Tài liệu này mô tả các khía cạnh liên quan đến phác thảo vật lý và cấu trúc của bề mặt thai nhi, đặc biệt là trong thai kỳ. Các nghiên cứu chỉ ra rằng hình dạng và kích thước của thai nhi có thể thay đổi theo thời gian và ảnh hưởng đến sự phát triển và tỷ lệ bình thường của nó. Thông tin này quan trọng cho việc chẩn đoán và điều trị các rối loạn liên quan đến thai nhi.

1. 246
Ch−¬ng VIII
chôp c¾t líp vi tÝnh bé m¸y
tiÕt niÖu
Thạc sĩ Bùi Văn Lệnh

2. 247
phÇn I
s¬ l−îc vÒ Ph«i thai vμ gi¶i phÉu bé
m¸y tiÕt niÖu
Ph«i thai vµ gi¶i phÉu häc bé m¸y tiÕt niÖu ®ãng mét vai trß quan träng trong chÈn ®o¸n c¸c bÊt
th−êng bÈm sinh còng nh− bÖnh lý bé m¸y tiÕt niÖu.
I. Ph«i thai
Bé phËn t¹o thµnh thËn trong t−¬ng lai lµ hËu thËn tøc lµ phÇn thÊp nhÊt cña mét cÊu tróc bao gåm
tiÒn thËn ë trªn cao, trung thËn ë gi÷a vµ hËu thËn ë thÊp nhÊt ( h×nh 1). Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn
chØ cã hËu thËn tiÕp tôc ph¸t triÓn n»m t−¬ng øng ë vÞ trÝ ngang eo trªn (S1, S2) cßn tiÒn thËn vµ
trung thËn teo ®i. MÇm niÖu qu¶n xuÊt ph¸t tõ xoang niÖu sinh dôc ®i lªn vµ c¾m vµo mÆt tr−íc
hËu thËn.
ThËn chÝnh thøc ®−îc h×nh thµnh tõ tuÇn thø 6 vµ b¾t ®Çu thay ®æi vÞ trÝ b»ng c¸ch xoay vµ ®i lªn
®ång thêi diÔn ra cho ®Õn khi cã vÞ trÝ nh− b×nh th−êng trong hè thËn ë ng−êi lín. Lóc nµy rèn
thËn n»m ë mÆt tr−íc trong.
Khi cã mét bÊt th−êng trong qu¸ tr×nh xoay vµ ®i lªn nµy bao gåm sù thay ®æi kh«ng hoµn toµn
hay qu¸ møc sÏ dÉn ®Õn nh÷ng bÊt th−êng vÒ vÞ trÝ cao, thÊp, hay bÊt th−êng quay hoÆc phèi hîp
c¶ hai...
èng niÖu rèn (ouraque) b¾t ®Çu tõ gãc tr−íc trªn bµng quang tíi rèn. B×nh th−êng sau khi trÎ chµo
®êi èng nµy teo l¹i thµnh d¶i x¬ gäi lµ d©y ch»ng rèn bµng quang.
BÊt th−êng cña bé m¸y sinh dôc hay phèi hîp víi bÊt th−êng bé m¸y tiÕt niÖu liªn quan mËt thiÕt
®Õn qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn tuyÕn sinh dôc.
II. Gi¶i phÉu
2.1.ThËn ( h×nh 2)
ThËn n»m sau phóc m¹c trong hè th¾t l−ng, thËn tr¸i h¬i cao h¬n thËn ph¶i. X−¬ng s−ên 12 n»m
chÕch ë sau, b¾t chÐo kho¶ng vÞ trÝ gi÷a 1/3 trªn vµ 1/3 gi÷a thËn. VÞ trÝ nµy cã thÓ thay ®æi khi
thë, thËn cã thÓ lªn cao hay xuèng thÊp tíi 3 cm. Sù thay ®æi nµy ®−îc øng dông kh¸ nhiÒu trong
kü thuËt th¨m dß vµ chÈn ®o¸n.
Trôc thËn chÕch xuèng d−íi ra ngoµi vµ ra tr−íc. ë líp c¾t ngang: rèn thËn h−íng ra tr−íc vµ vµo
trong kho¶ng 40° ®Õn 50° so víi mÆt ph¼ng tr¸n.
HËu thËn
Trung thËn
TiÒn thËn
MÇm niÖu qu¶n
H×nh 1. Bé m¸y tiÕt niÖu ë thêi kú thai 5 tuÇn

3. 248
H×nh d¸ng thËn thay ®æi tïy theo líp c¾t, víi c¸c líp c¾t ngang tõ trªn xuèng d−íi: Cùc trªn thËn
cã h×nh trßn, dÇn dÇn xuèng cã h×nh « van råi ngang qua rèn thËn cã h×nh gièng mãng ngùa më
vµo phÝa trong vµ ra tr−íc, khi dÇn xuèng cùc d−íi h×nh d¸ng thËn gièng nh− ë cùc trªn.
Bao thËn ( capsule) dÝnh vµo nhu m« thËn tiÕp ®Õn lµ tæ chøc mì quanh thËn (khã thÊy bao thËn
vµ tæ chøc mì nµy ë ng−êi gÇy) tiÕp ®Õn lµ m¹c thËn (bao x¬ thËn - bao GÐrota) ngoµi bao nµy lµ
tæ chøc mì c¹nh thËn ( bao gåm c¶ tæ chøc mì sau phóc m¹c, rèn thËn). C¸c cÊu tróc gi¶i phÉu
nµy rÊt quan träng trong ®¸nh gi¸ x©m lÊn cña tæn th−¬ng nhÊt lµ ung th−.
Bê thËn th−êng rÊt nh½n, ®Òu. Th«ng th−êng thËn mói bµo thai sÏ kh«ng tån t¹i ë tuæi tr−ëng
thµnh. Bªn tr¸i ®«i khi thÊy thËn h×nh b−íu l¹c ®µ do l¸ch ®Ì.
KÝch th−íc thËn: ë ng−êi lín thËn dµi tõ 9,5 ®Õn 12 cm, dÇy 3-4 cm, réng 5-7 cm. KÝch th−íc thËn
cßn phô thuéc vµo t×nh tr¹ng bµi tiÕt, nã cã thÓ to lªn khi ®ang bµi niÖu m¹nh, gi¶m ®i khi cã tuæi.
Khi tån t¹i thËn ®«i, chiÒu dµi thËn th−êng lín h¬n b×nh th−êng. ThËn tr¸i th−êng lín h¬n thËn
ph¶i nh−ng kh«ng v−ît qu¸ 2 cm. Khi cã mét thËn teo hoÆc gi¶m chøc n¨ng, thËn bªn ®èi diÖn
th−êng lín h¬n kÝch th−íc b×nh th−êng do ho¹t ®éng bï. Hai thËn cã cÊu tróc nh− nhau.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
a
b
c
d
e
12 13 14 15 16 17 18
H×nh 2. S¬ ®å c¾t däc thËn vµ ngang qua rèn thËn
a. Cét Bertin, b. Th¸p thËn, c. Xoang thËn,d. Gai thËn,e. §éng m¹ch cung1. §o¹n II t¸ trµng, 2.
TÜnh m¹ch thËn ph¶i, 3. §Çu tuþ, 4. TÜnh m¹ch m¹c treo trµng trªn, 5. TÜnh m¹ch chñ d−íi, 6.
§éng m¹ch m¹c treo trµng trªn, 7. §o¹n 4 t¸ trµng, 8. TÜnh m¹ch thËn tr¸i, 9. TÜnh m¹ch m¹c
treo trµng d−íi, 10. BÓ thËn tr¸i, 11. ThËn tr¸i, 12. §éng m¹ch thËn ph¶i, 13. C¬ ®¸i chËu, 14. Cét
hoµnh, 15. D©y thÇn kinh giao c¶m, 16. §éng m¹ch chñ, 17. èng ngùc, 18. §éng m¹ch thËn
tr¸i.
Xoang thËn cã h×nh « van giíi h¹n râ víi vïng nhu m« thËn vµ h¬i låi lâm do c¸c cét Bertin lÊn
vµo. §«i khi cßn thÊy xoang thËn bÞ chia ®«i ng¨n c¸ch bëi mét d¶i nhu m« thËn (trong tr−êng
hîp thËn ®«i).
C¾t ngang qua vïng gi÷a thËn ta nh×n râ l−ìi tr−íc, l−ìi sau thËn.
Nªn t×m hiÓu h×nh th¸i c¸c ®µi thËn vµ niÖu qu¶n b»ng chôp UIVsau CLVT.
BÓ thËn tiÕp theo c¸c ®µi lín, cã thÓ n»m trong xoang hay ngoµi xoang thËn. H×nh d¹ng vµ kÝch
th−íc thay ®æi tuú ng−êi.
2.2. NiÖu qu¶n
NiÖu qu¶n n»m ë khoang sau phóc m¹c, tr−íc c¬ ®¸i chËu, th−êng khã nh×n thÊy khi kh«ng gi·n.
NiÖu qu¶n ph¶i b¾t chÐo tr−íc ®éng tÜnh m¹ch chËu ngoµi, niÖu qu¶n tr¸i b¾t chÐo tr−íc th©n
®éng tÜnh m¹ch chËu ch¹y däc theo thµnh tiÓu khung råi chui vµo thµnh sau trong bµng quang ®æ

4. 249
vµo bµng quang. Lç ®æ vµo bµng quang cña niÖu qu¶n th−êng t¹o thµnh gê h¬i låi lªn ë gãc trªn
tam gi¸c bµng quang. Khi cã luång n−íc tiÓu phôt vµo bµng quang lµ thêi ®iÓm tèt nhÊt ®Ó xem lç
niÖu qu¶n bµng quang ( mÐat).
Khoang sau phóc m¹c:
Theo Meyers ng−êi ta chia khoang sau phóc m¹c ra lµm ba khu vùc:
- Khoang c¹nh thËn phÝa tr−íc: giíi h¹n phÝa tr−íc bëi phóc m¹c.
- Khoang quanh thËn giíi h¹n bëi bao x¬ quanh thËn - m¹c thËn (Bao GÐrota).
- Khoang c¹nh thËn phÝa sau: Trªn cao lµ c¬ hoµnh, phÝa d−íi lµ c¸c thµnh phÇn cña thµnh bông
sau (c¬ ®¸i chËu, c¬ vu«ng th¾t l−ng). Khoang nµy më xuèng d−íi vµo tiÓu khung.
Sù ph©n chia nµy gióp ta ®Þnh khu c¸c bÖnh lý bÊt th−êng nhÊt lµ c¸c x©m lÊn do ung th−, khu tró
dÞch (m¸u, mñ, dÞch, tói n−íc tiÓu...) ë tõng khu vùc.
C¸c khoang sau phóc m¹c nµy chØ chøa tæ chøc mì, tæ chøc liªn kÕt, m¹ch m¸u, h¹ch b¹ch huyÕt,
d©y thÇn kinh.
M¹ch m¸u vµ thÇn kinh:
§éng m¹ch, tÜnh m¹ch chñ bông liªn quan mËt thiÕt víi thËn qua trung gian cuèng m¹ch thËn vµ
c¸c thµnh phÇn phô thuéc. C¸c ®éng m¹ch thËn xuÊt ph¸t tõ ®éng m¹ch chñ ngang møc L1 hoÆc
L2 trong kho¶ng 95 % c¸c tr−êng hîp. Cã kho¶ng 25 % c¸c tr−êng hîp cã nhiÒu ®éng m¹ch thËn.
§éng m¹ch thËn ph¶i ch¹y ngang sang ph¶i gi÷a cét sèng vµ sau tÜnh m¹ch chñ t¹o thµnh mét Ên
lâm vµo tÜnh m¹ch chñ.
§éng m¹ch thËn tr¸i n»m trong khoang mì quanh thËn, phÝa sau tuþ vµ hÖ thèng m¹ch l¸ch.
§−êng kÝnh ®éng m¹ch thËn tõ 4-6 mm.
§«i khi tån t¹i nh¸nh tuÇn hoµn phô, cÊp m¸u cho c¸c cùc trªn thËn ( ®éng m¹ch cùc).
TÜnh m¹ch thËn:
TÜnh m¹ch thËn ph¶i ng¾n ch¹y h¬i chÕch lªn cao vµ vµo trong( khã ph¸t hiÖn khi cã huyÕt
khèi...).
TÜnh m¹ch thËn tr¸i dµi h¬n n»m trong khoang mÆt tr−íc ®éng m¹ch chñ ( dÔ xem), vµ mÆt sau
®éng m¹ch m¹c treo trµng trªn (k×m ®éng m¹ch chñ - ®éng m¹ch m¹c treo).
Mét sè c¸c m¹ch kh¸c ë khu vùc sau phóc m¹c còng cã thÓ thÊy khi gi·n hoÆc bÖnh lý nh− trong
huyÕt khèi tÜnh m¹ch chñ, tÜnh m¹ch thËn, tÜnh m¹ch th−îng thËn, tÜnh m¹ch vá thËn, tÜnh m¹ch
tinh hay buång trøng (tÜnh m¹ch tinh hoÆc buång trøng tr¸i ®æ vµo tÜnh m¹ch thËn tr¸i).
C¸c h¹ch b¹ch huyÕt.
B×nh th−êng hÇu nh− kh«ng nh×n thÊy bÊt kú mét h¹ch b¹ch huyÕt nµo ë khoang mì sau phóc
m¹c v× vËy bÊt cø mét h¹ch b¹ch huyÕt nµo dï to hay nhá ®Òu ph¶i coi lµ bÊt th−êng vµ theo dâi
mét c¸ch tæng thÓ.
C¬ ®¸i chËu n»m ë mÆt tr−íc bªn cét sèng, cã h×nh tam gi¸c, chiÒu dÇy cña nã t¨ng dÇn tõ trªn
xuèng d−íi vµ cã giíi h¹n râ víi thËn nhÊt lµ khi bÖnh nh©n hÝt thë. C¬ vu«ng th¾t l−ng thÊy ë
ngoµi c¬ ®¸i chËu.
TuyÕn th−îng thËn th−êng n»m rÊt s©u trong khoang sau phóc m¹c, liªn quan mËt thiÕt víi mÆt
tr−íc cña cùc trªn thËn, th−êng cã h×nh th¸p, dÊu phÈy, hay h×nh ch÷ Y. Ung th− cùc trªn thËn hay
x©m lÊn tuyÕn th−îng thËn.
Qua c¬ hoµnh, cùc trªn cña thËn cßn liªn quan mËt thiÕt víi c¸c tói cïng mµng phæi.
VÒ phÝa tr−íc thËn, tuþ lµ c¬ quan liªn tiÕp víi khoang tr−íc c¹nh thËn v× vËy mét nang gi¶ tuþ
cã thÓ tiÕp xóc trùc tiÕp víi mÆt tr−íc thËn vµ ®Ì ®Èy thËn.
PhÝa bªn ph¶i ®Çu tuþ liªn quan trùc tiÕp víi mÆt tr−íc tÜnh m¹ch chñ qua ®ã liªn quan víi mÆt
tr−íc thËn. Mét khèi u thËn hay h¹ch lín cã thÓ ph¸t triÓn ra tr−íc vµ ®Ì ®Èy tuþ.
Bªn tr¸i ®u«i tuþ liªn quan víi mÆt tr−íc thËn tr¸i vµ c¸c m¹ch m¸u l¸ch. PhÇn th©n vµ ®u«i tuþ
liªn quan kh¸ mËt thiÕt víi cuèng thËn tr¸i.
Trong khoang sau phóc m¹c thËn liªn quan:
Bªn ph¶i: liªn quan víi gan qua khoang gan thËn, (khoang Morison).
§o¹n II t¸ trµng (trong æ bông) ch¹y ngay tr−íc cuèng thËn ph¶i, gãc ®¹i trµng ph¶i n»m ngay
d−íi thuú ph¶i gan vµ che mét phÇn cùc trªn thËn.

5. 250
Bªn tr¸i: ThËn liªn quan chÆt chÏ víi l¸ch, b×nh th−êng l¸ch phñ mét phÇn trªn, ngoµi thËn. Khi
l¸ch to cã thÓ toµn bé mÆt bªn thËn tiÕp gi¸p víi l¸ch.
2.3. Bµng quang ( h×nh 3)
Bµng quang lµ mét t¹ng ngoµi phóc m¹c, n»m trong chËu h«ng bÐ, trªn c¬ n©ng hËu m«n, sau
x−¬ng mu, tr−íc c¸c t¹ng sinh dôc (tói tinh cña nam hoÆc tö cung cña n÷) vµ trùc trµng. Bµng
quang gåm c¸c mÆt trªn, d−íi sau (®¸y), ®Ønh.
1. Bµng quang.
2. Douglas.
3. D©y ch»ng mu BQ.
4. Tói tinh.
5. C©n Denonvilliers.
6. TiÒn liÖt tuyÕn.
7. L¸ tr−íc TLT.
8. D©y ch»ng ngang.
9. C¬ th¾t v©n.
10. Nh©n x¬ trung t©m tÇng sinh m«n.
11. Th©n tö cung.
12. ¢m ®¹o
H×nh 3. S¬ ®å bµng quang nam vµ n÷
MÆt trªn:
Nam giíi: Cã phóc m¹c phñ mÆt sau thµnh bông, lËt lªn phñ mÆt tr−íc bµng quang, råi vßng
xuèng gi÷a bµng quang, tói tinh (tói cïng bµng quang- sinh dôc), råi lËt lªn phñ mÆt tr−íc trùc
trµng (tói cïng sinh dôc - trùc trµng). Ngoµi ra nã cßn liªn quan ®Õn ruét non, ®¹i trµng xÝch ma.
N÷ giíi: Cã phóc m¹c phñ mÆt trªn bµng quang, lËt lªn phñ mÆt tr−íc d−íi tö cung (tói cïng bµng
quang tö cung). Tíi ®¸y tö cung lËt lªn phñ mÆt tr−íc trùc trµng (t¹o thµnh tói cïng trùc trµng -
sinh dôc). Nh− vËy, mÆt trªn bµng quang liªn quan mÆt bµng quang cña tö cung, ngoµi ra còng
liªn quan víi ruét non vµ ®¹i trµng xÝch ma gièng nh− ë nam giíi.
MÆt d−íi sau hay ®¸y bµng quang, chÕch xuèng d−íi ra tr−íc:
Nam giíi: PhÇn trªn cña mÆt sau liªn quan ®Õn tói tinh, èng ®Én tinh, tiÒn liÖt tuyÕn, c¸c quai ruét
vµ trùc trµng.
N÷ giíi: Phóc m¹c kh«ng l¸ch xuèng mÆt sau, bµng quang liªn quan víi cæ tö cung, ©m ®¹o, c¸c
quai ruét vµ trùc trµng.
H×nh thÓ trong:
Bµng quang cã dung tÝch trung b×nh kho¶ng 250-350 ml, bµng quang cña n÷ to h¬n bµng quang
cña nam. Khi ®Çy n−íc tiÓu, mÆt trong ph¼ng, khi bµng quang Ýt n−íc tiÓu, mÆt trong cã nÕp. Hai
lç niÖu qu¶n vµ lç niÖu ®¹o lµ ba gãc cña tam gi¸c bµng quang. ë phÝa d−íi hai lç niÖu qu¶n, bµng
quang chòng xuèng thµnh mét ®¸y.
CÊu t¹o: Thµnh bµng quang dÇy kho¶ng 3 -4 mm khi ®Çy n−íc tiÓu bao gåm bèn líp:
- Líp thanh m¹c.
- Líp d−íi thanh m¹c.
- Líp c¬.
- Líp d−íi niªm m¹c - niªm m¹c.
Bªn ngoµi lµ tæ chøc mì láng lÎo hay bÞ x©m lÊn nhÊt lµ trong ung th−.
VÒ hÖ thèng h¹ch b¹ch huyÕt:

6. 251
M¹ng l−íi b¹ch huyÕt d−íi niªm m¹c, trong c¬ thµnh bµng quang, d−íi thanh m¹c tËp trung ®æ
vµo hai nhãm h¹ch:
Nhãm bÞt hay cßn gäi nhãm trong cña chuçi h¹ch chËu ngoµi vµ nhãm gi÷a thu nhËn m¹ng l−íi
b¹ch huyÕt cña mÆt tr−íc bµng quang.
M¹ng l−íi b¹ch huyÕt cña mÆt sau tËp trung vµo nhãm h¹ch chËu ngoµi, c¸c h¹ch c¹nh bã m¹ch
sinh dôc - h¹ vÞ, h¹ch vïng vÞ trÝ chia ®«i ®éng m¹ch chËu.
TÊt c¶ b¹ch huyÕt tËp trung vµo hÖ thèng h¹ch däc c¹nh ®éng m¹ch chñ.
C¸c u ¸c tÝnh cña bµng quang hay x©m lÊn tiÒn liÖt tuyÕn, tói tinh, cæ tö cung, khoang mì trong
tiÓu khung.
PhÇn ii
chôp c¾t líp vi tÝnh thËn
I. Kü thuËt chôp c¾t líp vi tÝnh thËn
- BÖnh nh©n nhÞn ¨n, kh«ng dïng c¸c thuèc c¶n quang tr−íc 3 ngµy...
- Lµm siªu ©m vµ chôp hÖ tiÕt niÖu tr−íc nh»m ®Þnh h−íng c¾t cho phï hîp.
- ChuÈn bÞ thuèc c¶n quang (th«ng th−êng hiÖn nay hay dïng Telebrix 350, Cenetic 300
Iopamiron...) c¸c thuèc men vµ trang bÞ cÊp cøu cÇn thiÕt (Corticoid, trî tim m¹ch, huyÕt
thanh, oxy, b¬m vµ kim tiªm c¸c lo¹i).
- T− thÕ bÖnh nh©n n»m ngöa tay duèi lªn phÝa ®Çu, ch©n vµo tr−íc ®Ó dÔ thùc hiÖn tiªm thuèc
c¶n quang.
- Dïng thuèc c¶n quang ®−êng uèng t¹o ®èi quang èng tiªu ho¸, dÔ t×m c¸c x©m lÊn vµ h¹ch
trong æ bông.
- C¸c líp c¾t ®−îc thùc hiÖn tr−íc vµ sau khi tiªm thuèc c¶n quang.
- Tiªm thuèc c¶n quang tèt nhÊt lµ tiªm nhanh nh»m ®¸nh gi¸ c¸c gèc m¹ch vµ t−íi m¸u ë thËn
vµ u, liÒu dïng tõ 300 - 400 mg I /kg c©n nÆng c¬ thÓ.
- §Ó t×m huyÕt khèi tÜnh m¹ch thËn, tÜnh m¹ch chñ, ngoµi n¬i tiªm th«ng th−êng lµ M tÜnh m¹ch
nÕp khuûu, cã thÓ tiªm thªm ë hai tÜnh m¹ch mu ch©n cïng lóc ®Ó tr¸nh h×nh gi¶ t¹o do hiÖu
øng dßng ch¶y ë vïng hai tÜnh m¹ch thËn ®æ vµo tÜnh m¹ch chñ.
- §é dÇy líp c¾t ®−îc chän th−êng lµ 5- 10 mm, Ýt nhÊt còng b»ng 1/2 kÝch th−íc u ( vÝ dô u 1
cm nªn chän ®é dÇy líp c¾t 5 mm). C¾t c¸c líp liªn tiÕp nhau. B¾t ®Çu chôp th× sím vµo gi©y
thø 30-60 tÝnh tõ khi tiªm. Cã thÓ chôp ë th× muén ®Ó ®¸nh gi¸ c¸c ®µi bÓ thËn vµ niÖu qu¶n
®o¹n cao.
- §Ó cã h×nh ¶nh ®Ñp nªn chän h−íng c¾t cho phï hîp tuú theo vÞ trÝ u ( c¾t tõ trªn xuèng hay tõ
d−íi lªn). Víi c¸c m¸y hiÖn ®¹i c¾t nhanh th× ®iÒu nµy kh«ng cÇn ®Æt ra.
- Chän cöa sæ in phim thÝch hîp (®Ó ®¸nh gi¸ tæn th−¬ng nhÊt lµ x©m lÊn tæ chøc mì).
- Trong mét sè tr−êng hîp dïng chôp xo¾n èc sÏ cho h×nh ¶nh ®Ñp h¬n. C¸c u ®Æc ¸c tÝnh cña
thËn lóc nµo còng ngÊm thuèc ë th× sím vá thËn.
- Nªn lµm UIV ngay sau CLVT tèt h¬n lµ lµm UIV tr−íc khi chôp CLVT ( tiÕt kiÖm vµ tr¸nh
dïng nhiÒu lÇn thuèc c¶n quang cho ng−êi bÖnh).

7. 252
- Ung th− thËn trªn bÖnh lý thËn ®a nang hiÕm gÆp vµ rÊt khã ph¸t hiÖn kÓ c¶ chôp c¾t líp vi
tÝnh, nªn kÕt hîp sinh thiÕt cã h−íng dÉn. Sinh thiÕt d−íi h−íng dÉn cña chôp c¾t líp vi tÝnh rÊt
quan träng vµ ngµy cµng ®−îc ¸p dông nhiÒu vµ cã kÕt qu¶ kh¶ quan.
II. HéI CHøNG U THËN
Héi chøng u thËn rÊt phøc t¹p bao gåm c¸c u lµnh tÝnh, u ¸c tÝnh, c¸c gi¶ u ( u nang, u viªm...Mét
sè c¸c bÊt th−êng thËn, bÖnh lý tuyÕn th−îng th−îng thËn, c¸c u sau phóc m¹c, ®«i khi c¶ c¸c
bÖnh lý èng tiªu ho¸, tuþ, l¸ch, gan... còng cã biÓu hiÖn nh− héi chøng u thËn. ChÈn ®o¸n x¸c
®Þnh nguån gèc u gÆp nhiÒu khã kh¨n. Chôp c¾t líp vi tÝnh lµ mét trong nh÷ng kü thuËt th«ng
dông rÊt cã gi¸ trÞ trong chÈn ®o¸n héi chøng u thËn.
2.1. Héi chøng u do nang thËn (h×nh 4)
BÖnh lý nang thËn bao gåm c¸c nang thËn ®¬n thuÇn, thËn ®a nang hay nang thËn trong bÖnh ®a
nang.
H×nh 4. H×nh ¶nh siªu ©m nang thËn ph¶i,
UIV vµ CLVT nang ®¬n thuÇn thËn tr¸i víi vá máng vµ h×nh gai nhu m« thËn
Nang thËn th−êng ®−îc ph¸t hiÖn ngÉu nhiªn do kh«ng cã triÖu chøng l©m sµng.
C¸c nang ®¬n thuÇn th−êng cã giíi h¹n râ hay ph¸t triÓn ra ngoµi bê thËn, cã h×nh gai hång (
h×nh nhu m« thËn tiÕp gi¸p víi nang), thµnh máng kh«ng v«i ho¸, kh«ng nh×n thÊy thµnh nang.
Trªn siªu ©m thÊy dÞch trong nang trong. Trªn CLVT dÞch kh«ng ngÊm thuèc c¶n quang sau khi
tiªm, th−êng cã tû träng dÞch gÇn gièng n−íc. Khi cã ®ñ c¸c dÊu hiÖu trªn kh«ng cÇn ph¶i t×m
kiÕm c¸c chÈn ®o¸n kh¸c n÷a. C¸c nang thµnh dÇy cã v¸ch, cã nô sïi ë thµnh nang vµ cã tû träng
>20 HU cÇn theo dâi. C¸c nang d¹ng ho¹i tö thµnh dÇy bê kh«ng ®Òu ngÊm thuèc c¶n quang cÇn
l−u ý lµ ung th− ho¹i tö hay ung th− d¹ng nang ngoµi ra cã thÓ cã nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c n÷a cÇn
ph©n biÖt theo b¶ng ph©n ko¹i nang cña M. A Bosniak:
B¶ng ph©n lo¹i nang thËn theo Bosniak.M. A (1986).
Type I : Nang thËn ®¬n thuÇn
Type IIa : Nang cã v¸ch
Type IIb : Nang thËn ch¶y m¸u
Type IIIa : Nang thËn cã thµnh dÇy v«i ho¸, nô sïi
Type IIIb : Nang thËn cã thµnh, nhiÒu v¸ch dÇy
Type IV : C¸c ung th− nang ho¸, hay ung th− ho¹i tö
2.2.C¸c u thËn ®Æc
2.2.1. C¸c u lµnh tÝnh
2.2.1.1.C¸c u m¹ch - c¬ - mì ( AML) (h×nh 5)
• C¸c u nµy xuÊt ph¸t tõ trung b×, lµnh tÝnh, u cã 3 thµnh phÇn ®Æc tr−ng: m¹ch, c¬, mì.
• C¸c u nµy hay gÆp ë bÖnh nh©n cã x¬ cøng cñ (bÖnh Bourneville). Th−êng cã nhiÒu u ë c¶ hai
bªn, ®«i khi u rÊt lín vµ hay cã biÕn chøng ch¶y m¸u trong u ( 80%).
• VÊn ®Ò chÈn ®o¸n ph©n biÖt víi ung th− thËn còng nªn ®Æt ra.

8. 253
• Khi ch−a tiªm thuèc c¶n quang thÊy u lín, cã dÊu hiÖu ®iÓn h×nh lµ chøa tû träng mì ( tû
träng (-) vµ tû träng phÇn mÒm vµo kho¶ng 40 – 90 HU), víi dÊu hiÖu nµy ta cã thÓ kh¼ng
®Þnh lµ u m¹ch - c¬ - mì.
• Sau khi tiªm: thuèc ngÊm ®a d¹ng tuú thuéc vµo thµnh phÇn m¹ch cña u cã thÓ thµnh ®¸m,
vÖt, hay ngo»n nghoÌo.
• Khèi u cã thÓ nhiÒu ë c¶ hai bªn.
• KÝch th−íc khèi u cã thÓ rÊt lín tíi 20 cm vÊn ®Ò chÈn ®o¸n ph©n biÖt víi liposarcome, hoÆc
leiomyosarcome, ®«i khi khã nh−ng c¸c u nµy th−êng lµ sau phóc m¹c vµ ®Ì ®Èy vµo thËn
trong khi c¸c AML lµ u cña thËn.
• C¸c biÕn chøng th−êng thÊy cña AML lµ vì g©y ch¶y m¸u trong u, tô m¸u d−íi bao, hoÆc
quanh thËn.
H×nh 5. ¶nh CLVT u m¹ch c¬ mì thËn ph¶i tr−íc vµ sau khi tiªm thuèc c¶n quang
2.2.1.2 U tÕ bµo lín ( oncocytome )
U lµnh tÝnh, th−êng kh«ng cã dÊu hiÖu l©m sµng ®«i khi cã gÆp ®¸i m¸u, ®au l−ng. U hÇu nh−
kh«ng cã tÝnh x©m lÊn, kh«ng t¸i ph¸t khi phÉu thuËt.
CLVT lµ chØ ®Þnh thÝch hîp, tr−íc khi tiªm thuèc c¶n quang th−êng thÊy h×nh khèi trßn hay bÇu
dôc 3- 5 cm ®«i khi rÊt lín, giíi h¹n râ cã vá bäc.Khèi cã tû träng ®ång nhÊt trõ vßng trung t©m
cã h×nh sao t−¬ng øng víi tæ chøc x¬ sÑo ho¸, c¸c v«i ho¸ cã thÓ gÆp nh−ng hiÕm.
Sau khi tiªm thuèc c¶n quang khèi ngÊm thuèc theo d¹ng h×nh sao ®iÓn h×nh tõ trung t©m ra ngo¹i
biªn, vïng trung t©m lu«n gi¶m ®Ëm h¬n l©n cËn nh−ng kh«ng cã ho¹i tö, kh«ng cã æ ch¶y m¸u.
§«i khi cã h×nh ¶nh khã ph©n biÖt víi ung th− thËn.
2.2.1.3. U cã tiÕt rÐnine
U c¹nh cÇu thËn tiÕt ra rÐnine th−êng thÊy ë ng−êi trÎ cã cao huyÕt ¸p, rÐnine cao trong m¸u,
gi¶m kali huyÕt. ChÈn ®o¸n sinh häc kh«ng ®Æc hiÖu l¾m. Khi lo¹i trõ cao HA do nguyªn nh©n
®éng m¹ch thËn hÑp th× nªn t×m u nµy. Khi phÉu thuËt huyÕt ¸p sÏ trë l¹i b×nh th−ßng ngay.

9. 254
• Tr−íc khi tiªm thuèc c¶n quang cã thÓ thÊy biÕn ®æi bê thËn, c¸c u th−êng ®ång tû träng víi
nhu m« thËn.
• Sau khi tiªm thuèc thÊy nèt th−êng trßn, nhá Ýt khi qu¸ 10 mm, giíi h¹n râ trong nhu m«,
gi¶m ®Ëm so víi m« thËn lµnh.
2.2.2. Ung th− thËn
Trªn thÕ giíi tû lÖ m¾c ung th− thËn vµo kho¶ng 1-2 % c¸c ung th−. Tû lÖ nam / n÷ vµo kho¶ng 1,5-
2,1. Líp tuæi th−êng gÆp nhÊt lµ trªn 60. ë trÎ em, c¸c ung th− thËn (NÐphroblastomes) chiÕm
kho¶ng 4 %- 6% c¸c ung th−. Th−êng gÆp ë líp tuæi tõ 5-7 ( 75%). Thêi gian sèng cña ung th−
thËn sau 5 n¨m vµo kho¶ng 40 %.
T¹i ViÖt nam ung th− thËn chiÕm kho¶ng 1-3% c¸c ung th−, tû lÖ nam/ n÷ vµo kho¶ng 3/1.
ChØ ®Þnh, ph−¬ng ph¸p phÉu thuËt phô thuéc vµo møc ®é, sù lan réng cña tæn th−¬ng, di c¨n h¹ch,
huyÕt khèi tÜnh m¹ch, di c¨n xa...Trong vÊn ®Ò nµy th× vai trß cña chÈn ®o¸n h×nh ¶nh nhÊt lµ chôp
CLVT, ngµy cµng quan träng vµ cã tÝnh quyÕt ®Þnh.
2.2.2.1.§¹i c−¬ng vÒ l©m sµng cña ung th− thËn
Cã thÓ chia thµnh 3 nhãm chÝnh:
C¸c dÊu hiÖu ®Æc tr−ng thuéc bé m¸y tiÕt niÖu
• §¸i m¸u ®¹i thÓ, toµn b·i, kh«ng cã dÊu hiÖu ®au. HiÕm khi thÊy ®¸i m¸u vi thÓ. ë n−íc ta tû lÖ
®¸i m¸u gÆp tíi 80 % c¸c ung th− thËn.
• §au l−ng, th¾t l−ng.Tû lÖ gÆp tõ 28,6% ®Õn 40 %
• DÊu hiÖu sê thÊy u
Sù phèi hîp 3 dÊu hiÖu trªn gäi lµ tam chøng cæ ®iÓn cña ung th− thËn.
C¸c dÊu hiÖu ngoµi bé m¸y tiÕt niÖu
Sèt kÐo dµi kh«ng râ nguyªn nh©n, ra må h«i trém, cao huyÕt ¸p, sót c©n, suy nh−îc, ch¸n ¨n, rèi
lo¹n tiªu ho¸, phï chi d−íi, tuÇn hoµn bµng hÖ, t¨ng huyÕt ¸p, ®¸i protªin, nhÊt lµ khi cã gi·n tÜnh
m¹ch tinh, tèc ®é m¸u l¾ng t¨ng. Cã nhiÒu tr−êng hîp ung th− thËn ®−îc t×m thÊy t×nh cê do di c¨n.
Di c¨n phæi thËm chÝ h¹ch rèn phæi, di c¨n x−¬ng g©y g·y x−¬ng bÖnh lý lµ hay gÆp nhÊt vµ tiÕn
triÓn rÊt nhanh, Ýt khi thÊy di c¨n da, n·o...
C¸c d¹ng ph¸t hiÖn ®−îc do kh¸m ®Þnh kú.
Th«ng th−êng hay ph¸t hiÖn ®−îc khi bÖnh nh©n ®i kiÓm tra siªu ©m v× lý do kh¸c nh− tiÒn liÖt
tuyÕn, u x¬ tö cung, hay chôp phæi.
2.2.2.2. Gi¶i phÉu bÖnh
Cã tíi 85 - 90% c¸c ung th− thËn lµ c¸c ung th− biÓu m« (carcinomes). C¸c u lµnh chØ cã kho¶ng
5%. C¸c u d¹ng tæ chøc liªn kÕt, sac«m rÊt hiÕm gÆp.
C¸c ung th− biÓu m« (carcinomes)
C¸c umg th− biÓu m« cßn cã nhiÒu tªn gäi kh¸c: u thËn qu¸ ph¸t (hypernÐphrome), U Grawitz, u
hËu thËn (mÐtanÐphrome), u thËn ¸c tÝnh (nÐphrome malin), u biÓu m« tuyÕn (adÐnocarcinome).
Lo¹i u nµy hiÕm gÆp ë tuæi thiÕu niªn.
H×nh ¶nh hay gÆp nhÊt lµ sù t¨ng sinh tÕ bµo lín s¸ng mµu víi h×nh th¸i ®a d¹ng.
TÕ bµo s¸ng: c¸c tÕ bµo lín chøa nhiÒu bµo t−¬ng cã mµu s¸ng, trong tÕ bµo cã nhiÒu lipit,
glycogen, nh©n tÕ bµo nhá, n»m ë vÞ trÝ trung t©m, Ýt cã nh©n chia. Qu¸ tr×nh t¨ng sinh thµnh tõng
m¶ng tÕ bµo cïng mét Ýt tæ chøc ®Öm, giµu m¹ch m¸u t©n t¹o.

10. 255
U biÓu m« ®−êng bµi xuÊt ( urothÐlial )
Lo¹i nµy Ýt gÆp, hay x©m lÊn bÓ thËn, cã thÓ cã u thø hai ë phÇn thÊp. VÒ gi¶i phÉu bÖnh ®−îc xÕp
riªng kh«ng n»m trong b¶ng ung th− thËn do cã nguån gèc m« häc kh¸c nhau.
U tÕ bµo lín (oncocytome)
HiÕm khi chÈn ®o¸n ®−îc tr−íc mæ, u th−êng lín, cã khi tíi 20 cm, trung b×nh 7,5 cm.
U tÕ bµo lín rÊt khã chÈn ®o¸n ph©n biÖt víi ung th− biÓu m«, th−êng lµ rÊt muén míi chÈn ®o¸n
®−îc. Tuy nhiªn møc ®é ¸c tÝnh cßn ®ang bµn c·i, cã t¸c gi¶ coi lµ lµnh cã t¸c gi¶ coi lµ ¸c tÝnh.
U nguyªn bµo thËn ë ng−êi lín: hiÕm
U tæ chøc liªn kÕt thËn
ChiÕm kho¶ng tõ 1-5% c¸c u thËn, th−êng lµ u lµnh, u ¸c tÝnh tæ chøc liªn kÕt thËn chiÕm kho¶ng
1% c¸c ung th− thËn.
U m¹ch - c¬ - mì thËn
U lµnh, hiÕm, th−êng kh«ng thÊy cã triÖu chøng dï kÝch th−íc lín ®−îc coi nh− lµ mét lo¹n s¶n
ph«i ( hamartome). U cã cÊu tróc mì, m¹ch, c¬ tr¬n, gÆp ë mäi løa tuæi, n÷ nhiÒu h¬n nam, ®«i khi
hay kÌm bÖnh x¬ cøng cñ.
U c¬ tr¬n
C¸c u c¬ tr¬n, leiomyosac«m, u mì (lipome), liposac«m, hay fibrosac«m rÊt hiÕm gÆp.
U lymph«m thËn
HiÕm, th−êng lµ thø ph¸t khi bÖnh ë giai ®o¹n muén.
Ung th− bao x¬ thËn
RÊt hiÕm, hÇu nh− chØ chÈn ®o¸n ®−îc sau mæ vµ gi¶i ph·u bÖnh.
Di c¨n thËn
Di c¨n ®Õn thËn th−êng theo ®−êng m¸u
Ph©n lo¹i
Ph©n lo¹i ung th− thËn dùa vµo ®Æc ®iÓm cña tÕ bµo vµ møc ®é x©m nhËp cña u. HiÖn nay ng−êi ta
th−êng dùa vµo ph©n lo¹i cña Robson, Skinner vµ tæ chøc y tÕ thÕ giíi.
Ph©n lo¹i cña Robson vµ Skinner (1969)
Giai ®o¹n I: U trong nhu m« thËn ch−a ph¸ vì vá thËn.
Giai ®o¹n II: X©m lÊn tæ chøc mì quanh thËn hay rèn thËn.
Giai ®o¹n III:
III A HuyÕt khèi tÜnh m¹ch thËn hay tÜnh m¹ch chñ
III B Cã mét h¹ch di c¨n rèn thËn hay chuçi h¹ch däc ®éng m¹ch chñ
III C HuyÕt khèi vµ h¹ch lan réng
Giai ®o¹n IV:
IV A: X©m lÊn khu vùc
IV B : Cã di c¨n xa
C¸c u ¸c tÝnh kh¸c

11. 256
• C¸c u thÇn kinh da ( T. neuro-ectodermiques)
• C¸c u d¹ng cacxinoit ( carcinoide)
• C¸c ung th− biÓu m« tÕ bµo nhá
• C¸c sac«m
• Lymph«m
• C¸c u thËn trÎ em ë ng−êi lín ( Wilms)
• C¸c di c¨n tõ n¬i kh¸c ®Õn.
C¸c u lµnh tÝnh: U m¹ch - c¬ - mì, u h¹ch , u mì, u x¬...
Di c¨n cña ung th− thËn
T¹i chç u cã thÎ x©m lÊn bao thËn, tæ chøc mì quanh thËn, x©m lÊn vµo tæ chøc c¬ quan l©n cËn. U
hay cã x©m lÊn, di c¨n vµo vïng rèn thËn.
M¹ch m¸u t¹i chç: u x©m lÊn m¹ch m¸u thÊy trong kho¶ng 50% c¸c ca phÉu thuËt chñ yÕu lµ ë tÜnh
m¹ch trong thËn, tÜnh m¹ch thËn, råi tÜnh m¹ch chñ. Tæn th−¬ng m¹ch m¸u liªn quan chÆt chÏ víi
kÝch th−íc u. Ng−êi ta thÊy cã huyÕt khèi trong kho¶ng 10% ®èi víi c¸c u d−íi 5 cm, 60% víi c¸c
u trªn 7 cm.
Theo ®−êng m¸u di c¨n cña ung th− thËn cã thÓ tíi phæi, gan, x−¬ng (d−íi d¹ng æ tiªu x−¬ng), thËn
bªn ®èi diÖn... hiÕm khi thÊy di c¨n n·o, tuyÕn gi¸p.
2.2.2.3. H×nh ¶nh CLVT ung th− thËn
Tr−íc khi tiªm thuèc c¶n quang:
- BiÕn ®æi bê thËn, c¸c khèi u lín c¸c dÊu hiÖu nµy cµng râ do cã xu h−íng ph¸t triÓn ra ngoµi bê
thËn. C¸c khèi u nhá,c¸c u ph¸t triÓn vÒ h−íng ®µi bÓ thËn Ýt g©y ra dÊu hiÖu nµy nh−ng g©y ®Ì
Ðp, ®Ì ®Èy c¸c ®µi bÓ thËn.
- H×nh khèi cã giíi h¹n khã ph©n biÖt giíi h¹n víi m« thËn lµnh.
- Th−êng hay ph¸ vì vá thËn.
- Khèi ph¸t triÓn ra ngoµi bê thËn th−êng ®−îc bao bäc bëi tæ chøc mì quanh thËn hay rèn thËn.
- Khèi cã cÊu tróc kh«ng ®ång nhÊt do cã c¸c æ ho¹i tö.
- Ch¶y m¸u trong khèi.
- V«i ho¸ trong khèi thÊy tõ 5-10% c¸c ung th− thËn.
C¸c dÊu hiÖu trªn cµng hay gÆp ë c¸c u lín.
Sau khi tiªm thuèc c¶n quang:
Sau khi tiªm nhanh víi liÒu ®ñ lín khèi cã biÓu hiÖn ngÊm thuèc m¹nh nh−ng th−êng kh«ng ®Òu ë

12. 257
th× sím (giµu t−íi m¸u) nhÊt lµ vïng ngo¹i vi cña u, trung t©m Ýt ®Ëm h¬n nhu m« thËn l©n cËn, cã
nh÷ng vïng gi¶m ®Ëm do ho¹i tö (sù ngÊm thuèc chªn lÖch trªn 10 HU míi cã gi¸ trÞ chÈn ®o¸n)
(h×nh 6).
H×nh 6. ¶nh siªu ©m, UIV, CLVT tr−íc vµ sau tiªm thuèc c¶n quang tÜnh m¹ch u cùc d−íi thËn
tr¸i.
ViÖc ®¸nh gi¸ tû träng sau khi tiªm chÞu ¶nh h−ëng cña nhiÒu yÕu tè: liÒu thuèc c¶n quang, tèc ®é
tiªm, thêi gian chôp sau khi tiªm, ®é dÇy líp c¾t, b−íc nh¶y líp c¾t...
- Khèi u d¹ng gi¶ nang hay nang ung th− ho¸ cã thµnh v¸ch dÇy bê kh«ng ®Òu, nô sïi, ngÊm
thuèc c¶n quang m¹nh (h×nh 8).
- KÝch th−íc khèi u cã gi¸ trÞ chÈn ®o¸n, tiªn l−îng ( trªn 3 cm, d−íi 3 cm, d−íi 1,5 cm ).
C¸c u nhá d−íi 3 cm tr−íc ®©y ®−îc coi nh− lµ u lµnh ( 90%) nh−ng ngµy nay nhê tiÕn bé cña
siªu ©m, chôp c¾t líp vi tÝnh víi ®é tin cËy cao ngµy cµng nhiÒu c¸c ung th− thËn kÝch th−íc nhá
®ùoc ph¸t hiÖn nªn quan ®iÓm nµy cÇn ®−îc thay ®æi. ChÝnh v× vËy vÊn ®Ò th¨m dß cÇn l−u ý khi cã
bÖnh c¶nh l©m sµng (®¸i m¸u...). Víi c¸c u nhá d−íi 1,5 cm kh¶ n¨ng tiÕn triÓn thµnh ¸c tÝnh cã tû
lÖ thÊp nh−ng cÇn ph¶i theo dâi chÆt chÏ. NÕu u t¨ng kÝch th−íc nhanh, chôp c¾t líp vi tÝnh cã h×nh
¶nh nghi ngê còng nªn ®iÒu trÞ phÉu thuËt.
Ngoµi c¸c dÊu hiÖu nªu trªn cßn cã thÓ thÊy:
- HuyÕt khèi tÜnh m¹ch thËn, tÜnh m¹ch chñ
- X©m lÊn c¸c c¬ quan l©n cËn, h¹ch, tuyÕn th−îng thËn.
- U cã thÓ vì ch¶y m¸u g©y m¸u tô quanh thËn (h×nh 7).

13. 258
DÊu hiÖu x©m lÊn khu vùc
Chôp c¾t líp vi tÝnh t×m c¸c x©m lÊn cña ung th− thËn cã thÓ ®¹t ®é chÝnh x¸c tõ tíi 90% (67 % víi
tæ chøc quanh thËn, 78% víi x©m lÊn tÜnh m¹ch, 83% víi x©m lÊn h¹ch). NÕu kÕt hîp víi siªu ©m
®é chÝnh x¸c t¨ng thªm (nhÊt lµ ®¸nh gi¸ huyÕt khèi lßng m¹ch).
H×nh 7. CLVT u thËn tr¸i vì g©y m¸u tô quanh thËn
H×nh 8. Ung th− thËn d¹ng nang trªn siªu ©m vµ CLVT
Khoang mì quanh thËn( giai ®o¹n IIa)
C¸c x©m lÊn tæ chøc mì biÓu hiÖn b»ng c¸c d¶i hay nèt t¨ng tû träng trong líp mì quanh thËn so
víi tæ chøc mì b×nh th−êng, dÊu hiÖu nµy cµng râ ë ng−êi bÐo. Bao x¬ thËn khi bÞ th©m nhiÔm
còng bÞ dÇy lªn.
X©m lÊn tÜnh m¹ch (giai ®o¹n III a)(h×nh 9)
X©m lÊn tÜnh m¹ch thËn biÓu hiÖn bëi h×nh khuyÕt gi¶m ®Ëm ®ång nhÊt hay kh«ng ®ång nhÊt trong
lßng m¹ch. HuyÕt khèi tÜnh m¹ch thËn ph¶i nhiÒu khi khã xem do tÜnh m¹ch ch¹y h¬i chÕch kh«ng
cïng n»m trªn mét líp c¾t. HuyÕt khèi ë bªn tr¸i ®«i khi còng khã xem, nhÊt lµ khi cã bÊt th−êng
nhiÒu tÜnh m¹ch thËn tr¸i. X©m lÊn tÜnh m¹ch chñ còng cã dÊu hiÖu t−¬ng tù nh− tÜnh m¹ch thËn
nh−ng th−êng nh×n dÔ h¬n nhÊt lµ khi thÊy thuèc c¶n quang bao quanh huyÕt khèi, dÊu hiÖu nµy
cÇn l−u ý hiÖu øng cña dßng ch¶y ë th× sím khi c¸c tÜnh m¹ch chi d−íi ch−a ngÊm thuèc c¶n
quang. HuyÕt khèi cã thÓ gÆp trong kho¶ng 5-10 %. HuyÕt khèi lín cã thÓ lµm biÕn d¹ng, t¨ng kÝch
th−íc tÜnh m¹ch chñ. HuyÕt khèi th−êng cã tû träng gièng m« mÒm vµ còng ngÊm thuèc c¶n
quang khi nã bÞ tæ chøc ho¸.

14. 259
H×nh 9. ¶nh siªu ©m vµ CLVT huyÕt khèi tÜnh m¹ch thËn tr¸i, tÜnh m¹ch chñ do u thËn tr¸i
X©m lÊn h¹ch ( giai ®o¹n III b)( h×nh 10-. CLVT h¹ch rèn thËn tr¸i do u thËn tr¸i)
Th«ng th−êng thÊy h¹ch vïng rèn thËn vµ däc theo ®éng m¹ch chñ. Di c¨n h¹ch rèn thËn th−êng
sím. KÝch th−íc h¹ch trªn 1 cm cÇn ph¶i nghi ngê, trªn 2 cm th−êng ch¾c ch¾n lµ h¹ch di c¨n.
Kh«ng cã mét dÊu hiÖu nµo ®Æc tr−ng cho h¹ch viªm hay h¹ch di c¨n. Tuy nhiªn còng cã t¸c gi¶
cho r»ng nh÷ng h¹ch viªm th−êng cã h×nh o van gièng nh− h¹ch b×nh th−êng cßn h¹ch ¸c tÝnh
th−êng trßn.
Víi c¸c di c¨n xa ( giai ®o¹n IV)( h×nh 11)
Víi c¸c c¬ quan l©n cËn : tuyÕn th−îng thËn, l¸ch, ®¹i trµng, ®u«i tuþ, gan... ph¸t hiÖn tè nhÊt lµ
chôp CLVT tuy nhiªn ®«i khã ®¸nh gi¸ ngay c¶ khi x©m lÊn lµm mÊt khoang mì gi÷a hai c¬ quan.
C¸c di c¨n gan ®¸nh gi¸ b»ng siªu ©m rÊt dÔ rµng. X©m lÊn d¹ dµy, ruét Ýt gÆp vµ chÈn ®o¸n rÊt
khã kh¨n.
Di c¨n ë phæi th−êng ®−îc ®¸nh gi¸ b»ng chôp phæi th«ng th−êng nh−ng chôp c¾t líp vi tÝnh −u
viÖt h¬n v× ngoµi c¸c tæn th−¬ng ë phæi cßn ®¸nh gi¸ ®−îc di c¨n h¹ch trung thÊt nhÊt lµ khi ®· ph¸t
hiÖn nhiÒu h¹ch æ bông th× nªn chôp c¾t líp phæi( h×nh 12).
C¸c u ¸c tÝnh kh¸c ë thËn
C¸c di c¨n tõ xa ®Õn thËn th−êng theo ®−êng m¸u nhiÒu æ cã thÓ ë mét hay c¶ hai thËn.
C¸c Lymph«m ë thËn cã thÓ biÓu hiÖn b»ng nèt ®¬n ®éc, nhiÒu nèt víi kÝch th−íc ®a d¹ng, hoÆc

15. 260
th©m nhiÔm toµn bé thËn lµm thËn to ®ång ®Òu, thËn cã thÓ bÞ bao bäc bëi mét lymphome sau phóc
m¹c. TÊt c¶ c¸c tæn th−¬ng lymph«m th−êng gi¶m ®Ëm.
H×nh 11. CLVT u thËn x©m lÊn ®¹i trµng, ®u«i tuþ, thµnh bông
H×nh 12. Chôp phæi th−êng quy vµ CLVT di c¨n phæi cña u thËn

16. 261
ChÈn ®o¸n ph©n biÖt
Ung th− biÓu m« ®−êng bµi xuÊt ( urothelial)h×nh 13,14)
C¸c ung th− biÓu m« ®−êng bµi xuÊt th−êng ë vïng ®µi, bÓ thËn, ph¸t
H×nh13. Siªu ©m vµ UIV cña u bÓ thËn tr¸i
triÓn x©m lÊn vµo lßng ®−êng bµi xuÊt, hay g©y bÝt t¾c ø n−íc thËn. Cã thÓ gÆp u thø 2 cïng b¶n
chÊt ë ®o¹n thÊp ®−êng bµi xuÊt. Trong tr−êng hîp u to x©m lÊn nhu m« thËn nhiÒu, rÊt khã ph©n
biÕt víi ung th− nhu m« vá thËn.
Siªu ©m cã thÓ thÊy khèi ph¸t triÓn vµo lßng bÓ thËn, UIV thÊy h×nh ¶nh khuyÕt lßng ®−êng bµi
xuÊt víi ®−êng bê nham nhë kh«ng ®Òu. CLVT thÊy khèi thuéc khu vùc ®µi bÓ thËn, ngÊm thuèc
c¶n quang th−êng Ýt h¬n ung th− thËn.
H×nh 14. ¶nh siªu ©m, CLVT u bÓ thËn ph¶i- vÞ trÝ nèi

17. 262
Ung th− tæ chøc liªn kÕt
Víi siªu ©m vµ UIV c¸c ung th− tæ chøc liªn kÕt (sarcomes), leiomyosac«m, liposac«m rÊt khã
ph©n biÖt víi ung th− nhu m« vá thËn. CLVT còng chØ cho c¸c dÊu hiÖu gîi ý do tÝnh chÊt ngÊm
thuèc c¶n quang kÐm cña u.
C¸c u di c¨n ë thËn
RÊt khã chÈn ®o¸n, th−êng biÓu hiÖn nhiÒu æ nhá gi¶m ©m trªn siªu ©m, gi¶m ®Ëm vµ Ýt ngÊm
thuèc c¶n quang trªn CLVT. UIV hÇu nh− kh«ng chÈn ®o¸n ®−îc. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ cÇn t×m u
nguyªn ph¸t hoÆc ®· biÕt tr−íc mét u nguyªn ph¸t th× chÈn ®o¸n dÔ dµng h¬n.
C¸c u tuyÕn
Th«ng th−êng c¸c u tuyÕn nhÊt lµ c¸c u cã kÝch th−íc nhá th−êng lµ u lµnh. C¸c u nµy kh«ng cã
biÓu hiÖn l©m sµng, hÇu nh− ph¸t triÓn chñ yÕu trong thËn kh«ng v−ît qu¸ bao thËn. Hay gÆp nhÊt
lµ ph× ®¹i cét Bertin. Ph¸t hiÖn chñ yÕu lµ t×nh cê khi th¨m dß. Trªn siªu ©m thÊy khèi th−êng nhá
d−íi 3 cm, cÊu tróc ©m ®ång nhÊt,t−¬ng tù nh− nhu m« vá thËn. Trªn UIV thÊy khèi n»m gi÷a c¸c
®µi hay nhãm ®µi nh−ng kh«ng thÊy dÊu hiÖu chÌn Ðp ®Ì ®Èy ®µi thËn. Trªn chôp c¾t líp vi tÝnh
thÊy khèi cã giíi h¹n râ, chñ yÕu lµ ph× ®¹i cét Bertin. Khi tiªm thuèc c¶n quang khèi cã thÓ ngÊm
thuèc m¹nh (lÐsions tubulaires) hoÆc Ýt ngÊm thuèc (lÐsions papillaires) nh−ng nhanh chãng trë vÒ
gièng m« thËn b×nh th−êng. §èi víi c¸c u nhá d−íi 1,5 cm vÊn ®Ò chÈn ®o¸n ph©n biÖt rÊt khã mµ
nªn theo dâi qu¸ tr×nh t¨ng kÝch th−íc, sù ngÊm thuèc c¶n quang bÊt th−êng, nÕu nghi ngê sÏ can
thiÖp.
U m¹ch - c¬ - mì
C¸c U tÕ bµo lín (oncocytome)
C¸c viªm thËn bÓ thËn cÊp khu tró, ¸p xe thËn(h×nh 15)
C¸c ¸p xe thËn giai ®o¹n ®Çu ®«i khi khã do cÊu tróc vïng viªm nhiÔm to lªn vµ cßn ngÊm thuèc.
Khi ¸p xe ®· h×nh thµnh viÖc chÈn ®o¸n ph©n biÖt dÔ do cã h×nh ¶nh ®Æc tr−ng víi h×nh æ mñ cã
thµnh dÇy kh«ng ®Òu. L©m sµng cña ¸p xe thËn th−êng rÇm ré víi c¸c dÊu hiÖu nhiÔm trïng kh¸
nÆng. Trªn siªu ©m còng cho h×nh ¶nh kh¸ râ víi h×nh æ mñ, thµnh dÇy kh«ng ®Òu. Khi ®Æt ®Çu dß
vµo vïng thËn bÖnh nh©n rÊt ®au.
H×nh 15. CLVT ¸p xe thËn tr−íc vµ sau khi tiªm thuèc c¶n quang tÜnh m¹ch
C¸c nang thËn phøc t¹p (acquired renal cystic disease - ARCD)- xem phÇn ph©n lo¹i nang.

18. 263
2.2.3. U Wilms
U Wilms - u nguyªn bµo thËn. BÖnh hay gÆp ë trÎ d−íi 7 tuæi ( chñ yÕu 3-4 tuæi). U cã cÊu tróc
d¹ng nhiÒu thuú mói, sÇn sïi, víi c¸c tÕ bµo trung s¶n m¹c, hay cã ch¶y m¸u ë giai ®o¹n ®Çu.
Ph©n lo¹i
• Lo¹i I U ph¸t triÓn trong thËn
• Lo¹i II Cã mét phÇn ph¸t triÓn ra ngoµi thËn nh−ng cßn cã thÓ bãc t¸ch ®−îc
• Lo¹i III Kh«ng thÓ bãc t¸ch ®−îc phÇn ngoµi thËn
• Lo¹i IV Di c¨n phæi,gan,h¹ch ( Ýt di c¨n x−¬ng )
• Lo¹i V U ph¸t triÓn c¶ hai bªn.
CT Scanner
Khèi lín tû träng gi¶m, kh«ng ®ång nhÊt, ngÊm thuèc c¶n quang kh«ng ®ång ®Òu ë th× ®Çu. NÕu
ph¸t hiÖn muén u Wilms cã ®Çy ®ñ dÊu hiÖu nh− ung th− thËn ë ng−êi lín.
Chôp m¹ch.
H×nh m¹ch bÖnh lý, tuÇn hoµn bµng hÖ, ®Ì ®Èy nhiÒu c¸c m¹ch thËn.
ChÈn ®o¸n ph©n biÖt
U nguyªn bµo thÇn kinh, thËn ®a nang, lo¹n s¶n thËn d¹ng nang.
iII. Héi chøng nhiÔm trïng
3.1. Viªm thËn bÓ thËn cÊp
Chñ yÕu l©m sµng x¸c ®Þnh viªm thËn bÓ thËn cÊp (th−êng do vi khuÈn Gram (-) b»ng 3 dÊu hiÖu
c¬ b¶n:
• Héi chøng nhiÔm trïng nÆng
• §au hè thËn
• §¸i mñ
§«i khi kh«ng gÆp ®au hè th¾t l−ng, c¸c dÊu hiÖu rÊt m¬ hå, nhÊt lµ ë bÖnh nh©n cã ®¸i th¸o
®−êng.
Chôp CLVT Ýt dïng, nÕu cã th−êng chôp c¸c líp c¾t 10 mm liªn tiÕp nhau tr−íc vµ sau khi tiªm
thuèc c¶n quang.
• C¸c líp c¾t tr−íc khi tiªm thuèc c¶n quang cho thÊy cã hai t×nh huèng x¶y ra chøng tæ cã
viªm thËn bÓ thËn:
• ThÊy sÑo vïng vá, teo nhu m« thËn chøng tá trong tiÒn sö ®· bÞ viªm nhiÔm.
• Cã thÓ ph¸t hiÖn tæn th−¬ng míi kÌm theo sái trong c¸c ®µi bÓ thËn.
• C¸c líp c¾t sau khi tiªm lµ líp c¾t c¬ b¶n ®Ó chÈn ®o¸n v× cã thÓ c¸c líp c¾t tr−íc tiªm kh«ng
ph¸t hiÖn thÊy dÊu hiÖu g× ®Æc biÖt.Ta cã thÓ thÊy mét thËn to lªn phï nÒ kh«ng cã dÊu hiÖu
gi¶m ®Ëm ®iÓn h×nh. Chôp chËm 6-8 giê sau khi tiªm cã thÓ thÊy ngÊm thuèc c¶n quang ®Ëm
quanh vïng tæn th−¬ng nh−ng kh«ng ®ång nhÊt.
3.2. Viªm thËn cÊp do vi khuÈn
Chôp CLVT Ýt dïng.
Tr−íc tiªm thuèc Ýt thÊy dÊu hiÖu ®iÓn h×nh.
Sau khi tiªm thuèc c¶n quang thÊy h×nh ¶nh gi¶m ®Ëm kh«ng ®Òu d¹ng h×nh tam gi¸c theo thuú
thËn, ®Ønh vµo phÝa trong, c¸c th−¬ng tæn nµy cã thÓ thÊy ë mét vµi hay nhiÒu thuú thËn. ThËn
còng to ra do kÌm theo ph¶n øng viªm phï nÒ. Tuy vËy h×nh ¶nh nµy còng kh«ng ®Æc hiÖu cho
viªm thËn cÊp.
3.3. ¸p xe thËn (h×nh 15,16)
CLVT lµ chØ ®Þnh tèt nhÊt trong chÈn ®o¸n vµ theo dâi ®iÒu trÞ ¸p xe thËn, cã thÓ dÉn l−u d−íi
h−íng dÉn cña CLVT. C¸c ¸p xe thËn th−êng do hËu qu¶ cña viªm thËn - bÓ thËn cÊp tiÕn triÓn
hoÆc ngÉu nhiªn do ®−êng m¸u. C¸c dÊu hiÖu cã thÓ thÊy:

19. 264
H×nh 16. Siªu ©m vµ CLVT cña ¸p xe thËn
• Th−êng ¸p xe mét æ tuy nhiªn còng cã thÓ nhiÒu æ.
• ThËn to lªn khu tró t¹i æ ¸p xe, h×nh æ dÞch kh«ng trong (®Ëm tû träng) thµnh dÇy kh«ng ®Òu,
ngÊm thuèc c¶n quang m¹nh ë bê.
• Cã thÓ æ ¸p xe vì g©y æ ¸p xe quanh thËn, th«ng víi æ ¸p xe thËn, viªm nhiÔm quanh thËn.
• Cã dÊu hiÖu l©m sµng nhiÔm trïng.
• CÇn l−u ý ¸p xe thËn hay gÆp ë bÖnh nh©n ®¸i ®−êng, suy gi¶m miÔn dÞch (HIV).
3.4. ThËn ø mñ ( h×nh 17)
C¸c bÝt t¾c do sái l©u ngµy th−êng dÉn ®Õn viªm thËn bÓ thËn, viªm mñ bÓ thËn, thËn c©m. Chôp
CLVT thÊy nhu m« thËn máng ®i, n−íc tiÓu cã mñ l¾ng ®äng, cã thÓ th©m nhiÔm ra ngoµi g©y
viªm mñ quanh thËn.
H×nh17. ThËn ph¶i ø mñ, th©m nhiÔm viªm quanh thËn do sái bÓ thËn
3.5. Lao tiÕt niÖu (h×nh 18,19)
Lao bé m¸y tiÕt niÖu chiÕm kho¶ng 25% c¸c lao ngoµi phæi. RÊt Ýt khi dïng CLVT ®Ó chÈn
®o¸n. Tæn th−¬ng lao ë m« vá thËn rÊt hiÕm mµ chñ yÕu ë vïng c¸c th¸p thËn.C¸c æ lao th−êng cã
bê nh©m nhë dóm dã th«ng víi ®µi thËn. C¸c v«i ho¸ rÊt hay gÆp trong lao ®«i khi v«i ho¸ toµn bé
mét thËn (thËn ho¸ ®¸) lµm mÊt hoµn toµn cÊu tróc m« thËn thay vµo ®ã lµ cÊu tróc víi nhiÒu nèt
v«i ho¸ nhá kh¾p mäi n¬i cña thËn. Tæn th−¬ng ë ®−êng bµi xuÊt chñ yÕu g©y chÝt hÑp ®µi, bÓ
thËn, niÖu qu¶n, bµng quang bÐ... RÊt hay gÆp lao hÖ tiÕt niÖu kÌm lao sinh dôc (tinh hoµn).

20. 265
H×nh18. ThËn tr¸i ho¸ ®¸ trªn siªu ©m vµ chôp hÖ tiÕt niÖu kh«ng chuÈn bÞ
H×nh 19. H×nh ¶nh CLVT thËn ph¶i ho¸ ®¸ tr−íc vµ sau khi tiªm thuèc c¶n quang
IV. ChÊn th−¬ng thËn (h×nh 20,21)
HiÖn nay chôp CLVT lµ ph−¬ng ph¸p chÈn ®o¸n tèt nhÊt trong chÊn th−¬ng thËn, ta cã thÓ x¸c
®Þnh tõng tæn th−¬ng:
- M¶nh vì thËn - §−êng vì thËn
- Tæn th−¬ng m¹ch m¸u cuèng thËn
- Chøc n¨ng thËn - Tæn th−¬ng m¸u tô quanh thËn
H×nh 20. H×nh ¶nh siªu ©m m¸u tô d−íi bao thËn, vì thËn tr¸i trªn CLVT tr−íc vµ sau tiªm thuèc
c¶n quang
Tói n−íc tiÓu h×nh æ dÞch n−íc tiÓu hay tËp trung ë phÇn thÊp rèn thËn, cã thÓ th«ng víi ®−êng bµi
xuÊt hoÆc kh«ng.
C¸c tæn th−¬ng c¬ quan kh¸c kÌm theo
4.1. Ph©n lo¹i chÊn th−¬ng thËn ( h×nh 21b)
Theo Chatelain:
Lo¹i I:
Th−êng gÆp nhÊt trong chÊn th−¬ng thËn ( 85%): §ông dËp nhu m« thËn (æ ®ông dËp) cã thÓ cã
kÌm tô m¸u d−íi bao thËn, h×nh d¸ng thËn hÇu nh− kh«ng thay ®æi, bao thËn cßnnguyªn vÑn.
Th−êng æ ®ông dËp kh«ng th«ng víi ®−êng bµi xuÊt hoÆc cã th«ng kh«ng

21. 266
H×nh 21a. CLVT vì thËn lµm ba m¶nh vµ h×nh tói n−íc tiÓu
®¸ng kÓ g©y ®¸i m¸u møc ®é nhÑ. Lo¹i nµy th−êng kh«ng cÇn ®iÒu trÞ phÉu thuËt vµ phôc håi gÇn
nguyªn vÑn.
Lo¹i II :
§ông dËp víi ®−êng vì s©u th«ng víi ®−êng bµi xuÊt, r¸ch bao thËn, ®¸i m¸u, tho¸t thuèc ra
ngoµi hÖ thèng ®−êng bµi xuÊt. Cã kÌm m¸u tô quanh thËn, tuy nhiªm møc ®é Ýt nªn c¸c phÇn
thËn vì Ýt bÞ t¸ch xa nhau, kh«ng lµm biÕn ®æi nhiÒu kÝch th−íc thËn. Lo¹i nµy nªn theo dâi nÕu
nÆng lªn nªn phÉu thuËt.
Lo¹i III:
Vì thËn nhiÒu m¶nh, m¸u tô nhiÒu gi÷a c¸c m¶nh vì xa nhau, m¸u tô quanh thËn, m¸u tô trong
bÓ thËn, n−íc tiÓu trµn ra vµo æ vì vµ quanh thËn, h×nh d¸ng kÝch th−íc thËn biÕn ®æi to lªn, mÊt
®−êng bê viÒn...Lo¹i nµy nªn mæ sím.
Lo¹i IV:
Tæn th−¬ng cuèng thËn (th−êng tæn th−¬ng ®éng m¹ch thËn 60-80%) hoÆc ®ông dËp hoµn toµn
thËn lµm mÊt cÊu tróc h×nh d¸ng thËn. M¸u tô nhiÒu quanh thËn, sau phóc m¹c...
Tæn th−¬ng m¹ch thËn th−êng g©y dËp n¸t g©y t¾c m¹ch gièng nh− kÑp n¸t m¹ch, m¹ch chØ cßn
vá x¬ ¸o ngoµi.
Theo hiÖp héi OISCAAST Mü (organ Injury Scaling Committe of American Association for
Surgery of Trauma):
Lo¹i I: Tæn th−¬ng kh«ng nguy hiÓm, bao thËn cßn nguyªn vÑn, cã æ ®ông dËp thËn, cã thÓ cã
m¸u tô d−íi bao hoÆc kh«ng, kh«ng cã ®¸i m¸u hoÆc cã thÓ chØ cã ®¸i m¸u vi thÓ.
Lo¹i II: R¸ch, ®øt bao thËn, m¸u tô sau phóc m¹c, cã c¸c æ hay vïng ®ông dËp n«ng kh«ng ¨n s©u
vµo vïng tuû thËn.
Lo¹i III: §−êng, æ vì lµm r¸ch, ®øt bao thËn, qua tuû thËn th«ng víi ®−êng bµi xuÊt (®µi, bÓ
thËn), ®¸i m¸u.
Lo¹i IV: Vì thËn kÌm tæn th−¬ng c¸c nh¸nh ®éng hay tÜnh m¹ch ë rèn thËn
Lo¹i V: Vì thËn thµnh nhiÒu m¶nh, r¸ch c¸c cÊu tróc rèn thËn.
`

22. 267
I II
III IV
H×nh 21 b. H×nh minh ho¹ ph©n lo¹i c¸c møc ®é vì thËn
4.2. Di chøng cña chÊn th−¬ng thËn
C¸c di chøng th−êng thÊy lµ:
* Tô dÞch n−íc tiÓu hay gÆp ë vïng thÊp cña rèn thËn.
* C¸c ¸p xe ho¸ sau chÊn th−¬ng
* Ph×nh m¹ch, th«ng ®éng tÜnh m¹ch sau chÊn th−¬ng...
V. CLVT chÈn ®o¸n mét sè bÊt th−êng bÈm sinh cña thËn vμ ®−êng
bμi xuÊt
C¸c bÊt th−êng bÈm sinh cña thËn vµ ®−êng bµi xuÊt rÊt ®a d¹ng, chôp CLVT lµ mét ph−¬ng
ph¸p chÈn ®o¸n tèt nh−ng Ýt ®−îc dïng do gi¸ thµnh cao. Chôp CLVT chÈn ®o¸n tèt c¸c bÊt
th−êng vÒ sè l−îng, vÞ trÝ cña thËn ( thËn sa, l¹c chç), thËn dÝnh nhau, c¸c bÖnh lý trªn thËn bÊt
th−êng (h×nh 22,23,24,25,26 27).
H×nh 22.ThËn ®«i trªn CLVT

23. 268
H×nh 23. ThËn dÝnh nhau tr−íc c¸nh chËu ph¶i
trªn UIV vµ CLVT
H×nh 24. H×nh ¶nh CLVT thËn trong tiÓu khung, sái bÓ thËn
H×nh 25. H×nh ¶nh CLVT thËn l¹c chç trong lång ngùc ø n−íc, cã sái bÓ thËn
H×nh 26. H×nh ¶nh thËn mãng ngùa dÝnh nhau b»ng nhu m«
H×nh 27. Siªu ©m hÑp vÞ trÝ nèi bÓ thËn- niÖu qu¶n tr¸i vµ UIV, CLVT hÑp vÞ trÝ nèi bÓ thËn niÖu
qu¶n ph¶i

24. 269
Vi. CLVT trong th¨m dß ThËn ghÐp
6.1. Tai biÕn phÉu thuËt
C¸c tô dÞch quanh thËn c¹nh thËn ph¸t hiÖn tèt nhÊt nhê CLVT. Tuy nhiªn cÇn biÕt ph©n biÖt mét
líp dÞch máng sau mæ ë giai ®o¹n ®Çu (b×nh th−êng) víi tô dÞch do th¶i trõ thËn ghÐp ( møc ®é
nhiÒu kÌm biÕn ®æi thËn ghÐp).
• C¸c tói b¹ch huyÕt: rÊt hay gÆp sau ghÐp kho¶ng 3 tuÇn ®«i khi muén h¬n, th−êng cã kÝch
th−íc lín, v« m¹ch, gi¶m ®Ëm, ®ång nhÊt, cã v¸ch, hay khu tró ë d−íi cùc d−íi thËn ghÐp.
• Tói n−íc tiÓu: do rß n−íc tiÓu cã nhiÒu nguyªn nh©n, do miÖng nèi niÖu qu¶n bµng quang
kh«ng tèt, ho¹i tö niÖu qu¶n, rß do kh©u bµng quang. Khi chôp ch−a tiªm thuèc nã cã h×nh
gièng tói b¹ch huyÕt. Sau khi tiªm chôp chËm cã thÓ thÊy nguyªn nh©n rß, hoÆc nÕu cÇn chôp
thËn bÓ thËn ghÐp qua da cung thÊy ®−îc nguyªn nh©n rß.
• C¸c æ ¸p xe ho¸ do tô dÞch l©u ngµy sÏ cã h×nh ¶nh æ dÞch kh«ng trong víi vá dµy ngÊm thuèc
c¶n quang kÌm theo viªm dÇy c¸c tæ chøc l©n cËn.
• M¸u tô
H×nh ¶nh æ dÞch t¨ng ®Ëm tû träng gièng m¸u khi m¸u tan dÇn thÊy cã h×nh gièng æ dÞch
trong...
6.2. C¸c biÕn chøng néi khoa
• C¸c nhiÔm trïng (gièng thËn b×nh th−êng)
• Rèi lo¹n t−íi m¸u: CLVT cã thÓ t×m ®−îc c¸c huyÕt khèi ®éng- tÜnh m¹ch g©y rèi lo¹n t−íi
m¸u nhÊt lµ c¸c m¸u c¾t thêi gian nhanh, xo¾n èc.
• ThËn ghÐp kh«ng ho¹t ®éng : Nªn dïng céng h−ëng tõ chÈn ®o¸n.
VII.Chôp CLVT thËn sau mæ.
7.1. Hè thËn
Th¨m dß t×nh tr¹ng hè thËn sau mæ lµ mét chØ ®Þnh quan träng cña CLVT. Th«ng th−êng c¸c
quai ruét chiÕm chç ë hè thËn. NÕu cã bÊt th−êng nh− tæ chøc t¸i ph¸t cña ung th−, æ dÞch tån d−,
h¹ch th× CLVT ph¸t hiÖn tèt nhÊt( h×nh 28).
7.2. BiÕn chøng sau mæ
C¸c m¸u tô trong hè thËn, tô n−íc tiÓu, æ ¸p xe trong hè thËn cã thÓ x¶y ra sau c¾t thËn b¸n phÇn.
- M¸u tô : dÊu hiÖu tuú thuéc vµo tõng thêi kú nÕu míi sau mæ cã thÓ thÊy æ m¸u tô víi tû trong
cao ®Çn dÇn sÏ dÞch ho¸ cã tû träng thÊp.
- ¸p xe hè thËn: cã thÓ phèi hîp cã c¶ ¸p xe trong nhu m« thËn, th−êng dÞch kh«ng trong kh«ng
®ång nhÊt, cã tû träng dÞch kh¸ cao vá cã thÓ ngÊm thuèc c¶n quang. Tæ chøc mì xung quanh bao
bäc æ dÞch, vá x¬ dÇy lªn.
H×nh 28. U thËn tr¸i t¸i ph¸t sau mæ
- Tô n−íc tiÓu:
Tói dÞch cã tû träng thÊp gièng n−íc tiÓu thµnh tói máng, tæ chøc x¬ xung quanh dÇy lªn vá Ýt
ngÊm thuèc c¶n quang. CÇn l−u ý tói n−íc tiÓu cã thÓ ¸p xe ho¸ t¹o h×nh ¶nh vá tói dÇy lªn, dÞch
trong tói kh«ng trong l¾ng ®äng d¹ng mñ.
- Rß ®éng tÜnh m¹ch sau mæ, thÊy khi cã ®¸i m¸u sau mæ.
- ThiÕu m¸u do nhåi m¸u thÊy h×nh æ nhåi m¸u gi¶m tû träng d¹ng h×nh tam gi¸c ®Ønh

25. 270
vµo phÝa trung t©m. Sau khi tiªm chØ thÊy thuèc viÒn xung quanh do c¸c ®éng m¹ch vá thËn cung
cÊp. Sau mæ cã thÓ thÊy c¸c vïng thiÕu m¸u kÌm theo m¸u tô d−íi bao...
CLVT lµ mét trong nh÷ng kü thuÊt tèi −u trong th¨m dß thËn nhÊt lµ u thËn cã kÕt hîp víi siªu
©m vµ chôp UIVsau c¾t líp. Ngoµi vai trß ph¸t hiÖn ung th− thËn nã cßn gãp phÇn quan träng
trong ®¸nh gi¸ ph©n lo¹i, chØ ®Þnh ph−¬ng ph¸p ®iÒu trÞ thÝch hîp.
PhÇn III
Chôp c¾t líp §−êng bμi xuÊt
C¸c chØ ®Þnh CLVT víi c¸c bÖnh lý cña hÖ thèng ®−êng bµi xuÊt tr−íc ®©y Ýt ®−îc sö dông. Th«ng
th−êng chØ ®−îc chØ ®Þnh khi c¸c ph−¬ng ph¸p chÈn ®o¸n kh¸c thÊt b¹i ( siªu ©m, UIV, UPR ...).
1. U ®−êng bµi xuÊt hÖ tiÕt niÖu ®o¹n cao
BÖnh hiÕm gÆp (1-2ca/100 000 d©n). Tû lÖ n÷/nam kho¶ng 1/3-4. Th−êng gÆp ë løa tuæi trªn 60.
Chñ yÕu gÆp lo¹i u tÕ bµo biÓu m« ®−êng tiÕt niÖu ( T. urothÐliale).(Xem h×nh ¶nh ë phÇn u bÓ
thËn).
1.1 Gi¶i phÉu bÖnh
Ng−êi ta chia ra lµm hai lo¹i: u nguyªn ph¸t vµ u di c¨n ( 2%).
U nguyªn ph¸t cã thÓ cã nguån gèc tÕ bµo biÓu m« (®a sè) hoÆc kh«ng.
U biÓu m«
U biÓu m« nhó: chiÕm kho¶ng 80 % c¸c ca, hiÕm khi cã mét u biÓu m« nhó lµnh tÝnh.
Ph©n lo¹i u ®−êng bµi xuÊt hÖ tiÕt niÖu ®o¹n cao theo Batata, Cummings, Droller( Mü) n¨m 1986.
§é BÓ thËn §é NiÖu qu¶n
1
2
3
4
BÒ mÆt niªm m¹c
D−íi niªm m¹c,x©m lÊn
mµng ®¸y
X©m lÊn líp c¬, nhu m«
thËn,ch−a x©m lÊn bao thËn
X©m lÊn bao thËn vµ bao x¬
thËn, tæ chøc mì quanh
thËn, di c¨n
O
A
B
C
D
BÒ mÆt niªm m¹c
D−íi niªm m¹c, x©m lÊn
mµng ®¸y
X©m lÊn líp c¬
X©m lÊn bao x¬(ngo¹i m¹c)
X©m lÊn tæ chøc l©n cËn, di
c¨n
• C¸c u biÓu m« kh«ng cã d¹ng nhó
HiÕm gÆp, cã thÓ lµ C¸c carcinomes Ðpidermoide. U c¸c tÕ bµo biÓu m« Malpighi, c¸c u tuyÕn tiÕt
nhÇy...
C¸c u kh«ng cã d¹ng biÓu m«( hiÕm).
C¸c u thø ph¸t tõ xa ®Õn (hiÕm)

26. 271
C¸c polypes.
2 . C¸c di c¨n:
Di c¨n trùc tiÕp:
C¸c di c¨n cña lo¹i ung th− nµy kh¸ phøc t¹p, di c¨n trùc tiÕp theo ®−êng bµi xuÊt rÊt th−êng gÆp
(®iÒu trÞ phÉu thuËt ph¶i triÖt ®Ó VD: U bÓ thËn ph¶i lÊy hÕt c¶ niÖu qu¶n ®Õn s¸t bµng quang).
Di c¨n khu vùc:
C¸c ung th− ë vïng ®µi thËn rÊt nhanh x©m lÊn nhu m« thËn, c¸c u bÓ thËn x©m lÊn thµnh bÓ thËn
®Î vµo tæ chøc vïng rèn thËn rÊt nhanh. §Æc biÖt lµ lo¹i ung th− nµy x©m lÊn rÊt nhanh vµo tæ
chøc x¬ mì sau phóc m¹c.
Di c¨n theo ®−êng b¹ch huyÕt:
Hay gÆp di c¨n h¹ch, møc ®é lan truyÒn phô thuéc vµo vÞ trÝ cña tæn th−¬ng ban ®Çu. Th−êng ph¸t
hiÖn ®−îc kho¶ng 30% cã di c¨n h¹ch ngay tõ lÇn th¨m dß ®Çu tiªn: h¹ch h¹ vÞ, c¹nh ®éng m¹ch
chñ, sau tÜnh m¹ch chñ, c¹nh rèn thËn dÇn dÇn di c¨n theo èng ngùc.
Di c¨n xa: Th−êng gÆp ë giai ®o¹n muén, hay gÆp nhÊt lµ di c¨n x−¬ng, (cét sèng, x−¬ng chËu,
x−¬ng ®ïi...), gan, phæi...
3. ChÈn ®o¸n l©m sµng
• §¸i m¸u gÆp trong kho¶ng 80% c¸c ca, hiÕm khi cã ®¸i m¸u vi thÓ
• C¬n ®au quÆn thËn ®«i khi x¶y ra khi ®¸i m¸u
• §au vïng thËn ( 30%) do: bÝt t¾c do u, do di c¨n g©y chÌn Ðp khu vùc, do tæn th−¬ng di c¨n
cét sèng, x−¬ng...)
• ThËn to( do u, do ø n−íc nguyªn nh©n u). HiÕm thÊy u ë niÖu qu¶n ®o¹n tiÓu khung)
• NhiÔm trïng tiÕt niÖu
4. ChÈn ®o¸n tÕ bµo trong n−íc tiÓu
Cã nhiÒu ph−¬ng ph¸p nh−ng hai kü thuÊt sau ®−îc ¸p dông nhiÒu nhÊt:
• XÐt nghiÖm tÕ bµo trong n−íc tiÓu( kÕt qu¶ ®¹t tõ 35-65 %)
• Ch¶i röa ®−êng bµi xuÊt råi xÐt nghiÖm t×m tÕ bµo ung th−( kÕt qñ ®¹t 78- 100%)
5. ChÈn ®o¸n h×nh ¶nh
Víi c¸c u ®−êng bµi xuÊt ®o¹n cao, vai trß cña c¸c kü thuËt míi tiªn tiÕn nh− siªu ©m, chôp
CLVT, CHT th−êng h¹n chÕ. UIV vµ UPR lµ c¸c kü thuËt tèi −u, nhÊt lµ ®èi víi u niÖu qu¶n.
UIV: Nªn dïng thuèc cã ®é thÈm thÊu thÊp, vµ nªn Ðp niÖu qu¶n trõ khi ®· cã bÝt t¾c.Dï ë bÊt kú
vÞ trÝ nµo thuéc ®µi bÓ thËn hay niÖu qu¶n h×nh ¶nh ®iÖn quang còng t−¬ng tù nh− nhau tuú theo
b¶n chÊt cña tæn th−¬ng d¹ng u hay th©m nhiÔm, cã hai h×nh ¶nh chÝnh trªn UIV: H×nh khuyÕt vµ
h×nh hÑp (hiÕm).
Tæn th−¬ng d¹ng u :
BiÓu hiÖn b»ng h×nh khuyÕt thµnh cïng víi c¸c dÊu hiÖu bÝt t¾c nhiÒu hay Ýt.
ë bÓ thËn h×nh khuyÕt dÔ thÊy h¬n lµ ë c¸c ®µi thËn c¸c h×nh khuyÕt cã ®Æc ®iÓm:
• Bê kh«ng ®Òu, nham nhë, cã thÓ cã nhiÒu thuú mói, ng−îc l¹i c¸c sái (kh«ng c¶n quang) hay
u thËn vïng vá x©m lÊn bÓ thËn th−êng cã vá ®Òu nh½n.
• H×nh khuyÕt b¸m vµo thµnh bÓ thËn, tr−êng hîp u cã cuèng rÊt khã x¸c ®Þnh cÇn chôp thªm ë
c¸c t− thÕ kh¸c ®Ó t×m dÊu hiÖu nµy.
• H×nh khuyÕt kh«ng thay ®æi
• Víi c¸c u vïng ®µi bÓ thËn nªn chôp CLVT. UIV th−êng thÊy h×nh khuyÕt bê kh«ng ®Òu
hoÆc h×nh ®µi thËn bÞ c¾t côt.
• C¸c u ë niÖu qu¶n: T¹i vÞ trÝ u thÊy hÑp - gi·n d−íi vÞ trÝ hÑp t¹o thµnh h×nh gièng cèc r−îu(
dÊu hiÖu Bergmann), dÊu hiÖu nµy rÊt cã gi¸ trÞ chÈn ®o¸n.
Tæn th−¬ng d¹ng th©m nhiÔm:
• C¸c u bÓ thËn th©m nhiÔm nhu m« thËn nh−ng ch−a v−ît qu¸ nhu m« thËn, kh«ng ph¸t triÓn ra
ngoµi thËn, kh«ng ph¸t triÓn th©m nhiÔm vµo trong lßng ®−êng bµi xuÊt t¹o nªn h×nh ¶nh hÑp

27. 272
hoÆc c¾t côt ®µi. ë niÖu qu¶n nã t¹o nªn h×nh ®o¹n hÑp ng¾n, bê nham nhë kh«ng ®Òu trong
khi c¸c carcinome sau phóc m¹c còng t¹o nªn h×nh hÑp nh−ng bê nh½n.
Siªu ©m
ChÈn ®o¸n b»ng siªu ©m gÆp nhiÒu khã kh¨n trõ nh÷ng khèi u to ë bÓ thËn, víi thÓ th©m nhiÔm
siªu ©m gÇn nh− bÊt lùc.
• Trong tr−ênghîp thËn cßn chøc n¨ng ta cã thÓ thÊy h×nh gi·n ë th−îng l−u vÞ trÝ hÑp do u, siªu
©m dÔ rµng ph¸t hiÖn u do xung quanh u lµ dÞch.
• D¹ng th©m nhiÔm nhu m« thËn do u ®−êng bµi xuÊt trªn siªu ©m cã h×nh ®Æc biÖt: thËn kh«ng
to, hoÆc Ýt thay ®æi, kh«ng thÊy gi·n c¸c ®µi bÓ thËn biÕn ®æi cÊu tróc ©m cña ®µi bÓ thËn b×nh
th−êng, dÊu hiÖu nµy cho phÐp ta ph©n biÖt víi ung th− thËn nãi trªn.
• C¸c h×nh khuyÕt kh«ng ®iÓn h×nh trong lßng ®−êng bµi xuÊt, cÇn ko¹i trõ sái kh«ng c¶n
quang. Sái kh«ng c¶n quang cã h×nh ®Ëm ©m kÌm bãng c¶n gièng nh− sái c¶n quang th«ng
th−êng, trong khi ®ã c¸c u cã h×nh ¶nh khèi ®Æc, ©m kh¸ ®ång nhÊt, vµ Ýt khi cã v«i ho¸. Cã
rÊt nhiÒu h×nh gi¶ t¹o cÇn lo¹i trõ: tæ chøc mì trong xoang thËn, h×nh khuyÕt do côc m¸u
®«ng, hay côc mñ ®Æc.
• Siªu ©m chÈn ®o¸n bÝt t¾c ®o¹n nèi niÖu qu¶n bµng quang do u:
Do bµng quang ®Çy n−íc tiÓu nªn th¨m kh¸m ®o¹n niÖu qu¶n thÊp dÔ: khèi u nhó cã cÊu tróc
siªu ©m ®Æc, ®ång nhÊt, kh«ng cã bãng c¶n, u cã thÓ x©m lÊn c¶ mét ®o¹n niÖu qu¶n, mét phÇn
vµo bµng quang, ®«i khi nhÇm lÉn lµ u nhó bµng quang.
CLVT:
Vai trß cña chôp c¾t líp vi tÝnh ®øng vÞ trÝ thø hai sau UIV:
C¸c khèi vïng bÓ thËn , ®µi thËn ( xem phÇn trªn)
CLVT cã hiÖu qu¶ kh¸ tèt. C¸c khèi u ®−êng bµi xuÊt th−êng cã tû träng thÊp, <100 -70 HU, cã
thÓ cã v«i ho¸ bÒ mÆt u.
Trong thÓ th©m nhiÔm CLVT rÊt cã gi¸ trÞ:
• ThËn kh«ng to
• Ranh giíi u víi nhu m« thËn lµnh kh«ng râ, bê kh«ng ®Òu.
• Gi¶m t−íi m¸u trong u nªn rÊt khã chÈn ®o¸n ph©n biÖt víi c¸c nèt di c¨n tõ xa tíi.
• CLVT trong t×m tæng quan di c¨n bÖnh nµy gièng nh− trong ung th− thËn nãi trªn.
C¸c khu tró u ë niÖu qu¶n (h×nh 29,30,31)
CLVT Ýt cã gi¸ trÞ. Cã thÓ thÊy thËn bªn tæn th−¬ng ø n−íc, cÊu tróc u Ýt ngÊm thuèc c¶n quang,
x©m lÊn tæ chøc mì sau phóc m¹c quanh niÖu qu¶n.
H×nh 29. U niÖu qu¶n trªn UIV vµ chôp bÓ thËn niÖu qu¶n qua da
Chôp UPR
Chôp niÖu qu¶n bÓ thËn ng−îc dßng rÊt cã gi¸ trÞ: §Æt sonde cã bãng ngay vÞ trÝ trªn lç niÖu
qu¶n(mÐat) råi b¬m thuèc chôp, nguy c¬ cña kü thuËt nµy lµ nhiÔm trïng ng−îc dßng(nÕu cÇn
nªn lµm ngay tr−íc khi phÉu thuËt).
Kü thuËt nµy nªn ®−îc thay thÕ b»ng chôp bÓ thËn niÖu qu¶n qua da khi cã:

28. 273
• U bÝt lç ®æ vµo cña niÖu qu¶n.
• §· phÉu thuËt trång l¹i niÖu qu¶n
• Tæn th−¬ng ung th− g©y chÝt hÑp niÖu qu¶n vµ mÊt chøc n¨ng thËn.
• ThËn ø n−íc nhiÔm trïng (lµm cïng víi dÉn l−u thËn qua da).
H×nh 30. U niÖu qu¶n vµ bµng quang g©u ø n−íc thËn ph¶i trªn CLVT
H×nh 31. U niÖu qu¶n tr¸i trªn CLVT tr−íc vµ sau tiªm c¶n quang
Chôp CHT
ChØ cã gi¸ trÞ t×m mét tæng quan di c¨n, Ýt cã gi¸ trÞ chÈn ®o¸n x¸c ®Þnh.
6.ChÈn ®o¸n ph©n biÖt:
CÇn chÈn ®o¸n ph©n biÖt víi sái kh«ng c¶n quang, m¸u côc, polype...
Tãm l¹i: C¸c u ®−êng bµi xuÊt nãi chung tiªn l−îng xÊu víi c¸c ®Æc ®iÓm:
- U nhiÒu thuú mói sïi vµo lßng ®−êng bµi xuÊt g©y bÝt t¾c, ø n−íc ë th−îng l−u, nhiÔm trïng n−íc
tiÓu do bÝt t¾c
- U Ýt ph¸t triÓn ra ngoµi bê thËn trõ khi ë giai ®o¹n muén x©m lÊn m« thËn
- U th−êng ngÊm thuèc Ýt, ®ång nhÊt.
- Cã thÓ nhiÒu æ trªn ®−êng ®i cña ®−êng bµi xuÊt (cã tíi 20% c¸c ca cã hai æ ë cao vµ ®o¹n thÊp).
- Di c¨n h¹ch rèn thËn sím
- X©m lÊn quanh ®−êng bµi xuÊt vµo tæ chøc mì sau phóc m¹c
7. Chôp c¾t líp vi tÝnh sái bÝt t¾c ®−êng bµi xuÊt
NiÖu qu¶n cã 3 vÞ trÝ hÑp sinh lý hay l−u gi÷ sái ®−êng bµi xuÊt: ®o¹n khóc nèi, ®o¹n ngang ng
m¹ch chËu, ®o¹n thµnh bµng quang.
Sái lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n g©y c¬n ®au quÆn thËn nhiÒu nhÊt, nhÊt lµ vÞ trÝ sái ë lç ®æ vµo
bµng quang 9chiÕm 20 -30 % c¸c c¬n ®au quÆn thËn).Th«ng th−êng ng−êi ta cã thÓ chÈn ®o¸n

29. 274
nguyªn nh©n g©y c¬n ®au quÆn thËn do sái b»ng l©m sµng, siªu ©m, chôp hÖ tiÕt niÖu kh«ng chuÈn
bÞ vµ UIV. Tuy nhiªn trong mét sè tr−êng hîp chÈn ®o¸n nguyªn nh©n do sái còng gÆp nhiÒu khã
kh¨n:
- Sái kh«ng c¶n quang
- Sái ë ®o¹n th¾t l−ng khã th¨m dß b»ng siªu ©m
- BÖnh nh©n cã c¬ ®Þa dÞ øng
- UIV trong c¬n ®au quÆn thËn bÞ thÊt b¹i. H¬n n÷a chØ ®Þnh UIV trong c¬n ®au quÆn thËn còng cßn
®ang cã nhiÒu ý kiÕn tr¸i ng−îc nhau.
Trªn thùc tÕ nhiÒu tr−êng hîp trong c¬n ®au quÆn thËn siªu ©m chØ thÊy ®−îc c¸c dÊu hiÖu gi¸n tiÕp
nh− gi·n ®−êng bµi xuÊt mµ ch−a x¸c ®Þnh ®−îc chÝnh x¸c vÞ trÝ vµ nguyªn nh©n bÝt t¾c.
Chôp CLVT ®· gãp phÇn x¸c ®Þnh chÝnh x¸c vÞ trÝ vµ nhÊt lµ nguyªn nh©n do sái ( dï c¶n quang
hay kh«ng c¶n quang).
Kü thuËt: Víi siªu ©m ®Þnh h−íng tr−íc ®o¹n bÝt t¾c ta thùc hiÖn chôp CLVT xo¾n èc (cã thÓ
kh«ng cÇn tiªm thuèc c¶n quang) råi t¸i t¹o ¶nh hai b×nh diÖn ta sÏ x¸c ®Þnh ®−îc vÞ trÝ vµ sái bÝt
t¾c víi c¸c dÊu hiÖu:
* Gi·n ®−êng bµi xuÊt trªn vÞ trÝ bÝt t¾c
* Sái bÝt t¾c víi tû träng cao tuú theo cÊu tróc ho¸ häc cña sái
* NÕu tiªm thuèc c¶n quang cã thÓ thÊy c¸c dÊu hiÖu: th× nhu m« ®Ëm vµ tån t¹i l©u (nªn
phèi hîp víi UIV post- Scan).
Chôp UIV sau CLVT ta sÏ thÊy c¸c dÊu hiÖu cña c¬n ®au quÆn thËn cÊp trªn UIV.

30. 275
PhÇn IV
Chôp c¾t líp vi tÝnh bμng quang
BÖnh lý bµng quang rÊt phøc t¹p, cã nhiÒu ph−¬ng ph¸p chÈn ®o¸n nh− soi, siªu ©m, chôp UIV,
chôp bµng quang. Mçi ph−¬ng ph¸p cã tÝnh −u viÖt riªng. Chôp CLVT ngaßi kh¶ n¨ng ph¸t hiÖn
tæn th−¬ng cßn rÊt cã gi¸ trÞ trong ®¸nh gi¸ tæn th−¬ng x©m lÊn thµnh vµ tæ chøc mì quanh bµng
quang v× vËy rÊt cã gi¸ trÞ trong chÈn ®o¸n vµ lµm mét tæng quang c¸c u bµng quang. Chôp céng
h−ëng tõ còng cã gi¸ trÞ chÈn ®o¸n cao nh−ng ch−a phæ biÕn ë ViÖt nam.
I. Kü thuËt chôp
ChuÈn bÞ bÖnh nh©n: Chôp CLVT ®−îc tiÕn hµnh sau khi ®· cho bÖnh nh©n uèng 750 ml vµ thôt
350ml thuèc c¶n quang Iode 2% vµo trùc trµng nh»m môc ®Ýnh t¹o ®−îc c¶n quang trong toµn bé
èng tiªu ho¸ vµ ®¶m b¶o cho bµng quang c¨ng võa ph¶i hoÆc trong tr−êng hîp bµng quang ®· cã
s½n dÉn l−u th× tiÕn hµnh b¬m 300-500 ml kh«ng khÝ còng cho phÐp t¹o ®−îc ®èi quang tù nhiªn
gi÷a khèi u vµ thµnh bµng quang hay c¸c tæ chøc xung quanh.
BÖnh nh©n ®−îc chôp khi bµng quang c¨ng võa ph¶i. T− thÕ n»m ngöa hai tay ®Æt cao lªn ®Çu.
Trong chÊn th−¬ng kh«ng cÇn thiÕt bÊt cø mét sù chuÈn bÞ nµo.
TiÕn hµnh chôp CLVT víi c¸c líp c¾t kh«ng vµ cã tiªm thuèc c¶n quang víi chiÒu dµy c¸c líp
c¾t æ bông 10mm vµ vïng chËu h«ng 5mm cã tiªm thuèc c¶n quang nhanh tÜnh m¹ch
C¸c líp c¾t cã tiªm thuèc c¶n quang gióp cho viÖc hiÖn râ c¸c cÊu tróc m¹ch m¸u qua ®ã ®¸nh gi¸
®−îc c¸c h¹ch bÊt th−êng bao quanh nã vµ cho phÐp thÊy râ ®−îc t×nh tr¹ng cña niÖu qu¶n hai
bªn.
C¸c líp c¾t muén cã ý nghÜa lµm râ tæn th−¬ng u khi t¹o ®−îc sù ®èi quang gi÷a tæ chøc u vµ lßng
bµng quang chøa ®Çy thuèc c¶n quang. Chôp c¾t líp vi tÝnh æ bông vµ chËu h«ng tr−íc phÉu thuËt
®−îc coi nh− lµ cÇn thiÕt ®Ó ®¸nh gi¸ sù x©m nhiÔm cña c¸c khèi u bµng quang. Më cöa sæ in
phim phï hîp ®Ó d¸nh gi¸ tæ chøc mâ trong tiÓu khung.
II. Ung th− bμng quang
C¸c u lµnh tÝnh ë bµng quang rÊt hiÕm. U ¸c tÝnh bµng quang th−êng gÆp nhÊt trong c¸c u ¸c tÝnh
hÖ tiÕt niÖu ( 3% c¸c ung th− biÓu m«).
VÒ ph−¬ng diÖn chÈn ®o¸n th× soi vµ sinh thiÕt rÊt cã gi¸ trÞ, tuy nhiªn chÈn ®o¸n h×nh ¶nh còng
cã vai trß kh«ng nhá nhÊt lµ t×m hiÓu mét tæng quan vÒ di c¨n.
2.1. Gi¶i phÉu bÖnh
Chñ yÕu c¸c khèi u bµng quang lµ c¸c carcinome bao gåm:
• C¸c carcinome tÕ bµo vÈy (<5%) hay gÆp trong c¸c viªm bµng quang m¹n tÝnh.
• C¸c carcinome urothelial chiÕm kho¶ng 90- 95 % bao gåm:
• C¸c u nhó, khèi u th−êng lín, tiªn l−îng tèt do tiÕn triÓn chËm (25%)
• C¸c u d¹ng th©m nhiÔm, tiªn l−îng xÊu, hay gÆp vïng ®¸y bµng quang.
Ph©n lo¹i quèc tÕ theo TNM ung th− bµng quang
Tis: Ung th− t¹i chç (in situ)
Ta: Khu tró ë líp niªm m¹c
T1: Th©m nhiÔm tæ chøc d−íi mµng ®¸y niªm m¹c
T2: Th©m nhiÔm líp c¬ n«ng
T3A:Th©m nhiÔm líp c¬ s©u
T3B:Th©m nhiÔm líp mì quanh bµng quang
T4A:Th©m nhiÔm c¸c c¬ quan l©n cËn
T4B:Th©m nhiÔm tíi thµnh chËu h«ng
No: Kh«ng cã di c¨n h¹ch

31. 276
N1:Cã th©m nhiÔm mét h¹ch chËu trong haychËu ngoµi cïng bªn
N2: Th©m nhiÔm h¹ch chËu trong hay chËu ngoµi bªn ®èi diÖn hau c¶ hai bªn hay nhiÒu h¹ch
N3 : H¹ch chËu trong dÝnh
N4: H¹ch chËu gèc, bÑn,hay c¹nh ®éng m¹ch chñ
Mo : Ch−a cã di c¨n
M1 : Cã di c¨n
2.2. L©m sµng
• §¸i m¸u cuèi b·i (85% c¸c ca) cã thÓ kÌm dÊu hiÖu viªm bµng quang, ®au khi ®¸i.
• Khi cã di c¨n ®«i khi thÊy c¬n ®au quÆn thËn, phï chi d−íi, ®au vïng tiÓu khung.
2.3. Siªu ©m ( h×nh 32)
Siªu ©m qua da vµ qua ©m ®¹o, trùc trµng rÊt dÔ ph¸t hiÖn c¸c khèi u sïi, lín nh−ng rÊt khã víi
thÓ th©m nhiÔm. Tuy nhiªn siªu ©m rÊt cã gi¸ trÞ ®¸nh gi¸ cã x©m lÊn lç niÖu qu¶n hay kh«ng.T×m
hach vµ th©m nhiÔm thµnh bµng quang còng nh− c¸c c¬ quan l©n cËn th× siªu ©m cßn nhiÒu h¹n
chÕ.
2.4.UIVvµ chôp bµng quang( h×nh 32)
Ngoµi kh¶ n¨ng ®¸nh gi¸ chøc n¨ng thËn, UIV cßn cho thÊy tæn th−¬ng cã x©m lÊn lç niÖu qu¶n
kh«ng ( víi dÊu hiÖu ø n−íc thËn).
Víi c¸c u sïi nhó cã thÓ thÊy h×nh khuyÕt bê bµng quang kh«ng ®Òu.
ThÓ th©m nhiÔm ta cã thÓ thÊy h×nh cøng kh«ng thay ®æi trªn c¸c phim chôp kh¸c nhau.
H×nh 32. Siªu ©m vµ UIV u bµng quang
2.5.C¾T LíP VI TÝNH
2.5.1. H×nh ¶nh trùc tiÕp c¸c khèi u nguyªn ph¸t
- U bµng quang th−êng lµ c¸c khèi sïi tû träng tæ chøc, ngÊm thuèc c¶n quang thay ®æi tõ
40 ®¬n vÞ Hounsfield tr−íc khi tiªm ®Õn kho¶ng 70 ®¬n vÞ Hounsfield sau khi tiªm thuèc
c¶n quang tÜnh m¹ch.
- Khèi u cã thÓ gÆp ë nhiÒu vÞ trÝ kh¸c nhau: Vßm bµng quang, ®¸y cæ bµng quang, thµnh
bªn...
- Khèi u cã thÓ ®¬n ®éc hay nhiÒu u kÕt hîp, diÖn b¸m thµnh cña c¸c khèi u cã thÓ réng hay
cã cuèng ®«i, khi chØ thÊy sù dµy lªn cña thµnh bµng quang.
- CLVT ®¸nh gi¸ ®−îc h×nh ¶nh thµnh bµng quang dµy thµnh m¶ng hay kh«ng.

32. 277
- Chôp CLVT cho phÐp ®¸nh gi¸ ®−îc tû träng cña khèi u, dÔ dµng nhËn biÕt c¸c v«i hãa
trong u hay trªn bÒ mÆt, ®¸nh gi¸ ®−îc bÒ mÆt cña khèi u, ®o ®−îc kÝch th−íc cña khèi u.
2.5.2. C¸c dÊu hiÖu x©m lÊn cña u bµng quang ra xung quanh( h×nh 33,34)
- X©m lÊn líp mì quanh bµng quang: H×nh ¶nh x©m lÊn líp mì quanh bµng quang thÓ hiÖn lµ sù
mÊt liªn tôc cña thµnh bµng quang kÌm theo mê ®i cña tæ chøc mì quanh bµng quang (h×nh ¶nh
kinh ®iÓn lµ h×nh cá ch¸y) b×nh th−êng thÊy râ trªn c¸c líp c¾t kh«ng tiªm thuèc c¶n quang hoÆc
xuÊt hiÖn h×nh ¶nh khèi u trong tæ chøc mì quanh bµng quang.
- X©m lÊn tói tinh: Tr¹ng th¸i b×nh th−êng tói tinh t¹o nªn mét gãc nhän víi mÆt sau cña bµng
quang vµ di ®éng khi ta thay ®æi t− thÕ, khi cã x©m lÊn th× 2 tiªu chuÈn lµ: gãc trong bÞ tï ®i vµ
líp mì gi÷a bµng quang vµ tói tinh bÞ xo¸ ®i. X©m lÊn tói tinh lµ yÕu tè tiªn l−îng xÊu.
- X©m lÊn tiÒn liÖt tuyÕn: khã chÈn ®o¸n trªn phim CLVT, dÊu hiÖu thÊy ®−îc lµ sù kh«ng ®ång
nhÊt vµ ph× ®¹i mét thuú tuyÕn, ®ång thêi niÖu ®¹o bÞ ®Èy (nh×n râ khi cã sonde bµng quang ) ph×
®¹i tuyÕn ®ång nhÊt mét bªn hay hai bªn kÕt hîp víi sù gi¶m kho¶ng mì tr−íc TLT ®«i khi
kh«ng ph¶i lµ dÊu hiÖu ®Æc hiÖu v× u ph× ®¹i TLT h×nh ¶nh còng t−¬ng tù. X©m lÊn nµy cã thÓ theo
3 c¸ch kh¸c nhau: X©m lÊn qua líp mì quanh bµng quang tíi TLT, x©m lÊn trùc tiÕp khi khèi u vÞ
trÝ ®¸y cæ bµng quang hay x©m lÊn däc theo thµnh niÖu qu¶n vµo TLT. Khi khèi u ®· x©m lÊn vµo
tæ chøc ®Öm cña TLT lµ yÕu tè tiªn l−îng xÊu.
- X©m lÊn thµnh bông tr−íc thÊy trong c¸c khèi u lín vµ c¸c khèi u ë mÆt tr−íc bµng quang, cÇn
thËn träng khi chÈn ®o¸n dÊu hiÖu nµy trong tr−êng hîp tån t¹i sÑo ë ®−êng gi÷a v× nã g©y ra h×nh
¶nh gi¶ dÇy thµnh bông d−íi rèn.
- X©m lÊn c¸c thµnh kh¸c chËu h«ng ®Æc tr−ng lµ giai ®o¹n T4B, chÈn ®o¸n th−êng dÔ dµng, rÊt
nhiÒu dÊu hiÖu cã thÓ t×m thÊy:
• BiÕn mÊt mét bªn kho¶ng mì ë t− thÕ n»m ngöa hay nghiªng bªn.
• Ph× ®¹i c¬.
• X©m lÊn tíi lç bÞt.
• H×nh ¶nh di c¨n tiªu x−¬ng phèi hîp cÇn biÕt ®iÒu nµy ®Ó chän cöa sæ thÝch hîp.
- X©m lÊn cÊu tróc èng tiªu hãa ®Æc biÖt lµ ®¹i trµng xÝch ma gÆp trong c¸c khèi u ë ®Ønh bµng
quang.
- X©m lÊn niÖu qu¶n bëi lan trµn trùc tiÕp cña khèi u hay gÆp ë c¸c khèi u quanh chu vi cña lç
niÖu qu¶n ®æ vµo bµng quang, chÈn ®o¸n dÔ dµng khi cã xuÊt hiÖn tØ träng cña tæ chøc kh«ng b×nh
th−êng trong lßng niÖu qu¶n ®· gi·n, th−êng kÐo theo ø n−íc thËn.
- X©m lÊn c¸c chuçi h¹ch, CLVT rÊt cã hiÖu qu¶ trong viÖc ph¸t hiÖn c¸c h¹ch vïng chËu h«ng,
c¸c h¹ch bÖnh lý cã thÓ ®−îc kh¼ng ®Þnh nhê c¸c tiªu chuÈn d−íi ®©y:
- KÝch th−íc lín h¬n 1cm.

33. 278
- NhiÒu h¹ch tËp trung thµnh nhãm.
§Ó ®¸nh gi¸ c¸c h¹ch cÇn tiÕn hµnh tiªm thuèc c¶n quang, tiªm nhanh hay truyÒn nhanh môc ®Ých
®Ó nhËn ra c¸c trôc m¹ch m¸u, c¸c h¹ch th−êng ngÊm Ýt thuèc c¶n quang so víi m¹ch m¸u, c¸c
h¹ch th−êng xuÊt hiÖn d−íi d¹ng c¸c khèi trßn, bê cã nhiÒu mói, tØ träng ®ång nhÊt, «m lÊy c¸c
cuèng m¹ch m¸u hay lµ c¸c khèi tØ träng kh«ng ®ång nhÊt giíi h¹n kh«ng râ chÌn Ðp vµo c¸c
cuèng m¹ch m¸u, th¨m kh¸m cÇn chó nhËn thÊy dÊu hiÖu kh«ng c©n xøng cña cuèng m¹ch, h¹ch
bÖnh lý cã thÓ kÌm theo huyÕt khèi tÜnh m¹ch ë phÝa d−ãi chç nã chÌn Ðp vµo.
H¹ch th−êng ®−îc t×m thÊy ë 4 vÞ trÝ kh¸c nhau:
- H¹ch däc ®éng m¹ch chËu ngoµi, chuçi h¹ch nµy nhËn trùc tiÕp tõ hÖ thèng b¹ch huyÕt cña bµng
quang, t×m h¹ch ë vÞ trÝ xung quanh cuèng m¹ch chËu ngoµi tiÕp xóc víi c¬ ®¸i chËu ë phÇn gi÷a
vµ d−íi trong hè chËu.
- Chuçi h¹ch bÞt bao xung quanh thÇn kinh bÞt trong ë vÞ trÝ tiÕp xóc c¬ bÞt trong sÏ nhËn thÊy trªn
c¸c líp c¾t ngang phÝa trªn trÇn æ cèi.
- Chuçi h¹ch chËu trong bao quanh c¸c m¹ch m¸u cïng tªn, vÞ trÝ h¹ch cÇn t×m ë phÝa tr−íc phÇn
d−íi cña khíp cïng chËu, Ýt gÆp tæn th−¬ng ë chuçi h¹ch nµy h¬n.
- Tæn th−¬ng chuçi h¹ch chËu gèc gÆp ë d−íi chç chia cña ®éng m¹ch chñ bông th−êng lµ c¸c tæn
th−¬ng di c¨n h¹ch.
C¸c h¹ch bÑn cã thÓ sê thÊy nh−ng víi c¸c bÖnh nh©n bÐo th× khã kh¨n, thÊy ë phÝa tr−íc cña
®éng m¹ch ®ïi trªn líp c¾t ngang qua khíp mu.
C¸c h¹ch chñ-th¾t l−ng th−êng lµ c¸c tæn th−¬ng thø ph¸t gÆp sau khi ®· xuÊt hiÖn tæn th−¬ng
x©m lÊn vïng chËu h«ng.
CLVT cã gi¸ trÞ h¬n siªu ©m trong viÖc ph¸t hiÖn c¸c h¹ch bÖnh lý vïng chËu h«ng vµ gi¸ trÞ
t−¬ng ®−¬ng víi CHT, ®é tin cËy ®¹t ®−îc lµ 80-90%.
H¹ch th−êng gÆp trong c¸c khèi u bµng quang ®· cã x©m lÊn h¬n lµ c¸c u n«ng, khi ®· cã x©m lÊn
mì ®¹i thÓ th× gÆp di c¨n h¹ch nhiÒu h¬n so víi c¸c khèi u x©m lÊn mì ë møc ®é vi thÓ, khi ®· cã
di c¨n h¹ch th× lµ yÕu tè dù b¸o t¸i ph¸t cña khèi u vµ tiªn l−îng xÊu. V× vËy trong phÉu thuËt cÇn
®¸nh gi¸ Ýt nhÊt ®−îc 9 h¹ch vµ ch¾c ch¾n nhÊt lµ 16 h¹ch.
Khi ®· cã x©m lÊn h¹ch däc ®éng m¹ch chËu th× kh«ng cßn chØ ®Þnh phÉu thuËt.
- Di c¨n x−¬ng trong ung th− bµng quang th−êng lµ c¸c di c¨n tiªu x−¬ng, trªn h×nh ¶nh c¾t líp vi
tÝnh cÇn chän cöa sæ x−¬ng nh»m tr¸nh bá sãt c¸c tæn th−¬ng.
- C¸c tæn th−¬ng di c¨n xa kh¸c: còng gièng nh− c¸c ung th− biÓu m« kh¸c vÞ trÝ hay gÆp cña ung
th− biÓu m« ®−êng tiÕt niÖu bµng quang lµ di c¨n gan, phæi, x−¬ng. C¸c vÞ trÝ kh¸c Ýt gÆp h¬n lµ di
c¨n phóc m¹c, mµng phæi, thËn, th−îng thËn.

34. 279
2.5.3. H¹n chÕ cña CLVT trong chÈn ®o¸n c¸c khèi u bµng quang
- Kh«ng cã kh¶ n¨ng ph©n biÖt ®−îc c¸c líp cña thµnh bµng quang do vËy khã x¸c ®Þnh ®−îc møc
®é th©m nhiÔm thµnh bµng quang: niªm m¹c, c¬, thanh m¹c, chØ ®¸nh gi¸ ®−îc giai ®o¹n khi khèi
u ®· v−ît ra ngoµi thµnh bµng quang.
- C¸c khèi u ë vßm hay ®¸y bµng quang kÝch th−íc nhá ®«i khi khã ph¸t hiÖn trªn CLVT.
- X©m lÊn tiÒn liÖt tuyÕn x¶y ra trªn bÖnh nh©n cã u ph× ®¹i tiÒn liÖt tuyÕn phèi hîp.
- Trong b¶ng tæng kª ®¸nh gi¸ c¸c di c¨n xa th× gi¸ trÞ cña CLVT kh«ng h¬n so víi siªu ©m trong
viÖc ph¸t hiÖn c¸c di c¨n gan.
- H¹n chÕ ®¸nh gi¸ x©m lÊn qua thµnh bµng quang trong c¸c tr−êng hîp cã viªm bµng quang phèi
hîp, bµng quang ®−îc phÉu thuËt nhiÒu lÇn, ®· ®−îc ®iÒu trÞ tia x¹ hoÆc néi soi chÈn ®o¸n vµ ®iÒu
trÞ.
- Khi cã dÊu hiÖu co kÐo khu tró t¹i thµnh bµng quang hoÆc dµy khu tró thµnh bµng quang còng
kh«ng cho phÐp kh¼ng ®Þnh ®−îc ®· cã x©m lÊn.
H×nh 33. CLVT u bµng quang kÌm x©m lÊn tæ chøc mì quanh bµng quang
H×nh 34. CLVT U bµng quang x©m lÊn thµnh bông tr−íc
2.5.4.Chôp céng h−ëng tõ (T−¬ng tù nh− CLVT nh−ng Ýt tin cËy h¬n trong t×m di c¨n xa
( di c¨n x−¬ng gi¶m tÝn hiÖu trªn T1, t¨ng tÝn hiÖu trªn T2 vµ ngÊm Gado).
2.5.5. ChÈn ®o¸n ph©n biÖt
CÇn chÈn ®o¸n ph©n biÖt víi polype, sa låi niÖu qu¶n, m¸u côc, sái kh«ng c¶n quang...