagadalan Lugar a Napasiar Panangiladawan Lugar #1. Lugar #2. Lugar #3 Lugar #4. Tarabay a Saludsod 1. Ania dagiti luglugar a napasiaryon? 2. Ania ti nakitayo kadagitoy a luglugar? Iladawan dagiti nakitayo. 3. Kasapulan kadi dagitoy iti aglawlaw ti pagadalan? Iti komunidad? Apay? 4. Apay nga masapul a pagtalinaeden ti kinadalus ken kinaurnos ti aglawlawtayo ? 5. Ania ti aramidem tapno agtalinaed ti kinatalged ti pagadalan? 159
Aramiden 3: Panagpasiar iti Hardin Panggep 1. Mainaganan dagiti bambanag a masarakan iti hardin. 2. Grupuen dagiti bambanag nga addaan wenno awanan biag. Aramaten Papel, lapis ken krayola, magnifying lens (no adda) Addang 1. Agpasiar sadiay hardin. (hardin ti sabsabong, natnateng wenno mulmula a makaagas) Mangala ti kapareha. 2. Paliiwen dagiti bambanag a makitam iti aglawlaw. Usaren ti magnifying lens tapno makitam a naimbag dagiti babassit a bambanag. 3. Sungbatan dagiti saludsod iti notebook. Tarabay a Saludsod 1. Ania dagiti bambanag nga addaan ken awanan biag a makitayo iti hardin? Bambanag nga Addaan Biag: _____________________ Bambanag nga Awanan Biag: ____________________ 2. Mano a klase ti mulmula ti nakitayo? Ania dagitoy? 3. Mano a klase ti ayup ti nakitayo? Ania dagitoy? 4. Kumpletuen ti table iti baba. Bambanag nga Addaan Biag Bambanag nga Addaan Biag 5. Mangsurat ti maysa wenno dua a patang maipapan kadagiti bambanag a makita iti hardin. 160
libtong aluguog pagurnongan ti danum sasangladan kanal golpo 161
Aramiden 4: Dagiti Porma ti Danum Iti Komunidad Panggep 1. Iladawan dagiti porma ti danum 2. Makapattapatta nga adda mulmula ken ayup iti aglawlaw ken kadagiti porma ti danum. Aramaten Photocopy ti dua a porma ti danum, krayola wenno water color, tape, kardbord Addang 1. Ikkannaka ti manursuro ti ladawan a kas kadagiti adda iti sumaruno a panid. 2. Gettengen dagiti porma ti danum a makita iti ladawan ket marisan. Marisan ti krayola wenno water color. 3. Ipigket dagiti inaramidyo iti maysa a poster board. Sungbatan dagiti saludsod kalpasanna. Aramiden daytoy iti kuaderno. Tarabay a Saludsod 1. Adda kadi dagitoy a porma ti danum iti komunidadyo? Iladawanyo. 2. Ania ti usar ti danum? Iladawan ti usarna. 3. Napateg kadi dagiti porma ti danum kadagiti tattao iti komunidad? kadagiti mula? kadagiti ayup? 162
Aramid 5: Dagiti Porma ti Daga Panggep 1. Mailadawan dagiti porma ti daga 2. Makaaramid ti poster board presentation. dissuor kipet look taaw karayan danaw 163
Aramaten ladawan dagiti porma ti daga, kartib, kola wenno pagpigket, krayola, lapis Addang 1. Iparis ti ladawan ti porma ti daga iti pannakailadawanna. Ikkannaka ti manursuro ti ladawan a kas kadagiti adda iti sumaruno a panid a mausar iti daytoy a maaramid. Aramiden daytoy iti kuaderno. 2. Kartiben dagiti retrato iti porma ti daga. Ipigket ti tunggal porma ti daga iti pannakailadawanna. Mangaramid iti poster board para iti daytoy a maaramid. Panangiladawan: • Nangato a paset ti daga, ngem nababbaba ngem iti bantay. • Ababa a paset ti daga iti nagbabaetan ti turturod wenno bambantay, kadawyan nga adda karayan nga agay-ayus iti daytoy. • Paset ti daga a nangatngato ngem turod ken naderraas. • Maysa a bantay nga adda abot ti tuktok wenno sikiganna nga agipusuak ti dadakkel a batbato, dapo, lava ken dadduma pay no daytoy ket bumtak • Nalawa a paset ti patag a daga a manmano ti kaykayona 164
Nagan _________________________________________________ Ipigket ti ladawan ti porma ti daga iti kahon a mangiladladawan iti daytoy. Porma ti Daga 165
isla bantay puro turod peninsula delta isthmus tanap patad plateau canyon 166
3. Adda kadi dagiti porma ti daga iti komunidadyo? Mangpili ti ladawan ti porma ti daga iti listaan a kapadpada ti pagnanaedam. Iladawan ti komunidad a pagnanaedam. Aramiden daytoy iti kuaderno. Tarabay a Saludsod Napateg kadi dagiti porma ti daga iti tattao? Mangibaga ti sumagmamano a maitulong dagiiti porma ti daga kadagiti tattao. Ti Kapitulo 2 ket maipapan kadagiti klase ti panawen, langa ti tangatang, panagpaliwbaliw ti panawen ken ti epektona kadagiti tattao, ayup ken mulmula. Daytoy a Kapitulo ket maipapan pay kadagiti aramiden a panagannad kadagiti nadumduma a klase ti panawen ken panagpartuat ti instrumento a pagkita ti kondision daytoy. Leksion 1: Panawen Aramiden 1: Bantay ti Panawen Panggep 1. Mailadawan ti kasasaad ti panawen ita nga aldaw 2. Maidrowing dagiti ulep a makita iti tangatang 3. Mailadawan ti langa dagiti ulep Kapitulo 2: Panawen 167
Aramaten Weather Watcher Card, coloring markers, krayola, pens, KWL Chart Addang 1. Kitaem ti aglawlawmo ken ti langit. Paliiwen ti panawen ita nga aldaw. Irekord daytoy iti kuaderno. a. Agin-init kadi?___________________________________ b. Agtudtudo kadi? ________________________________ c. Naangin kadi?___________________________________ d. Agbagbagyo kadi? _____________________________ 2. Paliiwen ti langit iti lima a minuto. PALAGIP: Saan a diretso a kumita iti init. Mabalin a dadael ti mata. 3. Agdrowing iti sumagmamano a bambanag a makitayo iti langit. Agusar ti coloring pencils wenno pens. Aramiden daytoy iti kuaderno. 4. Kumpletuen ti table iti baba. Aramiden daytoy iti kuaderno. 4. Iladawan dagiti ulep batay iti insuratmo iti table. Isurat ti sungbat iti kuaderno. Sukog ti ulep Maris ti ulep 168
Napaliiw nga ulep iti inaldaw iti uppat nga aldaw. • Iladawan ti sukog dagiiti ulep tunggal aldaw.  Lunes __________________________________________  Martes _________________________________________  Mierkules _______________________________________  Huebes ________________________________________ • Agbaliwbaliw kadi nga inaldaw ti ulep? • Mangsurat iti maysa wenno dua a patang maipapan ti naadalyo iti daytoy nga aramid. Usaren dagiti ladawan iti baba para kadagiti klase ti ulep.  Ti cirrus ket naingpis nga ulep. LUNES MARTES MIERKULES HUEBES 169
 Ti cumulus ket puraw ken napuskol nga ulep.  Dagiti stratus ket nababa, patad ken maris- dapo nga ulep. Aramiden 2: Ti Sinan-instrumento ti Panawen Panggep 1. Makaaramid ti simple nga instrumento ti panawen 2. Mailadawan dagiti usar ti instrumento Aramaten Set A: wooden sticks, naputedputed a papel , kola Set B : karton, wooden sticks, kola 170
Addang Para iti Set A. Panagaramid iti Wind Vane 1. Putden ti papel iti at-atiddog ngem ti stick 2. Ipigket ti ungto ti naputedputed a papel iti maysa a murdong ti stick. 3. Ikabil ti naaramid a sinan-instrumento iti nalawa a lugar iti ruar. 4. Paliiwen no kasano iti panaggunayna. Idrowing ti instrumento ti panawen iti kuaderno. 5. Ipakita iti klase no kasano nga aggunay ti instrumento. Para iti Set B. Panagaramid ti Sabali Pay a Modelo ti Wind Vane 1. Mangala iti napuskol a karton. 2. Manggetteng ti dua sikkubeng ti pana nga agpada iti rukodda. Aramiden a dakdakkel ti murdong ngem ti ulo ti sikkubeng ti pana. 3. Mangikabil ti stick iti nagbaetan ti dua a sikkubeng ti pana. Ipigket ida a dua. 171
9. Ikabil ti naaramid nga instrumento iti rabaw ti pagsibbol (pole) 10. Idrowing ti naaramid nga instrumento ti panawen iti kahon iti kuaderno. 11. Ipakita iti klase no kasano ti panaggunay ti instrumento. Ania iti makunayo iti direksion ti angin iti tulong ti naaramidmo nga instrumento ti panawen? Aramiden daytoy iti kuaderno. Tarabay a Saludsod Adda kadi pay ammom nga instrumento a para ti panawen? Kasano ti panangusar iti daytoy? Aramiden 3: Agbalbaliw kadi? Panggep 1. Maibaga no kasano ti kalamiis wenno kapudot ti angin. 2. Maidilig ti temperatura ti angin iti nadumaduma a luglugar 3. Mailadawan ti pardas ken direksion ti angin Aramaten SET A: 2 a thermometer ken panait a paggansilio wenno naingpis a galut SET B: sinan-wind vane, weather chart, timer Addang A. Temperatura ti angin iti siled 1. Mangala ti dua a thermometer 2. Igalut a nairut ti maysa a thermometer (A) iti uneg ti siled. Mabalinmo nga igalut iti lansa iti pader wenno iti bentana. Siguraduen nga ikabil daytoy iti lugar a nalakam a mabasa ti temperatura. 172
Thermometer A Thermometer B 1. Igalut met ti maysa a thermometer (B) iti nalinong a lugar iti ruar ti siled. Mabalinmo nga igalut iti sanga ti kayo a saan a mainitan. 2. Dua nga agad-adal ti mangbasa ti thermometer A, dua pay nga ubbing ti mangbasa iti thermometer B. Dayta ti pangrugian a temperatura ti angin iti uneg ken ruar ti siled. 3. Ituloy iti panangala ti temperatura iti tunggal 10 a minuto agpatingga madanon ti 60 a minuto. Kumpletuen ti table iti baba kadagiti resulta ti inaramidmo. Isurat daytoy iti kuaderno. Temperatura ti angin iti uneg ken ruar iti siled Oras (min.) Temperatura (0C) Uneg ti siled Temperatura (0C) Ruar ti siled 0 10 20 30 40 50 60 173
Tarabay a Saludsod a. Uneg ti siled: Ania iti kangatuan a temperatura a nairekord? Kaababaan a temperatura a nairekord? b. Ruar ti siled: Ania ti kangatuan a temperatura a nairekord? Kaababaan a temperatura a nairekord? c. Nagbaliwbaliw kadi ti temperatura iti uneg ti siled? Ket iti ruar ti siled? d. Sadino ti dakdakkel ti nagbaliwan ti temperatura, iti uneg wenno ruar ti siled? e. Ania ti kayat a sawen dagitoy a panagbaliwbaliw ti temperatura? f. Sadino a nalamlamiis ti angin, iti uneg wenno iti ruar ti siled? B: Kinapardas ken Direksion ti Angin 1. Ikabil ti naaramid a wind vane iti ngato ti pagsibbol wenno nangato a lugar (Lokasion A) 2. Paliiwen no kasano ti panaggunay ti papel iti tunggal 5 a minuto iti uneg ti 15 a minuto. 3. Yakar iti wind vane iti sabali a lugar. Awagan daytoy ti lokasion 2. Paliiwen manen. 4. Ikkan ti tsek ti table 2 iti baba ti napaliiwyo. 174
Garaw ken Direksion ti Angin Lokasion A Oras Kalpasan ti 5 min. Kalpasan ti 10 min. Kalpasan ti 15 min. Saan a naggunay ti papel Naggunay ti papel Adda uni ti papel Lokasion B Saan a naggunay ti papel Naggunay ti papel Adda uni ti papel • Manipud iti napaliiwyo, naggunay kadi ti angin? Iladawan no kasano ti gunayna ken no ania ti direksionna. • Kasanom nga iladawan ti kapardas ti gunay ti angin iti Lokasion A? Ikkan ti tsek (√) iti abay ti napilim. Nainayad ______ Kalalainganna _______ Napardas ______ • Kasanom nga iladawan iti kapardas iti angin iti Lokasion B? Ikkan ti tsek (√) ti abay iti napilim. Nainayad _______ Kalalainganna _______ Napardas ______ Batay iti inaramidtayo, makunayo kadi nga agduduma ti kapardas ken direksion ti angin iti agduduma a lugar iti agpada a kanito? Apay? 175
Aramiden 4: Iti Inaldaw a Kasasaad ti Panawen Panggep 1. Mailadawan no kasano iti gunay ti angin iti inaldaw. 2. Maibaga no kasano ti kapudot wenno kalamiis iti lugar nga ayan. 3. Mabigbig dagiti elemento ti panawen 4. Mailadawan ti panawen iti dayta nga aldaw Aramaten Weather Chart, sinan-wind vane, thermometer, galut Addang 1. Paliiwen no agin-init, naangin, agtudtudo, wenno agbagbagyo. 2. Rumuarka iti siled-pagadalan kaduam ti manursuro ken kagrupom. Agbirok ti lugar a pangkabilam ti sinan- wind vane. 3. Paliiwen ti instrumento iti 10 a minuto. Tulongannakayo dagiti sumaganad a saludsod: a. Aggunggunay kadi ti papel? Nainayad, kalalainganna wenno napardas kadi ti gunayna? b. Ania ti kayat a sawen ti gunay ti papel? c. Ania ti direksion ti angin? 4. Isuratyo ti napaliiw ken sungbat kadagiti saludsod A,B, ken C iti table iti baba. 176
Dagiti napaliiw maipapan iti kinapardas ken direksion ti angin ita nga aldaw. Oras Napaliiw Umuna a 5 a minuto A B C Sumaruno a 5 a minuto A B C 5. Basaen iti temperatura ti angin iti uneg ken ruar ti siled tunggal 10 a minutos iti uneg ti 30 minutos. Isurat ti nabasayo iti table. Temperatura ti angin iti uneg ken ruar ti siled. Oras (min.) Temperatura (0C) Uneg ti siled Temperatura (0C) Ruar ti siled 0 5 10 15 20 25 30 Ania a lugar iti nalamlamiis ti anginna, iti uneg wenno ruar ti siled? 6. Kompletuen ti napaliiwyo iti panawen ita nga aldaw. Isurat ti napaliiwyo iti table. 177
• Iladawan ti kasasaad ti panawen iti maysa nga aldaw. • Agbaliwbaliw kadi ti kasasaad ti panawen iti maysa nga aldaw? Tarabay a Saludsod Paliiwen ti inaldaw a panawen iti makalawas. Ipakita ti resulta iti klase. Ania iti Paliiwen Aldaw 1 Kasasaad ti Panawen • Agin-init /Nalawag • Agtudtudo • Naangin • Agbagyo Ulep • Nalawag • Medyo naulep • Naulep Klase ti Ulep • Cirrus • Cumulus • Stratus Pardas ti Angin • Nainayad • Kalalainganna • Napardas Temperatura ti Angin • Uneg ti siled • Ruar ti siled 178
Aramiden 5: Agipadpadamag Maipapan ti Panawen Panggep 1. Makaaramid iti damag maipapan iti panawen iti makalawas 2. Maipadamag ti panawen iti makalawas. Aramaten Weather charts, thermometer Addang 1. Usaren iti weather chart iti Aramiden 5. 2. Mangaramid ti simple a damdamag maipapan iti panawen. Yusar ti table iti baba. 1. Tarabay a Saludsod Naka-interview-ka kadi ti maysa a weather forcaster? PANAWEN ____________________________________ ____________________________________ ____________________________________ Temperatura: _______________ 179
Aramiden 6: Weather Collage Panggep 1. Mailadawan no kasano a makaepekto ti panawen kadagiti tatao, mulmula ken ayup. 2. Makaaramid ti collage a mangipakita ti epekto ti panawen kadagiti tattao, mulmula ken ayup. Aramaten Nakartib a retrato a mangipakpakita ti nadumaduma nga ar-aramiden dagiti tattao, kola, Coloring pen/lapis Cartolina para iti tunggal grupo Addang 1. Pagpapatanganyo kadagiti kagrupom dagiti nasayaat ken dakes nga epekto ti nadumaduma a klase ti panawen kadagiti tattao, mulmula, ken ayup. Isurat resulta ti nagpapatanganyo iti kuaderno babaen ti panangtulad iti format iti baba. 2. Mangaramid ti poster a mangipakita kadagitoy nga epekto ti panawen kadagiti tattao, mulmula ken ayup. Kitaen ti Table 1. Table1.Epekto ti nadumaduma a kasasaad ti panawen kadagiti tattao, mulmula ken ayup. Kasasaad ti Panawen Epekto ti Panawen kadagiti Tattao Epekto iti Panawen kadagiti Mulmula Epekto iti Panawen kadagiti Ayup Agin-init Naangin 180
Agtudtudo Agbagbag- yo A. Ania a klase ti panawen ti mangted iti nasayaat nga epekto? a. kadagiti tattao? Apay? b. Ket kadagiti mulmula? Apay? c. Ket kadagiti ayup? Apay? B. Ania a klase ti panawen ti mangted ti madi nga epekto a. kadagiti tattao? Apay? b. Ket kadagiti mula? Apay? c. Ket kadagiti ayup? Apay? C. Ania a panawen ti kaykayatam unay? Apay? D. Ania a panawen ti saanmo a kayat? Apay? Tarabay a Saludsod Ania dagiti nasayaat ken madi nga epekto ti panawen? Aramiden 7: Agannadtayo kadagiti Amin nga Aramidentayo Panggep 1. Makadrowing kadagiti wagas a panagannad kadagiti nadumaduma a kasasaad panawen. Aramaten Badbado ken bambanag a mausar iti nadumaduma a kasasaad ti panawen 181
Addang 1. Mangdrowing ti maysa nga aramiden iti tunggal kasasaad ti panawen. Aramiden daytoy it kuaderno. Bambanag a kayatko nga aramiden (Idrowing) Bambanag a saan nga aramiden wenno naannad nga aramiden Aldaw nga agin- init Aldaw nga Agtudtudo Aldaw nga naangin Aldaw nga agbagyo  Kasano ti panagduma kadagiti ar-aramidenyo iti napudot wenno nainit nga aldaw kadagiti ar- aramidenyo iti nalamiis wenno agtudtudo nga aldaw?  Kasano a maisabsabali dagiti kasasaad dagiti ayup agin-init iti nalamiis ken agtudtudo nga aldaw? Daytoy a Kapitulo ket maipapan iti nadumaduma a bambanag iti tangatang, ti kadakkel, karangrang, ken posision ti init ken ti epekto ti pudot iti tattao, ayup, ken mulmula. Kapitulo 3: Bambanag a Makita iti Tangatang 182
Leksion 1: Bambanag iti Tangatang Aramiden 1: Bambanag a Makita iti Tangatang Panggep Mailadawan dagiti bambanag a makita iti tangatang Aramaten graphic organizers Addang 1. Isurat dagiti makita iti tangatang no aldaw ken rabii. Sakaren ti modelo iti baba iti kuaderno. Kalpasanna, sungbatan dagiti saludsod. Graphic Organizer 1: Bambanag a makita iti langit no rabii Sky at night Ti tangatang no rabii 183
Graphic Organizer 2: Bambanag a Makita iti Tangatang no Aldaw a. Ania a bambanag ti makitayo iti tangatang no rabii? no aldaw? b. Agpapada kadi dagitoy? c. Iladawanyo man dagitoy a bambanag. d. Apay nga agpukaw iti aldaw dagiti bambanag a makita iti rabii? Aramiden 2: Dagiti Rukod dagiti Bambanag a Makita iti Tangatang Panggep Maibaga dagiti nadumaduma a rukod ti bambanag a makita iti rabii ken aldaw. Aramaten Bassit a bola, 2 a dakkel a bola, ruler wenno meter stick Sky at day Ti tangatang no aldaw 184
Addang Set-up A 1. Mangala ti bassit a bola ken 1 na dakkel a bola nga agpada ti klasena 2. Ikabil ti dakkel a bola nga 4 a metro ti kaadayona iti bassit a bola. (Figure1) 3. Agtakderka iti sango ti bassit a bola 4. Kitaen ti bola a nakalebel iti mata 5. Paliiwen ti rukodda. Figure 1 Set-up B 1. Mangala iti 2 a dakkel a bola. Ikabil dagitoy iti rabaw ti lamisaan nga 4 metro ti kaadayoda iti maysa ken maysa. 2. Agtakder iti sango ti umuna a bola, kalpasanna kitaen dagiti 2 a bola a nakalebel iti mata. Paliiwen ti kadakkelda. 4 m 185
Set-up C 1. Pagbaliktaden ti Set-up iti B. 2. Ikabil ti dakkel a bola a 1 a metro ti kaadayona kenka. Ikabil ti bassit a bola nga 4 a metro ti kaadayona iti dakkel a bola. 3. Agtakder iti sango ti dakkel a bola ket kitaen dagiti bola a nkalebel iti mata. Tarabay a Saludsod a. Iti Set-up A, ania a bola ti dakdakkel ti panagkitam? b. Iladawan ti nakitam iti Set-up B. Ania kadagiti 2 a bola ti dakdakkel ti panagkitam? ti basbassit? c. Kasano ti panagkitam iti dakkel a bola iti Set-up C? Iti bassit a bola? Aramid 3: Kalawag ken Kalidem dagiti Bambanag a Makita iti Tangatang Panggep Mailadawan iti kalawag ken kalidem dagiti bambanag a makita iti tangatang Aramaten Tallo a kandela nga agpapada ti klase ken rukodda, gurabis, atiddog a lamisaan 186
Addang 1. Mangikabil iti tallo a kandela a 3 a metro ti kaadayoda iti tunggal maysa iti atiddog a lamisaan. 2. Agtakder ti 1 nga addang ti kaadayona manipud iti umuna a kandela ket paliiwen ti kalawag dagiti tallo a kandela a nakalebel iti mata. 3. Irekord ti napaliiwmo iti kuaderno Tarabay a Saludsod a. Ania a kandela ti dakdakkel ken nalawlawag iti panagkitam? b. Ania a kandela ti basbassit ken nalidlidem ti panagkitam? c. Ania ti pakainaigan ti kaadayo ti nagbabaetan dagiti 3 a kandela ken iti kalawag wenno kalidemda? 187
Aramiden 4: Posision ti Init iti Nadumaduma nga Oras iti Aldaw Panggep Mapaliiw ti posision ti init iti nadumaduma nga oras iti aldaw Aramaten: Flashlight Addang 1. Usaren ti figure iti ngato kas a pangiturong iti panangaramid ti set-up. 2. Iturong iti flashlight iti nadumaduma a direksion. Ti flashlight ti init ken dagiti bambanag iti tengnga ket dagiti bambanag a makita iti lubong. 3. Iturong ti flashlight iti banag iti tengnga. Paliiwen. 4. Irekord dagiti napaliiw. sardam malem aldaw bigat parbangon 188
Tarabay a Saludsod 1. Ania ti posision ti init iti bigat? Apay? 2. Ayan ti init Iti tengngana iti aldaw? Apay? 3. Pakakitaam iti init no malem? Aramid 5: Saan a Nasayaat nga Epekto ti Pudot ti Init kadagiti tattao Panggep Mapaliiw dagiiti epekto ti init kadagiti tattao Aramaten Alcohol burner, tarong, kamatis, pagipit Addang 1. Sindian ti burner 2. Iggaman ti tarong babaen ti panagusar ti pagipit. Yasideg daytoy ti apoy iti tallo a minuto. (Fig.1) 3. Uliten ti addang para iti kamatis. Agaramat ti pagipit. 4. Paliiwen ti kudil ti tarong ken kamatis. Tarabay a Saludsod a. Adda kadi nakitam a nagbaliwan ti kudil ti tarong kalpasan nga inyasidegmo ti alcohol lamp? Ania ti nagbaliwanna? 189
b. Adda kadi nakitam a nagbaliwan ti kudil ti kamatis kalpasan nga inyasidegmo ti alcohol lamp? Ania ti nagbaliwanna? c. Idrowing ti langa ti kamatis ken tarong sakbay ken kalpasan a naiyasideg iti alcohol lamp. Aramiden daytoy iti kuaderno. d. Apay ngata a ngimmisit ti kudil dagitoy? e. Mapasamak ngata met iti kudil ti tao ti napasamak iti kudil ti tarong ken kamatis? Kasano? f. Ania ti epekto iti tao ti nakaro a pudot? g. Agurnong ti retrato ti tattao nga agtattrabahoti nabayag iti kainitan. Iladawan ti epekto ti pudot ti init kadagiti tattao. Aramid 6: Epekto ti Pudot ti Init kadagiti Mulmula Panggep Iladawan ti epekto ti pudot ti init kadagiti mulmula Aramaten Mulmula nga adda iti pagadalan/komunidad, Addang 1. Mangala ti dua a nakamasitera a mula nga agpada iti kangato ken bilang ti bulongda. 2. Ikabil ti maysa a nakamasitera a mula iti sirok ti init (Mula A) ken ti maysa ket idti linong (Mula B) 3. Sibugan dagiti mula iti agpada ti kaadu a danum. 4. Paliiwen ti tunggal maysa a mula iti mamiddua iti kada aldaw, iti bigat ken iti malem. Aramiden daytoy iti tallo nga aldaw. 190
5. Sakaren ti table iti baba iti kuaderno. Isurat dagiti napaliiwmo ken sungbat kadagiti sumaganad a saludsod. Nagan iti Mula ___________________ ORAS Ania ti MakitaK? Mula iti Linong Mula iti kainitan 8:00 AM 2:00 PM Tarabay a Saludsod 1. Iladawan iti kasasaad dagiti mulmula sakbay nga ikabilda ida iti linong ken iti kainitan. 2.Ania ti napasamak iti Mula A ken Mula B kalpasan ti maysa nga aldaw? Agpada kadi iti langada? 3. Ania ti napasamak iti Mula A ken Mula B kalpasan ti dua nga aldaw? Agpada kadi ti langada? 4. Ania ti napasamak iti Mula A ken Mula B kalpasan ti tallo nga aldaw? Agpada kadi ti langada? 5. Adda kadi epekto ti init kadagiti dua a mula? 6. Mangsurat ti maipapan iti epekto ti pudot ti init kadagiti mulmula. 191
Aramid 7: Epekto iti Pudot ti Init kadagiti Ayup Panggep Mailadawan dagiti epekto ti pudot ti init kadagiti ayup Aramaten hardin wenno lugar nga asideg iti arubayan ti pagadalan Addang 1. Mangkita it ayup iti aglawlaw ti pagadalan. Bigbigen dagiti ayup. 2. Iladawan dagiti langa dagiti ayup a makitayo. 3. Iladawan ti tignay ti tunggal maysa nga ayup 4. Sakaren ti table iti baba iti kuaderno. Irekord ti napaliiwmo. Nagan iti ayup (lokal nga awag ) Nakakitaak iti ayup? Langa ti ayup Ania iti ar- aramiden ti ayup Ania ti dudduma a tignay ti ayup ti nakitam? Tarabay a Saludsod a. Nakakitaka kadin kadagiti ayup nga adda iti nalinong a lugar? Apay a kayatda ti agyan idiay? b. Nakakitaka kadin kadagiti ayup ti sirok ti mulmula wenno kaykayo? Apay a kayatda ti agyan idiay? 192
c. Ania ti ar-aramiden dagiti ayup iti sirok ti kayo? Apay a kaykayatanda ti agyan sadiay? d. Ania iti ar-aramiden dagiti ayup iti linong? e. Ania ti ar-aramiden dagiti ayup iti kapudotan? f. Adda kadi epekto ti init kadagiti ayup? Ania? 193

More Related Content

DOCX
LESSON PLAN IN SCIENCE 4
byATENEO DE DAVAO UNIVERSITY
 
DOCX
observation lesson plan Science 5 Conductors and insulators
byIcellGadianPio
 
PDF
SCIENCE MELCs Grade 5.pdf
byJeward Torregosa
 
PDF
2023-ELLNA-HANDBOOK-1.pdfutilization guide
byRoselleMacias1
 
PDF
Grade-5-MELC-Compilation department of education
byprincess balisi
 
DOCX
Detalyadong Banghay Aralin sa EPP 5
byMassyker17
 
DOCX
LESSON EXEMPLAR IN KINDERGARTEN_CASTILLANO,HONEYMIE.docx
byBenGabrielMaghuyop
 
DOC
1 mtb tg sb q1 w7
byjulietx45
 
LESSON PLAN IN SCIENCE 4
byATENEO DE DAVAO UNIVERSITY
 
observation lesson plan Science 5 Conductors and insulators
byIcellGadianPio
 
SCIENCE MELCs Grade 5.pdf
byJeward Torregosa
 
2023-ELLNA-HANDBOOK-1.pdfutilization guide
byRoselleMacias1
 
Grade-5-MELC-Compilation department of education
byprincess balisi
 
Detalyadong Banghay Aralin sa EPP 5
byMassyker17
 
LESSON EXEMPLAR IN KINDERGARTEN_CASTILLANO,HONEYMIE.docx
byBenGabrielMaghuyop
 
1 mtb tg sb q1 w7
byjulietx45
 

What's hot

PDF
ENGLISH 3 QUARTER 4 LM
bySandy Bertillo
 
PPTX
Filipino 3 yunit iii aralin 4 pagbibigay ng pangunahing kaisipan
byDesiree Mangundayao
 
PPTX
Filipino Grade 4 1st Quarter Week 1
byDepEd - San Carlos City (Pangasinan)
 
PPTX
Araling Panlipunan 5 Curriculum Guide rev.2016
byChuckry Maunes
 
PPTX
Araling Panlipunan 4 Curriculum Guide rev.2016
byChuckry Maunes
 
PDF
K TO 12 GRADE 4 TEACHER’S GUIDE IN ARALING PANLIPUNAN (Q1-Q4)
byLiGhT ArOhL
 
DOCX
Sci3 m1
byLLOYDSTALKER
 
PDF
K TO 12 GRADE 4 LEARNER’S MATERIAL IN FILIPINO (Q1-Q4)
byLiGhT ArOhL
 
PDF
Filipino 6 dlp 19 paghinuha sa saloobing pandamdamin
byAlice Failano
 
PPTX
G6- Q4 SEASONS IN THE PHILIPPINES .pptx
bykylabuitizon
 
PDF
Mother Tongue Curriculum Guide
byDr. Joy Kenneth Sala Biasong
 
PDF
Araling Panlipunan MELCs.pdf
bymyxhizon
 
PDF
K TO 12 GRADE 4 TEACHER’S GUIDE IN FILIPINO (Q1-Q4)
byLiGhT ArOhL
 
DOCX
Bangcud National High School Feeding program report
byBangcud National High School
 
PDF
Pamilyar at Di- Pamilyar na Salita
byMissAnSerat
 
PPTX
Araling Panlipunan Grade 4 Yunit 1 Aralin 1
byDepEd - San Carlos City (Pangasinan)
 
DOCX
Araling Panlipunan Course Outline for Grade 6
byMavict Obar
 
DOCX
K to 12 mother tongue complete objectives and subject matter
byAlcaide Gombio
 
PPTX
maikling kwento.pptx
byOWEN TANTOY
 
PDF
English 3 tg quarter 1
byEDITHA HONRADEZ
 
ENGLISH 3 QUARTER 4 LM
bySandy Bertillo
 
Filipino 3 yunit iii aralin 4 pagbibigay ng pangunahing kaisipan
byDesiree Mangundayao
 
Filipino Grade 4 1st Quarter Week 1
byDepEd - San Carlos City (Pangasinan)
 
Araling Panlipunan 5 Curriculum Guide rev.2016
byChuckry Maunes
 
Araling Panlipunan 4 Curriculum Guide rev.2016
byChuckry Maunes
 
K TO 12 GRADE 4 TEACHER’S GUIDE IN ARALING PANLIPUNAN (Q1-Q4)
byLiGhT ArOhL
 
Sci3 m1
byLLOYDSTALKER
 
K TO 12 GRADE 4 LEARNER’S MATERIAL IN FILIPINO (Q1-Q4)
byLiGhT ArOhL
 
Filipino 6 dlp 19 paghinuha sa saloobing pandamdamin
byAlice Failano
 
G6- Q4 SEASONS IN THE PHILIPPINES .pptx
bykylabuitizon
 
Mother Tongue Curriculum Guide
byDr. Joy Kenneth Sala Biasong
 
Araling Panlipunan MELCs.pdf
bymyxhizon
 
K TO 12 GRADE 4 TEACHER’S GUIDE IN FILIPINO (Q1-Q4)
byLiGhT ArOhL
 
Bangcud National High School Feeding program report
byBangcud National High School
 
Pamilyar at Di- Pamilyar na Salita
byMissAnSerat
 
Araling Panlipunan Grade 4 Yunit 1 Aralin 1
byDepEd - San Carlos City (Pangasinan)
 
Araling Panlipunan Course Outline for Grade 6
byMavict Obar
 
K to 12 mother tongue complete objectives and subject matter
byAlcaide Gombio
 
maikling kwento.pptx
byOWEN TANTOY
 
English 3 tg quarter 1
byEDITHA HONRADEZ
 

Viewers also liked

PDF
K to 12 Curriculum Guide on Mother Tongue for Grades 1 to 3
byDr. Joy Kenneth Sala Biasong
 
PDF
K TO 12 GRADE 3 LEARNER’S MATERIAL IN Mother Tongue Based (MTB)
byLiGhT ArOhL
 
PDF
K TO 12 GRADE 3 LEARNER’S MATERIAL IN SCIENCE
byLiGhT ArOhL
 
DOCX
Detailed Lesson Plan in Science and Health Grade 3 Sense Organ
byjanehbasto
 
PPTX
Tarabay iti ortograpia ti pagsasao nga ilokano
byArtbie Samson
 
PDF
Official Ilocano Orthography KWF Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Iloka...
byMights Rasing
 
PDF
Lp first quarter_grade_7_english
byM J
 
PDF
What is plagiarism?
byK Covintree
 
PDF
K to 12 Mother Tongue Base Grade 2 (4RTH Quarter Summative Test)
byLiGhT ArOhL
 
PDF
Eng.2 lm unit 2 v.1
byKristine Marie Aquino
 
PDF
Gr. 3 mtb mle tg
byEDITHA HONRADEZ
 
PPT
An Introduction to Plagiarism
byTimothy Peters
 
PPT
What Is Plagiarism
byChristine Tomlinson
 
PDF
K TO 12 GRADE 3 LEARNER’S MATERIAL IN Mother Tongue Based (MTB – Quarter 3) T...
byLiGhT ArOhL
 
PPTX
Plagiarism: What's the BIG DEAL?
bycswetzel
 
PDF
K TO 12 GRADE 1 LEARNING MATERIAL IN ENGLISH (Q3-Q4)
byLiGhT ArOhL
 
PPT
The Parts Of Plants
byehostetler
 
DOCX
Pamanahon, panlunan, pamaraan (Modyul sa Filipino)
byCherry Realoza-Anciano
 
PDF
K to 12 Curriculum Guide on Mother Tongue for Grade 1
byDr. Joy Kenneth Sala Biasong
 
PPT
Plagiarism Powerpoint
byLahore American School
 
K to 12 Curriculum Guide on Mother Tongue for Grades 1 to 3
byDr. Joy Kenneth Sala Biasong
 
K TO 12 GRADE 3 LEARNER’S MATERIAL IN Mother Tongue Based (MTB)
byLiGhT ArOhL
 
K TO 12 GRADE 3 LEARNER’S MATERIAL IN SCIENCE
byLiGhT ArOhL
 
Detailed Lesson Plan in Science and Health Grade 3 Sense Organ
byjanehbasto
 
Tarabay iti ortograpia ti pagsasao nga ilokano
byArtbie Samson
 
Official Ilocano Orthography KWF Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Iloka...
byMights Rasing
 
Lp first quarter_grade_7_english
byM J
 
What is plagiarism?
byK Covintree
 
K to 12 Mother Tongue Base Grade 2 (4RTH Quarter Summative Test)
byLiGhT ArOhL
 
Eng.2 lm unit 2 v.1
byKristine Marie Aquino
 
Gr. 3 mtb mle tg
byEDITHA HONRADEZ
 
An Introduction to Plagiarism
byTimothy Peters
 
What Is Plagiarism
byChristine Tomlinson
 
K TO 12 GRADE 3 LEARNER’S MATERIAL IN Mother Tongue Based (MTB – Quarter 3) T...
byLiGhT ArOhL
 
Plagiarism: What's the BIG DEAL?
bycswetzel
 
K TO 12 GRADE 1 LEARNING MATERIAL IN ENGLISH (Q3-Q4)
byLiGhT ArOhL
 
The Parts Of Plants
byehostetler
 
Pamanahon, panlunan, pamaraan (Modyul sa Filipino)
byCherry Realoza-Anciano
 
K to 12 Curriculum Guide on Mother Tongue for Grade 1
byDr. Joy Kenneth Sala Biasong
 
Plagiarism Powerpoint
byLahore American School
 

More from Alice Failano

DOCX
Ang kuwento ni Felipe
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 20 pagsusuri ng pangungusap
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 21 mga katangian ng tauhan
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 18 maghinuha ka
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 17 gamitin ang mga salitang pang-ugnay sa tambalan at hu
byAlice Failano
 
PDF
Filipno 6 dlp 16 pagbibigay ng sanhi at bunga
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 15 kilalanin ang mga pag-ugnay sa tambalan at hugnayan
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 14 naku! mga grapiko
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 13 mga pumapailalim na paksa
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 12 ano ang iyong reaksyon
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 11 pagsabi ng sarilig palagay o kuru-kuro
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 10 mga pangyayari, pagsunud-sunurin natin
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 7 pormularyong pampaaralan sagutin
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 9 detalye ng mga balita
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 8 pagbibigay ng maaaring kalabasan
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 5 mga salitang magkatulad ang baybay ngunit magkaiba ang
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 6 Id at kard ng pang-aklatan sagutin
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 4 magkasingkahulugan o magkasalungat
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 3 halina't gumawa ng babala
byAlice Failano
 
PDF
Filipino 6 dlp 2 ano nga ba ang paksa o ideya
byAlice Failano
 
Ang kuwento ni Felipe
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 20 pagsusuri ng pangungusap
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 21 mga katangian ng tauhan
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 18 maghinuha ka
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 17 gamitin ang mga salitang pang-ugnay sa tambalan at hu
byAlice Failano
 
Filipno 6 dlp 16 pagbibigay ng sanhi at bunga
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 15 kilalanin ang mga pag-ugnay sa tambalan at hugnayan
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 14 naku! mga grapiko
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 13 mga pumapailalim na paksa
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 12 ano ang iyong reaksyon
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 11 pagsabi ng sarilig palagay o kuru-kuro
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 10 mga pangyayari, pagsunud-sunurin natin
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 7 pormularyong pampaaralan sagutin
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 9 detalye ng mga balita
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 8 pagbibigay ng maaaring kalabasan
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 5 mga salitang magkatulad ang baybay ngunit magkaiba ang
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 6 Id at kard ng pang-aklatan sagutin
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 4 magkasingkahulugan o magkasalungat
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 3 halina't gumawa ng babala
byAlice Failano
 
Filipino 6 dlp 2 ano nga ba ang paksa o ideya
byAlice Failano
 

LM Science 3 iloko

  • 1.
  • 2.
    Book Record School: District: Division: Region: Date received by school: Issued to (Name of Pupil) Date Issued Condition Date Returned Condition To the Teacher Write the pupil’s name clearly under the column “Issued to.” Use the following letters in recording the condition of the book: A. (New Book) B. (Used Book in Good Condition) C. (Used Book in Fair Condition) D. (Used Book in Poor Condition) Encourage and assist the pupil in repairing damaged textbooks.
  • 3.
    Let’s Explore ScienceforDaily Use 3 Learner’s Material First Edition, 2014 ISBN: 978-971-0468-21-8 Republic Act 8293, section 176 states that: No copyright shall subsist in any work of the Government of the Philippines. However, prior approval of the government agency or office wherein the work is created shall be necessary for exploitation of such work for profit. Such agency or office may, among other things, impose as a condition the payment of royalties. Borrowed materials (i.e., songs, stories, poems, pictures, photos, brand names, trademarks, etc.) included in this book are owned by their respective copyright holders. Every effort has been exerted to locate and seek permission to use these materials from their respective copyright owners. The publisher and authors do not represent nor claim ownership over them. Published by the Department of Education Secretary: Br. Armin A. Luistro FSC Undersecretary: Dina S. Ocampo, Ph.D. For inquiries or feedback, please write or call: DepEd-Bureau of Elementary Education Curriculum Development Division 2nd Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex (ULTRA) Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600 ISBN: 978-971-0468-21-8
  • 4.
    Annadam ti Librom Aramiden: 1.Bungonen ti libro ti plastic wenno manila paper. Mabalin met nga usaren ti daan a pagiwarnak wenno magasin. 2.Siguraduen a nadalus ti ima no iggaman wenno luktan ti panid. 3.No agusar ti kabarbaro a libro, ilukat a nakadisso iti lamisaan. Saggaysa nga ukraden dagiti panid. Annadan ti akkub ti libro babaen ti panangitalmeg iti apagapaman ti ungto dagiti panid no ukraden dagitoy. 4.Agusar ti pidaso ti papel wenno kardbord a kas bookmark. 5.I-tape a dagus ti napigis a panid. 6.Annadan ti libro no iyawat daytoy ti sabali a tao. 7.Ikabil a kanayon ti libro iti nadalus ken namaga a lugar. 8.Ipakaamo a dagus iti manursuro no mapukaw ti libro. Saan nga Aramiden: 1.Saan a kupinen dagiti panid ti libro. 2.Saan a suratan ti akkub wenno dagiti panidna. 3.Saan a gettengen dagiti ladawan a makita iti libro. 4.Saan a pigisen wenno isina ti aniaman a panid. 5.Saan a panawan a nakaukrad wenno nakapakleb no saan nga us-usaren. 6.Saan nga agusar ti lapis, ballpen, wenno napuskol a banag a kas bookmark. 7.Saan nga ipilit nga iseksek ti libro iti napunno ti nagyanna a bag. 8.Saan nga usaren daytoy a pagabbong ti ulo no agtudo. 9.Saan a tugawan daytoy.
  • 5.
    PAKAUNA Patpatgenmi ngaAgad-adal: Daytoy a Learner’s Material a para iti Grade 3 ket nasurat a para kenka a kas sungbat iti kangrunaan a wayat ti K to12 Basic Education Program nga isu ti panangisagana kadagiti agad-adal nga agbalin a produktibo, nalaing, ken responsable a scientists iti pagilian. Nabingay daytoy iti uppat a Yunit nga addaan ti drowing a mangiladladawan ti tunggal maysa kadagitoy. Ti tunggal Yunit ket bukbuklen dagiti Kapitulo a bukbuklen met dagiti Aramiden a naiyannatup iti Teacher’s Guide. Iti daytoy a Learner’s Material, maikkan ti kangrunaan nga imatang dagitii sumaganad: panagadal tapno dumur- as, nalaing a panagpaliiw babaen ti panageksperimento, panangammo a nalaing ti maipapan ti matter, senses, bambanag nga addaan ken awanan biag, ken panangdiskubre ti maipapan iti aglawlawmo, panagbalbaliw ti klima/panawen, earth ken tangatang. Dagiti Mannurat/Conceptualizers 1
  • 6.
    ACKNOWLEDGEMENT Recognition isgiven to the following supervisors, administrators, teachers, BEE Staff and experts in Science for their enthusiastic commitment in the development, revision and finalization of the teaching guides and learning materials for Grade 3 under K to 12 Basic Education Program. Arthur DC. Sacatropes Dr. Luz E. Osmena Education Prog. Supervisor Education Prog. Supervisor Region III Region IV-A Michelle G. Hatid-Guadamor, Ph.D. Aiisa C. Corpuz Education Program Supervisor Science Coordinator Division Office, Sorsogon Prov. Division of Tarlac City Region V Region III Jennifer M. Rojo Jennifer A. Tinaja Master Teacher II MasterTeacher I Neogen Elementary School Nueve de Febrero E.S. Districtof Tagaytay City Mandaluyong City Job S. Zape (Ret.) John Fitzgerald Secondes Education Program Supervisor Master Teacher I Division Office, Mandaluyong City Don Felix Serra Nat’l. Hi-sch San Jaoquin, Iloilo Province Leni S. Solutan Neolita S. Sarabia Master Teacher Principal II Sta. Barbara Elementary School STRIVE Coordinator Division of Iloilo Province Division of Tagbilaran City Contextualizers: Grace Donata S. Abugan Edna Ramirez Principal I Principal 1 Division of Cagayan, RO2 Pangasinan 1, RO1 2
  • 7.
    Dinah C. Bonao Education Program Supervisors DepEd Regional Office 1 Language Reviewers Purificacion Garcia-Delima Francisca S. Nicolas Commisioner Professor Komisyon ng Wikang Filipino Mariano Marcos State University Romeo C. Ordoňez Master Teacher II/Illustrator Divisoria E.S. Mexico South District Division of Pampanga Susana D. Mota Jemmalyn N. Malabanan Encoders Trinidad M. Lagarto Senior Education Program Specialist, Anchorperson Curriculum Development Division Bureau of Elementary Education Appreciation is extended to the following consultants/reviewers for their untiring efforts in sharing their expertise: Evelyn L. Josue May R. Chavez Science Educ. Specialist IV (Ret.) Science Educ. Specialist I UP-NISMED UP-NISMED Diliman, Quezon City Diliman, Quezon City Pia Campo Science Education Specialist I UP-NISMED Diliman, Quezon City Marilette R. Almayda Director III 3
  • 8.
    Bureau of ElementaryEducation Marilyn D. Dimaano Director IV Bureau of Elementary Education 4
  • 9.
    LINAONNA Panid TitlePage i Book Record for the Teacher ii Copyright Page iii Annadam ti Librom iv Pakauna v Acknowledgement vi YUNIT I: Matter Overview Kapitulo 1 – Solids Leksion 1 – Pakailasinan dagiti solids Leksion 2 – Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Marisda Leksion 3 – Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Sukogda Leksion 4 – Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Kadakkelda Leksion 5 – Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Linabagda (texure) Kapitulo 2 – Liquids Leksion 1 – Pakailasinan dagiti Liquids Leksion 2 – Panangiladawan kadagiti Liquids babaen ti Panagayusda Leksion 3 – Panangiladawan no Kasano a Tuladen dagiti Liquids ti Sukog ti Container a Pakaikabilanda Leksion 4 – Panangiladawan no Kasano a Masaknapan ti Liquids ti Space Leksion 5 – Panangiladawan kadagiti Liquids babaen ti Ramanda Leksion 6 – Panangiladawan kadagiti Liquids babaen ti Angotda Kapitulo 3 – Gases Leksion 1 – Panangiladawan a dagiti Gases ket Surotenda ti Sukog ti Container a Pakaikabilanda 5
  • 10.
    Leksion 2 –Panangiladawan a dagiti Gases ket Makasaknapda ti Space Leksion 3 – Panangiladawan a dagiti Gases ket Awan ti Angot ken Ramanda Kapitulo 4 – Umno a Panangiggem kadagiti Solids, Liquids, ken Gases Leksion 1 – Kadawyan a Solids, Liquids, ken Gases a Masarakan iti Pagtaengan ken Pagadalan Leksion 2 – Madi nga Epekto dagiti Kadawyan a Bambanag a Masarakan iti Pagtaengan Leksion 3 – Panagannad iti Panangiggem kadagiti Bambanag a Makadangran Kapitulo 5 – Panagbalbaliw dagiti Bambanag Leksion 1 – Panangrukod ti Temperatura dagiti Bambanag Leksion 2 – Panagbalbaliw ti Bambanag a Maapektaran ti Temperatura YUNIT 2: Bambanag nga Addaan ti Biag ken ti Aglawlawda Kapitulo 1 - Sense Organs Leksion 1 – Mata Leksion 2 – Lapayag Leksion 3 – Agong Leksion 4 – Dila Leksion 5 – Kudil Kapitulo 2 – Dagiti Ayup Leksion 1 – Panangbigbig kadagiti Ayup Leksion 2 – Dagiti Paset ti Bagi dagiti ayup Leksion 3 – Pananggrupo kadagiti Ayup baben kadagiti Paset ti Bagida ken ti Usar Dagitoy Leksion 4 – Kinapateg dagiti Ayup kadagiti Tattao Leksion 5 – Dagiti Umno a Wagas ti Panagaywan kadagiti Ayup 6
  • 11.
    Kapitulo 3 –Mulmula Leksion 1 – Panangbigbig kadagiti Mulmula ken Dagiti Pasetda Leksion 2 – Agpapada ken Agduduma a Mulmula Leksion 3 – Usar dagiti Nadumaduma a Paset dagiti Mulmula Leksion 4 – Bambanag a Maited ti Mulmula Leksion 5 – Dagiti umno a Wagas a Panangtaripato kadagiti Mulmula Leksion 6 – Pakailasinan kadagiti Bambanag nga Addaan Biag ken Awanan Biag Leksion 6 – Panangidilig kadagiti Bambanag nga Addaan Biag ken Awanan Biag Kapitulo 4 – Puli, Tawid ken Paggigidiatan Leksion 1 – Panagpaadu dagiti Ayup ken dagiti Matawidd a Kababalin Leksion 2 – Panagpaadu dagiti Tattaken dagiti Matawidda a Kababalin Leksion 3 – Panagpaadu dagiti Mulmula Kapitulo 5 – Ecosystem Leksion 1 – Kangrunaaan a Kasapulan dagiti Tattao, Ayup, ken Mulmula Leksion 2 – Dagiti Bambanag a Kasapulantayo Manipud iti Aglawlaw Leksion 3 – Panangin-inut ken Panangaywan iti Aglawlaw YUNIT 3: Puersa, Gunay ken Enerhia Kapitulo 1 – Aggunggunay a Bambanag Leksion 1 – Panangiladawan ti Posision ti Maysa a Banag Basar iti Maysa Met Laeng a Banag Leksion 2 – Panangiladawan ti Lugar dagiti Bambanag Kalpasan a Nagunay Leksion 3 – Nadumaduma a Wagas ti Pananggunay ti Bambanag Kapitulo 2 – Lawag ken Pudot Leksion 1 – Dagiti Paggapuan ti Lawag 7
  • 12.
    Kapitulo 3 –Uni Leksion 1 – Paggapuan ti Uni Kapitulo 4 – Kuriente Leksion 1 – Paggapuan ti Kuriente YUNIT 4: Earth ken Space Kapitulo 1- Aglawlaw Leksion 1 – Bambanag iti Aglawlaw Kapitulo 2 – Panawen Leksion 1 – Kita ti Panawen Kapitulo 3 – Bambanag iti Tangatang Leksion 1 – Bambanag a Makita iti Tangatang 8
  • 13.
  • 14.
    Daytoy a Kapituloket maipapan kadagiti pakailasinan dagiti solids babaen ti maris, sukog, kadakkel ken linabag. Addaan dagiti solids ti kabukbukodan a pakailasinan a mangipakpakita no kasanoda nga agpapada wenno agduduma. Leksion 1: Pakailasinan dagiti Solids Aramiden 1: Ania dagiti pakailasinan dagiti solids? Panggep 1. Mailadawan dagiti nadumaduma a bambanag iti hardin ti pagadalan. 2. Magrupo dagiti bambanag babaen kadagiti pakailasinanda. Aramaten Nadumaduma a bambanag a makita iti hardin ti pagadalan Addang 1. Agpasiar iti hardin ti pagadalan. Agurnong ti nadumaduma a solids. 2. Mangilista ti 10 a solids a naurnongmo. 3. Iladawan dagiti solids babaen kadagiti pakailasinanda. 4. Isurat ti nagan dagiti solids a naurnongmo iti umno a batog iti tsart. Kapitulo 1: Solids 10
  • 15.
    bassit dakkel naker-sang nalinis timbukel kuadrado nangisit puraw Sungbatan iti kuaderno dagiti sumaganad a saludsod: 1. Kasano ti panangiladawanmo kadagiti solids? 2. Ania dagiti pakailasinanda? Tarabay a Saludsod Ania pay dagiti pakailasinan ti matter? Leksion 2: Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Marisda Aramiden 1: Kasanom a mailadawan dagiti solids babaen ti marisda? Panggep Iladawan dagiti solids babaen ti marisda. Aramaten Ladawan wenno pudpudno a naluom a papaya, naata a papaya, naluom a mangga, naata a mangga, naata a kamatis, naluom a kamatis, tarong ken uging, Addang 1. Matmatan dagiti ladawan ti nadumaduma a solids. 2. Isurat ti maris ti solid iti tsart. Solids naluom a mangga Maris 11
  • 16.
    naata a kamatis naluom a kamatis naata a papaya naluom a papaya sandia Tarong 12
  • 17.
    Sungbatan iti kuadernodagiti sumaganad a saludsod: 1. Kasano ti panangiladawanmo kadagiti bambanag? 2. Adda kadi nalawag a maris dagiti solids? 3. Ania dagiti marisda? Tarabay a Saludsod Adda kadi nalawag a maris dagiti solids? Leksion 3: Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Sukogda Aramiden 1: Nasukog a Solids Panggep Mabigbig dagiti solids babaen ti sukogda. Aramaten Bola, pagburar, kalamansi, pinggan, bayyabas, kuaderno, triangle (instrumento a para musika) Addang 1. Mangala ti innem a bambanag manipud iti kahon. 2. Bigbigen ti sukog dagiti bambanag. 3. Isurat ti nagan ti tunggal banag iti batog ti umno a sukogna. Uging 13
  • 18.
    Nagtimbukel Rektanggulo Trianggulo Sungbatan iti kuaderno dagiti sumaganad a saludsod: 1. Kasano ti panangbigbigmo kadagiti solids babaen ti sukogda? 2. Ania dagiti nakitam a nadumaduma a sukog ti solid? Tarabay a Saludsod Adda kadi nalawag a sukog ti solid? Leksion 4: Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Kadakkelda Aramiden 1: Panangbigbig kadagiti Solids babaen ti kadakkelda Panggep 1. Mabigbig dagiti solids babaen ti nalawag a kadakkelda. 2. Marukod dagiti solids babaen ti ruler. Aramaten Bag nga adda kargana a solid, ruler Addang 1. Mangala ti solid manipud iti bag-yo. 2. Bigbigen dagiti solids babaen ti kadakkelda. 14
  • 19.
    3. Irekord dagitoyiti kuaderno. 4. Rukoden ti tunggal solid babaen ti ruler. 5. Irekord ti kadakkel dagiti solids iti kuaderno Solids Kadakkel (eksakto a rukod) Sungbatan dagiti sumaganad a saludsod. 1. Kasano a naammuam ti rukod dagiti bambanag? 2. Ania ti inusarmo a panangrukod ti banag? 3. Naalam kadi ti eksakto a rukod dagiti solids? Kasano? Tarabay a Saludsod Adda kadi nalawag a kadakkel ti solid? Leksion 5: Panangiladawan kadagiti Solids babaen ti Linabagda (Texture) Aramiden 1: Pananggrupo kadagiti Solids babaen ti Linabagda (Texture) Panggep 1. Magrupo dagiti solids babaen ti linabagda (texture). Bambanag/Solids Kadakkel Ababa atiddog 15
  • 20.
    Aramaten Bag wennokahon nga adda kargana a bato, kapas, darat, saba, kardbord, papel de liha, rambutan, ukis ti anangka Addang 1. Iruar ti amin a nagyan ti bag. 2. Iti kuaderno, isurat ti nagan ti tunggal banag ket grupuen babaen ti linabagna. Bambanag Nalinis Nakersang Nalamuyot Natangken Sungbatan dagiti sumaganad: 1. Kasano ti panaggrupom kadagiti solids? 2. Ania a pakailasinan ti solid ti napaliiwmo? 3. Nailadawam kadi a nasayaat dagiti solids batay kadagiti napaliiwmo? 4. Ania a kababalin ti naadalmo kadagiti inaramidmo? Tarabay a Saludsod Adda kadi nalawag a linabag dagiti solids? 16
  • 21.
    Daytoy a Kapituloket maipapan iti panangipakita a dagiti liquids ket addaan ti mass, no kasano ti panagayusda, no kasano a surotenda ti sukog ti container a pakaikabilanda, no kasanoda a makasakop ti space, no ania ti raman ken sukogda. Leksion 1: Pakailasinan kadagiti Liquids Aramiden 1: Pananglasin kadagiti Nadumaduma a Liquids Panggep Mainaganan dagiti nadumaduma a bambanag. Aramaten Liquids a nadumaduma ti panagayusda, panangsurotda ti sukog ti pakaikabilanda, no kasanoda nga agyan iti space, raman ken angotda Addang 1. Mapan iti kantina ti pagadalan. 2. Saludsoden iti aglaklako iti kantina nga ipakitana dagiti nadumaduma a liquids nga adda idiay. 3. Inaganan ti tunggal liquid. 4. Paliiwen ti tunggal liquid no kasano nga agayus, sukog ti pakaikabilanna, ken ti space a pagyananna. 5. Ramanan wenno angoten a siaannad ti liquid babaen ti tulong ti manursuro. 6. Irekord iti kuaderno ti napaliiw. Kapitulo 2: Liquids 17
  • 22.
    Leksion 2: Panangiladawankadagiti Liquids babaen ti Panagayusda Aramiden 1: Kasano ti panagayus dagiti liquids? Panggep Mailadawan ti panagayus dagiti liquids. Aramaten gatas a kondensada, soy sauce, suka, shampoo, danum, lana, 2 a kutsara, malukong a mabuong Addang 1. Mangala ti dua a kutsarita. 2. Iggaman a saggaysa dagiti kutsarita a kas ti naipakita iti ladawan iti baba. 3. Mangtakal ti maysa a kutsarita ti danum ken maysa a kutsarita ti suka. 4. Iggaman ti kutsarita nga addaan ti liquid iti kas kangato ti siko. 5. Yirig nga agpada dagiti ima a kas makita iti ladawan 18
  • 23.
    6. Irekord itikuaderno ti napaliiw. Ania ti naparpardas ti panagayusna, ti danum wenno ti suka? 7. Uliten ti maika-2 agingga ti maika-6 nga addang nga agusar ti danum ken sabali pay a liquid. (Palagip: Danum ti mausar a pagbasaran ti panagayus ti liquid.) Nagan ti Liquid Nabayag kadi nga agayus? Napardas kadi nga agayus? Nakaparpardas kadi nga agayus? 1. danum 2. soy sauce 3. suka 4. shampoo 5. lana 6. gatas a kondensada Tarabay a Saludsod 1. Agpapada kadi ti kinapardas ti panagayus dagiti liquids? 2. Ania dagiti liquids a napardas ti panagayusna? 3. Ania dagiti liquids a nabayag ti panagayusna? 19
  • 24.
    Leksion 3: Panangiladawanno Kasano a Tuladen dagiti Liquids ti Sukog ti Container a Pakaikabilanda Aramiden 1: Adda kadi sukog ti liquids? Panggep Mailadawan no kasano a suroten dagiti liquids ti sukog ti container. Aramaten Nadumaduma ti sukogna a container, danum Addang 1. Iladawan ti sukog dagiti tallo a containers. 2. Mangala ti tallo a klase ti liquids. 3. Kargaan ti liquid ti tunggal maysa a container. 4. Irekord iti kuaderno ti napaliiw. Sungbatan dagiti saludsod; 1. Ania ti napasamak kadagiti nadumaduma a liquids kalpasan a naikabilda kadagiti containers? 2. Agpapada kadi ti sukog dagiti liquids? 3. Ania dagiti pakailasinan dagiti liquids a napaliiwmo? 4. Ania ti ipakpakita ti inaramidmo a maipapan ti liquid? Tarabay a Saludsod Adda kadi bukod a sukog ti liquid? Nagan ti liquid Sukog daytoy no maikabil ti container 20
  • 25.
    Leksion 4: Panangiladawanno kasano a Masaknapan ti Liquid ti Space Aramiden 1: Makasaknap kadi ti space dagiti liquids? Panggep Mailadawan no kasano a masaknapan dagiti liquids ti space Aramaten Batbato, danum, beaker (wenno baso a sarming), pagpigadan Addang 1. Isagana dagiti aramaten. 2. Ikkan ti danum ti beaker. 3. Nayonan pay ti danum ti beaker. 4. Paliiwen no ania ti mapasamak kabayatan a manaynayonan ti danum ti beaker. 5. Ikkan ti batbato ti beaker nga adda danumna. 6. Paliiwen manen ti mapasamak. 7. Irekord iti kuaderno ti napaliiwmo. Sungbatan iti kuaderno dagiti sumaganad a saludsod: 1. Ania ti napasamak iti danum idi manaynayonan daytoy? Apay? 2. Ania ti nadlawmo idi lumned dagiti batbato iti tukot ti container? Apay? 3. Ania ti napasamak iti danum? Apay? 4. Makasaknap kadi ti space ti danum? Apay? 21
  • 26.
    Tarabay a Saludsod Makasaknap kadi ti space dagiti liquids? Leksion 5: Panangiladawan kadagiti Liquids babaen ti Ramanda Aramiden 1 Adda kadi raman dagiti liquids? Panggep Mailadawan ti raman dagiti liquids. Aramaten Gatas, juice, danum, suka, hot sauce, softdrinks, arak, catsup, bugguong Addang 1. Ramanan ti tunggal liquid. 2. Iladawan ti ramanda. 3. Ikkan ti tsek (√) ti umno a raman ti tunggal liquid iti tsart. Liquid nasam-it naapgad naalsem napait Nagasang awan ramanna Sungbatan iti kuaderno dagiti sumaganad a saludsod: 1. Kasanom a nailadawan ti raman dagiti nadumaduma a liquids? 2. Ania dagiti nadumaduma a raman dagiti liquids? 3. Agpapada kadi ti raman dagiti liquids? 4. Ania ti nasken nga aramidentayo tapno maliklikan ti pannakasabidong no ramanantayo dagiti liquids? 22
  • 27.
    Leksion 6: Panangiladawankadagiti Liquids babaen ti Angotda Aramiden 1: Adda kadi angot dagiti liquids? Panggep Mailadawan ti angot dagiti nadumaduma a liquids babaen ti panangusar ti sense of smell. Aramaten Bugguong, bangbanglo, alkohol, catsup, coke, hand sanitizer, shampoo, liquid a sabon Addang 1. Isagana dagiti aramaten. Inaganan dagiti nadumaduma a liquids. 2. Iladawan ti angot dagiti nadumaduma a liquids. (Saan a yasideg dagiti sample iti agongmo ta dagiti dadduma kadagitoy ket pakaigappuan ti iritasion.) 3. Irekord dagiti napaliiwyo. Liquids Nabangsit Nabanglo Sungbatan iti kuaderno dagiti sumaganad a saludsod: 1. Ania dagiti pakailasinan ti liquid a napaliiwmo? 2. Kasano ti pananggrupom kadakuada? 3. Agpapada kadi ti angot dagiti liquids? 4. Agrupangetka kadi no makaangotka ti nabangsit a liquid? 5. Makaisemka kadi no makaangotka ti nabanglo a liquid? Apay? 23
  • 28.
    Tarabay a Saludsod Adda kadi angot dagiti liquids? Ti gas ti maikatlo nga state ti matter. Saan a makita ti kadakkel daytoy ken awan ti sukogna ngem surotenna ti sukog ti container. Awan ti maris ken ramanna. Saan a makita ngem mariknatayo daytoy. Ad-adda nga aggaaddayo dagiti molecules ti gas ngem kadagiti dua pay nga state ti matter. Leksion 1: Panangiladawan a dagiti Gases ket Surotenda ti Sukog ti Container a Pakaikabilanda Aramiden 1: Adda kadi sukog dagiti gases? Panggep Maipakita a suroten dagiti gases ti sukog ti container a pakaikabilanda. Aramaten lobo a nadumaduma ti sukogda (awan ti anginna), galut Addang 1. Mangala kadagiti lobo a nadumaduma ti sukogda. 2. Puyotan dagitoy. Galutan ti ngarabda. 3. Iladawan ti sukog ti gas iti uneg ti lobo. 4. Irekord ti napaliiwmo. 5. Idrowing ti sukog ti gas iti tunggal lobo. Kapitulo 3: Gas 24
  • 29.
    Sungbatan iti kuadernodagiti sumaganad a saludsod: 1. Ania ti napasamak iti lobo bayat a puypuyotam daytoy? 2. Sinurot kadi ti gas ti sukog ti lobo? Adda kadi sukog ti lobo? 3. Ania a pakailasinan ti gas ti naipakita iti inaramidmo? Tarabay a Saludsod Ania ti sukog ti air container? Kaano a maaddaan ti sukog ti angin? Kabaelantayo kadi a pagtalinaeden ti kinadalus ti angin? Kasano? Leksion 2: Panangiladawan a ti Gas ket Makasaknap ti Space Aramiden 1: Adda kadi space a masaknapan ti gas? Panggep Maipakita a masaknapan ti space dagiti gases. Aramaten Tissue, baso, styrofoam, dakkel a malukong a napunno ti danum Addang 1. Mangisagana ti baso. 2. Ikkan ti tissue iti tukot ti baso tapno saan a matinnag no mabalintuag daytoy. 3. Punuen ti danum ti dakkel a malukong. 4. Balintuagen ti baso ken dagdagus nga ikabil daytoy iti danum. 5. Agbilang ti 10 bayat nga ig-iggaman ti baso a naikabil iti danum. 25
  • 30.
    6. In-inayaden ngaingato ti baso manipud iti danum. Siguraduen nga iggaman a diretso ti baso a nakabalintuag. 7. Paliiwen. Ania ti napasamak iti tissue? 8. Aramiden daytoy iti styrofoam. Ikabil ti styrofoam iti danum. Iparabaw a nakabalintuag ti baso iti styrofoam ket italmeg daytoy iti danum. Sungbatan dagiti saludsod: 1. Ania ti adda iti uneg ti baso? 2. Ania ti napasamak iti tissue? Iti styrofoam? 3. Ania ti ipakpakita ti inaramidyo? Leksion 3: Panangiladawan a ti Gas ket Awan ti Angot ken Ramanna Aramiden 1: Awan ti angot ken raman ti gas Panggep Maibaga ti pattapatta a ti gas ket awan ti angot ken ramanna Aramaten Papel a paid/pal-id, lobo, sarming Addang 1. Isagana ti set up. 2. Puyotan ti ima. Iladawan ti marikna. 3. Ita, puyotan ti sarming. Iladawan ti angin iti sarming. 4. Puyotan ti uneg ti lobo. Iladawan ti angin iti uneg ti lobo. 5. Mangala ti kapareha. Paidan ti maysa ken maysa. Iladawan ti angin a marikna. 26
  • 31.
    Bilin 1. Idrowingno kasano ti panangpuyot ti ima ken paneknekan nga awan ti maris ti gas. 2. Ipakita ti angin a maiyakar iti sarming ken iti uneg ti lobo. 3. Iti tallo a patang, iladawan ti marikna bayat a papaidan ti bukod a bagi ken ti kapareha. Tarabay a Saludsod 1. Ania ti nariknam kalpasan a napuyotam ti imam? Nakitam kadi ti angin manipud iti imam? 2. Nakitam kadi ti angin iti uneg ti lobo? Apay? 3. Ania ti nariknam idi papaidannaka ti kapareham? Naramanam kadi ti angin bayat nga ar-aramiden ti kapaareham daytoy? 4. Ania a pakailasinan ti gas ti naipakita iti daytoy a naaramid? 27
  • 32.
    Daytoy a Kapituloket maipapan kadagiti adu a kadawyan a bambanag nga adda iti pagtaengan ken pagadalan kas kadagiti solids, liquids ken gases. Idalimanektayo dagitoy ken ikkantayo ti marka dagiti amin a botelia nga adda kargana a kemikal wenno dadduma pay. Leksion 1: Kadawyan a Solids, Liquids, ken Gases a Masarakan iti Pagtaengan ken Pagadalan Aramiden 1: Listaan dagiti Kadawyan a Produkto a Masarakan iti Pagtaengan ken Pagadalan Panggep 1. Mabigbig dagiti kadawyan a solids, liquids, ken gases a masarakan iti pagtaengan ken iti pagadalan. 2. Iladawan dagiti usar dagiti bambanag a masarakan iti pagtaengan. Aramaten papel, pen, manila paper Kapitulo 4: Umno a Panangiggem kadagiti Solids, Liquids ken Gases a Masarakan iti Pagtaengan ken iti Pagadalan 28
  • 33.
    Addang 1. Mangaramidti listaan dagiti kadawyan produkto a masarakan iti pagadalan ken iti pagtaengan. Grupuem ida iti table iti baba. Solid Liquid Gas 3. Grupuen dagiti bambanag a nakalista iti numero 1 babaen ti panangusar iti table iti baba. • Ania dagiti kadawyan a bambanag iti pagtaengan ken iti pagadalan? • Ania dagiti usar dagiti bambanag iti pagtaengan ken iti pagadalan? Aramiden 2: Madi nga Epekto dagiti Kadawyan a Bambanag a masarakan iti Pagtaengan Panggep Mabigbig dagiti madi nga epekto dagiti bambanag a masarakan iti pagtaengan ken iti pagadalan. Aramaten Bungon wenno marka dagiti nadumaduma a produkto Taraon Pagluto Pagarkos iti balay Pagpa-pintas Pagda-lus iti balay Pagda- lus iti balay Pag- paksiat ti insekto 29
  • 34.
    Addang 1. Basaenti marka dagiti kadawyan a produkto a masarakan iti pagtaengan ken kitaen dagiti simbolo iti tunggal marka iti baba: [ 30
  • 35.
    Adda ditoy dagitipagarigan: 2. Babaen ti table iti baba, grupuen dagiti bambanag basar iti madi nga epektoda iti tattao ken dadduma pay nga addaan biag. 3. Isurat ti sungbat iti kuaderno. Makasabidong Toxic Makauram Makadadael ti Kudil 31
  • 36.
    Aramiden 3: Panagannaditi Panangiggem Kadagiti Bambanag a Makadangran Panggep: Mailadawan dagiti umno a wagas ti panangiggem kadagiti bambanag. Aramaten papel, pen Addang 1. Matmatan dagiti ladawan. 2. Ikkan ti  ti kahon no ti ladawan ket mangipakpakita ti umno a panangiggem kadagiti bamabanag ken  no saan. a. b. Markaan dagiti makasabidong a bambanag ken yadayo dagitoy kadagiti ubbing. Agusar ti gloves ken gas mask no agusar ti pesticides. Kitaen a kanayon no napairutan ti tangke ti gas stove. Iyasideg iti gas stove dagiti makauram a bambanag. 32
  • 37.
    Tarabay a Saludsod Surotem kadi dagiti umno a panagannad iti panangiggem kadagiti kemikal? Apay? Daytoy a kapitulo ket maipapan iti panagbalbaliw dagiti solids, liquids, ken gases no mapudotan wenno malamiiisan. Daytoy ket maipapan kadagiti nadumaduma a wagas ti panagrukod ti temperatura babaen ti panangusar ti laboratory temperature. Leksion 1 Panagrukod ti Temperatura ti Bambanag Aramiden 1 Napudot wenno Nalamiis kadi? Panggep Maibaga no napudot wenno nalamiis ti banag . Aramaten Manila paper, marker/pentel pen, ball pen, papel Addang 1. Kitaen dagiti ladawan iti baba. Ibaga no napudot wenno nalamiis ti banag. Ikkan ti tsek (√) ti umno a batog. (1) (2) Banag (3) Napudot? (4) Nalamiis? 1 Apoy ti kandela Kapitulo 5: Panagbalbaliw dagiti Bambanag 33
  • 38.
    1. Ma 2. 3. 4. 2. Mangibaga ti dadduma pay a pagarigan dagiti napudot ken nalamiis a bambanag. Isurat dagitoy iti table a kas makita iti baba. Napudot a Bambanag Nalamiis a Bambanag Tarabay a Saludsod 1. Kaanom nga ibaga a ti banag ket napudot? 2. Kaanom nga ibaga a ti banag ket nalamiis? 2 Ice Cream 3 Agburburek a danum 4 Napudot a digo 5 Iced Tea 34
  • 39.
    Aramiden 2: Panangrukodti Temperatura ti Napudot wenno Nabara a Banag Panggep 1. Marukod ti temperatura ti danum nga aggapu ti gripo ken ti napudot a danum babaen ti thermometer. 2. Mabasa a nasayaat ti tempiratura manipud iti thermometer . 3. Maidilig ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo ken ti napudot a danum. Aramaten 2 a beakers /agpada a containers (sarming a baso) laboratory thermometer agpada ti kaaduna a napudot ken nalamiis a danum Addang 1. Kitaen a naimbag ti laboratory thermometer. 2. Paliiwen dagiti pagilasinan iti thermometer. 3.Ania ti kabassitan a bilang? Sadino ti pakakitaan iti daytoy? 4. Ania ti kadakkelan a bilang? Sadino ti pakakitaan iti daytoy? 5. Ania a yunit ti nausar a pagrukod? 6. Ania a simbolo ti nausar a mangipakita ti rukod ti temperatura? 7. Kargaan ti container ti kagudua a danum a naggapu iti gripo. 35
  • 40.
    8. Ikabil tithermometer iti container nga addaan ti danum a naggapu iti gripo. -___ Laboratory thermometer ____beaker nga addaan kagudua a danum a naggapu iti gripo 9. Kitaen ti lebel ti liquid iti thermometer. 10. Rukoden ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo. (Basaen ti marka a kabatog iti lebel ti liquid iti thermometer.) Irekord ti temperatura iti table. 11. Ania ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo? (Daytoy ti temperatura ti danum nga adda iti room temperature). Palagip: Saan a sagiden ti bombilia ti thermometer ken saan a baybay-an a masagid daytoy ti tukot ti container. beaker/container nga addaan ti kagudua a danum a naggapu iti gripo 36
  • 41.
    12. Kargaan metti kagudua a napudot/nabara a danum ti sabali pay a container. Palagip: Iti panagbasa ti thermometer, ibatog dagiti mata iti lebel ti liquid iti thermometer. Palagip: Annadan ti panangiburod ti napudot/nabara a danum iti container tapno saanka a masinit. Mabalin met nga agpatulongka iti manursurom. beaker/container nga addaan ti kagudua a napudot/nabara a danum Sampol a nabasa a tempeartura 230C 37
  • 42.
    1. Ikabil tithermometer iti container nga addaan ti napudot a danum. 2. Paliiwen no ania ti mapasamak iti lebel ti liquid iti thermometer. 3. Kitaen ti temperatura ti napudot/nabara a danum kalpasan ti 5 a minuto. Irekord ti temperatura iti table iti baba. a. Ania ti temperatura ti napudot/nabara a danum? Temperatura ti Danum a Naggapu iti Gripo ken Napudot a Danum Material Temperatura (0C) Danum a naggapu iti gripo Napudot a danum 1. Idilig ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo ken ti napudot a danum? - Kasano ti panangidiligmo ti danum a naggapu iti gripo ken ti napudot a danum? 2. Iladawan ti epekto ti pudot iti danum. beaker/container nga addaan ti kagudua a napudot/nabara a danum 38
  • 43.
    - Ania tiepekto ti pudot iti danum? Tarabay a Saludsod Ania ti aramidem no kasapulam ti napudot wenno nalamiis a danum? Aramiden 3: Panangrukod ti Temperatura ti Nalamiis a Banag Panggep 1. Marukod ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo ken nalamiis a danum babaen ti thermometer. 2. Mabasa a nasayaat ti temperatura manipud iti thermometer. 3. Maidilig ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo ken ti nalamiis a danum. Aramaten 2 a beakers/ agpada a sarming a baso) laboratory thermometer, agpada ti kaaduna a nalamiis a danum ken danum a naggapu iti gripo, ice cubes Addang 1. Kargaan ti container ti kagudua a danum a naggapu iti gripo. beaker/container nga addaan ti kagudua a danum a naggapu iti gripo 39
  • 44.
    3. Ikabil tithermometer iti container ti danum a naggapu iti gripo. Iggaman daytoy iti patakder. 3. Paliiwen ti lebel ti liquid iti thermometer. 4. Rukoden ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo. (Basaen ti marka a kabatog iti lebel ti liquid iti thermometer). Irekord ti temperatura iti table. - Ania ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo?(Daytoy ti temperatura ti danum nga adda iti room temperature). Palagip: Iti panagbasa ti thermometer, ibatog dagiti mata iti batog ti lebel ti liquid iti thermometer. Palagip: Saan a sagiden ti bombilia ti thermometer ken saan a baybay-an a masagid daytoy ti tukot ti container. 40
  • 45.
    23 o C Sampol a nabasa a temperatura 5. Kargaan met ti kagudua a nalamiis a danum ti sabali pay a container. (Mabalin a nayonan ti ice cubes ti danum tapno lumamiis ken maikkat ti pudotna.) 6. Ikabil ti thermometer iti container nga addaan ti nalamiis a danum. beaker/container nga addaan ti kagudua ti nalamiis a danum 41
  • 46.
    7. Paliiwen noania ti mapasamak iti lebel ti liquid iti thermometer. 8.Kitaen ti temperatura ti nalamiis a danum kalpasan ti 5 a minuto. Irekord ti temperatura iti table a kas makita iti baba. - Ania ti temperatura ti nalamiis a danum? Temperatura ti Danum a Naggapu iti Gripo ken Nalamiis a Danum Banag Temperatura (0C) Danum a naggapu iti gripo Nalamiis a danum 9. Idilig ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo ken nalamiis a danum. - Kasano ti panangidilig ti temperatura ti danum a naggapu iti gripo ken nalamiis a danum? 10. Iladawan ti epekto ti panangikkat ti pudot manipud iti banag. - Ania ti epekto ti panangikkat ti pudot manipud iti danum? 42
  • 47.
    Tarabay a Saludsod Nadlawmo kadi a bayat a pumudpudot ti danum ket agpangpangato ti labutab? Apay nga agpangpangato ti labutab? Leksion 2: Panagbaliw ti Bambanag a Maapektaran ti Temperatura Aramiden 1: Ania ti Mapasamak no Mapudotan wenno Malamiisan ti Candle Wax? Panggep Mailadawan ti mapasamak iti candle wax no mapudotan wenno malamiisan. Aramaten bassit a pidaso ti candle wax dakkel a kutsara gurabis napuskol a lupot candela ceramic a platito Addang 1. Mangikabil ti bassit a pidaso ti candle wax iti kutsara. Bungonen ti napuskol a lupot ti pagiggaman ti kutsara. 2. Ania ti porma (solid, liquid, gas) ti candle wax? 43
  • 48.
    4. Sindian tikandela. Itugkel iti bassit a pidaso ti kayo. 4. Ipapudot iti nasindian a kandela ti kutsara nga addaan ti candle wax. 5. Ipapudot ti kutsara nga addaan ti candle wax iti las-ud ti 5 a minuto. Paliiwen no ania ti mapasamak iti candela. - Ania ti napasamak iti candle wax? - Adda kadi nagbaliwan iti langa ti wax? Ania ti sukogna itan? - Apay a nagbaliw daytoy? - Ania ti epekto ti panangipapudot ti candle wax? 6. Ikkaten manipud iti apoy ti kutsara nga addaan ti candle wax. Palagip: Iggaman a siaannad ti kutsara agsipud ta napudot daytoy. 44
  • 49.
    7. Urayen tisumagmamano a minuto agingga a lumamiis ti candle wax. Paliiwen no ania ti mapasamak. - Ania ti napasamak iti candle wax? 8. Adda kadi nagbaliwan iti langa ti wax? Ania ti pormana itan? - Apay a nagbaliw daytoy? 9. Ania ti epekto ti panangpalamiis ti candle wax? Tarabay a Saludsod Adda kadi nagbaliw idi masindian ti candle wax? Aramiden 2: Ania ti Mapasamak iti Danum no Maipapudot? Panggep Mailadawan ti mapasamak iti danum no ngumato ti temperaturana wenno agsagepsep ti pudot. Aramaten beaker, danum, marker Addang 1. Ikkan ti 10 ml a danum ti beaker. Markaan ti lebel iti danum. 45
  • 50.
    2. Ikabil tibeaker nga adda danumna idiay kainitan iti 15 a minuto. Paliiwen no ania ti mapasamak iti danum. 3. Markaan manen ti lebel ti danum. a. Nadlawmo kadi a nagbaliw ti lebel ti danum? b. Ania ti kayatna nga ipakita daytoy? c. Ania ti epekto ti pudot ti init iti danum? Tarabay a Saludsod Napadasanyo kadin ti nangikabil ti danum iti palanggana nga adda iti kainitan? Ania ti napasamak iti kaadu ti danum? Aramiden 3: Ania ti Mapasamak iti Water Vapor no Malamiisan? ] Panggep Mailadawan ti mapasamak iti water vapor no malamiisan. Aramaten ice cubes garapon nga adda kalubna kutsarita orange juice Addang 1. Iggaman ti dua nga imam ti garapon nga awan kargana. - Ania iti nariknam? 46
  • 51.
    2. Ikkan tiorange juice (nasursurok ngem gudua) ti garapon a kas makita iti ladawan. 3. Ikkan ti ice cubes. Kalpasanna, kalluban daytoy iti nairut. 4. Kulogen a napigsa ti garapon iti sumagmamano a segundo. 5. Iggaman ti garapon iti sumagmamano a minuto. - Ania ti nariknam? - Adda kadi angin iti ruar wenno iti aglawlaw ti garapon? - Adda kadi water vapor iti aglawlaw ti garapon? - Sadino ti naggapuan ti water vapor? 6. Baybay-an ti garapon iti lamisaan iti 2 a minuto. 47
  • 52.
    7. Kalpasan ti2 a minuto, kitaen a nalaing ti garapon. Uliten a riknaen ti ruar ti garapon iti sumagmamano a minuto. - Ania ti nakita ken nariknam iti ruar ti garapon - Ania ti ipakpakita daytoy? Tarabay a Saludsod Ania ti mapasamak iti water vapor no malamiisan daytoy? Aramiden 4: Ania ti Mapasamak no Maipapudot ti Naphthalene Ball? Panggep Mailadawan ti maaramid no maipapudot iti naphthalene ball. Aramaten bassit a pidaso ti naphthalene ball bato 2 nga agpada a namaris a platito lupot Addang 1. Mangala ti maysa a pidaso ti naphthalene ball. Iparabaw daytoy iti lupot. naphthalene ball 48
  • 53.
    2. Bungonen daytoyiti lupot. 3. Burboren daytoy iti babassit a pidaso babaen ti bato. 4. Bingayen iti 2 a paset ti naburbor a naphthalene ball. 5. Ikabil ti 1 a paset ti naburbor a naphthalene ball iti platito 1, ken ti sabali a paset iti platito 2. - Ania ti porma ti naphthalene ball (solid, liquid, gas)? 6. Ikabil ti platito 1 iti uneg ti siled. 7. Ikabil met ti platito 2 iti kainitan. Naphthalene Naphthalene Namaris a platito Namaris a platito Platito 2 Platito 1 49
  • 54.
    ` 8. Paliiwenti naphthalene ball iti platito 1 ken platito 2 kalpasan ti 10 a minuto. Iladawan no ania ti napaliiwmo. - Ania iti napaliiwmo? - Adda kadi nadlawmo a nagbaliwan ti langa ti naphthalene ball iti platito 1 ken platito 2? - Ania ti ibagbaga daytoy? - Ania ti epekto ti pudot iti naphthalene ball? Tarabay a Saludsod Ammoyo kadi ti makunkuna a naphthalene? Aramiden 5: Ania ti Mapasamak Iti Angin iti Uneg ti Lobo/ Botelia no Mapudotan wenno Malamiisan Daytoy? ] Panggep Mailadawan ti mapasamak iti angin iti uneg ti lobo wenno botelia no mapudotan wenno malamiisan daytoy. Naphthalene Namaris a platito Platito 2 50
  • 55.
    Aramaten botelia anailet ti ngarabna lobo 2 a bassit a palanggana napudot a danum nalamiis a danum Addang 1. Mangala ti lobo. Bennaten ti ngarab daytoy ken ikabil iti ngarab ti botelia kas ti naipakita iti baba. - Adda kadi angin iti uneg ti botelia? - Adda kadi angin iti uneg ti lobo? 2. Ikabil ti botelia iti palanggana nga adda napudot a danumna. Paliiwen daytoy kalpasan ti 3 a minuto. 3. lobo botelia lobo botelia palanggana nga adda napudot a danumna 51
  • 56.
    - Ania tinapasamak iti lobo? - Ania ti ipakpakita daytoy? - Ania ti epekto ti napudot a danum iti angin nga adda iti uneg iti botelia? 3. Yakar ti botelia iti palanggana nga addaan nalamiis a danum. Paliiwenyo manen kalpasan ti 3 a minuto. - Ania ti napasamak iti lobo? - Ania ti ipakpakita daytoy? - Ania ti epekto ti nalamiis a danum iti angin nga adda iti uneg ti botelia/lobo? Tarabay a Saludsod Ania ti mapasamak Iti angin iti uneg ti lobo/botelia no mapudotan wenno malamiisan daytoy? lobo botelia palanggana nga adda napudot a danumna 52
  • 57.
    YUNIT 2: Bambanagnga Addaan ti Biag ken ti Aglawlawda 53
  • 58.
    Daytoy a kapituloket maipapan kadagiti importante a paset ti bagi a kas iti mata, lapayag, agong, dila ken kudil. Ti organ ket paset ti bagi nga addaan ti napateg a trabaho. Leksion 1: Mata Aramiden 1: “Kitaem, Mata” Panggep Mabigbig dagiti paset ti mata. Aramaten Sarming wenno magnifying glass Addang 1. Usaren ti sarming a panangpaliiw ti matayo. Ania dagiti paset ti matam a makitam? 4. Basaen ti maipapan kadagiti paset ken usar dagiti mata. Paset ken Usar dagiti Mata Tulongannatayo dagiti matatayo a makakita. Adaan daytoy ti nadumaduma a paset nga ogobra tapno makitatayo dagiti bambanag iti aglawlawtayo. Ti cornea ket kasla nalawag a sarming a mangkalkalub ti sango ti mata. Ti iris ket isu ti addaan maris a paset ti mata. Kontrolenna ti kaadu ti lawag a sumrek iti mata. Iti tengnga ti iris ket masarakan ti makunkuna a pupil. Ti pupil ket nagtimbukel nga abut a pagserrekan ti lawag. Lens ti sumaruno iti pupil. Ti lens ti mangi-focus ti imahe a makitatayo iti retina nga adda iti likod ti mata. Ti retina ket kasla screen a pangi-focus-an ti imahe a makita ti mata. Ti optic nerve a nakakonektar iti mata ti mangipan ti mensahe iti utek maipapan iti imahe a nakita. Kapitulo 1: Sense Organs 54
  • 59.
    3. Batay itinabasayo, markaan dagiti paset ti mata iti diagram. Tarabay a Saludsod 1. Ikidem dagiti mata. Makakitaka kadi? Ladawan 1. Itsura ti mata no nakasango a. b. Ladawan 2. Paset ti mata ti tao cornea iris pupil lens retina optic nerve 55
  • 60.
    2. Ania dagitipaset ti mata a makitam no kumitaka iti sarming? 3. Napanunot mo kadi no apay a nasaysayaat ti dua a mata ngem iti maymaysa? Aramiden 2: “Annadam ta Matam” Panggep Mabigbig dagiti umno nga addang ti panangannad kadagiti mata. Aramaten Dagiti ladawan a mangipakita ti panangannad kadagiti mata Addang 1. Kitaen dagiti ladawan iti baba. 2. Ikkan ti  ti kahon no ti ladawan ket mangipaikta ti panangannad kadgiti mata ken  no saan. Ilawlawag dagiti sungbatmo. 3. Isuratmo ti sungbat iti papelmo. Panagbuya a nakaas-asideg iti TV Panagbasa iti nasipnget a lugar 56
  • 61.
    1. 2. 3.4. Tarabay a Saludsod Kasano ti panangannadmo kadagiti matam? Leksion 2: Lapayag Aramiden 1: “Lapayag, Dumngegka” Panggep Mabigbig dagiti paset dagiti lapayag. Aramaten ladawan ti napadakkel a lapayag Addang 1. Basaen ti maipapan kadagiti paset ken usar dagiti lapayag. panagusar ti sunglasses no agin-init Panagusar ti goggles no aglanglangoy 57
  • 62.
    Paset ken Usardagiti Lapayagtayo Dagiti lapayagtayo ti mangtulong kadatayo nga agdengngeg kadagiti uni. Pinna ti awag ti ruar ti lapayag. Daytoy ti paset a makitam. Ditoy ti pangibitinan ti aritos. Ti pinna ti mangurnong ti uni ken mangiturong iti daytoy iti ear canal. Ti ear canal ket kasla tubo a pakapormaan ti durek. Ti ear canal ti mangiturong ti uni iti eardrum nga adda iti ungto. Daytoy ket naingpis a kudil a nabennat. No makadanon ti uni iti eardrum, agtigerger daytoy. Adda tallo a babassit a tulang a nakakonektar iti likod ti eardrum. Dagitoy a tultulang ket maaw-awagan ti hammer, anvil, ken stirrup. No agtigerger ti eardrum, agtigerger met dagitoy tallo a tulang a nakakonektar nga agsasaruno. Ti cochlea ti makarikna ti tigerger. Ti cochlea ti paset nga addaan ti liquid. No agtigerger ti liquid iti uneg ti cochlea, mangipatulod daytoy ti mensahe iti utek babaen ti auditory nerve a mangibaga ti maipapan ti uni a nangegtayo. 58
  • 63.
    Tarabay a Saludsod Ania ti mangtulong kenka a makangeg ti manursurom wenno kaiskuelaam? Aramiden 2: Kasano ti Panagobra dagiti Nadumaduma a Paset ti Lapayag Panggep Mabigbig dagiti paset dagiti lapayag ken ti usarda. Aramaten Ladawan ti napadakkel a lapayag Addang 1. Basaen manen dagiti paset ti lapayag ken ti usarda iti Aramiden 3. 2. Sungbatan dagiti sumaganad a saludsod. a. Ania a paset ti lapayag ti mangurnong ti uni? pinna ear canal eardrum hammer anvil stirrup cochlea auditory nerve 59
  • 64.
    b. Ania timapasamak iti eardrum no makadanon ditoy ti uni? c. Ania ti mapasamak kadagiti tallo a tulang no agtigerger ti eardrum? d. Ania ti mapasamak iti liquid iti uneg ti cochlea no agtigerger dagiti tallo a babassit a tulang? 3. Suroten ti dalan ti uni kalpasan a sumrek iti pinna. Isurat iti kahon dagiti paset ti lapayag. Tarabay a Saludsod An-annadanyo kadi dagiti lapyagyo? Kasano? Aramiden 3: Panangannad ti Lapayag Panggep Maipaawat a nasayaat dagiti wagas ti panangannad kadagiti lapayag. Aramaten Ladawan ti napadakkel a lapayag Addang 1. Kitaen dagiti ladawan iti baba. pinna 60
  • 65.
    2. Ikkan ti ti kahon no ti ladawan ket mangipakita ti umno a panangaywan ti lapayag ken no saan. Ipalawag ti sungbatmo. 1. Panagdengngeg ti musika 2. Panangtudok ti natirad a banag iti lapayag 3. Panangpunas ti ruar ti lapayag ti nadalus a lupot 4. Panangipakita ti lapayag iti doktor 61
  • 66.
    Leksion 3: Agong Aramiden 1: “Agong a Pagangot” Panggep Mabigbig dagiti paset ti agong ken ti usarna. Aramaten Ladawan ti agong, sarming Addang 1. Kitaem ti agongmo iti sarming. Idrowing ti agongmo. 2. Kitaem a nasayaat ti abut ti agongmo. a. Ania ti makitam iti uneg? 3. Basaen ti maipapan kadagiti paset ti agong ken ti usarda. Dagiti Paset ti Agong ken ti Usarda Tulongannatayo ti agongtayo a makaangot kadagiti bambanag iti aglawlawtayo. Usarentayo daytoy a paganges. Ti agong ket bukbuklen dagiti nostrils, nasal cavity ken nerves. Dagiti nostrils ket dagiti dua nga abut ti agong. Iti uneg ti nostrils, adda dagiti buok a mangsagat ti tapok a sumrek iti agong. No umangeska, sumrek ti angin ken aglasat kadagiti nasal passages nga agturong iti nasal cavity. Ti nasal cavity ket isu ti space iti likod ti agong nga adda iti tengnga ti rupa. Ti lawlawna ket nabasa, nabara ken nakalluban ti mucus, napigket a liquid. Ti mucus ti mangpupok ti tapok, rugit ken germs a sumrek iti nostrils a saan a nasagat ti buok dagiti agong. Adda nerves iti uneg ti nasal cavity a mangpidut ti angot nga iserrek ti angin. Dagiti nerves iti nasal cavity ti mangipatulod ti mensahe iti utek a mangamiris ti naangottayo. 62
  • 67.
    Tarabay a Saludsod a. Ania ti awag kadagiti dua nga abut ti agong? b. Ania ti usar dagiti buok iti agong? c. Apay a kasapulan a makalluban ti mucus ti nasal cavity? Aramiden 2: Panangannad iti Agong Panggep Mabigbig ti umno a dagiti wagas a panangaywan ti agong. Aramaten Ladawan ti agong 63
  • 68.
    Addang 1. Kitaenti ladawan iti baba. 2. Ikkan ti  ti kahon ti ladawan a mangipakita ti panangaywan ti agong ken ikkan ti  no saan. Ipalawag ti sungbat. 1. Panagusar ti natirad a banag a pangdalus ti agong 2. Panangapput ti agong no magna iti natapok a kalsada 1. Napigsa a panagpangres 2. Panangusar ti nadalus a lupot a pangdalus ti agong 64
  • 69.
    Leksion 4: Dila Aramiden 1: Ti Dilak Panggep 1. Mabigbig dagiti pakaaramatan ti dila. 2. Mabigbig dagiti paset ken usar ti dila. Aramaten Ladawan ti dila, sarming Addang 1. Kitaen ti dila iti sarming. a. Ania ti makitam iti dilam? b. Ania dagiti bambanag a kabaelam nga aramidem iti dilam? 2. Basaen ti maipapan kadagiti paset ken usar ti dila. 65
  • 70.
    3. Suroten tidalan ti raman ti taraon kalpasan a makastrek iti ngiwat. Isurat iti kahon ti paset ti dila a paglasatanna. Tarabay a Saludsod Ania ti mangtulong kenka a mangraman ti dila? Aramiden 2: Panangannad ti Dila Panggep Mabigbig dagiti umno a wagas a panangaywan ti dila. Aramaten Ladawan a mangipakita ti umno a wagas ti panangannad ti dila Paset ken Usar ti Dila Ti dila ti sense organ a mangtulong kadatayo a mangraman kadagiti bambanag a maikabil it uneg ti ngiwattayo. Addaan daytoy kadagiti taste buds. Ti raman ti taraon ket aglasat kadagiti taste buds ken ungto ti nerves. Dagiti nerves ti mangipatulod ti mensahe nga agturong iti utek nga isu ti mangamiris iti raman ti taraon. Taraon iti dila Utek (Ibagana ti raman ti taraon). Taste buds 66
  • 71.
    Addang 1. Kitaendagiti ladawan iti baba. 2. Ikkan ti  ti kahon no ti ladawan ket mangipakita ti umno a panangaywan ti dila ken ikkan ti  no saan. Ipalawag ti sungbat. Isurat ti sungbat iti papel. Tarabay a Saludsod Napadasam kadin ti nagsakit ti dilana? Ania ti inaramidmo? 1. Pannangan ti taraon 2. Ipakita ti dila iti doktor no nasakit daytoy 3. Panangusar ti nadalus a pagkarus a pangdalus ti dila 4. Panaggisigis ti dila 67
  • 72.
    Leksion 5: Kudil Aramiden 1: Ti Kudilko Panggep 1. Mabigbig dagiti paset ti kudil 2. Mabigbig dagiti usar ti kudil Aramaten papel, pen, magnifying glass Addang 1. Kitaen ti kudil ti takiagmo. Mangusar ti magnifying lens a pangkita a nasayaat iti daytoy. a. Ania ti makitam iti kudilmo? 68
  • 73.
    Dagiti Paset kenUsar ti Kudil Ti kudil ti mangkalub ti bagitayo. Salakniban daytoy ti bagitayo manipud iti pannakamaga ti bagi, dungir, ken impeksion. Tumulong a mangpatalinaed ti temperatura ti bagi ken makatulong kadatayo a mangrikna iti aglawlawtayo. Ti kudil ket bukbuklen ti dua a katuon. Ti epidermis ti akinruar a tuon ti kudil. Daytoy ti paset a makita ken maiggaman. Ti dermis ket isu ti akin-uneg a tuon ti kudil nga addaan ti blood vessels, nerves, sweat glands, ken oil glands. Ti sweat glands ti manglukat ti rabaw ti kudil babaen ti babassit nga abut wenno pore. Ti oil glands ti mangpatalinaed ti kinalamuyot ti kudil ken buok. Dagiti sagid, sakit, pigsa ken temperatura ket marikna dagiti nerve endings iti kudil. Dagiti nerves ti mangipatulod ti mensahe iti utek nga isunto ti mangamiris ti mariknatayo. 69
  • 74.
    a. Ania timangkalub ti bagitayo manipud ulo agingga iti saka? b. Ania ti akinruar a paset ti kudil? c. Ania ti masarakan iti epdermis? d. Ania ti nagyan ti dermis? e. Ania ti mangpatalinaed ti kinalamuyot ti kudil ken buok? f. Ania ti usar ti sweat glands? g. Ania a paset ti kudil ti makadlaw ti rikna ti lamiis pudot, pigsa ken sakit? h. Ania a paset ti kudil ti mangipatulod ti mensahe nga agturong iti utek? Tarabay a Saludsod Kitaem ti bagim iti sarming. Ania ti mangkalub ti bagim manipud iti murdong ti ulom aginggana iti mukod ti sakam? Aramiden 2: Panangannad ti Kudil Panggep Mabigbig dagiti umno a wagas a panangannad ti kudil. Aramaten Nadumaduma a ladawan ti kudil a mangipakpakita ti umno a wagas ti panangannad ti kudil. Addang Kitaen dagiti ladawan iti baba. Ikkan ti  ti kahon no ti ladawan ket mangipakita ti umno a panangaywan ti kudil ken ikkan ti  no saan. Ipalawagmo ti sungbatmo. 70
  • 75.
    1. Panagdigos ngainaldaw 2. Magna a saka- saka 3. Panagusar ti nadalus a bado 4. Panaginum ti adu a danum 71
  • 76.
    Daytoy a Kapituloket maipapan kadagiti ayup a masarakan iti aglawlaw. Addaan dagitoy ti paset ti bagi nga addaan usarda. Agnanaed dagitoy iti nadumaduma a luglugar (habitat). Adda kadakuada ti dumakkel nga agbalin a nataengan. Saan nga amin nga ayup ket makatulong. Adda kadagitoy ti atap ken makadangran ti tao ngem mabalinda a mapaamo. Adda dagiti nadumaduma a wagas a panangaywan kadagiti ayup. Leksion 1: Panangbigbig kadagiti Ayup Aramiden 1: Inaganan Dayta nga Ayup Panggep Mabigbig dagiti sumagmamano nga ayup Aramaten Ladawan wenno video dagiti ayup Addang A. Dagiti Ayup iti Aglawlawko 1. Kitaen dagiti ladawan iti baba. 2. Isurat iti papel ti nagan dagiti sumaganad nga ayup. a. ____________________ b. _____________________ Kapitulo 2: Dagiti Ayup 72
  • 77.
    c. ____________________ d._____________________ e. _____________________ f.______________________ 3. Malaksid kadagiti ayup a naipakita iti a – f, ania pay dagiti dadduma nga ayup a makita iti aglawlawmo? Ilista dagitoy. B. Dagiti ayup iti Dadduma a Pagilian 1. Makita ti sumagmamano kadagitoy kadagiti ladawan iti baba. Mainaganam kadi ida? Isurat dagiti sungbat iti papel. 73
  • 78.
    h. ____________________ i._______________________ j.______________________ k._____________________ Tarabay a Saludsod Ania dagiti dadduma nga ayup a mainaganam iti aglawlawmo? Leksion 2: Dagiti Paset ti Bagi dagiti Ayup Aramiden 1: Ania dagiti paset ti bagi dagiti ayup? Panggep Mabigbig dagiti paset ti bagi dagiti sumagmamano nga ayup a mabuya iti video. Aramaten Ladawan/video dagiti ayup 74
  • 79.
    Addang 1. Kitaenti ladawan ti maysa a tukak. Bigbigen dagiti paset ti bagina a naikkan ti numero. 2. Isurat ti sungbat iti papel. 3. Kitaen ti ladawan ti maysa kabalio. Bigbigen dagiti paset ti bagina a naikkan ti numero. 4. Isurat ti sungbat iti papel. 75
  • 80.
    5. Kitaen tiladawan ti maysa a billit. Lasinen dagiti paset ti bagina a naikkan ti numero. 6. Isurat ti sungbat iti papel. 7. Ania ti nagpapadaan dagiti paset ti bagi ti tukak, kabalio ken billit? Tarabay a Saludsod Nalawag kadi a makita iti video dagiti paset ti bagi dagiti ayup? Leksion 3: Pananggrupo kadagiti Ayup babaen kadagti Paset ti Bagida ken ti Usar Dagitoy Aramiden 1: Dagiti Paset ti Bagi dagiti Ayup nga Usarenda nga Agtignay Panggep 1. Mailadawan ti panagtignay dagiti ayup; 2. Mabigbig dagiti paset ti bagi dagiti ayup a mausarda nga agtignay. 76
  • 81.
    Aramaten Sibibiag ngaAyup (wenno ladawan/video dagiti ayup) tukak pusa (adda iti haula) kulibangbang alinta lames lawalawa birrurukong piek Addang 1. Mangitugot ti sumagmamano a sibibiag nga ayup iti klase wenno mapan iti Science Garden. 2. Paliiwen no kasano ti panagtignay dagiti ayup. 3. Paliiwen dagiti paset ti bagi ti ayup nga usarenna nga umakar iti sabali a lugar 4. Isurat ti sungbat iti table a kas ti adda itibaba. Aramiden daytoy iti sabali a papel. Ayup Kasano ti panagtignayna? Ania a paset ti bagina ti aramatenna a pagtignay? a. tukak b. kulibangbang c. birrurukong d. pusa e. lawalawa f. lames g. alinta h. piek Tarabay a Saludsod Apay nga agduduma ti lugar a pagnanaedan dagiti ayup? 77
  • 82.
    Aramiden 2: Pananggrupokadgiti Ayup babaen iti Tignayda Panggep 1. Maibaga ti pattapatta no kasano ti tignay ti sumagmamano nga ayup batay iti kadawyan a paset ti bagida. 2. Magrupo dagiti ayup batay iti panagtignayda. Aramaten Sibibiag nga ayup (wenno ladawan/video ti ayup) tukak pusa (adda iti haula) kulibangbang alinta lames lawalawa birrurukong piek Addang 1. Kitaen dagiti ayup iti baba. 2. Sungbatan dagiti sumaganad a saludsod iti maysa a papel. kulibangbang pato lames 78
  • 83.
    laki dudon kuneho igges birrurukong alimbubuyog 3. Grupuen dagiti ayup babaen iti tignayda. Isurat ti sungbat iti papel. Tignay dagiti sumagmamano nga ayup Magna Aglagto Aglangoy Agtayab Agkaradap a. Ania a paset ti bagi ti tunggal ayup iti baba ti us- usarenna tapno umakar iti maysa a lugar? Ayup Paset ti Bagi a Mausar Kuneho ________________ Lames ________________ Birrurukong ________________ Alimbubuyog ________________ 79
  • 84.
    Tarabay a Saludsod 1. Iladawan ti panagtignay dagiti ayup. 2. Kasano ti pannakaisupadida kadagiti dadduma nga ayup? Aramiden3: Paset ti Bagi dagiti Ayup nga Us-usarenda a Mangan Panggep Maibaga dagiti paset ti bagi dagiti ayup nga us- usarenda a mangan. Aramaten video dagiti ayup Addang 1. Kitaen iti baba ti ladawan ti sumagmamano nga ayup. Isurat ti sungbat dagiti sumaganad a saludsod iti papel. tukak aso dudon manok 80
  • 85.
    a. Ania apaset ti bagi ti ayup ti us-usarenna a mangan? Ayup Paset ti Bagi a Nausar Tukak ________________ Aso ________________ Dudon ________________ Manok ________________ 2. Dumawat manipud iti manursuro ti ladawan ti ngiwat dagiti uppat nga ayup. 3. Paliiwen a nasayaat dagiti paset ti ngiwat. a. Makan kadi ti manok ti mais no ti ngiwatna ket kas ti ngiwat ti aso? b. Makatiliw kadi ti ngilaw ti tukak no adda sippitna a kas iti manok? c. Kasano ti panagduduma ti wagas ti panagala wenno pannangan dagiti ayup ti taraon? Tarabay a Saludsod Kasano ti pannangan dagiti ayup? Aramiden 4: Panangggrupo kadagiti Ayup Babaen ti Taraonda Panggep 1. Maibaga ti pattapatta maipapan kadagiti taraon dagiti ayup basar iti langa ti ngiwatda 2. Magrupo dagiti ayup babaen iti taraonda Aramaten Ladawan ti nadumaduma nga ayup a mangmangan 81
  • 86.
    Addang 1. Bigbigenti kita ti taraon a kanen ti tunggal ayup. Isurat met ti paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon. Mangmangan ti kalding ti ___________________. Paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon : ________________ Mangmangan ti baboy ti _____________________. Paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon: ________________ Mangmangan ti pato ti ____________________. Paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon: ________________ Mangmangan ti pusa ti _____________________. Paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon: ________________ 82
  • 87.
    Mangmangan ti bakati _____________________. Paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon: ________________ Mangmangan ti kabalio ti _____________________. Paset ti bagi nga usarenna a mangan ken mangala ti taraon: ________________ 2. Grupuen dagiti ayup kas Mangmangan ti Mula, Mangmangan ti Karne ken Mangmangan ti Nadumaduma. Dagiti Ayup ken dagiti Taraonda Mangmangan ti Mula Mangmangan ti Karne Mangmangan ti Mula ken Karne a. Ania pay dagiti ayup a mangmangan ti mula? b. Ania pay dagiti ayup a mangmangan ti karne? c. Ania pay dagiti ayup a mangmangan ti mula ken karne? Tarabay a Saludsod Ania ti awag kadagiti ayup a mangmangan ti mula? Mangmangan ti karne? Mangmangan ti nadumaduma? 83
  • 88.
    Aramiden 5: Pananggrupokadgiti Ayup Babaen ti Abbong ti Bagida Panggep 1. Mailadawan ti abbong ti bagi dagiti ayup. 2. Magrupo dagiti ayup babaen ti abbong ti bagida. Aramaten Ladawan dagiti sumaganad nga ayup: aso, pusa, tukak, pato, ken alutiit Addang 1. Kitaen dagiti ladawan iti baba. Iladawan ti abbong ti bagi dagiti ayup babaen ti panangisurat iti papel. a. aso b. pusa c. billit d. rasa e. pato f. lasik 2. Mangala ti papel. Kupinen daytoy iti dua a paset. Paglalasinen dagiti ayup batay iti abbong ti bagida. Isurat ti abbong ti bagi ti ayup iti makinkannigid a batog ken isurat met dagiti ayup nga addaan ti kastoy nga abbong ti bagi iti makinkannawan a batog a kas makita iti table iti baba. 84
  • 89.
    Dagiti Ayup ngaAgpapada ti Abbong ti Bagida Abbong ti Bagi Ayup a. Ania dagiti ayup nga addaan ti abbong ti bagi a kas ti aso? b. Ania dagiti ayup nga addaan ti abbong ti bagi a kas ti pato? c. Ania dagiti ayup nga addaan ti abbong ti bagi a kas ti lasik? d. Apay a napateg ti abbong ti bagi dagiti ayup? Tarabay a Saludsod Apay nga adda abbong ti bagi dagiti ayup? Aramiden 6: Pananggrupo kadgiti Ayup Batay iti Pagnaedanda (Habitat) Panggep 1. Maibaga ti pakainaigan ti abbong ti bagi dagiti ayup ken ti pagnaedanda 2. Magrupo dagiti ayup batay iti lugar a pagnaedanda. Aramaten Ladawan dagiti ayup 85
  • 90.
    Addang 1. Kitaendagiti ayup iti baba. 2. Grupuen dagiti ayup basar iti pagnaedanda. Isurat ti sungbat iti kuaderno a kas makita iti sumaruno a table. 86
  • 91.
    Luglugar a Pagnaedandagiti Ayup Ayup nga Agnanaed iti Daga Ayup nga Agnanaed iti Danum Ayup nga Agnanaed iti Daga ken Danum Tamnay Apgad Tarabay a Saludsod Apay nga agduduma ti lugar a pagnanaedan dagiti ayup? Leksion 4: Kinapateg dagiti Ayup kadagiti Tattao Aramiden 1: Dagiti Makatulong nga Ayup Panggep 1. Maipalawag no apay a makatulong dagiti ayup kadagiti tattao. 2. Magrupo dagiti ayup basar iti maitedda wenno maitulongda kadagiti tattao Aramaten Ladawan dagiti tattao Addang 1. Babaen ti tulong ti internet ken dagiti libro, ammuen ti maipaay dagiti sumaganad nga ayup kadagiti tattao. nuang kabalio tukak kalding baka paltat karnero tilapia 2. Grupuen dagiti ayup a nailista iti ngato basar kadagiti bambanag a maitedda iti tattao. Mabalin a maibilang ti sumagmamano nga ayup iti sumagmamano a grupo. Aramiden daytoy iti kuaderno. 87
  • 92.
    Grupo dagiti ayupbasar kadagiti bambanag a maipaayda iti tattao Paggapuan ti taraon Paggapuan ti dutdot ken kudil a maaramid a bag, sapatos ken dadduma pay Makatulong iti bangkag ken makabagkat ti karga Tarabay a Saludsod Ania dagiti maipaay dagiti ayup malaksid iti taraon, pagluganan ken maaramat iti panagaramid ti bag ken sapatos? Aramiden 2: Ayup a Makadangran ti Tattao Panggep Mabigbig dagiti ayup a makadangran ti tattao Aramaten Ladawan dagiti ayup a makadangran ti tattao Addang 1. Manipud iti naadalmo iti panagbasbasam, panagbuyam ti telebision, wenno manippud kadagiti kabbalaymo: a. Ania dagiti ayup ti makaited ti sakit kadagiti tattao? b. Ania a sakit daytoy? 2. Isurat ti sungbat dagiti saludsod a ken b iti kuaderno a kas iti sumaganad a table. 88
  • 93.
    Dagiti sumagmamano ngaayup a makadangran kadagiti tattao Dagiti ayup a makaited ti sakit kadagiti tattao Sakit Tarabay a Saludsod Ania ti mabalinmo nga aramiden tapno maliklikam dagiti ayup a makadangran kenka? Leksion 5: Dagiti Umno a Wagas ti Panangaywan Kadagiti Ayup Aramiden 1: Panangaywan kadagiti Taraken nga Ayup Panggep Maibaga no kasano ti panangaywan kadagiti taraken nga ayup Aramaten Video clips maipapan iti panangaywan kadagiti taraken nga ayup Addang 1. Adda kadi tarakenmo? Ania nga ayup daytoy? 2. Mangbirok kadagiti kaeskuelaam a kapadpadam ti taraken ket mangbukel ti grupo. 3. Iti grupom, pagpapatanganyo no kasanoyo nga aywanan ti tarakenyo. Mangilista ti uppat a wagas ti panangayawan kadagiti taraken iti kuaderno. 89
  • 94.
    4. Dumngeg itizookeeper, veterinarian wenno siasinoman nga agtartaraken ti ayup bayat ti panangipalawagna ti umno a panangtaraken ti ayup. Mabalin met nga agbuya ti video clip maipapan iti panagtaraken ti ayup. 5. Ilista dagitoy iti kuaderno. 6. Damagen iti eksperto ti ayup no umno ti panangaywan ti grupoyo kadagiti tarakenyo. Saludsoden met no apay a rumbeng dagitoy nga aramiden. Isurat dagiti sungbat iti table iti baba. Taraken Umno a Panangaywan ti Taraken Rason 7. Mangaramid ti ababa a surat a para iti gayyemmo maipapan iti tarakenmo ken no kasano ti panangaywanmo iti daytoy. No awan ti tarakenmo, panunotem ti ayup a kayatmo a taraknen. Tarabay a Saludsod Apay a rumbeng nga agannad iti panangaywan kadagiti tarakennga ayup? 90
  • 95.
    Daytoy a Kapituloket maipapan kadagiti mulmula. Napalawlawantayo kadagiti mulmula nga addaan biag. Addaan dagitoy kadagiti napapateg a paset kas kadagiti ramut, bulong, puon, bunga ken sabong. Paliiwentayo dagiti mulmula iti aglawlawtayo. Inaganantayo ken ammuentayo dagiti maipaayda kadagiti dadduma a bambanag nga adaan biag. Adda dagiti nadumaduma a wagas a panangataripato kadagiti mulmula a mapagpapatangan iti daytoy a Kapitulo. Leksion 1: Panangbigbig kadagiti Mulmula ken dagiti Pasetda Aramiden 1: Mulmula iti Aglawlawmo Panggep 1. Mabigbig dagiti mulmula iti hardin. 2. Mabigbig dagiti paset ti mulmula. Aramaten Mulmula iti hardin Addang Paset A. Mula a Kamatis (Kas pagarigan, nayonan pay ti dua a mula iti hardin) 1. Kitaen ti mula a kamatis iti baba. 2. Inaganan dagiti paset ti mula a naikkan ti numero. Isurat ti sungbat iti sabali a papel. Kapitulo 3: Mulmula 91
  • 96.
    Paset B. Pasetdagiti Mulmula 3. Kitaen dagiti mulmula iti hardin ti pagadalan. a. Agpada kadi ti paset dagiti mulmula iti hardin ken ti paset ti mula a kamatis? 4. Mangpili ti tallo a kita ti mulmula iti hardin. Isurat ti nagan dagitoy iti table. 5. Paliiwen dagiti nadumduma a paset ti tunggal mula. 6. Sakaren ti table iti baba iti sabali a papel. Ikkan ti tsek () ti umno a batog iti baba no ti paset ti mula ket adda iti tunggal kadagiti napilim a mula. Paset dagiti Mulmula a Napaliiwyo kadagiti Tallo a Mulmula Nagan ti Mula Ramut Stem Bulong Sabong Prutas 1 2 3 4 92
  • 97.
    7. Adda kadikadagiti tallo a mulmula dagiti amin a paset ti mula? Tarabay a Saludsod Mainaganam kadi dagiti mulmula iti dalanmo a mapan iti pagadalan? Leksion 2: Agpapada ken Agduduma a Mulmula Aramiden 1: “Awan ti dua a mula nga eksakto nga agpadpada” Panggep Mapagdididlig dagiti paset dagiti nadumaduma a mulmula. Aramaten mulmula iti hardin Addang 1. Mangpili ti dua a kita ti mulmula iti hardin ti pagadalan. Kasapulan a nataengan dagitoy a mulmula. 2. Paliiwen ti puon ti tunggal mula. Sakaren ti table iti baba iti sabali a papel ken irekord ti napaliiwyo. Puon ti Dua a Kita ti Mula Nagan ti Mula Puon Agtubo nga agpangato, agkarayam wenno agkalatkat Nalamuyot (mabakkog)wenno natangken (Saan a mabakkog) 93
  • 98.
    4. Paliiwen tisukog, maris ken ungto dagiti bulbulong. Mangdrowing ti sukog ti maysa a bulong iti table iti baba. Marisan ti bulong batay kadagiti maris a napiliiwmo. Bulbulong ti Dua a Kita ti Mula Nagan ti mula Bulong 5. Paliiwen ti sabong (no adda) ti mulmula. 6. Irekord iti table iti baba ti napaliiwmo. Sabsabong ti Dua a Kita ti Mula Nagan ti Mula Sabong Maris Agtubo kadi a saggaysa? Agtubo kadi nga adu? a. Batay iti napaliiwyo, ania ti makunam maipapan kadagiti paset ti nadumaduma a mulmula? 94
  • 99.
    Leksion 3: Usardagiti Nadumaduma a Paset dagiti Mulmula Aramiden 1: Adda usar dagiti nadumaduma a paset dagiti mula Pangep Maibaga ti pattapatta maipapan kadagiti usar ti nadumaduma a paset ti mula Aramaten Ladawan ti mula a saba wenno sibibiag a mula Addang 1. Kitaen ti mula a saba iti hardin, arubayan ti pagadalan wenno iti ladawan. 2. Sungbatan dagiti sumaganad saludsod iti papelmo. bulong ramut puon sabong bunga 95
  • 100.
    a. Ania apaset ti mula a saba ti mangtengngel ti daytoy iti daga? b. Ania a pasetna ti mangpatakder a nasayaat iti daytoy? c. Ania a pasetna ti agaramid ti taraonna? d. Ania a pasetna ti agbalin a bunga? e. Ania a pasetna ti mangsagepsep ti danum ken mineral iti daga? f. Ania a pasetna ti mangipan ti danum ken mineral manipud iti ramut nga agturong kadagiti dadduma a paset? Leksion 4: Bambanag a Maited ti Mulmula Aramiden 1: “Nakakaskasdaaw a Mulmula Panggep 1. Mabigbig dagiti bambanag nga aggapu iti mulmula 2. Mabigbig dagiti nadumaduma nga usar ti mulmula Aramaten Pudpudno wenno ladawan ti mulmula, pinggan, manga, itlog, kaldero, niog, papel, kayo a tugaw, kapas, asin Addang 1. Ikabil ti [] ti papelmo no ti banag ket naggapu wenno naaramid manipud iti mulmula. Ikabil ti [X] no saan a naggapu wenno naaramid manipud iti mulmula. 96
  • 101.
    Manipud kadagiti sungbatiti addang 1, mangsurat ti dua nga usar ti mulmula iti papel. 1. 2. Tarabay a Saludsod Adda kadi dagiti bambanag iti pagtaenganyo a naggapu iti mulmula? plate mango eggs paper coconut metal pot wood chair cotton salt pinggan mangga itlog asin kapas tugaw a kayo papel iniog kaldero 97
  • 102.
    Aramiden 2: Mulmulaa Makadangran ti Tattao Panggep 1. Mabigbig dagiti mulmula a makadangran ti tattao. 2. Maibaga ti pattapatta nga adda dagiti mulmula a napateg iti tattao ken mulmula a makadangran ti tattao Aramaten Ladawan dagiti makadangran ken saan a makadangran a mulmula Addang 1. Saludsoden dagiti nagannak, dadduma a kabbalay, wenno kaarruba dagiti sumaganad: a. Ania dagiti dadduma a mulmula a makadangran ti tattao? Apay a makadangran dagitoy? b. Adda kadi dagiti mulmula a makadangran ngem makatulong met iti tattao? 2. Sakaren iti papel dagiti table iti baba ken isurat ti sungbat dagitoy. Makadangran a Mulmula Nagan ti Mula Paset ti Mula Apay a Makadangran daytoy? 98
  • 103.
    Mulmula a Makadangranngem Makatulong Nagan ti Mula Paset ti Mula Apay a Makatulong Daytoy? Apay a Makadangran Daytoy? Tarabay a Saludsod Adda kadi dagiti mulmula a makadangran ngem makatulong met? Leksion 5: Dagiti Umno a Wagas a Panangtaripato kadagiti Mulmula Aramiden 1: “Taripatuentayo dagiti Mulmula” Panggep 1. Maibaga ti pattapatta no kasano ti panangtaripato kadagiti mulmula 2. Makaibaga kadagiti wagas ti panangaywan ti mulmula Aramaten Video clip dagiti wagas ti panangtaripato ti mulmula Addang 1. Mingmingan ti tunggal ladawan. a. Ania ti ar-aramiden ti ubing iti mula? b. Nasayaat kadi daytoy nga aramid? Ilawlawag. 99
  • 104.
    c. Ania tiar-aramiden dagiti dua nga ubbing iti mula? d. Nasayaat kadi daytoy nga aramid? Ilawlawag. e. Ania ti ar-aramiden ti ubing iti mula? f. Nasayaat kadi daytoy nga aramid? Ilawlawag. g. Ania ti ar-aramiden ti ubing iti mula? h. Nasayaat kadi daytoy nga aramid? Ilawlawag. 100
  • 105.
    i. Ania tiar-aramiden dagiti dua nga ubbing iti mula? j. Nasayaat kadi daytoy nga aramid? Ilawlawag. Tarabay a Saludsod Kasano ti panangtaripatom ti mulmula idiay balayyo ken iti pagadalan? Leksion 6: Pakailasinan kadagiti Bambanag nga Addaan Biag ken Bambanag nga Awanan Biag Aramiden1: Bambanag nga Addaan Biag ken Bambanag nga Awanan Biag Panggep 1. Mabigbig dagiti pakailasinan dagiti bambanag nga addaan biag ken bambanag nga awanan biag 2. Mabigbig ti nagdumaan dagiti bambanag nga addaan biag ken bambanag nga awanan biag Aramaten Ladawan dagiti bambanag nga addaan biag 101
  • 106.
    Addang 1. Kitaendagiti ladawan. 2. Ibaga dagiti pakailasinan ti tunggal ladawan iti baba babaen ti panangsungbat ti WEN wenno SAAN kadagiti saludsod iti tunggal batog. 3. Isurat ti sungbat iti papel. Banag Pakailasinan kadagiti Bambanag nga Addaan Biag Dumak-kel kadi? Makapa- adu kadi? Makagu-nay kadi a bukbu- kodna? Umang- anges kadi? Kasapulan- na kadi ti taraon? 102
  • 107.
    • Ania dagitipakailasinan kadagiti bambanag nga addaan biag? • Ania dagiti pakailasinan kadagiti bambanag nga awanan biag? 3. Grupuen dagiti bambanag iti bilang 2 babaen ti panangisurat ti naganda iti umno a batog a kas iti baba. Aramiden daytoy iti papel. Bambanag nga addaan biag Bambanag nga awanan biag 103
  • 108.
    Tarabay a Saludsod Ania dagiti nagdudumaan dagiti bambanag nga addaan biag ken awanan biag? Leksion 7: Panangidilig kadagiti Bambanag nga Addaan Biag ken Bambanag nga Awanan Biag Aramiden 1: “Sika kadi ket Addaan Biag wenno Awanan Biag” Panggep Mapagdilig dagiti bambanag nga addaan biag ken awanan biag. Aramaten: Ladawan wenno pudpudno a bambanag nga addaan biag ken awanan biag. Addang 1. Kitaen dagiti ladawan. 2. Ikkan ti tsek () ti ladawan ti banag nga addaan biag ket ekis (X) ti awanan biag. 3. Isurat dagiti sungbat iti papel. Bambanag nga Addaan ken Awanan Biag 3 2 1 104
  • 109.
    • Ania dagitibambanag nga addaan biag? • Ania dagiti bambanag nga awanan biag? Kapitulo 4: Puli, Tawid ken Naggigidiatan Daytoy a Kapitulo ket maipapan ti ayup ken mulmula a makapaadu iti kapadpadada. Adda dagiti pisikal a talugading a pagpapadaaan ti maysa a grupo ti tattao. 9 8 7 10 11 12 6 5 4 105
  • 110.
    Leksion 1: Panagpaadudagiti Ayup ken dagiti Matawidda a Kababalin Aramiden 1 : “Nanang, Tatang ken Annak” Panggep Maibaga ti pattapatta a makapaadu dagiti ayup ti padada Aramaten Ladawan/video clips dagiti ayup nga addaan annak Addang 1. Inaganan dagiti ayup iti baba. 2. Pagparisen ti ayup iti kannigid ken iti annakna . 3. Isurat iti papel ti letra ti sungbat. ____ 1. a. ____ 2. b 106
  • 111.
    ____ 3. c. ____ 4. d. Kitaen ti drowing dagiti ayup iti baba. Bigbigen ti tunggal ayup ket isurat ti naganna iti papel. Ayup A Ayup B 107
  • 112.
    Tarabay a Saludsod Ti Ayup A kadi ket anak ti Ayup B? Apay? Leksion 2: Panagpaadu dagiti Tattao ken dagiti Matawidda a Kababalin Aramiden 1: Pisikal a Kababalin dagiti Tattao manipud iti Nadumaduma nga Etniko Panggep Maibaga ti pattapatta nga adda dagiti pisikal a kababalin a pagpapadaan ti maysa a grupo ti tattao Aramaten Ladawan ti grupo nga etniko Addang 1. Ipakita ti ladawan iti baba ti sumagmamano nga ubbing a Filipino. 108
  • 113.
    a. Ania apisikal a kababalin ti adda kadagitoy nga ubbing? 2. Kitaen ti drowing iti baba. b. Ania a pisikal a kababalin ti adda kadagitoy nga ubbing? c. Ania a pisikal a kababalin ti nagdudumaan ti tunggal ubing iti drowing? Tarabay a Saludsod Makaitedka kadi ti pagarigan ti dadduma pay a grupo ti tattao nga addaan ti agpapada a pisikal a kababalin? Aramiden 2: Pisikal a Kababalin dagiti Ayup nga adda iti Maysa a Grupo Panggep Maibaga ti pattapatta nga adda dagiti pisikal a kababalin a pagpapadaan dagiti ayup nga adda iti agpada a grupo. Aramaten Ladawan ti nadumaduma a kita ti aso 109
  • 114.
    Addang Kitaen dagitidrowing ti nadumaduma a kita ti aso iti baba. a. Ania a pisikal a kababalin ti agpapada kadakuada? Mangted ti tallo. Tarabay a Saludsod Mangsurat ti tallo a piskal a kababalin ti ayup iti papel. Leksion 2: Panagpaadu ti Mulmula Aramiden 1: Mulmula nga Agtubo manipud iti Bukbukel Panggep Maibaga ti pattapatta a makapaadu ti mulmula ti kapadpadada Aramaten Bukel ti balatong, 3 a kayo a kahon/3 a lata 110
  • 115.
    Addang Paset A Ania ti mapasamak no agmulaka ti bukel ti balatong iti daga? Isuratmo ti pugtom iti Kahon A. 1. Mangikabil ti bukbukel ti balatong iti bassit a container nga adda dagana. 2. Sibugan ti bukbukel. 3. Paliiwen dagiti bukbukel iti sumaruno nga aldaw. Paset B Paliiwen dagiti bukbukel ti manga a naimula iti napalabas nga aldaw. a. Ania ti napasamak iti bukbukel ti balatong? Idrowing ti napaliiwmo iti Kahon B. Ania ti napasamak iti bukbukel ti balatong kalpasan ti maysa a bulan. Idrowing ti pugtom iti Kahon C. Kahon A Kahon B Kahon C Aramiden 2: Agtubtubo a Mula manipud iti Nadumaduma a Paset ti Mula Panggep Maibaga ti pattapatta a dagiti mulmula ket makapaaduda ti kapadpadada. 111
  • 116.
    Aramaten Mula akatakataka Addang 1. Paliiwen ti natangkenan a bulong ti mula a katakataka. Kitaen ti murdong ti bulong. a. Ania ti agtubtubo iti murdong ti bulong? b. Paset pay kadi daytoy ti mula wenno baro a mula daytoyen? Apay a nakunam dayta? 2. Kitaen dagiti babassit a nagtubo a mulmula iti murdong ti bulong. c. Kapadpada kadi ti “nagannak” mula ti katakataka? Apay a nakunam dayta? 3. Kitaen ti drowing ti mula nga agave. Mula a katakataka 112
  • 117.
    d. Ania tiusar ti natirad a bulongna? e. Kapadpada kadi daytoy ti “nagannak” nga agave a mula? Apay a nakunam dayta? Tarabay a Saludsod Malaksid iti mula a katakataka, adda kadi pay dagiti mulmula nga agtubo kadagiti sabali pay a paset ti mula? Daytoy a Kapitulo ket maipapan kadagiti aramid maipanggep iti pisikal ken biolohikal a mangbukbukel ti aglawlaw a maaw-awagan ti ecosystem. Mabigbig dagiti kangrunaan a kasapulan dagiti tattao, ayup, ken mulmula, ti pakainaigan dagiti bambanag nga addaan biag iti ecosystem, dagiti bambanag a kasapulantayo iti aglawlaw, ken ti panangaywan ken pananginut kadagiti bambanag iti aglawlaw. Leksion 1: Kangrunaan a Kasapulan dagiti Tattao, Ayup, ken Mulmula Aramiden 1: “Ania dagiti Kasapulan tapno Agbiagtayo?” Panggep 1. Mabigbig dagiti kangrunaan a kasapulan ti tattato, ayup ken mulmula. Aramaten Ladawan/video clip dagiti kangrunaan a kasapulan dagiti tattao, ayup ken mulmula Kapitulo 5: Ecosystem 113
  • 118.
    Addang 1. Isuratti [] no kasapulan dagiti tattao, ayup, wenno mulmula dagiti adda iti table iti baba: Kasapulan Tao Ayup Mula Taraon Danum Angin Lugar Abbong ti bagi 2. Aramiden dagiti nakalista iti umuna a batog. Isurat dagiti sungbat iti papel. a. Ania dagiti aramid a kadawyan kadagiti tattao, ayup ken mulmula? b. Agpapada kadi ti angin nga ang-angsen dagiti tattao, ayup ken mulmula? Pangalaanda ti angin nga iyang-angesda? c. Agpapada kadi ti taraon a kankanen dagiti tattao, ayup ken mulmula? Pangalaanda kadagiti taraon a kankanenda? d. Agpapada kadi ti danum nga in-inumen dagiti tattao, ayup ken mulmula? Pangalaanda ti danum nga in-inumenda? e. Agpapada kadi ti pagnanaedan dagiti tattao, ayup ken mulmula? Makitam kadi dagitoy a pagnanaedan iti maymaysa nga aglawlaw? Tarabay a Saludsod Ania pay dagiti bambanag a kasapulan dagiti tattao? Leksion 2: Dagiti Bambanag a Kasapulantayo Manipud iti Aglawlaw Aramiden 1: “Ania dagiti Kasapulantayo a Maala iti Aglawlaw?” 114
  • 119.
    Panggep 1. Mabigbigdagiti maited ti aglawlaw a kasapulan dagiti bambanag nga addaan biag . 2. Maipalawag no kasano nga agdepdepende dagiti bambanag nga addaan biag iti aglawlaw tapno maaddaanda kadagiti kangrunaan a kasapulanda. Aramaten sun headband, rain headband, plant headband, rice plant headbands, caterpillar headband, chicken headbands, cutouts of palay grains, colored construction paper Addang 1. Urayen ti printout nga ited ti manursuro. 2. Koloran ti printout. Kalpasan a nakoloran ti printout, gettengen ti ladawan ket idikket daytoy iti namaris nga strips ti construction paper. 3. Tulongannaka ti manursuro a manggetteng kadagiti strips ken mangi-staple kadagiti dua nga ungtona. 4. Ikabilmo ti headband ket makiaabay kadagiti kagrupom basar ti pakaibilangam nga organism. 5. TI grupo ti Pagay ti agyan iti sango a sarunuen ti Igges ken Billit. 6. Denggen ti direksion nga ibaga ti manursuro. 6.1 Ti manursuro ti agbalin nga Init. Sanguen ti manursuro dagiti ubbing nga addaan ti rice headband. Ibagana ti “Siak ti init. Tultulongak nga agtubo dagiti mulmula.” 6.2 Agtakder dagiti ubbing nga addaan ti rain headband ket siboganda dagiti pagay babaen ti panangigunayda kadagiti ima ken ramayda a kasla tudo. Ibagada ti “Dakami ti tudo. Siboganmi dagiti mulmula. Tulongan ti danum dagiti mulmula a dumakkel.” 115
  • 120.
    6.3 In-inut atumakder dagiti ubbing nga addaan ti rice headbands a kas dumakdakkel a mulmula. Ipayapayda dagiti cutouts ti pagay ket ibagada ti “Kasapulanmi ti init ken danum. Tultulongandakami dagitoy a dumakkel.” 6.4 Tumakder dagiti ubbing nga addaan ti caterpillar headbands ket ibagada ti “Mabisinkami. Masapul a mangankami. Kanenmi dagiti pagay.” Umasidegda kadagiti pagay ket aggunayda a kasla kankanenda dagiti pagay. 6.5 Tumakder dagiti ubbing nga addaan ti chicken headbands ket ibagada ti “Mabisinkami. Masapul a mangankami. Kanenmi dagiti pagay. Kanenmi dagiti igges.” Umasidegda kadagiti pagay ken igges ket aggunayda a kasla kankanenda dagiti pagay ken igges. 6.6 Tumakder dagiti dadduma nga ubbing nga awan ti headband-da ket ibagada ti “Mabisinkami. Masapul a mangankami. Kanenmi dagiti pagay. Kanenmi dagiti manok.” Umasidegda kadagiti pagay ken manok ket aggunayda a kasla kankanenda dagiti pagay ken manok. 7. Sungbatan dagiti sumaganad a saludsod a. Ania dagiti bambanag nga ited ti aglawlaw kadagiti tattao, ayup ken mulmula? b. Ania ti mapasamak kadagiti tattao, ayup, ken mulmula no awan ti init? c. Ania ti mapasamak kadagiti tattao, ayup, ken mulmula no awan ti danum? d. Ania ti mapasamak kadagiti tattao ken ayup no awan ti mulmula? e. Ania ti mapasamak iti aglawlaw no awan ti tattao, ayup, ken mulmula? 116
  • 121.
    Leksion 3: Panangin-inutken Panangaywan iti Aglawlaw Aramiden 1: Aywanan ti Aglawlaw Panggep Maipalawag a nasken nga in-inuten ken aywanantayo ti aglawlawtayo. Aramaten Ladawan ti aglawlaw Addang 1. Kitaen ti ladawan iti baba. 2. Ilista dagiti bambanag a makadangran kadagiti ayup ken mulmula. 3. Sungbatan dagiti sumaganad a saludsod iti papel. a. Ania dagiti bambanag nga ar-aramiden dagiti tattato a makadangran kadagiti ayup ken mulmula? b. Ania ti mapasamak no itultuloytayo ti agpukan ti adu a kaykayo? c. Ania ti mapasamak no saantayo nga aywanan ti angin? d. Ania ti mapasamak no saantayo nga aywanan ti daga? e. Ania ti mapasamak no saantayo nga aywanan dagiti paggapuan ti danum nga inumentayo ken dagiti nadumaduma a porma ti danum? 117
  • 122.
    Tarabay a Saludsod Ania dagiti bambanag nga ar-aramiden dagiti tattao a makadangran kadagiti tattao ken mulmula? 118
  • 123.
    YUNIT 3: Puersa,Gunay ken Enerhia 119
  • 124.
    Daytoy ket maipapankadagiti nadumaduma a wagas ti panangiladawan kadagiti aggunggunay a bambanag. Dagiti sumagmamano a wagas ti pananggunay ti bambanag ket babaen ti panangiduron, panangguyod, panangiduron, pangibato, panangkugtar, panangipasa, panangpuyot, ken panangitinnag kadakuada. Ngem no kitaem a nasayaat dagiti wagas ti pananggunay kadagiti bambanag, mabalinda a magrupo laeng iti dua – panangiduron ken panangguyod. Ti puersa ket maiyam- ammo a kas duron ken guyod. Ti puersa ti mangpagunay ti maysa a banag. Iti panangiladawan ti panaggunay ti maysa a banag, ti panagusar ti maysa a banag a kas pagbasaran ket mapatalged tapno maited ti eksakto a lugar ti banag. Magaraw ti danum ti maysa a banag. Ti magnet ket addaan ti dua a polo. Agdekket dagiti agsupadi a polo idinto nga aginnaddayo met dagiti agpada a polo. Magunay met ti magnet ti maysa a banag. No ti maipakat ti puersa iti maysa a banag, mabalin nga aggunay daytoy ti napardas wenno nainayad, pasango wenno palikod, mabennat wenno kumsen. Leksion 1: Panangiladawan ti posision ti maysa a banag batay iti maysa met laeng a banag Aramiden 1: Ania ti posisionko? Panggep Mailadawan ti posision ti banag batay iti sabali a banag. Kapitulo 1: Aggunggunay a Bambanag 120
  • 125.
    ngato likod kanawanlamisaan kabinet sirok sango kanigid ubing Aramaten Pudno a bambanag a kas iti lamisaan, kabinet, bola, ruangan, lobo Addang 1. Isurat iti umno a sao a mangiladawan ti posision ti banag, ayup wenno tao iti tunggal retrato. Pilien manipud iti listaan dagiti sasao iti kahon. Aramiden daytoy iti kuaderno. a. Adda ti libro iti _____________ ti ___________. b. Adda ti bola iti _____________ ti _____________. 121
  • 126.
    Adda ti ubingiti _____________ ti _____________. c. Adda ti pusa iti ____________ ti_____________. d. Ig-iggaman ti ubing dagiti lobo iti__________ nga imana. 122
  • 127.
    Aramiden 2: Kasanomnga ammo a ti maysa a banag ket naggunay? Panggep Mailadawan ti ayan ti maysa a banag kalpasan a nagunay Aramaten meter stick, ay-ayam a kotse Addang 1. Babaen ti panangusar iti tisa, mangdrowing ti uged iti maysa a sikigan ti lamisaan. Markaan daytoy nga uged a kas “Pangrugian.” 2. Ikabil iti ay-ayam a kotse iti bangir ti uged a kas naipakita iti baba. 3. Iduron iti apagapaman ti ay-ayam a kotse. 4. Markaan ti nagsardengan ti ay-ayam a kotse. PANGRUGIAN PAGSARDENGAN PAGRUGIAN 123
  • 128.
    5. Babaen tipanangusar ti meter stick, rukoden ti kaadayo manipud iti nagrugian ti uged agpatingga iti nagsardengan ti ay-ayam a kotse. a. Sadino ti ayan ti ay-ayam a kotse sakbay a naiduron? b. Kasano ti kaadayo ti immakaran ti kotse? c. Sadino ti ayan ti ay-ayam a kotse kalpasan a naiduron? d. Ania nagbasaram a banag no apay nga immakar ti ay-ayam a kotse? Tarabay a Saludsod Magunaymo kadi ti maysa a banag no saanmo nga iduron? Aramiden 3: Kasanom a mapagunay dagiti bambanag? Panggep 1. Mailadawan dagiti nadumaduma a panangpagunay kadagiti bambanag Aramaten Naduduma a bambanag (pagarigan: pagborar, lapis, kuaderno, tulbek, sinsilio) meter stick PAGRUGIAN PAGSARDENGAN 124
  • 129.
    Addang 1. Mangalati lima a babassit a bambanag iti bag-mo. Ikabil dagitoy iti lamisaan. 2. Paggunayen ti tunggal banag. Padasen ti nadumaduma a wagas ti panangpagunay ti banag. 3. Isurat iti table dagiti nadumaduma a wagas ti panangpagunay kadagiti bambanag. Aramiden daytoy iti papel. Nadumaduma a Wagas ti Panangpagunay kadagiti Bambanag Banag Kasano a napagunayko ti banag? Pagarigan: pagborar Panangiduron babaen ti ramay Panangingato babaen ti ima 1. 2. 3. 4. 5. Tarabay a Saludsod Ania dagiti nadumaduma a wagas ti panangpagaraw kadagiti bambanag? Aramiden 4: Panagaramid ti Wind Wheel Panggep 1. Mailadawan no kasano a magunay ti angin dagiti bambanag. 2. Makaaramid ti wind wheel 125
  • 130.
    Aramaten lapis ngaadda pagborarna, papel pangipit ti papel, tape Addang 1. Mangaramid ti wind wheel. Kitaen ti dagiti addang iti baba no kasano ti panagaramid ti wind wheel. - Babaen ti panangiggem laeng ti apputanna, patayyeken iti wind wheel. Padasen ti nadumaduma a wagas ti panangpatayyek iti daytoy. - Ania dagiti nadumaduma a wagas ti panangpatayyek ti wind wheel? a. Ania ti nangpatayyek iti wind wheel? 2. Kitaen ti aglawlaw ti siled. b. Ania dagiti sabali pay a bambanag a mapagunay ti angin? Tarabay a Saludsod Ania dagiti nadumaduma a wagas a panangpatayyek ti windwheel? 126
  • 131.
    Aramiden 5: Panagaramidti Barangay a Papel Panggep 1. Mailadawan no kasano a magunay ti danum dagiti bambanag. 2. Makaaramid ti barangay a papel Aramaten palanggana nga adda danumna, papel, tape Addang 1. Mangaramid ti barangay a papel. Kitaen iti baba dagiti addang iti panagaramid ti barangay a papel. 2. 127
  • 132.
    2. Iggaman tibarangay a papel, pagtapawen daytoy iti sangapalanggana a danum. Padasen ti nadumaduma a wagas ken isurat dagitoy iti kuaderno. a. Ania dagiti nadumaduma a wagas ti panangpagunay ti barangay a papel iti danum? b. Ania ti manggunggunay iti barangay a papel? Tarabay a Saludsod Kasano ti panagaramid ti barangay a papel? Leksion 2: Panangiladawan ti Lugar dagiti Bambanag kalpasan a Nagunay Aramiden 1: Paggunayen! Panggep 1. Mailadawan no kasano a mapagunay ti magnet dagiti bambanag 2. Mabigbig dagiti bambanag a mapagunay ti magnet. Aramaten paperclip (landok), magnet, kardboard (15 cm x 15 cm), nadumaduma a bambanag , agduduma a bambanag (ipit ti buok, thumbtacks, babassit a lansa, round fastener, pagburar, krayola, tansan) Addang 1. Mangikabil ti paper clip iti rabaw ti karton. 2. Iggaman ti magnet iti sirok ti maysa a kardbord. Garawen ti magnet. a. Ania ti napasamak iti paper clip? 128
  • 133.
    3. Padasen timangikabil ti sabali a bambanag iti rabaw ti kardbord. Paggunayen ti tunggal maysa. 4. Iti kuaderno, sakaren ti table ken isurat ti nagan dagiti bambanag nga ingkabilmo iti kardbord iti Batog A ken ti saludsod iti Batog B. A Banag B Naggaraw kadi iti banag? Paper clip Wen b. Ania dagiti bambanag a napagaraw ti magnet? c. Ania a klase ti material dagiti bambanag a mapagaraw ti magnet? Aramiden 2: Dumket wenno Umadayo? Panggep 1. Mabigbig dagiti polo ti magnet 2. Mapattapatta nga adda dua a polo ti magnet 3. Maibaga nga aginnaddayo dagiti agpada a polo ket agdekket met dagiti saan nga agpada a polo. 4. Maibaga ti pattapatta a ti pigsa ti magnet ket adda kadagiti polo. Aramaten paperclips (landok), bar magnet 129
  • 134.
    Addang 1. Mangikabilti bar magnet iti kahon a napno ti paper clips. 2. Ingato ti bar magnet. Sungbatan dagiti saludsod iti kuaderno. a. Dimket kadi dagiti paperclips “stick” iti bar magnet? b. Ania a paset ti magnet ti dimketan dagiti paperclips, iti tengnga ti magnet wenno iti polo? c. Ania ti ipakpakita daytoy maipapan iti pigsa ti magnet? 3. Mangala iti dua a bar magnets. Ikabil ida iti agduma a puesto. d. Nagdekket wenno naginnadayo kadi dagiti dua a magnet? Idrowing ti posisionda iti baba. e. Kaano nga naginnaddayo dagiti dua a magnet? Idrowing ti posisionda iti baba. Aramiden 3: Ready, Set, Go! Panggep 1. Mailadawan dagiti nadumaduma a wagas ti panangpagunay ti ay-ayam a kotse. 2. Mabigbig dagiti bambanag a makapagpagunay iti ay- ayam a kotse. Aramaten ay-ayam a kotse, magnets, pa-id 130
  • 135.
    Addang 1. Addaay-ayam a kotse ti tunggal grupo para iti linnumbaan. (Isagana a sigud dagiti ay-ayam a kotse.) 2. Adda uppat a linnumbaan. Linnumbaan 1: Maysa a miembro iti tunggal grupo ti mangiduron iti ay-ayam a kotse manipud iti pagrugian nga uged agpatingga iti pagturposan nga uged. Ti umuna a kotse a makadanon iti pagturposan nga uged ket isu ti mangabak. Linnumbaan 2: Maysa a miembro iti tunggal grupo ti mangguyod iti ay-ayam a kotse manipud iti pangrugian nga uged agpatingga iti pagturpusan nga uged. Iti muna a kotse a makadanon iti pagturposan nga uged ket isu iti mangabak. Linnumbaan 3: Maysa a miembro iti tunggal grupo ti mangpa-id iti ay-ayam a kotse manipud iti pagrugian nga uged agpatingga iti pagturposan nga uged. Ti umuna a kotse a makadanon iti pagturposan nga uged ket isu ti mangabak. Linnumbaan 4: Igalut ti magnet iti ay-ayam a kotse. Maysa a miembro iti tunggal grupo ti agusar ti magnet a magiduron iti kotse babaen ti panangikabil ti magnet a naigalut iti ay- ayam a kotse. Saan a rumbeng nga agdekket dagiti magnet. Ti umuna a kotse a makadanon iti pagturposan nga uged ket isu iti mangabak. a. Kasanom a napagaraw ti ay-ayam a kotse? Ilista amin dagitoy iti kuaderno. Tarabay a Saludsod Adda kadi ay-ayammo a kotse sadiay balayyo? Kasano ti panangpagunay mo iti daytoy? 131
  • 136.
    Leksion 3: Nadumadumaa Wagas ti Pananggunay ti Bambanag Aramiden 1: Napardas wenno Nainayad; Agpasango wenno Agpalikod Panggep 1. Mailadawan ti gunay ti banag a kas napardas wenno nainayad 2. Mailadawan ti garaw ti banag a kas agpasango wenno agpalikod. Aramaten 2 nga ay-ayam a kotse Addang 1. Markaan dagiti ay-ayam a kotse a kas “1” ken “2”. 2. Markaan iti uged a pangrugian iti suelo. 3. Ikabil dagiti dua a kotse iti bangir ti uged a pangrugian. 4. Mangrukod ti 1 a metro manipud iti uged a pangrugian. Agdrowing ti uged. 1. 5. Iduron iti apagapaman ti maysa nga ay-ayam idinto a napigpigsa ti panangiduron iti maysa. Paliiwen dagitoy. Isurat ti napaliiwmo iti kuaderno. pangrugian 1-m a linia 132
  • 137.
    6. Ania kadagitidua nga ay-ayam a kotse ti immuna a nakadanon iti 1 a metro nga uged? a. Ania kadagiti dua nga ay-ayam a kotse ti naparpardas ti tarayna? Apay? b. Ania ti inaramidmo tapno mapataray a napardas ti ay-ayam a kotse? c. Ania iti inaramidmo tapno mapataray a nainayad ti ay-ayam a kotse? d. Idi iduronyo ti ay-ayam a kotse, nagpasango wenno nagpalikod kadi daytoy? e. Ania iti aramidenyo tapno mapataray a pasango wenno patalikod iti ay-ayam a kotse. Tarabay a Saludsod Napadasanyo kadin ti naglilinnumbaan ti ay-ayam a kotse? Kasano ti panangrukodyo ti kaadayo Aramiden 2: Mabennat wenno Kumsen? Panggep 1. Mailadawan no kasano a mabennat wenno kumsen ti sumagmamano a bambanag. 2. Mainaganan dagiti bambanag a mabalin a mabennat wenno kumsen. Aramaten Garter, lastiko/goma Addang 1. Tunggal miembro iti grupo ket rumbeng nga adda lastikona. Masapul a nadumaduma ti maris ti tunggal maysa. 133
  • 138.
    2. Iposision dagitimiembro ti grupo ti bagida iti likod ti namarkaan nga uged. 3. Bennaten ti lastiko babaen ti ramaymo. Aggigiddan nga ibbatan ti lastiko. Sungbatan dagiti saludsod iti kuaderno a. Ania ti napasamak iti lastiko idi inibbatam? b. Makinlastiko ti kaadayuan ti nakaipalladawanna manipud iti uged? c. Makinlastiko ti kaasitgan ti nakaipalladawanna manipud iti uged? d. Ania dagiiti dadduma pay a bambanag a mabalin a bennaten a kas lastiko? Manginagan ti dua. 4. Ita, usaren ti garter. Paatiddogen ti garter. e. Kasanom a napatiddog ti garter? 5. Paababaen ti garter. f. Kasanom a napaababa ti garter? g. Ania dagiti dadduma pay a bambanag a mabalin a kumsen? Manginagan ti dua. Tarabay a Saludsod Agay-ayamkayo kadi ti Chinese Garter? Kasano ti panangpaatiddog ken panangpaababa? 134
  • 139.
    Daytoy a Kapituloket maipapan iti nadumaduma a paggapuan ti lawag, pananggrupo iti natural ken artipisial, ti kinapateg dagitoy iti inaldaw a panagbiag, ken dagiti umno a wagas ti panangusar iti daytoy. Leksion 1: Dagiti Paggapuan ti Lawag Aramiden 1: Ti Nakakaskasdaaw a Lawag Panggep 1. Mabigbig dagiti paggapuan ti lawag 2. Magrupo dagiti natural ken artipisial a paggapuan ti lawag Aramaten Flashlight, candela, bombilia, ladawan ti beggang, init, bulan Addang 1. Ipakpakita dagiti ladawan iti baba dagiti paggapuan ti lawag. 2. Isurat iti kuaderno ti nagan dagitoy a bambanag a paggapuan ti lawag. a. b. Kapitulo 2: Lawag ken Pudot 135
  • 140.
    3. Inaganan dagitidadduma a paggapuan ti lawag malaksid kadagiti naited nga immuna. Isurat dagitoy iti kuaderno. Grupuen dagiti sungbat iti addang 2 ken 3 iti table iti baba. Mabalin nga aggapu ti lawag manipud iti artipisial paggapuan. Dagiti natural a paggapuan ket isu dagiti masarakan iti aglawlaw. Dagiti artipisial a paggapuan ket isu dagiti inaramid ti tattao. Aramiden daytoy iti kuaderno. Natural a paggapuan ti lawag Artipisial a paggapuan ti lawag Tarabay a Saludsod Ania ti nakaidumaan ti natural a lawag iti artipisial a lawag? c. d. e. f. 136
  • 141.
    Aramiden 2: DagitiUsar ti Lawag Panggep Mabigbig dagiti usar ti lawag Aramaten Tennis racket, shuttlecock, net Addang 1. Kitaen dagiti ladawan ken sungbatan dagiti saludsod iti kuaderno.. a. Ania ti ar-aramiden ti ubing? b. Apay a napuntaanna ti shuttlecock? c. Ania ti naggapuan ti lawag a nangtulong kenkuana a makita iti shuttlecock? 137
  • 142.
    d. Ania tiar-aramiden ti ubing? e. Apay a mabasana ti libro? f. Ania ti naggapuan ti lawag a nangtulong kenkuana a makita ti libro? Tarabay a Saludsod Adda kadi pay dagiti dadduma a paggapuan ti lawag? Aramiden 3: Dadduma pay nga Usar ti Lawag Panggep Mabigbig dagiti dadduma pay nga usar ti lawag. Aramaten Nadumaduma a mulmula, ladawan ti traffic light, light house 138
  • 143.
    Addang 1. Kitaendagiti ladawan ken sungbatan dagiti saludsod iti kuaderno. a. Apay a kasapulan ti mula ti lawag? b. Apay a kasapulan ti silaw ti trapiko? c. Apay a kasapulan ti lighthouse? 139
  • 144.
    Aramiden 4: Panagannaditi Panangusar ti Lawag Panggep Mabigbig dagiti umno a wagas iti panagusar ti lawag. Aramaten Sunglasses, payong Addang 1. Kitaen dagiti ladawan. 2. Ikkan ti tsek  ti kahon no nasayaat ti aramid ken isurat ti  no saan. Aramiden daytoy iti kuaderno. Panangkita a diretso iti init Panagusar iti sunglasses Panagbasa iti Panagusar ti payong 140
  • 145.
    Aramiden 5: Paggapuanti Pudot Panggep Mabigbig dagit bambanag a makaited ti pudot. Aramaten Ladawan ti init, agburburek a danum iti kaldero a nakasaang iti gas stove, electric toaster, beggang Addang 1. Ipakpakita dagiti ladawan dagiti bambanag a makaited ti pudot. 2. Isurat iti kuaderno ti nagan ti tunggal banag a makaited ti pudot. a. b. c. d. e. f. 141
  • 146.
    Tarabay a Saludsod Adda kadi appliances idiay balayyo? Inaganan dagitoy. Aramiden 6: Dagiti Usar ti Pudot Panggep Iladawan dagiti bambanag a maaramat Aramaten Ladawan dagiti usar ti pudot. Addang Kitaen dagiti ladawan. Iladawan no ania ti usar ti pudot iti tunggal ladawan. Isurat ti sungbat iti kuaderno. Trabaho Paggapuan ti pudot Kasano a mausar ti pudot a. b. 142
  • 147.
    Aramiden 7: Panagannaditi Panagusar ti Pudot Panggep Mabigbig dagiti bambanag a makaited ti pudot. c. d. e. 143
  • 148.
    Aramaten Gloves, ladawanti napudot a taraon, apoy, Kaldero nga adda agburburek a danumna Addang 1. Kitaen ti ladawan iti baba. 2. Ikkan ti  ti kahon no ti ladawan ket mangipakita ti nasayaat nga aramid ken ikkan ti  no saan. Aramiden daytoy iti kuaderno. Using gloves to handle hot food Turning off the flame of the gas after useN a. b. c. d. Agaramat ti gloves a mangiggem ti napudot a taraon Panangiddep ti apuy ti stove no malpas nga usaren Staying under the sun Touching hot objects Pannaggian iti kainitan Panangiggem ti napudot a bambanag 144
  • 149.
    Daytoy a Kapituloket maipapan kadagiti nadumaduma a paggapuan ti uni, panagparnuay ti uni, ken panangbigbig ti kinapateg ti uni. Leksion 1: Paggapuan ti Uni Aramiden 1: Uni iti Aglawlawko Panggep Mabigbig dagiti nadumaduma a pagtaudan ti uni. Aramaten Ladawan dagiti bambanag nga addaan ti uni Addang Agtugaw a naulimek iti maysa a minuto ket denggen dagiti uni iti aaglawlawmo. Ilista amin a nangegmo nga uni iti table iti baba. Isurat ti nangeg nga uni ken ti banag a nagtaudanna iti kuaderno. Nangeg nga Uni Ania a banag ti nagtaudan ti uni? Pagarigan: Aw! Aw! Aw! Aso Kapitulo 3: Uni 145
  • 150.
    Tarabay a Saludsod Nakangegka kadin ti nadumaduma nga uni kas iti samiweng, pitada ti lugan, boses ti kaiskuelaam, ken uni dagiti nadumaduma nga ayup? Aramiden 2: Nadumaduma a Wagas ti Panagparnuay ti Uni Panggep Mailadawan dagiti nadumaduma a wagas ti panagparnuay ti uni. Aramaten Maracas, gitara, tambor/kahon, sultip Addang 1. Usaren ti tambor, gitara, maracas ken sultip a mangparnuay ti uni. 2. Isurat iti table iti baba no ania ti inaramidmo tapno maparnuaymo dagitoy ti uni. Aramiden daytoy iti kuaderno. Banag Ti inaramidko tapno maparnuay daytoy nga uni maracas 146
  • 151.
    tambor gitara Tarabaya Saludsod Napadasanyo kadin ti nagparnuay ti uni dagiti dadduma pay nga instrumento a para musika malaksid kadagiti naipakitan? Aramiden 3: Agaramid ti Bukod a Kazoo! Panggep 1. Makaaramid ti sinan-kazoo 2. Mailadawan no kasano a makaparnuay ti uni babaen ti kazoo Aramaten kardbord, tube manipud iti naibus a tissue, waxed paper, lastiko, natirad a banag 147
  • 152.
    Addang 1. Mangikabilti bassit a kuadrado ti waxed paper iti ungto ti cardboard tube. Galutan daytoy ti lastiko. Abutan ti tube babaen ti natirad a banag. 2. Agdayyeng iti sinan-kazoo. Riknaen ti ungto ti kazoo babaen kadagiti ramay. 3. Takuaten no ania ti mapasamak no kalubam ti tube babaen kadagiti ima. Kalpasanna, kalluban ti abut ti tube. Sige, usaremon ti kazoo! Tarabaya a Saludsod Nagustuannyo kadi ti nangpuyot iti kazoo? Aramiden 4: Usar dagiti Uni Panggep 1. Mailadawan ti usar dagiti uni. 2. Maipakita ti kinapateg ti uni. Aramaten Ladawan ti ambulansia, bumbero, kampana ti simbaan, alarm clock, doorbell. 148
  • 153.
    Addang 1. Kitaendagiti ladawan. Iladawan ti usar ti uni iti tunggal ladawan. Aramiden daytoy iti kuaderno. a.Ania ti usar ti uni ti ambulansia? b.Ania ti usar ti uni a parnuayen dagiti dua nga ubbing? c.Ania ti usar ti uni ti radio? d d.Ania ti usar ti uni ti sultip? e.Ania ti usar ti uni ti relo? f.Ania ti usar ti uni ti trak ti bumbero? 149
  • 154.
    Tarabay a Saludsod Ania pay dagiti ammoyo a bambanag nga addaan ti napateg nga uni? y 1: Sources of Electricity Daytoy a Kapitulo ket maipapan kadagiti paggapuan ti kuriente, usar ken kinapateg daytoy iti biagtayo, ken dagiti aramidentayo a panagannad iti panagusar iti daytoy. Leksion 1: Paggapuan ti Kuriente Aramiden 1: Kasano nga Agandar? Panggep Magrupo dagiti bambanag nga agandar babaen ti bateria wenno kuriente. Aramaten Computer, bentilador, telebision, cellphone, ay-ayam a kotse, flashlight, radio Kapitulo 4: Kuriente g.Ania ti usar ti uni ti kampana ti simbaan? h.Ania ti usar ti uni ti doorbell? 150
  • 155.
    Addang 1. Kitaendagiti ladawan. Grupuen dagitoy a kas bambanag a mapaandar babaen ti bateria, kuriente wenno mabalin a bateria ken kuriente. Aramiden daytoy iti kuaderno. 1. Grupuen dagiti bambanag iti table iti baba. Bateria Kuriente Bateria ken kuriente computer mobile phone bentilador ay-ayam a kotse flashlight telebision electric oven radio 151
  • 156.
    Tarabay a Saludsod Adda kadi appliances idiay balayyo a mabalin a mapaandar ti bateria ken kuriente? Aramiden 2: Usar ti Kuriente Panggep Mailadawan dagiti usar ti kuriente. Aramaten Electric stove, electric kettle, bentilador, telebision, cellphone, ay-ayam a kotse Addang 1. Ipakita dagiti ladawan iti baba dagiti sumagmamano a bambanag nga agaramat ti kuriente. Aramaten dagiti sao iti kahon tapno mabukel dagiti patang. Aramiden daytoy iti kuaderno. a. Mausar ti kuriente iti electric stove tapno ______________ ti taraon. b. Mausar ti kuriente iti electric kettle tapno ______________ ti danum. c. maluto mapaburek mapreskuan malawagan mapaandar mapaguni makabuya makapagpapatang mapalamiis 152
  • 157.
    Mausar ti kurienteiti bentilador tapno ______________tayo. d. Mausar ti kuriente iti telebision tapno _________________tayo. e. Mausar ti kuriente iti mobile phones tapno___________tayo uray no aggaadayotayo. f. Mausar ti kuriente iti refrigerator tapno ______________ ti taraon. g. Mausar ti kuriente iti bombilia tapno ______________ ti balay. 153
  • 158.
    h. Mausar tikuriente iti ay-ayam a kotse tapno ______________ daytoy. i. Mausar ti kuriente iti tapno ______________ ti radio. Tarabay a Saludsod Ania pay dagiti dadduma nga appliances nga adda idiay balayyo? Ibaga ti usarda. Aramiden 3: Naannad a Panagaramat ti Kuriente Panggep Mabigbig ti umno a panagausar ti kuriente ken dadduma pay a de-kuriente a ramramit. Aramaten Pagisaksakan ti kuriente, bentilador Addang 1. Kitaen dagiti ladawan iti baba. 2. Ikkan ti  ti kahon no ipakpakita ti ladawan ti umno a panagusar ti kuriente. Isurat ti  no saan. Aramiden daytoy iti kuaderno. 154
  • 159.
    Tarabay a Saludsod Adda kadi saksakan ti kuriente idiay balayyo? Kasano ti panagusaryo iti daytoy? Panangitudok iti pagisaksakan ti kuriente Panangiggem iti switch a nabasa ti ima Panangikkat ti naisaksak iti kuriente no saan nga us-usaren Panangisaksak ti adu a ramramit iti saksakan ti kuriente 155
  • 160.
    YUNIT IV-Earth kenSpace Chapter 1: The Surroundings LESSON NO. AND TITLE 156
  • 161.
    Kapitulo 1: Aglawlaw Daytoy a Kapitulo ket maipapan iti panagadal iti aglawlaw ken dagiti bambanag a mangbukbukel iti daytoy: bambanag nga addaan biag, nadumaduma a porma ti danum ken daga. Leksion 1: Bambanag iti Aglawlaw Aramiden 1: Nadumaduma a Bambanag iti Aglawlaw Panggep Mainaganan dagiti nadumaduma a bambanag iti aglawlawmo. Aramaten Magic square chart Addang 1. Adalen ti Magic Square Chart. 2. Panunoten ti maipapan iti aglawlawmo 3. Isurat ti kapanunotam iti uneg ti tunggal kuadrado. 157
  • 162.
    Tattao iti aglawlaw Init ken presko nga angin Karayan, waig, turod, bantay TARAON Mulmula ken ayup Isurat ti sungbat kadagitoy a saludsod iti kuaderno. a. Ania ti makapapintas iti aglawlaw a pagnanaedan? b. Apay a kasapulan a pagtalinaeden ti kinadalus ken kinaurnos ti aglawlaw? c.Ania ti rumbeng nga aramidem tapno mapagtalinaed ti kinatalged ti komunidad a pagnanaedam? Tarabay a Saludsod Sadino ti pagnanaedam? Mainaganam kadi dagiti bambanag iti aglawlaw ti balayyo? SIKA Pagnanaedam a Lugar AGLAWLAW AGLAWLAW 158
  • 163.
    Aramiden 2: Agpasiartayo Panggep Mailadawan dagiti bambanag iti aglawlaw. Aramaten Awan (agpasiar laeng iti uneg ken ruar ti siled a pagadalan) Addang 1. Agliniakayo ken siuulimek a mapan iti ruar iti siled. 2. Surotenyo ti manursuro bayat a magmagna a mangliklikaw ti aglawlaw ti pagadalan. 3. Paliiwen a nasayaat dagiti luglugar a papananyo. Iladawan dagitoy a luglugar babaen ti panangirekord iti kuaderno kadagiti napaliiwmo. Tuladen ti format ti table iti baba. Aglawlaw ti Pagadalan Lugar a Napasiar Panangiladawan Lugar #1. Lugar #2. Lugar #3 Lugar #4. Tarabay a Saludsod 1. Ania dagiti luglugar a napasiaryon? 2. Ania ti nakitayo kadagitoy a luglugar? Iladawan dagiti nakitayo. 3. Kasapulan kadi dagitoy iti aglawlaw ti pagadalan? Iti komunidad? Apay? 4. Apay nga masapul a pagtalinaeden ti kinadalus ken kinaurnos ti aglawlawtayo ? 5. Ania ti aramidem tapno agtalinaed ti kinatalged ti pagadalan? 159
  • 164.
    Aramiden 3: Panagpasiariti Hardin Panggep 1. Mainaganan dagiti bambanag a masarakan iti hardin. 2. Grupuen dagiti bambanag nga addaan wenno awanan biag. Aramaten Papel, lapis ken krayola, magnifying lens (no adda) Addang 1. Agpasiar sadiay hardin. (hardin ti sabsabong, natnateng wenno mulmula a makaagas) Mangala ti kapareha. 2. Paliiwen dagiti bambanag a makitam iti aglawlaw. Usaren ti magnifying lens tapno makitam a naimbag dagiti babassit a bambanag. 3. Sungbatan dagiti saludsod iti notebook. Tarabay a Saludsod 1. Ania dagiti bambanag nga addaan ken awanan biag a makitayo iti hardin? Bambanag nga Addaan Biag: _____________________ Bambanag nga Awanan Biag: ____________________ 2. Mano a klase ti mulmula ti nakitayo? Ania dagitoy? 3. Mano a klase ti ayup ti nakitayo? Ania dagitoy? 4. Kumpletuen ti table iti baba. Bambanag nga Addaan Biag Bambanag nga Addaan Biag 5. Mangsurat ti maysa wenno dua a patang maipapan kadagiti bambanag a makita iti hardin. 160
  • 165.
    libtong aluguog pagurnonganti danum sasangladan kanal golpo 161
  • 166.
    Aramiden 4: DagitiPorma ti Danum Iti Komunidad Panggep 1. Iladawan dagiti porma ti danum 2. Makapattapatta nga adda mulmula ken ayup iti aglawlaw ken kadagiti porma ti danum. Aramaten Photocopy ti dua a porma ti danum, krayola wenno water color, tape, kardbord Addang 1. Ikkannaka ti manursuro ti ladawan a kas kadagiti adda iti sumaruno a panid. 2. Gettengen dagiti porma ti danum a makita iti ladawan ket marisan. Marisan ti krayola wenno water color. 3. Ipigket dagiti inaramidyo iti maysa a poster board. Sungbatan dagiti saludsod kalpasanna. Aramiden daytoy iti kuaderno. Tarabay a Saludsod 1. Adda kadi dagitoy a porma ti danum iti komunidadyo? Iladawanyo. 2. Ania ti usar ti danum? Iladawan ti usarna. 3. Napateg kadi dagiti porma ti danum kadagiti tattao iti komunidad? kadagiti mula? kadagiti ayup? 162
  • 167.
    Aramid 5: DagitiPorma ti Daga Panggep 1. Mailadawan dagiti porma ti daga 2. Makaaramid ti poster board presentation. dissuor kipet look taaw karayan danaw 163
  • 168.
    Aramaten ladawan dagitiporma ti daga, kartib, kola wenno pagpigket, krayola, lapis Addang 1. Iparis ti ladawan ti porma ti daga iti pannakailadawanna. Ikkannaka ti manursuro ti ladawan a kas kadagiti adda iti sumaruno a panid a mausar iti daytoy a maaramid. Aramiden daytoy iti kuaderno. 2. Kartiben dagiti retrato iti porma ti daga. Ipigket ti tunggal porma ti daga iti pannakailadawanna. Mangaramid iti poster board para iti daytoy a maaramid. Panangiladawan: • Nangato a paset ti daga, ngem nababbaba ngem iti bantay. • Ababa a paset ti daga iti nagbabaetan ti turturod wenno bambantay, kadawyan nga adda karayan nga agay-ayus iti daytoy. • Paset ti daga a nangatngato ngem turod ken naderraas. • Maysa a bantay nga adda abot ti tuktok wenno sikiganna nga agipusuak ti dadakkel a batbato, dapo, lava ken dadduma pay no daytoy ket bumtak • Nalawa a paset ti patag a daga a manmano ti kaykayona 164
  • 169.
    Nagan _________________________________________________ Ipigketti ladawan ti porma ti daga iti kahon a mangiladladawan iti daytoy. Porma ti Daga 165
  • 170.
    isla bantay puro turod peninsula delta isthmus tanap patad plateau canyon 166
  • 171.
    3. Adda kadidagiti porma ti daga iti komunidadyo? Mangpili ti ladawan ti porma ti daga iti listaan a kapadpada ti pagnanaedam. Iladawan ti komunidad a pagnanaedam. Aramiden daytoy iti kuaderno. Tarabay a Saludsod Napateg kadi dagiti porma ti daga iti tattao? Mangibaga ti sumagmamano a maitulong dagiiti porma ti daga kadagiti tattao. Ti Kapitulo 2 ket maipapan kadagiti klase ti panawen, langa ti tangatang, panagpaliwbaliw ti panawen ken ti epektona kadagiti tattao, ayup ken mulmula. Daytoy a Kapitulo ket maipapan pay kadagiti aramiden a panagannad kadagiti nadumduma a klase ti panawen ken panagpartuat ti instrumento a pagkita ti kondision daytoy. Leksion 1: Panawen Aramiden 1: Bantay ti Panawen Panggep 1. Mailadawan ti kasasaad ti panawen ita nga aldaw 2. Maidrowing dagiti ulep a makita iti tangatang 3. Mailadawan ti langa dagiti ulep Kapitulo 2: Panawen 167
  • 172.
    Aramaten Weather WatcherCard, coloring markers, krayola, pens, KWL Chart Addang 1. Kitaem ti aglawlawmo ken ti langit. Paliiwen ti panawen ita nga aldaw. Irekord daytoy iti kuaderno. a. Agin-init kadi?___________________________________ b. Agtudtudo kadi? ________________________________ c. Naangin kadi?___________________________________ d. Agbagbagyo kadi? _____________________________ 2. Paliiwen ti langit iti lima a minuto. PALAGIP: Saan a diretso a kumita iti init. Mabalin a dadael ti mata. 3. Agdrowing iti sumagmamano a bambanag a makitayo iti langit. Agusar ti coloring pencils wenno pens. Aramiden daytoy iti kuaderno. 4. Kumpletuen ti table iti baba. Aramiden daytoy iti kuaderno. 4. Iladawan dagiti ulep batay iti insuratmo iti table. Isurat ti sungbat iti kuaderno. Sukog ti ulep Maris ti ulep 168
  • 173.
    Napaliiw nga ulepiti inaldaw iti uppat nga aldaw. • Iladawan ti sukog dagiiti ulep tunggal aldaw.  Lunes __________________________________________  Martes _________________________________________  Mierkules _______________________________________  Huebes ________________________________________ • Agbaliwbaliw kadi nga inaldaw ti ulep? • Mangsurat iti maysa wenno dua a patang maipapan ti naadalyo iti daytoy nga aramid. Usaren dagiti ladawan iti baba para kadagiti klase ti ulep.  Ti cirrus ket naingpis nga ulep. LUNES MARTES MIERKULES HUEBES 169
  • 174.
     Ti cumulusket puraw ken napuskol nga ulep.  Dagiti stratus ket nababa, patad ken maris- dapo nga ulep. Aramiden 2: Ti Sinan-instrumento ti Panawen Panggep 1. Makaaramid ti simple nga instrumento ti panawen 2. Mailadawan dagiti usar ti instrumento Aramaten Set A: wooden sticks, naputedputed a papel , kola Set B : karton, wooden sticks, kola 170
  • 175.
    Addang Para itiSet A. Panagaramid iti Wind Vane 1. Putden ti papel iti at-atiddog ngem ti stick 2. Ipigket ti ungto ti naputedputed a papel iti maysa a murdong ti stick. 3. Ikabil ti naaramid a sinan-instrumento iti nalawa a lugar iti ruar. 4. Paliiwen no kasano iti panaggunayna. Idrowing ti instrumento ti panawen iti kuaderno. 5. Ipakita iti klase no kasano nga aggunay ti instrumento. Para iti Set B. Panagaramid ti Sabali Pay a Modelo ti Wind Vane 1. Mangala iti napuskol a karton. 2. Manggetteng ti dua sikkubeng ti pana nga agpada iti rukodda. Aramiden a dakdakkel ti murdong ngem ti ulo ti sikkubeng ti pana. 3. Mangikabil ti stick iti nagbaetan ti dua a sikkubeng ti pana. Ipigket ida a dua. 171
  • 176.
    9. Ikabil tinaaramid nga instrumento iti rabaw ti pagsibbol (pole) 10. Idrowing ti naaramid nga instrumento ti panawen iti kahon iti kuaderno. 11. Ipakita iti klase no kasano ti panaggunay ti instrumento. Ania iti makunayo iti direksion ti angin iti tulong ti naaramidmo nga instrumento ti panawen? Aramiden daytoy iti kuaderno. Tarabay a Saludsod Adda kadi pay ammom nga instrumento a para ti panawen? Kasano ti panangusar iti daytoy? Aramiden 3: Agbalbaliw kadi? Panggep 1. Maibaga no kasano ti kalamiis wenno kapudot ti angin. 2. Maidilig ti temperatura ti angin iti nadumaduma a luglugar 3. Mailadawan ti pardas ken direksion ti angin Aramaten SET A: 2 a thermometer ken panait a paggansilio wenno naingpis a galut SET B: sinan-wind vane, weather chart, timer Addang A. Temperatura ti angin iti siled 1. Mangala ti dua a thermometer 2. Igalut a nairut ti maysa a thermometer (A) iti uneg ti siled. Mabalinmo nga igalut iti lansa iti pader wenno iti bentana. Siguraduen nga ikabil daytoy iti lugar a nalakam a mabasa ti temperatura. 172
  • 177.
    Thermometer A ThermometerB 1. Igalut met ti maysa a thermometer (B) iti nalinong a lugar iti ruar ti siled. Mabalinmo nga igalut iti sanga ti kayo a saan a mainitan. 2. Dua nga agad-adal ti mangbasa ti thermometer A, dua pay nga ubbing ti mangbasa iti thermometer B. Dayta ti pangrugian a temperatura ti angin iti uneg ken ruar ti siled. 3. Ituloy iti panangala ti temperatura iti tunggal 10 a minuto agpatingga madanon ti 60 a minuto. Kumpletuen ti table iti baba kadagiti resulta ti inaramidmo. Isurat daytoy iti kuaderno. Temperatura ti angin iti uneg ken ruar iti siled Oras (min.) Temperatura (0C) Uneg ti siled Temperatura (0C) Ruar ti siled 0 10 20 30 40 50 60 173
  • 178.
    Tarabay a Saludsod a. Uneg ti siled: Ania iti kangatuan a temperatura a nairekord? Kaababaan a temperatura a nairekord? b. Ruar ti siled: Ania ti kangatuan a temperatura a nairekord? Kaababaan a temperatura a nairekord? c. Nagbaliwbaliw kadi ti temperatura iti uneg ti siled? Ket iti ruar ti siled? d. Sadino ti dakdakkel ti nagbaliwan ti temperatura, iti uneg wenno ruar ti siled? e. Ania ti kayat a sawen dagitoy a panagbaliwbaliw ti temperatura? f. Sadino a nalamlamiis ti angin, iti uneg wenno iti ruar ti siled? B: Kinapardas ken Direksion ti Angin 1. Ikabil ti naaramid a wind vane iti ngato ti pagsibbol wenno nangato a lugar (Lokasion A) 2. Paliiwen no kasano ti panaggunay ti papel iti tunggal 5 a minuto iti uneg ti 15 a minuto. 3. Yakar iti wind vane iti sabali a lugar. Awagan daytoy ti lokasion 2. Paliiwen manen. 4. Ikkan ti tsek ti table 2 iti baba ti napaliiwyo. 174
  • 179.
    Garaw ken Direksionti Angin Lokasion A Oras Kalpasan ti 5 min. Kalpasan ti 10 min. Kalpasan ti 15 min. Saan a naggunay ti papel Naggunay ti papel Adda uni ti papel Lokasion B Saan a naggunay ti papel Naggunay ti papel Adda uni ti papel • Manipud iti napaliiwyo, naggunay kadi ti angin? Iladawan no kasano ti gunayna ken no ania ti direksionna. • Kasanom nga iladawan ti kapardas ti gunay ti angin iti Lokasion A? Ikkan ti tsek (√) iti abay ti napilim. Nainayad ______ Kalalainganna _______ Napardas ______ • Kasanom nga iladawan iti kapardas iti angin iti Lokasion B? Ikkan ti tsek (√) ti abay iti napilim. Nainayad _______ Kalalainganna _______ Napardas ______ Batay iti inaramidtayo, makunayo kadi nga agduduma ti kapardas ken direksion ti angin iti agduduma a lugar iti agpada a kanito? Apay? 175
  • 180.
    Aramiden 4: ItiInaldaw a Kasasaad ti Panawen Panggep 1. Mailadawan no kasano iti gunay ti angin iti inaldaw. 2. Maibaga no kasano ti kapudot wenno kalamiis iti lugar nga ayan. 3. Mabigbig dagiti elemento ti panawen 4. Mailadawan ti panawen iti dayta nga aldaw Aramaten Weather Chart, sinan-wind vane, thermometer, galut Addang 1. Paliiwen no agin-init, naangin, agtudtudo, wenno agbagbagyo. 2. Rumuarka iti siled-pagadalan kaduam ti manursuro ken kagrupom. Agbirok ti lugar a pangkabilam ti sinan- wind vane. 3. Paliiwen ti instrumento iti 10 a minuto. Tulongannakayo dagiti sumaganad a saludsod: a. Aggunggunay kadi ti papel? Nainayad, kalalainganna wenno napardas kadi ti gunayna? b. Ania ti kayat a sawen ti gunay ti papel? c. Ania ti direksion ti angin? 4. Isuratyo ti napaliiw ken sungbat kadagiti saludsod A,B, ken C iti table iti baba. 176
  • 181.
    Dagiti napaliiw maipapaniti kinapardas ken direksion ti angin ita nga aldaw. Oras Napaliiw Umuna a 5 a minuto A B C Sumaruno a 5 a minuto A B C 5. Basaen iti temperatura ti angin iti uneg ken ruar ti siled tunggal 10 a minutos iti uneg ti 30 minutos. Isurat ti nabasayo iti table. Temperatura ti angin iti uneg ken ruar ti siled. Oras (min.) Temperatura (0C) Uneg ti siled Temperatura (0C) Ruar ti siled 0 5 10 15 20 25 30 Ania a lugar iti nalamlamiis ti anginna, iti uneg wenno ruar ti siled? 6. Kompletuen ti napaliiwyo iti panawen ita nga aldaw. Isurat ti napaliiwyo iti table. 177
  • 182.
    • Iladawan tikasasaad ti panawen iti maysa nga aldaw. • Agbaliwbaliw kadi ti kasasaad ti panawen iti maysa nga aldaw? Tarabay a Saludsod Paliiwen ti inaldaw a panawen iti makalawas. Ipakita ti resulta iti klase. Ania iti Paliiwen Aldaw 1 Kasasaad ti Panawen • Agin-init /Nalawag • Agtudtudo • Naangin • Agbagyo Ulep • Nalawag • Medyo naulep • Naulep Klase ti Ulep • Cirrus • Cumulus • Stratus Pardas ti Angin • Nainayad • Kalalainganna • Napardas Temperatura ti Angin • Uneg ti siled • Ruar ti siled 178
  • 183.
    Aramiden 5: AgipadpadamagMaipapan ti Panawen Panggep 1. Makaaramid iti damag maipapan iti panawen iti makalawas 2. Maipadamag ti panawen iti makalawas. Aramaten Weather charts, thermometer Addang 1. Usaren iti weather chart iti Aramiden 5. 2. Mangaramid ti simple a damdamag maipapan iti panawen. Yusar ti table iti baba. 1. Tarabay a Saludsod Naka-interview-ka kadi ti maysa a weather forcaster? PANAWEN ____________________________________ ____________________________________ ____________________________________ Temperatura: _______________ 179
  • 184.
    Aramiden 6: WeatherCollage Panggep 1. Mailadawan no kasano a makaepekto ti panawen kadagiti tatao, mulmula ken ayup. 2. Makaaramid ti collage a mangipakita ti epekto ti panawen kadagiti tattao, mulmula ken ayup. Aramaten Nakartib a retrato a mangipakpakita ti nadumaduma nga ar-aramiden dagiti tattao, kola, Coloring pen/lapis Cartolina para iti tunggal grupo Addang 1. Pagpapatanganyo kadagiti kagrupom dagiti nasayaat ken dakes nga epekto ti nadumaduma a klase ti panawen kadagiti tattao, mulmula, ken ayup. Isurat resulta ti nagpapatanganyo iti kuaderno babaen ti panangtulad iti format iti baba. 2. Mangaramid ti poster a mangipakita kadagitoy nga epekto ti panawen kadagiti tattao, mulmula ken ayup. Kitaen ti Table 1. Table1.Epekto ti nadumaduma a kasasaad ti panawen kadagiti tattao, mulmula ken ayup. Kasasaad ti Panawen Epekto ti Panawen kadagiti Tattao Epekto iti Panawen kadagiti Mulmula Epekto iti Panawen kadagiti Ayup Agin-init Naangin 180
  • 185.
    Agtudtudo Agbagbag- yo A. Ania a klase ti panawen ti mangted iti nasayaat nga epekto? a. kadagiti tattao? Apay? b. Ket kadagiti mulmula? Apay? c. Ket kadagiti ayup? Apay? B. Ania a klase ti panawen ti mangted ti madi nga epekto a. kadagiti tattao? Apay? b. Ket kadagiti mula? Apay? c. Ket kadagiti ayup? Apay? C. Ania a panawen ti kaykayatam unay? Apay? D. Ania a panawen ti saanmo a kayat? Apay? Tarabay a Saludsod Ania dagiti nasayaat ken madi nga epekto ti panawen? Aramiden 7: Agannadtayo kadagiti Amin nga Aramidentayo Panggep 1. Makadrowing kadagiti wagas a panagannad kadagiti nadumaduma a kasasaad panawen. Aramaten Badbado ken bambanag a mausar iti nadumaduma a kasasaad ti panawen 181
  • 186.
    Addang 1. Mangdrowingti maysa nga aramiden iti tunggal kasasaad ti panawen. Aramiden daytoy it kuaderno. Bambanag a kayatko nga aramiden (Idrowing) Bambanag a saan nga aramiden wenno naannad nga aramiden Aldaw nga agin- init Aldaw nga Agtudtudo Aldaw nga naangin Aldaw nga agbagyo  Kasano ti panagduma kadagiti ar-aramidenyo iti napudot wenno nainit nga aldaw kadagiti ar- aramidenyo iti nalamiis wenno agtudtudo nga aldaw?  Kasano a maisabsabali dagiti kasasaad dagiti ayup agin-init iti nalamiis ken agtudtudo nga aldaw? Daytoy a Kapitulo ket maipapan iti nadumaduma a bambanag iti tangatang, ti kadakkel, karangrang, ken posision ti init ken ti epekto ti pudot iti tattao, ayup, ken mulmula. Kapitulo 3: Bambanag a Makita iti Tangatang 182
  • 187.
    Leksion 1: Bambanagiti Tangatang Aramiden 1: Bambanag a Makita iti Tangatang Panggep Mailadawan dagiti bambanag a makita iti tangatang Aramaten graphic organizers Addang 1. Isurat dagiti makita iti tangatang no aldaw ken rabii. Sakaren ti modelo iti baba iti kuaderno. Kalpasanna, sungbatan dagiti saludsod. Graphic Organizer 1: Bambanag a makita iti langit no rabii Sky at night Ti tangatang no rabii 183
  • 188.
    Graphic Organizer 2:Bambanag a Makita iti Tangatang no Aldaw a. Ania a bambanag ti makitayo iti tangatang no rabii? no aldaw? b. Agpapada kadi dagitoy? c. Iladawanyo man dagitoy a bambanag. d. Apay nga agpukaw iti aldaw dagiti bambanag a makita iti rabii? Aramiden 2: Dagiti Rukod dagiti Bambanag a Makita iti Tangatang Panggep Maibaga dagiti nadumaduma a rukod ti bambanag a makita iti rabii ken aldaw. Aramaten Bassit a bola, 2 a dakkel a bola, ruler wenno meter stick Sky at day Ti tangatang no aldaw 184
  • 189.
    Addang Set-up A 1. Mangala ti bassit a bola ken 1 na dakkel a bola nga agpada ti klasena 2. Ikabil ti dakkel a bola nga 4 a metro ti kaadayona iti bassit a bola. (Figure1) 3. Agtakderka iti sango ti bassit a bola 4. Kitaen ti bola a nakalebel iti mata 5. Paliiwen ti rukodda. Figure 1 Set-up B 1. Mangala iti 2 a dakkel a bola. Ikabil dagitoy iti rabaw ti lamisaan nga 4 metro ti kaadayoda iti maysa ken maysa. 2. Agtakder iti sango ti umuna a bola, kalpasanna kitaen dagiti 2 a bola a nakalebel iti mata. Paliiwen ti kadakkelda. 4 m 185
  • 190.
    Set-up C 1.Pagbaliktaden ti Set-up iti B. 2. Ikabil ti dakkel a bola a 1 a metro ti kaadayona kenka. Ikabil ti bassit a bola nga 4 a metro ti kaadayona iti dakkel a bola. 3. Agtakder iti sango ti dakkel a bola ket kitaen dagiti bola a nkalebel iti mata. Tarabay a Saludsod a. Iti Set-up A, ania a bola ti dakdakkel ti panagkitam? b. Iladawan ti nakitam iti Set-up B. Ania kadagiti 2 a bola ti dakdakkel ti panagkitam? ti basbassit? c. Kasano ti panagkitam iti dakkel a bola iti Set-up C? Iti bassit a bola? Aramid 3: Kalawag ken Kalidem dagiti Bambanag a Makita iti Tangatang Panggep Mailadawan iti kalawag ken kalidem dagiti bambanag a makita iti tangatang Aramaten Tallo a kandela nga agpapada ti klase ken rukodda, gurabis, atiddog a lamisaan 186
  • 191.
    Addang 1. Mangikabiliti tallo a kandela a 3 a metro ti kaadayoda iti tunggal maysa iti atiddog a lamisaan. 2. Agtakder ti 1 nga addang ti kaadayona manipud iti umuna a kandela ket paliiwen ti kalawag dagiti tallo a kandela a nakalebel iti mata. 3. Irekord ti napaliiwmo iti kuaderno Tarabay a Saludsod a. Ania a kandela ti dakdakkel ken nalawlawag iti panagkitam? b. Ania a kandela ti basbassit ken nalidlidem ti panagkitam? c. Ania ti pakainaigan ti kaadayo ti nagbabaetan dagiti 3 a kandela ken iti kalawag wenno kalidemda? 187
  • 192.
    Aramiden 4: Posisionti Init iti Nadumaduma nga Oras iti Aldaw Panggep Mapaliiw ti posision ti init iti nadumaduma nga oras iti aldaw Aramaten: Flashlight Addang 1. Usaren ti figure iti ngato kas a pangiturong iti panangaramid ti set-up. 2. Iturong iti flashlight iti nadumaduma a direksion. Ti flashlight ti init ken dagiti bambanag iti tengnga ket dagiti bambanag a makita iti lubong. 3. Iturong ti flashlight iti banag iti tengnga. Paliiwen. 4. Irekord dagiti napaliiw. sardam malem aldaw bigat parbangon 188
  • 193.
    Tarabay a Saludsod 1. Ania ti posision ti init iti bigat? Apay? 2. Ayan ti init Iti tengngana iti aldaw? Apay? 3. Pakakitaam iti init no malem? Aramid 5: Saan a Nasayaat nga Epekto ti Pudot ti Init kadagiti tattao Panggep Mapaliiw dagiiti epekto ti init kadagiti tattao Aramaten Alcohol burner, tarong, kamatis, pagipit Addang 1. Sindian ti burner 2. Iggaman ti tarong babaen ti panagusar ti pagipit. Yasideg daytoy ti apoy iti tallo a minuto. (Fig.1) 3. Uliten ti addang para iti kamatis. Agaramat ti pagipit. 4. Paliiwen ti kudil ti tarong ken kamatis. Tarabay a Saludsod a. Adda kadi nakitam a nagbaliwan ti kudil ti tarong kalpasan nga inyasidegmo ti alcohol lamp? Ania ti nagbaliwanna? 189
  • 194.
    b. Adda kadinakitam a nagbaliwan ti kudil ti kamatis kalpasan nga inyasidegmo ti alcohol lamp? Ania ti nagbaliwanna? c. Idrowing ti langa ti kamatis ken tarong sakbay ken kalpasan a naiyasideg iti alcohol lamp. Aramiden daytoy iti kuaderno. d. Apay ngata a ngimmisit ti kudil dagitoy? e. Mapasamak ngata met iti kudil ti tao ti napasamak iti kudil ti tarong ken kamatis? Kasano? f. Ania ti epekto iti tao ti nakaro a pudot? g. Agurnong ti retrato ti tattao nga agtattrabahoti nabayag iti kainitan. Iladawan ti epekto ti pudot ti init kadagiti tattao. Aramid 6: Epekto ti Pudot ti Init kadagiti Mulmula Panggep Iladawan ti epekto ti pudot ti init kadagiti mulmula Aramaten Mulmula nga adda iti pagadalan/komunidad, Addang 1. Mangala ti dua a nakamasitera a mula nga agpada iti kangato ken bilang ti bulongda. 2. Ikabil ti maysa a nakamasitera a mula iti sirok ti init (Mula A) ken ti maysa ket idti linong (Mula B) 3. Sibugan dagiti mula iti agpada ti kaadu a danum. 4. Paliiwen ti tunggal maysa a mula iti mamiddua iti kada aldaw, iti bigat ken iti malem. Aramiden daytoy iti tallo nga aldaw. 190
  • 195.
    5. Sakaren titable iti baba iti kuaderno. Isurat dagiti napaliiwmo ken sungbat kadagiti sumaganad a saludsod. Nagan iti Mula ___________________ ORAS Ania ti MakitaK? Mula iti Linong Mula iti kainitan 8:00 AM 2:00 PM Tarabay a Saludsod 1. Iladawan iti kasasaad dagiti mulmula sakbay nga ikabilda ida iti linong ken iti kainitan. 2.Ania ti napasamak iti Mula A ken Mula B kalpasan ti maysa nga aldaw? Agpada kadi iti langada? 3. Ania ti napasamak iti Mula A ken Mula B kalpasan ti dua nga aldaw? Agpada kadi ti langada? 4. Ania ti napasamak iti Mula A ken Mula B kalpasan ti tallo nga aldaw? Agpada kadi ti langada? 5. Adda kadi epekto ti init kadagiti dua a mula? 6. Mangsurat ti maipapan iti epekto ti pudot ti init kadagiti mulmula. 191
  • 196.
    Aramid 7: Epektoiti Pudot ti Init kadagiti Ayup Panggep Mailadawan dagiti epekto ti pudot ti init kadagiti ayup Aramaten hardin wenno lugar nga asideg iti arubayan ti pagadalan Addang 1. Mangkita it ayup iti aglawlaw ti pagadalan. Bigbigen dagiti ayup. 2. Iladawan dagiti langa dagiti ayup a makitayo. 3. Iladawan ti tignay ti tunggal maysa nga ayup 4. Sakaren ti table iti baba iti kuaderno. Irekord ti napaliiwmo. Nagan iti ayup (lokal nga awag ) Nakakitaak iti ayup? Langa ti ayup Ania iti ar- aramiden ti ayup Ania ti dudduma a tignay ti ayup ti nakitam? Tarabay a Saludsod a. Nakakitaka kadin kadagiti ayup nga adda iti nalinong a lugar? Apay a kayatda ti agyan idiay? b. Nakakitaka kadin kadagiti ayup ti sirok ti mulmula wenno kaykayo? Apay a kayatda ti agyan idiay? 192
  • 197.
    c. Ania tiar-aramiden dagiti ayup iti sirok ti kayo? Apay a kaykayatanda ti agyan sadiay? d. Ania iti ar-aramiden dagiti ayup iti linong? e. Ania ti ar-aramiden dagiti ayup iti kapudotan? f. Adda kadi epekto ti init kadagiti ayup? Ania? 193