Tài liệu này mô tả cấu trúc chi tiết và chức năng của cột sống, bao gồm các đốt sống, dây chằng và chức năng bảo vệ dây thần kinh. Nó cũng đề cập đến các bệnh lý liên quan đến cột sống như thoát vị đĩa đệm và thoái hóa khớp cột sống. Những thông tin này nhấn mạnh tầm quan trọng của cột sống trong việc duy trì hoạt động bình thường của cơ thể.

1. X quang cét sèng
Gi¶i phÉu!
C¸c bÖnh th­êng gÆp!

2. cét sèng!
èng sèng chøa mµng cøng
bao quanh tñy sèng vµ c¸c
rÔ thÇn kinh sèng
• 7 ®èt sèng cæ
• 12 ®èt sèng ngùc
• 5 ®èt sèng th¾t l­ng
• ­ìn cét sèng cæ
• gï cét sèng ngùc
• ­ìn cét sèng th¾t l­ng

3. Tñy sèng!
Tñy sèng
• Tõ lç chÈm tíi L1-L2, dµi 43-45
cm. H×nh trô.
• Cã 2 ph×nh:
+ ph×nh cæ (C3-T2)
+ ph×nh l­ng (T9-L1)
• nãn tñy thu«n l¹i t¹o d©y tËn dÝnh
vµo c¸c ®èt sèng cïng-côt.
C¸c rÔ
• C¸c rÔ tr­íc/vËn ®éng, c¸c rÔ sau/
c¶m gi¸c.
+ 8 ®«i d©y t.k cæ (7 ®«i d©y ®Çu tiªn
theo sè cña ®èt sèng ngay d­íi),
®«i d©y cuèi gäi lµ C8.
+ 12 ®«i d©y ngùc.
+ 5 ®«i d©y l­ng.
+ 5 ®«i d©y cïng. 1 ®«i d©y côt.

4. Cét sèng cæ
• Chøc n¨ng: mang vµ t¹o
®é chÝnh x¸c (quay).
• Lµ ®­êng dÉn tñy gai, c¸c
rÔ vµ sù t­íi m¸u sä n·o.
• C¸c ®èt sèng tõ C3-C6 t­
¬ng ®èi gièng nhau.
• Tñy cæ vµ c¸c rÔ:
• + ph×nh cæ tõ C4 – T1
(®¸m rèi cæ-c¸nh tay)
• + 5 ®Õn 8 rÔ con qua 1 rÔ
• + ®­êng ®i hÇu nh­ n»m
ngang
• Th©n ®èt sèng h×nh hép ch÷ nhËt.
• Uncus = c¸c chç nh« h×nh l¨ng trô
cña mÆt trªn (mãc)
• Cung sau hay cung thÇn kinh

5. Cét sèng cæ
• Cung sau hay cung thÇn kinh:
+ c¸c cuèng: ng¾n, h×nh trô, h­íng
chÐo
tõ trong ra ngoµi (gãc 45°).
+ c¸c mám ngang: c¸c r·nh chÐo ra
ngoµi vµ xuèng d­íi; c¸c lç ngang,
cã thÓ cã lç thø hai; c¸c cñ tr­íc vµ
sau.
+ c¸c khèi khíp: c¸c mÆt khíp nhá
trong mÆt ph¼ng ®øng ngang
nghiªng 45° tõ tr­íc ra sau vµ tõ
trªn xuèng d­íi.
+ lç ghÐp: cïng h­íng víi mám ngang.
+ mám gai: m¶nh dÎ, ng¾n, chÎ ®«i.
Trõ C7 (kh«ng cã lç ngang)

6. Cét sèng cæ: XQ h­íng th¼ng
1- th©n ®èt sèng
2- Uncus
3- ®Üa ®Öm
4- khèi khíp
5- mám gai

7. Cét sèng cæ: XQ h­íng th¼ng

8. Cét sèng cæ: XQ h­íng bªn
1- th©n ®èt sèng; 2 - mám ngang; 3 - khèi khíp; 4 - uncus; 5 - m¶nh
6 - ®­êng gai-m¶nh; 7 - mám gai; 8 - ®Üa ®Öm; 10 - phÇn mÒm

9. Cét sèng cæ: XQ h­íng chÕch
1- th©n §S;
2- lç ghÐp ph¶i;
3- cuèng tr¸i;
4- cuèng ph¶i;
5- Uncus;
6- m¶nh;
7- khèi khíp

10. Cét sèng cæ: Lç ghÐp
• Thµnh phÇn cña lç ghÐp:
+ m¹ch: tÜnh m¹ch +++, ®¸m rèi tÜnh
mach+++ (1)
+ cã Ýt mét Ýt mì (1)
+ rÔ sau - c¶m gi¸c cã h¹ch gai (4)
+ rÔ tr­íc – vËn ®éng (5)
+ c¸c rÔ ®i ra ë phÇn d­íi lç ghÐp (ngang
hoÆc thÊp h¬n ®Üa ®Öm)
+ C8 ®i qua lç ghÐp C7-T1
• Giíi h¹n cña lç ghÐp (nh×n chÕch):
+ ë phÝa tr­íc, tõ cao xuèng thÊp: cuèng
cña ®èt trªn (6), th©n §S trªn, ®Üa ®Öm
(7), th©n vµ mám mãc d­íi (8), khíp
mám mãc (9)
+ ë phÝa sau: mÆt khíp nhá trªn vµ d­íi
cña khèi khíp (2 vµ 3)

11. Cét sèng ngùc
• Chøc n¨ng chñ yÕu: b¶o vÖ trôc tñy sèng.
• Tham gia vµo sù duy tr× tÜnh vµ chuyÓn ®éng lµ
thø yÕu.
• C¸c ®Æc ®iÓm:
+ th©n T1 gièng th©n ®èt sèng cæ, diÖn s­ên trªn
hoµn toµn dµnh cho T1, mám ngang dµi.
+ th©n ®èt sèng T10 kh«ng cã diÖn s­ên d­íi.
+ ®èt sèng chuyÓn tiÕp T11-T12 gièng ®èt sèng
th¾t l­ng (kh«ng cã diÖn khíp s­ên, mám gai
h¬i chÐo xuèng d­íi vµ ra sau).
• Cã c¸c ®Æc ®iÓm chung tõ T2-T9.
• Th©n ®èt sèng h×nh trô (1):
+ Trßn ë tr­íc vµ bªn
+ MÆt sau lâm
+ MÆt trªn vµ d­íi lâm
+ C¸c diÖn khíp s­ên ë sau bªn (8)

12. Cét sèng ngùc
• Cung sau hay cung thÇn kinh:
+ C¸c cuèng (2) vu«ng gãc víi t­êng sau cña
th©n ®èt sèng
+ Kho¶ng gian cuèng t¨ng tõ T1-L1
+ C¸c m¶nh (5) h­íng xuèng d­íi, ra sau vµ
vµo trong
+ C¸c mám khíp cã h­íng ngang
+ C¸c mám ngang (4) h­íng lªn trªn, ra
ngoµi vµ ra sau; c¸c cñ vµ diÖn s­ên cña
mám ngang (9);
+ C¸c mám gai (5,6) h­íng th¼ng ®øng ra
sau vµ xuèng d­íi; c¸c d©y ch»ng gian gai

13. Cét sèng ngùc
1- th©n §S T6
3- x­¬ng ®ßn
4- x­¬ng s­ên 1
5- T1
7- mám khíp d­íi
11- cuèng
12- cuèng (tr¸i) T6
13- c¸c x­¬ng s­ên
15- ®Üa gian ®èt sèng
16- mám gai
17- mám gai T6
19- mám khíp trªn
21- mám ngang
22- mám ngang T6

14. Cét sèng ngùc: lç gian ®èt sèng
+ h×nh bÇu dôc, trôc lín th¼ng
®øng
+ c¸c giíi h¹n:
. ë trªn vµ d­íi lµ cuèng (3)
. ë phÝa tr­íc lµ thµnh sau
cña ®èt sèng s¸t trªn vµ ®Üa
®Öm gian ®èt sèng (2)
. ë phÝa sau: d©y ch»ng vµng
vµ mám khíp trªn cña ®èt
sèng s¸t d­íi (5)
th©n §S; 2. ®Üa gian §S; 3. cuèng;
4. lç gian §S; 5. khíp cña mám
(zygapophyse); 6. Mám ngang;
7. Mám gai

15. Cét sèng ngùc: lç gian ®èt sèng
1. Th©n §S;
2. Cuèng;
3. Mám khíp trªn;
4. DiÖn khíp d­íi;
5. Mám ngang;
6. Mám gai;
7. Lç gian §S

16. Cét sèng th¾t l­ng
• Hai chøc n¨ng:
- Gi÷ v÷ng ch¾c ®Ó ®¶m b¶o chuyÓn ®éng = gi¸ ba ch©n (mét cét tr­íc,
hai cét sau)
- B¶o vÖ c¸c cÊu tróc thÇn kinh (nãn tñy vµ c¸c rÔ)
-> C¸c dån nÐn lÆp l¹i h»ng ngµy
-> RÊt hay gÆp ®au th¾t l­ng vµ ®au thÇn kinh täa

17. Cét sèng th¾t l­ng
• §èt sèng th¾t l­ng
- Th©n ®èt (1) to, chiÒu ngang réng, lâm ë t­
êng sau, cã c¸c lç m¹ch
- C¸c cuèng (2) dµy, h­íng tr­íc-sau
- C¸c mám khíp (3) gÇn nh­ th¼ng ®øng
- C¸c mám ngang (4)
- C¸c m¶nh (5) h×nh vu«ng, dµy, ng¾n
- C¸c mám gai (6) to, n»m ngang

18. Cét sèng th¾t l­ng
1- th©n ®èt sèng L1
2- th©n ®èt sèng L2
3- th©n ®èt sèng T12
4- th©n ®èt sèng L5
5- mám khíp d­íi cña L2
6- lç ®èt sèng d­íi cña L2
9- cuèng ph¶i cña L2
10- x­¬ng s­ên 12 ph¶i
11- ô nh«
12- mám gai cña L2
13- mám khíp trªn cña L2
14- mám ngang cña L2

19. Cét sèng th¾t l­ng
3- th©n ®èt sèng T12
5- mám khíp d­íi cña L2
8- khe khíp
9- cuèng ph¶i cña L2
13- mám khíp trªn cña L2
14- mám ngang tr¸i cña L2

20. Cét sèng th¾t l­ng
• èng x­¬ng sèng:
- èng trung t©m (*)
- èng rÔ thÇn kinh (mòi tªn) hay
r·nh bªn (¸p dông cho c¸c rÔ L3,
L4, L5 vµ S1):
+ tÇng sau ®Üa ®Öm (1)
+ tÇng c¹nh cuèng:
. ®o¹n trªn (2)
. ®o¹n d­íi (3) cña r·nh
bªn
+ tÇng lç ghÐp (4)
(*)

21. D©y ch»ng cét sèng
• D©y ch»ng däc tr­íc: réng vµ dµy. Réng nhÊt vµ dµy nhÊt ë tÇng ngùc
• D©y ch»ng liªn gai vµ liªn mám ngang

22. D©y ch»ng cét sèng
• D©y ch»ng däc sau: cã cÇu dµy vµ réng b¸m vµo c¸c vßng x¬ cña
®Üa ®Öm
• D©y ch»ng vµng nèi c¸c m¶nh cña c¸c ®èt sèng s¸t nhau, cã vai trß
b¶o vÖ

23. Gi¶i phÉu khíp gian ®èt sèng
• Nh©n thÞt (nucleus) n»m h¬i lÖch sau,
®­îc bao bëi c¸c sîi cña vßng x¬.
• Th©n ®èt sèng cã viÒn x­¬ng nh« cao,
trung t©m lâm ®­îc phñ bëi ®Üa sôn,
bªn d­íi nã lµ b¶n x­¬ng d­íi sôn
• Vßng x¬ g¾n víi ®Üa sôn vµ viÒn x­
¬ng b»ng sôn v«i hãa (mòi tªn rçng).
• C¸c sîi vßng ë phÝa tr­íc mãc vµo
mÆt tr­íc th©n ®èt gäi lµ sîi Sharpey
(®Çu mòi tªn).
• D©y ch»ng däc tr­íc dÝnh chÆt ë gi÷a
th©n ®èt sèng, láng ë mÆt tr­íc vßng
x¬

24. C¸c bÖnh tho¸i hãa cña cét sèng
• C¸c khíp cña cét sèng kh¸c nhau vÒ gi¶i phÉu -> tiÕn triÓn bÖnh lý
kh¸c nhau.
Lo¹i khíp/d©y ch»ng C¸c lo¹i bÖnh tho¸i hãa cña cét sèng
C¸c khíp sôn
(nèi ®Üa ®Öm-cét sèng)
BÖnh tho¸i hãa x­¬ng-sôn gian ®èt sèng (Intervertebral
(osteo)chondrosis)
Tho¸i hãa ®èt sèng biÕn d¹ng/gai x­¬ng cét sèng
(Spondylosis deformans)
C¸c khíp mãc
( th©n ®èt sèng C3-C7)
Tho¸i hãa khíp (Arthosis)
C¸c khíp ho¹t dÞch (c¸c
mÊu khíp)
Tho¸i hãa mÊu khíp (Apophyseal joint osteoarthritis)
Tho¸i ho¸ khíp s­ên-sèng (Costovertebral joint
osteoarthritis)
C¸c khíp sîi vµ d©y
ch»ng
Chøng dµy x­¬ng lan to¶ tù ph¸t (Diffuse idiophathic
skeletal hyperostosis)
Cèt hãa d©y ch»ng däc sau
Tho¸i hãa d©y ch»ng vµng, d/c trªn gai, d/c liªn gai vµ d/c
th¾t l­ng chËu

25. C¸c bÖnh tho¸i hãa cña cét sèng
BÖnh tho¸i ho¸ x­
¬ng - sôn gian ®èt
sèng
Tho¸i hãa ®èt
sèng biÕn d¹ng
Tho¸i hãa x­
¬ng khíp
(osteoarthritis)
VÞ trÝ chÝnh cña
bÊt th­êng
Nh©n thÞt cña ®Üa ®Öm Vßng sîi cña ®Üa
®Öm
MÊu khíp vµ khíp
s­ên sèng
§Üa ®Öm gian
®èt sèng
ChiÒu cao gi¶m võa
hoÆc nhiÒu;
HiÖn t­îng ch©n kh«ng
ChiÒu cao b×nh th­
êng hoÆc gi¶m nhÑ
B×nh th­êng
Th©n ®èt sèng X¬ cøng bÒ mÆt trªn vµ
d­íi;
C¸c nèt d­íi sôn
Gai x­¬ng B×nh th­êng
C¸c mÊu khíp
vµ khíp s­ên-
sèng
B×nh th­êng B×nh th­êng Khe khíp hÑp vµ
x¬ cøng

26. Tho¸i hãa x­¬ng sôn gian ®èt sèng
• Sù l·o hãa g©y mÊt n­íc vµ
mÊt ®µn håi m« ®Üa ®Öm ->
tho¸i hãa x­¬ng sôn gian ®èt
sèng
• HiÖn t­îng ch©n kh«ng = d¶i
khÝ ë trung t©m ®Üa ®Öm. Ph©n
biÖt: ho¹i tö th©n ®èt sèng vµ
tho¸i hãa ®èt sèng biÕn d¹ng.
• BÖnh næi tréi ë cét sèng th¾t
l­ng vµ cét sèng cæ

27. Tho¸i hãa ®èt sèng biÕn d¹ng
• Sù g¾n liÒn gi÷a sîi ngo¹i vi ®Üa ®Öm
vµ viÒn x­¬ng bÞ ph¸ vì -> chåi x­¬ng
râ ë mÆt tr­íc bªn cét sèng
• Gai x­¬ng c¸ch chç nèi ®Üa ®Öm-®èt
sèng vµi milimet.
• Cã hai lo¹i chåi x­¬ng: h×nh vuèt nhän
vµ chåi ngang (do kÐo!)
• Nh©n ®Üa ®Öm di lÖch ra tr­íc

28. Tho¸i hãa mám mãc
• N¨m th©n ®èt sèng cæ d­íi (C3 – C7)
• Tho¸i hãa mám mãc -> chåi x­¬ng g©y hÑp
lç ghÐp
• XQ th¼ng: mám mãc trßn, khe khíp hÑp, x¬
cøng x­¬ng
• XQ nghiªng: ®­êng s¸ng ch¹y ngang th©n
®èt sèng víi bê x¬ cøng (H×nh). Hay bÞ
nhÇm víi ®­êng g·y
• Chôp chÕch 550: béc lé tèt lç ghÐp (H×nh)

29. Tho¸i hãa c¸c khíp ho¹t dÞch
• Tho¸i hãa mÊu khíp
- > 60 tuæi, ®o¹n gi÷a vµ thÊp CS cæ, ®o¹n
cao vµ ®o¹n gi÷a CS ngùc, ®o¹n thÊp CS
th¾t l­ng. KÝch thÝch TK bao khíp, chÌn Ðp
tñy sèng hoÆc rÔ.
- Møc ®é XQ: 0 = khíp b×nh th­êng; 1 =
hÑp khe khíp; 2 = hÑp vµ ph× ®¹i; 3 = hÑp,
x¬ cøng vµ chåi x­¬ng
• Tho¸i hãa khíp s­ên – sèng: khã ph¸t
hiÖn b»ng Xq
• Tho¸i hãa khíp cïng chËu: khã ph¸t hiÖn
b»ng Xq

30. Tho¸i hãa khíp sîi vµ d©y ch»ng cét sèng
• Cèt hãa d©y ch»ng däc sau
- N.nh©n kh«ng biÕt. 40-70 tuæi
- B.n cã hoÆc kh«ng cã tr.chøng
- C3-C5 / T3-T7: d¶i x­¬ng dµy
1-5mm däc theo bê sau th©n
c¸c ®èt sèng.

31. Tho¸i hãa khíp sîi vµ d©y ch»ng cét sèng
• BÖnh Baastrups (kissing spines)
- Cét sèng th¾t l­ng qu¸ ­ìn/hÑp khe ®Üa
®Öm ->mám gai s¸t nhau vµ tho¸i ho¸ d©y
ch»ng gian gai
- XQ nghiªng (cói vµ ­ìn): c¸c mám gai to,
s¸t nhau, bê x¬ cøng, dÑt ë bê trªn vµ d­
íi.
- Th­êng cã nang bao khíp gian gai
- ChÈn ®o¸n #: ph× ®¹i chám cña mám gai
(bÖnh “cùa gµ”) ë ng­êi giµ do x¬ hãa vµ
cèt hãa d©y ch»ng ch»ng trªn gai

32. Tho¸i hãa khíp sîi vµ d©y ch»ng cét sèng
• Chøng ph× ®¹i bé x­¬ng tù ph¸t lan táa
(DISH) - bÖnh Forestier
- B¾t ®Çu tõ tuæi trung niªn, cèt hãa mÆt tr­íc
bªn cét sèng ngùc ®o¹n gi÷a vµ thÊp (trõ bªn
tr¸i).
- Cã mét d¶i s¸ng gi÷a x­¬ng l¾ng ®äng vµ mÆt
tr­íc th©n ®èt sèng (Kh¸c viªm cét sèng dÝnh
khíp)
- Ph× ®¹i x­¬ng ë chç b¸m d©y ch»ng vµ g©n
- CÇu x­¬ng ë Ýt nhÊt 4 tht©n ®èt sèng
- Khe khíp kh«ng hÑp, chåi x­¬ng lín

33. C¸c biÕn chøng cña bÖnh tho¸i
hãa ®èt sèng
• Tr­ît ®èt sèng tho¸i hãa
- Do tho¸i hãa mÊu khíp, ngay c¶ khi kh«ng
cã tiªu x­¬ng. DiÖn khíp L5-S1 h­íng
®øng däc h¬n (tr­íc-sau)
- 4 møc ®é tr­ît ra tr­íc
- KÕt hîp tho¸i hãa x­¬ng sôn gian ®èt sèng:
hÑp khe khíp, ®èt sèng trªn tr­ît sau. Hay
x¶y ra ë vïng vËn ®éng (cæ, th¾t l­ng)

34. C¸c biÕn chøng cña bÖnh tho¸i
hãa ®èt sèng
• Di lÖch ®Üa ®Öm gian ®èt sèng
- Di lÖch tæ chøc ®Üa ®Öm ra tr­íc vµ
tr­íc bªn -> tho¸i hãa ®èt sèng biÕn
d¹ng
- Di lÖch tæ chøc ®Üa ®Öm ra sau vµ sau
bªn -> tho¸t vÞ ®Üa ®Öm èng sèng.
- Xuyªn qua ®Üa sôn vµo th©n ®èt sèng
-> nèt sôn hoÆc nèt Schmorl. BÊt th­
êng ë chç nèi ®Üa ®Öm-®èt sèng. Tû
lÖ ng­êi trÎ = ng­êi giµ
- C¸c thay ®æi x­¬ng d­íi b¶n sôn: a =
nèt sôn; c = h×nh cung cña thÇn ¸i
t×nh; e = vì x­¬ng

35. C¸c khèi u nguyªn ph¸t cña cét sèng
• Låi trong x­¬ng (enostosis) = ®¶o x­¬ng
- Th©n ®èt T1-T7, L2-L3.
- æ ®Æc x­¬ng trong x­¬ng xèp s¸t vá, bê cã
gai, c¸c bÌ x­¬ng xung quanh b×nh th­êng.
KÝch th­íc cã thÓ > 2cm
- Kh«ng t¨ng tËp trung radionuclide
U lµnh tÝnh

36. C¸c khèi u nguyªn ph¸t cña cét sèng
• U m¹ch ®èt sèng
(Hemangioma)
- Cã c¸c kªnh m¹ch: hang, mao
m¹ch vµ tÜnh m¹ch.
- 10% d©n sè. PhÇn lín kh«ng
triÖu chøng.
- XQ: H×nh khÝa to th¼ng ®øng
(nhung kÎ) ë th©n ®èt, cã thÓ
lan vµo c¸c cuèng vµ m¶nh. Cã
thÓ cã æ s¸ng t¹o h×nh cÇu ong.
- Cã thÓ vì vá vµ lan vµo m«
mÒm
U lµnh tÝnh

37. C¸c khèi u nguyªn ph¸t cña cét sèng
• U x­¬ng d¹ng x­¬ng (osteoid osteoma)
- LS: vÑo cét sèng do ®au; ®au m¹nh vÒ
®ªm; gi¶m ®au b»ng nonsteroid.
- Tuæi: 10-20.
- Liªn quan thµnh phÇn sau, chØ 7% ë th©n
®èt sèng.
- XQ: khuyÕt trßn s¸ng, viÒn x¬ cøng. Do
gi¶i phÉu CS phøc t¹p -> ®Æc cuèng sèng.
- CT: kÝch th­íc < 1,5-2cm, viÒn x¬ cøng
U lµnh tÝnh

38. C¸c khèi u nguyªn ph¸t cña cét sèng
• U nguyªn bµo x­¬ng (osteoblastoma)
- LS: ®au khu tró ©m Ø; tr.chøng thÇn kinh
do chÌn Ðp .
- Tuæi: 3-72 tuæi; 10-20 tuæi trong 90%.
- Liªn quan thµnh phÇn sau, 42% lan vµo
th©n ®èt sèng.
- XQ 3 d¹ng: a) khuyÕt trßn s¸ng, viÒn x¬
cøng, d > 1,5cm; b) tiªu phång x­¬ng
kÌm c¸c chÊm v«i, viÒn x¬ cøng; c)
phång, ph¸ huû x­¬ng, th©m nhiÔm m«
mÒm, v«i hãa chÊt c¬ b¶n u.
- CT: kÝch th­íc > 1,5-2cm, viÒn x¬ cøng
U lµnh tÝnh

39. C¸c khèi u nguyªn ph¸t cña cét sèng
• U tÕ bµo khæng lå (Giant Cell Tumor)
- LS: ®au theo rÔ; yÕu chi, rèi lo¹n c¶m
gi¸c.
- Tuæi: th­êng < 40 tuæi
- 90% ë x­¬ng dµi; x­¬ng cïng > ®èt sèng.
- XQ: tiªu phång x­¬ng, hiÕm khi cã viÒn
x¬ cøng, chÊt c¬ b¶n u kh«ng v«i hãa;
+ ë x­¬ng cïng: liªn quan c¶ hai bªn ®­êng
gi÷a, th­êng ph¸ c¸c lç cïng, cã thÓ v­ît
qua khíp cïng chËu
U lµnh tÝnh

40. C¸c khèi u nguyªn ph¸t cña cét sèng
• U tÕ bµo khæng lå (Giant Cell
Tumor)
- LS: ®au theo rÔ; yÕu chi, rèi lo¹n
c¶m gi¸c.
- Tuæi: th­êng < 40 tuæi
- 90% ë x­¬ng dµi; x­¬ng cïng > ®èt
sèng.
- XQ: tiªu phång x­¬ng, hiÕm khi cã
viÒn x¬ cøng, chÊt c¬ b¶n u kh«ng
v«i hãa;
+ ë ®èt sèng: th­êng ë th©n, kÐo dµi
vµo c¸c yÕu tè sau vµ m« mÒm; 50%
cã v¸ch kh«ng liªn kÕt; t¸c ®éng tíi
®Üa ®Öm vµ c¸c ®èt sèng kÒ cËn
U lµnh tÝnh

41. C¸c khèi u nguyªn ph¸t cña cét sèng
• Nang x­¬ng ph×nh m¹ch
(Aneurysmal bone cyst )
- M« häc: c¸c khoang chøa ®Çy m¸u
- LS: ®au, chÌn Ðp thÇn kinh.
- Tuæi: 80% < 20 tuæi
- XQ: tiªu phång x­¬ng, liªn quan
®Õn c¸c thµnh phÇn sau cña ®èt
sèng, th­êng më réng vµo th©n.
- Khi liªn quan ®Õn gai vµ mám ngang
ë ng­êi trÎ -> cã thÓ chÈn ®o¸n
chÝnh x¸c b»ng xq
U lµnh tÝnh

42. C¸c khèi u nguyªn ph¸t cña cét sèng
• U x­¬ng sôn (Osteochondroma)
- 4% u ®Æc cña cét sèng. Chñ yÕu ë cét
sèng cæ, ®Æc biÖt lµ C2.
- LS: nuèt khã, hµn tiÕng, biÕn chøng
m¹ch m¸u.
- XQ: khã chÈn ®o¸n; vá vµ tñy x­¬ng
liªn tiÕp víi c¸c thµnh phÇn cña ®èt sèng
- ë ng­êi lín, chám sôn cña chåi x­¬ng
dµy > 1 - 2cm -> nghi ngê chuyÓn ®æi
¸c tÝnh thµnh chondrosarcoma.

43. C¸c khèi u nguyªn ph¸t cña cét sèng
• U nguyªn sèng (Chordoma)
- 0,5/ triÖu. U hay gÆp nhÊt ë ng­êi lín.
- B×nh th­êng biÕn thµnh nh©n ®Üa ®Öm.
- 30% ë vïng b­ím chÈm; 50% ë vïng
cïng côt (x­¬ng cïng thø 4 thø 5);
15% ë ®èt sèng (®Æc biÖt C2 vµ ®o¹n
th¾t l­ng).
- XQ: tæn th­¬ng ph¸ hñy trung t©m
®èt sèng ë ®­êng gi÷a kÌm khèi m«
mÒm lín; phång x­¬ng; chÊm, l­íi
v«i hãa ë ngo¹i vi;
- ë ®èt sèng tæn th­¬ng Ýt phång, cã
thÓ x¬ cøng (®èt sèng ngµ), hÑp khe
khíp.
U ¸c tÝnh

44. C¸c khèi u nguyªn ph¸t cña cét sèng
• Sac«m sôn (Chondrosarcoma)
- U hay gÆp thø hai ë ng­êi lín.
- 15% ë ; 40% ë c¸c yÕu tè sau; 45%
ë c¶ hai.
- XQ: tæn th­¬ng ph¸ hñy cã chÊt nÒn
v«i hãa (h×nh cung hoÆc vßng); lu«n
ph¸ hñy vá, vµ hay lan vµo m« mÒm
xung quanh; lan ®Õn ®èt sèng vµ x­
¬ng s­ên
U ¸c tÝnh

45. C¸c khèi u nguyªn ph¸t cña cét sèng
• Sac«m Ewing vµ PNET (U ngo¹i
b× thÇn kinh nguyªn ph¸t)
- 10 – 30 tuæi.
- PhÇn lín ë vïng cïng côt.
- §iÓn h×nh ë th©n ®èt, lan vµo cung
sau kh«ng ph¶i lµ hiÕm
- XQ: tiªu x­¬ng “thÊm”, phång x­
¬ng hoÆc x¬ cøng
U ¸c tÝnh

46. Di c¨n cét sèng
• C¸c ®­êng ph¸t t¸n u tíi cét sèng
- X©m lÊn trùc tiÕp: Khèi m« mÒm vµ
ph¸ hñy x­¬ng.
- §­êng b¹ch huyÕt: Khèi h¹ch c¹nh ®èt
sèng bÞ bµo mßn. Bªn tr¸i CS
- §­êng m¸u:
+ ®éng m¹ch;
+ tÜnh m¹ch: h­íng dßng ch¶y thay
®æi theo ¸p lùc.
- Trong cét sèng: dÞch n·o tñy
• §¸p øng cña x­¬ng víi u di c¨n
- Hñy x­¬ng
- T¹o x­¬ng

47. Di c¨n cét sèng
• C¸c dÊu hiÖu XQ
- Tiªu x­¬ng:
+ sím ë th©n ®èt. ThÊy trªn phim Xq:
50-70% c¸c bÌ x­¬ng bÞ ph¸ hñy
+ råi ®Õn cuèng
+ khe khíp: kh«ng hÑp
- XÑp ®èt sèng:
+ c¸c ®èt sèng ngùc trªn
+ khèi m« mÒm hoÆc tiªu cuèng
+ b¶n tËn biÕn d¹ng kh«ng ®Òu
- §Æc ®èt sèng
+ mét vïng ®Æc x­¬ng ë ng­êi giµ
+ ®Æc toµn bé th©n ®èt, kÝch th­íc kh«ng
thay ®æi

48. Lymphoma
- BÖnh Non-Hodgkin nhiÒu h¬n bÖnh Non-
Hodgkin 3 lÇn
- Hay liªn quan ®Õn x­¬ng
- BiÓu hiÖn Xq cña cét sèng:
+ th­êng ë ®o¹n ngùc vµ th¾t l­ng, Ýt ë
®o¹n cæ
+ tiªu x­¬ng lµ quy luËt,
+ cã thÓ ®Æc x­¬ng mét phÇn hoÆc toµn bé
còng nh­ tiªu hçn hîp vµ phång x­¬ng
+ xÑp ®èt sèng
+ lu«n cã khèi m« mÒm c¹nh cét sèng
+ c¸c khuyÕt trong ë bê tr­íc th©n ®èt sèng
do h¹ch bao mßn

49. §a u tñy x­¬ng (Multiple Myeloma)
- Cã 4 thÓ
+ tæn th­¬ng ®¬n ®éc
(plasmacytoma-u t­¬ng bµo): tiªu
x­¬ng
+ lan to¶ toµn bé x­¬ng
(myelomatosis-bÖnh u tñy): tiªu x­
¬ng kÝch th­íc gièng nhau, bê râ
+ lo·ng x­¬ng lan táa
+ x¬ cøng
- Tæn th­¬ng tiªu x­¬ng th©n ®èt
sèng, chõa c¸c thµnh phÇn sau ®èt
sèng

50. Lao cét sèng
• L©m sµng
- KÐo dµi 3-4 th¸ng tíi mét vµi n¨m
- §au l­ng, chÌn Ðp tñy, sèt, sót c©n
• C¸c dÊu hiÖu XQ
- th­êng liªn quan ®Õn cét sèng l­ng vµ th¾t
l­ng
- VÞ trÝ: (1) th©n ®èt, (2) c¸c x­¬ng sau vµ d©y
ch»ng Ýt h¬n, (3) lan tíi ®Üa ®Öm, (4) m«
c¹nh cét sèng, (5) lan d­íi d©y ch»ng
- Th­êng b¾t ®Çu tiªu x­¬ng ë mÆt tr­íc, gÇn
b¶n tËn -> xÑp ®èt sèng ®Æc tr­ng g©y gï.
Ph¶n øng x¬ cøng biÓu hiÖn tiÕn triÓn kÐo
dµi
- ¸p xe c¹nh sèng

51. ChÊn th­¬ng cét sèng
• Ph©n lo¹i
- VÞ trÝ gi¶i phÉu vµ chøc n¨ng: chÈm-trôc-®éi, cæ
thÊp, ngùc cao, ngùc – th¾t l­ng, vµ th¾t l­ng
thÊp
- Theo 3 cét:
+ cét tr­íc: d©y ch»ng däc tr­íc, phÇn tr­íc cña
vßng x¬ vµ nöa tr­íc th©n ®èt sèng
+ cét gi÷a: d©y ch»ng däc sau, phÇn sau cña
vßng x¬, nöa sau cña th©n ®èt sèng
+ cét sau: c¸c cung x­¬ng sau vµ d©y ch»ng sau

52. ChÊn th­¬ng cét sèng cæ
• T­ thÕ nghiªng b×nh th­êng

53. ChÊn th­¬ng cét sèng cæ
• Cã 4 c¬ chÕ chÊn th­¬ng chÝnh:
- GÊp (46-79%): -> ®øt c¸c d©y ch»ng sau
- KÐo (20 – 38%)
- Xoay (12%)
- NÐn (4%)

54. ChÊn th­¬ng cét sèng cæ
Lo¹i chÊn th­¬ng Tªn Sù æn ®Þnh
GÊp TrËt tr­íc
TrËt mÊu khíp 1 bªn
TrËt mÊu kh¬p 2 bªn
G·y nÐn h×nh chªm
G·y gÊp teardrop
G·y Clay Shoveler
V÷ng, mÊt v÷ng muén
V÷ng
Kh«ng v÷ng
V÷ng
Kh«ng v÷ng
V÷ng
KÐo G·y Hangman Kh«ng v÷ng
NÐn G·y Jefferson
G·y vì vôn
Kh«ng v÷ng
V÷ng
Phøc t¹p G·y mám nha

55. G·y Jefferson
- G·y nÐn cung x­¬ng C, c¸c khíp bªn
tr­ît sang bªn, r¸ch d.c ngang
- C¬ chÕ: lùc theo trôc cña ®Ønh ®Çu (thÝ
dô: lÆn)
- XQ: t­ thÕ h¸ miÖng. C¸c khèi bªn
cña C1 v­ît qu¸ bê cña th©n ®èt sèng
C2. > 2mm.
- Kh«ng v÷ng.
- Yªu cÇu chôp CT: x¸c ssÞnh c¸c m¶nh
x­¬ng vì trong èng sèng

56. G·y Mám Nha
- ThÊy râ ë t­ thÕ nghiªng: mám
nha ng¶ ra tr­íc. §­êng g·y ®­îc
ph¸t hiÖn tèt b»ng CT
- 3 lo¹i
+ Lo¹i I: g·y ®Ønh: hiÕm. TiÒm
n¨ng kh«ng v÷ng
+ Lo¹i II: g·y ë ®¸y: hay gÆp nhÊt.

57. G·y Mám Nha
- Nh×n râ ë t­ thÕ nghiªng: mám
nha ng¶ ra tr­íc. §­êng g·y ®­îc
ph¸t hiÖn tèt b»ng CT
- 3 lo¹i
+ Lo¹i III: g·y qua ®¸y, xuyªn vµo
th©n ®èt trôc.

58. G·y Hangman
- G·y qua phÇn liªn khíp cña ®èt trôc do qu¸
duçi vµ kÐo.
- C¬ chÕ: qu¸ duçi (treo)
- ThÊy râ ë h­íng nghiªng:
+ S­ng m« mÒm tr­íc cét sèng
+ G·y giËt gãc tr­íc d­íi cña C2 kÌm ®øt
d©y ch»ng däc tr­íc
+ TrËt C2 ra tr­íc
+ G·y phÇn liªn m¸u khíp hai bªn
- §é æn ®Þnh: kh«ng v÷ng

59. G·y gËp teardrop
- §øt d©y ch»ng sau vµ g·y nÐn tr­íc th©n ®èt
sèng do chÊn th­¬ng gÊp m¹nh
- C¬ chÕ: qua gÊp vµ nÐn
- ThÊy râ ë t­ thÕ nghiªng:
+ S­ng m« tr­íc cét sèng kÌm ®øt d©y ch»ng
däc tr­íc
+ M¶nh g·y rêi do g·y giËt ®øt phÇn tr­íc
th©n ®èt sèng
+ TrËt ®èt sèng ra sau chÌn vµo èng sèng
+ ChÌn Ðp tñy sèng do di lÖch th©n ®èt sèng
+ G·y mám gai
- §é æn ®Þnh: kh«ng v÷ng

60. TrËt mÊu khíp 2 bªn
- TrËt ®èt sèng ra tr­íc do chÊn th­¬ng gËp qu¸
møc. Th­êng phèi hîp víi tæn th­¬ng tñy
- C¬ chÕ: qu¸ gÊp mµ kh«ng cã lùc Ðp theo trôc
- ThÊy râ ë t­ thÕ nghiªng:
+ TrËt ®èt sèng ra tr­íc > 1/2 ®­êng kÝnh tr­íc
sau
+ §øt c¸c d©y ch»ng däc sau vµ d.c däc tr­íc
+ H×nh c¸nh b­ím cña c¸c diÖn khíp bÞ khãa
- §é æn ®Þnh: kh«ng v÷ng

61. TrËt mÊu khíp 1 bªn
- TrËt mÊu khíp vµ ®øt d©y ch»ng mÊu khíp do
chÊn th­¬ng xoay cña cét sèng cæ
- C¬ chÕ: gÊp vµ xoay ®ång thêi
- ThÊy râ ë t­ thÕ nghiªng vµ chÕch:
+ TrËt ®èt sèng ra tr­íc < 1/2 ®­êng kÝnh tr­íc
sau
+ Xoay tr¸i chiÒu cña c¸c ®o¹n trªn vµ d­íi
+ Khe ®Üa ®Öm réng
+ H×nh c¸nh b­ím cua c¸c diÖn khíp bÞ khãa
- §é æn ®Þnh: v÷ng

62. TrËt tr­íc
- §øt cña phøc hîp d.c däc sau do qu¸ gÊp. Khã chÈn ®o¸n do
co c¬. B¸n trËt tr­íc cã thÓ v÷ng lóc ®Çu, 25-50% sau ®ã mÊt
v÷ng. Chôp thªm t­ thÕ gÊp vµ ­ìn
- C¬ chÕ: qu¸ gÊp cæ
- ThÊy râ ë t­ thÕ nghiªng vµ chÕch:
+ MÊt ®­êng cong sinh lý (mÊt ­ìn cæ)
+ Th©n ®èt sèng trËt ra tr­íc
+ Kho¶ng c¸ch liªn gai réng ra.
- DÊu hiÖu XQ cña chÊn th­¬ng kh«ng v÷ng:
+ TrËt tr­íc > 4mm
+ G·y nÐn > 25% th©n ®èt sèng
+ T¨ng hoÆc gi¶m chiÒu cao ®Üa ®Öm
+ Kho¶ng c¸ch liªn gai réng ra

63. G·y Clay Shoveler
- G·y mám gai C6 ®Õn T1
- C¬ chÕ: gÊp m¹nh, th­êng kÕt hîp víi co
c¸c c¬ c¹nh gai
- ThÊy râ ë h­íng nghiªng:
+ G·y mám gai
+ DÊu hiÖu ma trªn phim th¼ng (thÊy 2
mám gai)
- §é æn ®Þnh: v÷ng

64. G·y vì vôn
- G·y C3 - C7 do nÐn theo trôc. ChÊn th­
¬ng tñy sèng do m¶nh vì di lÖch sau.
- Yªu cÇu chôp CT ®Ó ®¸nh gi¸ lan réng
- C¬ chÕ: nÐn theo trôc
- §é æn ®Þnh: v÷ng