Tài liệu mô tả chi tiết về kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh liên quan đến siêu âm, tập trung vào các đặc điểm an toàn và hiệu quả của quy trình. Nó cũng đề cập đến các loại u, biến chứng liên quan, cũng như các kỹ thuật tối ưu để cải thiện chất lượng hình ảnh trong siêu âm, đặc biệt là khi phân tích các khối u và cấu trúc xung quanh. Các yếu tố như độ tuổi, nguyên nhân bệnh và cấu trúc cơ thể được xem xét trong việc đánh giá và quản lý các bệnh lý liên quan.

1. kü thuËt th¨m kh¸m siªu ©m tôy t¹ng
Môc tiªu:
- N¾m ®­îc mét sè nguyªn t¾c th¨m kh¸m siªu ©m tôy.
- H×nh tôy b×nh th­êng trªn siªu ©m.
- C¸c dÊu hiÖu cña siªu ©m trong viªm tôy cÊp, viªm tôy m·n, u tôy, u nang tôy vµ chÊn
th­¬ng tôy t¸ trµng.
- C¸c biÕn chøng cña viªm tôy cÊp, viªm tôy m·n.
Kü thuËt th¨m kh¸m siªu ©m tôy
- ChuÈn bÞ bÖnh nh©n: Kh«ng cã g× ®Æc biÖt, chØ cÇn nhÞn ¨n tr­íc 6 giê nh­ siªu ©m gan
mËt, v× cã th«ng víi ®­êng mËt, bít h¬i trong ®­êng tiªu ho¸.
- Sö dông ®Çu dß 2,5-3,5-5MHz, siªu ©m Doppler mµu cã gi¸ trÞ th¨m dß m¹ch m¸u xung
quanh tôy.
- Mét sè nguyªn t¾c th¨m dß siªu ©m tôy:
- C¸c líp c¾t ®­îc thùc hiÖn lµ c¾t ngang, chÕch, quÆt ng­îc vÒ phÝa cao vµ bªn tr¸i,
líp c¾t däc, líp c¾t theo mÆt ph¼ng tr¸n d­íi s­ên tr¸i ®Ó quan s¸t vïng ®u«i tôy.
- Vïng ®Þnh th¨m dß ph¶i n»m ë trôc cña ®Çu dß.
- Thay ®æi t­ thÕ bÖnh nh©n (ngöa, chÕch, ®øng...) ®Ó di chuyÓn h¬i ra vïng kh¸c, t­
thÕ ®øng rÊt cã hiÖu qu¶ v× h¬i d¹ dµy, ®¹i trµng di chuyÓn ra vïng kh¸c gan xuèng thÊp
tr­íc tôy sÏ t¹o ra cöa sæ siªu ©m.
- Dïng nhÞp thë hoÆc nghiÖm ph¸p Valsava cã thÓ cã lîi Ých nh­ u tôy Ýt di ®éng h¬n
c¸c t¹ng kh¸c xung quanh còng nh­ c¸c khèi u trong æ bông.
- Sö dông cöa sæ siªu ©m dµ dµy: Cho bÖnh nh©n uèng n­íc, h¬i d¹ dµy sÏ lªn tói h¬i
d¹ dµy, h¬i trong ®¹i trµng vµ ruét sÏ xuèng thÊp, còng cã thÓ dïng thuèc ph¸ bät
(Dimethylpolyxylotane) nh­ trong chôp d¹ dµy ®èi quang kÐp.
- Dïng cöa sæ thËn tr¸i ®Ó xem ®u«i tôy, bÖnh nh©n gµy cã thÓ xem qua l¸ch b»ng mÆt
ph¼ng tr­íc.
- Th¨m kh¸m siªu ©m rÊt khã kh¨n ®èi víi bÖnh nh©n bÐo, ch­íng bông. Vïng ®u«i
tôy vµ phÇn thÊp cña ®Çu tôy còng rÊt khã th¨m kh¸m.
- Ng­êi lµm siªu ©m: Cã kinh nghiÖm vµ cÇn ph¶i th¨m kh¸m mét c¸ch kiªn nhÉn cïng víi
thay ®æi t­ thÕ bÖnh nh©n ®Ó ®Èy lïi c¸c quai ruét.
- CÊu tróc ©m cña tuyÕn tôy th­êng ®Ëm ©m cao h¬n mét chót so víi nhu m« gan vµ ®ång
nhÊt. H×nh d¸ng tôy hµi hßa.
KÕt qu¶ b×nh th­êng
1. H×nh tôy b×nh th­êng
- Nhu m« ®ång ®Òu, bê ®Òu, so víi nhu m« gan th× b»ng hoÆc ®Ëm h¬n, tuæi cµng cao th× nhu
m« cµng ®Ëm h¬n do nhiÔm mì.
- KÝch th­íc: Trªn siªu ©m theo Haber:
§Çu tôy
Th©n tôy
§u«i tôy
Dµy
2,7  0,7cm
2,2  0,7cm
2,4  0,4cm
Cao
3,6  1,2cm
3  0,6cm
2  0,4cm
- èng tôy chÝnh h×nh liÒm, ch¹y tõ ®u«i ®Õn ®Çu tôy, ®­êng kÝnh èng tôy chÝnh t¨ng dÇn tõ
®u«i ®Õn ®Çu tôy, vïng ®Çu tôy ®­êng kÝnh kho¶ng 3,4mm, ë th©n tôy kho¶ng 2,6mm, ë ®u«i
1

2. tôy kho¶ng 1,6mm, ng­êi cã tuæi cã thÓ ®Õn 5mm vïng ®Çu tôy. Trªn siªu ©m lµ h×nh ®­êng
ray t¨ng ©m, quan s¸t râ ë eo, vµ th©n tôy, èng tôy phô th­êng kh«ng nh×n thÊy.
2. BÊt th­êng bÈm sinh
- KÐn bÈm sinh: Ph¸t triÓn tõ èng tôy, sè l­îng tõ 2-3, cã thÓ kÕt hîp víi kÐn ë gan thËn
trong héi chøng Von-Hippel-Lindau. KÐn tôy ®¬n ®éc th­êng rÊt hiÕm.
- KÐn x¬ lµ kÐn cã tæ chøc x¬ vµ dÞch nhµy, gÆp ë ng­êi cã rèi lo¹n néi tiÕt dÉn ®Õn suy tôy,
kÐn kÝch th­íc tõ 1-3mm, th­êng kh«ng nh×n thÊy trªn siªu ©m, trªn siªu ©m th­êng thÊy tôy
nhá ®i, nÕu to lªn lµ cã viªm tôy kÌm theo.
- Tôy chia: Do khuyÕt tËt nèi liÒn mÇm l­ng vµ bông, tôy bông ®æ vµo gai chÝnh, tôy l­ng ®æ
vµo gai phô, do bÊt th­êng vÒ lç ®æ vµo t¸ trµng nªn hay g©y viªm tôy, cã t¸c gi¶ cho r»ng
viªm tôy kh«ng cã nguyªn nh©n th­êng lµ do tôy chia.
Viªm tôy cÊp
§¹i c­¬ng
Viªm tôy cÊp (VTC) lµ t×nh tr¹ng viªm cÊp tÝnh cña tôy víi viÖc gi¶i phãng men tôy
tù ®éng ph¸ hñy tuyÕn tôy. Viªm tôy thùc chÊt kh«ng ph¶i lµ tôy tÊy ®á, mµ lµ phï, ho¹i tö,
ch¶y m¸u do nhiÒu nguyªn nh©n, cßn viªm lµ hËu qu¶ cña c¸c t×nh tr¹ng trªn.
Viªm tôy cÊp lµ bÖnh lý cÊp tÝnh trong æ bông, bÖnh cã thÓ cã nhiÒu biÕn chøng nguy
hiÓm vµ tû lÖ tö vong cao. V× vËy cÇn rÊt thËn träng trong qu¸ tr×nh chÈn ®o¸n, theo dâi vµ
®iÒu trÞ. VÊn ®Ò chÝnh cña viªm tôy cÊp lµ chÈn ®o¸n thÓ bÖnh, ®¸nh gi¸ møc ®é tæn th­¬ng
®Ó quyÕt ®Þnh ph­¬ng ph¸p ®iÒu trÞ.
Tuæi trung b×nh lµ 50-60t, hay gÆp ë nam giíi.
Nguyªn nh©n: Hai nguyªn nh©n chÝnh cña viªm tôy cÊp lµ r­îu vµ sái ®­êng mËt.
1. Do r­îu: Vai trß cña r­îu th­êng ®¸nh gi¸ kh¸c nhau, th­êng g©y ra viªm tôy m·n tÝnh.
2. Do sái
- Cã nhiÒu sái nhá ®­êng kÝnh < 4mm trong tói mËt lµ nguy c¬ g©y viªm tôy cÊp.
- Sái èng mËt chñ vµ sái trong gan.
- ë ViÖt Nam cÇn ph¶i nãi tíi nguyªn nh©n do giun trong èng mËt chñ vµ trong èng tôy, lµ
nguyªn nh©n hay gÆp.
Ngoµi ra cã thÓ gÆp mét sè nguyªn nh©n kh¸c nh­: T¨ng mì- protein huyÕt, c­êng cËn gi¸p
tr¹ng, rèi lo¹n vËn ®éng c¬ trßn Oddi, sau phÉu thuËt. Sau chôp mËt tôy ng­îc dßng néi soi,
sau chÊn th­¬ng tôy, u tôy, tôy chia dÉn ®Õn rèi lo¹n bµi tiÕt cña dÞch tôy qua hai èng tuþ
chÝnh vµ èng tôy phô.
Tæn th­¬ng gi¶i phÉu bÖnh
Tr­íc ®©y, ng­êi ta chia lµm 3 thÓ: VTC thÓ phï, VTC thÓ ch¶y m¸u, VTC thÓ ho¹i tö. Ngµy
nay tõ n¨m 1992 t¹i héi nghÞ quèc tÕ ë Atlanta ®· thèng nhÊt chia VTC thµnh 2 thÓ:
1.Viªm tôy cÊp thÓ phï: Tuy to ra, cã thÓ mét phÇn hay toµn bé tôy, tôy cã mµu t¸i nhît
hoÆc x¸m khi c¾t cã dÞch trong ch¶y ra. Cã thÓ sù phï nÒ chØ giíi h¹n ë tuyÕn tôy, còng cã
khi sù phï nÒ lan ra c¸c tæ chøc xung quanh: m¹c treo ®¹i trµng ngang, m¹c nèi nhá, cuèng
gan, c¸c l¸ phóc m¹c, khoang sau phóc m¹c... Trong æ bông cã thÓ thÊy Ýt dÞch trong.
2.Viªm tôy cÊp ho¹i tö ch¶y m¸u: Tôy to, bê kh«ng ®Òu, cã nh÷ng æ ho¹i tö hoÆc ch¶y
m¸u trong nhu m«, cã thÓ khu tró hoÆc toµn bé tôy. HiÖn t­îng ho¹i tö mì biÓu hiÖn nh÷ng
vÕt tr¾ng bãng nh­ nh÷ng vÕt nÕn thÊy trªn bÒ mÆt tôy hoÆc xung quanh tôy, gèc m¹c treo
®¹i trµng ngang, còng cã khi lan táa kh¾p bông ë c¸c l¸ phóc m¹c. HiÖn t­îng ho¹i tö cã thÓ
2

3. khu tró ë tôy còng cã khi lan sang c¸c t¹ng l©n cËn (®¹i trµng ngang, d¹ dµy t¸ trµng, l¸ch...).
DÞch vµ tæ chøc ho¹i tö khu tró ë quanh tôy còng nh­ cã thÓ lan theo r·nh thµnh ®¹i trµng
xuèng hè chËu, ra sau phóc m¹c
Sinh lý bÖnh
Cã nhiÒu thuyÕt gi¶i thÝch c¬ chÕ bÖnh sinh cña viªm tôy cÊp. Nãi chung c¸c thuyÕt ®Òu cho
r»ng mét sè men tôy tiÕt ra nhÊt lµ trypsin ®­îc ho¹t hãa ngay trong tôy, lµm tiªu hñy tôy vµ
g©y viªm tôy.
ChÈn ®o¸n siªu ©m viªm tôy cÊp
Tôy to toµn bé
Tôy to, gi·n èng tôy vµ dÞch tr­íc tôy
Cã nh÷ng æ gi¶m ©m trong nhu m« tôy
- Tôy to toµn bé hoÆc tõng vïng, cÊu tróc gi¶m ©m, nh÷ng tæn th­¬ng trong nhu m« tôy
gianh giíi kh«ng râ, kh«ng ®ång ©m, cã thÓ quan s¸t thÊy nh÷ng æ viªm hoÆc nh÷ng æ ch¶y
m¸u th­êng t¨ng ©m. KÕt hîp víi nh÷ng m¶ng gi¶m ©m vµ nh÷ng æ t¨ng ©m trong vïng tôy
ph× ®¹i.
- V«i ho¸ nhu m« tôy trong viªm tôy m·n.
- D·n èng tôy.
- Ph¸t hiÖn sái tói mËt, sái giun trong ®­êng mËt vµ èng tôy, t×m dÞch trong æ bông.
- Dßng ch¶y ngoµi tôy: cã thÓ quan s¸t thÊy ë xung quanh tôy, vÞ trÝ th­êng gÆp lµ ë hËu
cung m¹c nèi, cã thÓ nh×n thÊy trªn c¸c líp c¾t däc, khoang c¹nh thËn tr­íc tr¸i, thÊy râ trªn
líp c¾t ngang.
3

4. æ dÞch kh«ng ®ång nhÊt, gianh
giíi râ cã m¶nh ho¹i tö bªn
trong ch¶y m¸u
- Nh÷ng æ dÞch trong phóc m¹c cã thÓ thÊy ë khoang gan thËn, r·nh c¹nh ®¹i trµng, tói cïng
Douglas.
- Trªn siªu ©m cã thÓ thÊy h×nh tôy b×nh th­êng trong tr­êng hîp viªm tôy thÓ phï.
- Nh÷ng dÊu hiÖu h­íng tíi chÈn ®o¸n nguyªn nh©n nh­ do r­îu: gan nhiÔm mì, x¬ gan t¨ng
¸p lùc tÜnh m¹ch cöa, v«i ho¸ tôy...
- Mét th¨m kh¸m b×nh th­êng kh«ng thÓ lo¹i trõ chÈn ®o¸n viªm tôy cÊp (28% VTC thÓ
phï),
§Þnh khu tæn th­¬ng: Tæn th­¬ng viªm hoÆc æ dÞch cã thÓ khu tró ë mÆt tr­íc tôy,
phÝa sau cña thµnh sau æ bông. VÞ trÝ hay gÆp phÝa sau khoang m¹c nèi, khoang quanh thËn
tr­íc tr¸i, rÊt hiÕm gÆp ë khoang quanh thËn tr­íc ph¶i vµ c¹nh sau thËn.
§­êng lan táa cña dßng viªm tôy
1: Khoang quanh thËn tr­íc, 2: PhÝa
sau khoang m¹c nèi, 3: M¹c treo ®¹i
trµng ngang, 4: M¹c treo, 5: D¹ dµy,
6: T¸ trµng, 7: Tôy, 8: §¹i trµng
ngang, 9: Quai ruét, 10: ThËn tr¸i.
BiÕn chøng cña viªm tôy cÊp
1. æ dÞch khu tró: th­êng thÊy ë quanh tôy phÝa tr­íc tôy, khoang gan thËn, khoang l¸ch
thËn, nh÷ng æ dÞch nµy th­êng kh«ng cã v¸ch, tù tiªu ®i vµ kh«ng ®Ó l¹i biÕn chøng g×.
2. Ap xe tôy
- Lµ biÕn chøng rÊt nÆng cña VTC, apxe tôy b¾t buéc ph¶i ®Æt dÉn l­u d­íi da, th­êng xuÊt
hiÖn sau 2-4 tuÇn sau khi cã viªm tôy ho¹i tö hoÆc cã dßng ch¶y tôy ho¹i tö c¹nh tôy.
- Cã h¬i trong tôy hay trong æ dÞch g©y ra bëi vi khuÈn yÕm khÝ (30%), h¬i còng cã thÓ liªn
quan víi thñng vµo ®­êng tiªu ho¸.
4

5. - Kh«ng cã h¬i, chÈn ®o¸n sÏ ®­îc kh¼ng ®Þnh bëi chäc th¨m dß vïng nghi ngê vµ xÐt
nghiÖm cã vi khuÈn.
3. Nang gi¶ tôy
- Cã nghÜa lµ tån t¹i æ dÞch kh«ng cã vá, giµu amylase, thø ph¸t sau tÝch tô dÞch tôy hoÆc lµ
mét sù ho¸ láng khu tró tæ chøc viªm, giíi h¹n bëi mét ph¶n øng viªm cña c¸c m« l©n cËn.
- H×nh ¶nh: Tr­êng hîp ®iÓn h×nh lµ khèi rçng ©m, giíi h¹n bëi vá gi¶. Mét sè nang gi¶ tôy
chøa tæ chøc kh«ng ®ång nhÊt, giµu ©m do m¶nh ho¹i tö, ch¶y m¸u, viªm nhiÔm hay dß vµo
èng tiªu ho¸.
- KÝch th­íc thay ®æi, khu tró xa tôy nh­ tiÓu khung, trung thÊt, cã khi nã khu tró d­íi bao
trong nhu m« l¸ch, gan, thËn.
- Sù tho¸i lui cã thÓ s¶y ra nh­ng hiÕm gÆp sau 8 tuÇn.
BiÕn chøng cña nang gi¶ tôy:
- Nang gi¶ tôy chñ yÕu ph¸t triÓn trong hËu cung m¹c nèi, vïng ®Çu tôy nguy c¬ chÌn
Ðp ®­êng mËt tôy.
- NhiÔm trïng trong bÖnh c¶nh apxe tôy.
- Ch¶y m¸u: Trªn siªu ©m lµ kh«ng ®ång ©m.
4. BiÕn chøng m¹ch m¸u
4.1. Gi¶ phång: HiÕm gÆp nh­ng rÊt nÆng bëi v× cã thÓ vì. Siªu ©m mµu, cã thÓ x¸c ®Þnh vµ
chÈn ®o¸n ph©n biÖt víi gi¶ nang. Nã ph¸t triÓn tõ ®éng m¹ch l¸ch, ®éng m¹ch tôy, hoÆc mét
nh¸nh ®éng m¹ch tôy.
4.2. HuyÕt khèi tÜnh m¹ch m¹c treo hay tÜnh m¹ch l¸ch: th©y t¨ng tÜnh m¹ch cöa tõng
vïng, ph¸t hiÖn nhê siªu ©m Doppler.
4.3. Th«ng ®éng tÜnh m¹ch: Th­êng ë l¸ch, cã thÓ cã nguån gèc cña t¨ng ¸p lùc tÜnh m¹ch
cöa tõng vïng, chÈn ®o¸n b»ng siªu ©m Doppler, nÕu nghi ngê ph¶i chôp m¹ch m¸u.
4. C¸c biÕn chøng c¬ häc: ChÌn Ðp ®­êng tiªu ho¸ do æ viªm, æ dÞch hoÆc gi¶ nang, ®Æc biÖt
ë t¸ trµng.
- HÑp ®­êng tiªu hãa: Cã thÓ ë t¸ trµng hËu qu¶ cña nang gi¶ tôy chÌn Ðp.
- Dß tôy: Dß tôy lµ nh©n chøng cña vì èng tôy do ho¹i tö hoÆc nang gi¶ tôy.
- Ho¹i tö èng tiªu ho¸: Cã thÓ d¹ dµy t¸ trµng, ®¹i trµng trong nh÷ng tr­êng hîp viªm tôy cÊp
thÓ nÆng.
ChÈn ®o¸n ph©n biÖt
- Viªm mËt cÊp tÝnh, thñng d¹ dµy, t¾c ruét, viªm phóc m¹c, viªm ruét thõa cÊp, nhåi m¸u
m¹c treo, nhåi m¸u c¬ tim, phång ®éng m¹ch chñ bông däa vì...
- Khã chÈn ®o¸n ph©n biÖt víi viªm tôy m·n trong nhiÒu tr­êng hîp.
TiÕn triÓn vµ tiªn l­îng
Viªm tôy cÊp ho¹i tö ch¶y m¸u ®­îc coi lµ thÓ nÆng, sè cßn l¹i lµ viªm tÊy lan táa cña tôy
nh­ng v« khuÈn cã thÓ ®iÒu trÞ néi khoa, chØ ®iÒu trÞ ngo¹i khoa khi cã nhiÔm khuÈn hoÆc cã
nguyªn nh©n c¬ häc nh­ sái ®­êng mËt sái tói mËt.
Tû lÖ tö vong kho¶ng 10%, hiÕm gÆp ë thÓ phï nÒ, rÊt cao (40%) ë thÓ ho¹i tö ch¶y m¸u.
Tiªn l­îng viªm tôy cÊp (Ph©n lo¹i theo Balthazar cã 5 bËc)
- BËc A: Tôy b×nh th­êng.
- BËc B: Tôy to toµn bé hoÆc khu tró, bê tôy kh«ng ®Òu.
- BËc C: Mê líp mì quanh tôy, tôy to vµ kh«ng ®ång tû träng.
- BËc D: Viªm hoÆc æ dÞch ®¬n ®éc quanh tôy.
- BËc E: Viªm hoÆc nhiÒu æ dÞch quanh tôy, hoÆc cã h¬i quanh tôy.
5

6. Ph©n lo¹i nµy dùa trªn c¸c dÊu hiÖu cña chôp c¾t líp vi tÝnh nh­ng c¸c dÊu hiÖu trªn còng cã
thÓ ph¸t hiÖn ®­îc trªn siªu ©m. Gi¸ trÞ dù ®o¸n møc ®é viªm tôy b»ng chôp c¾t líp vi tÝnh
trong theo dâi biÕn chøng ®· ®­îc Balthazar ®Ò cËp tíi. Møc ®é A,B kh«ng cã biÕn chøng
apxe, ng­îc l¹i trong møc C,D,E cã nhiÒu biÕn chøng.
Viªm tôy m·n tÝnh
§ai c­¬ng
- Viªm tôy m·n ®­îc ®Þnh nghÜa b»ng sù xuÊt hiÖn nhiÒu nèt x¬ ho¸ khu tró hoÆc lan to¶ tæ
chøc tôy, kÌm theo c¸c nèt v«i ho¸ nhu m« r¶i r¸c.
- Nguyªn nh©n chÝnh lµ do r­îu, ngoµi ra cßn gÆp do ¨n nhiÒu protein, ph× ®¹i c©n gi¸p.
ChÈn ®o¸n l©m sµng
- DÊu hiÖu l©m sµng chÝnh lµ ®au 95%, vµ th­êng t¨ng lªn, cã thÓ cÊp tÝnh hay m·n tÝnh, vÞ
trÝ ®au th­êng lµ d­íi s­ên ph¶i 44%, ®au d­íi s­ên tr¸i lµ rÊt ®iÓn h×nh.
- Cã tr­êng hîp kh«ng ®au biÓu hiÖn bëi ®¸i ®­êng hay ¨n kÐm. Gµy sót ch¸n ¨n lµ c¸c dÊu
hiÖu hay gÆp.
- HiÕm gÆp cã vµng da.
- §¸i ®­êng muén kh«ng phô thuéc insulin gÆp ë 1/3 c¸c tr­êng hîp.
- Th¨m kh¸m l©m sµng b×nh th­êng khi ch­a cã biÕn chøng.
- XÐt nghiÖm sinh ho¸ th­êng kh«ng cã lîi Ých trong chÈn ®o¸n.
chÈn ®o¸n siªu ©m
- Kh¶ n¨ng chÈn ®o¸n cña siªu ©m lµ kÐm kho¶ng 30-50%.
- BiÕn ®æi kÝch th­íc, v«i ho¸, d·n èng tôy lµ tam chøng chÈn ®o¸n viªm tôy m·n.
- Trªn siªu ©m v«i hãa lµ nh÷ng nèt t¨ng ©m nhá cã bãng c¶n râ. Nã cã thÓ lan táa, cã thÓ
khu tró t¹i mét vïng. Siªu ©m rÊt tèt ®Ó ph¸t hiÖn v«i hãa tèt h¬n c¶ chôp bông kh«ng chuÈn
bÞ.
- Teo nhá nhu m« lµ ®Æc tÝnh cña viªm tôy m·n, nã th­êng ë phÝa trªn cña sái, ®¸nh gi¸ sù
teo nhá nµy rÊt khã kh¨n khi nã ®øng ®¬n ®éc bëi v× kh«ng cã giíi h¹n phÝa d­íi, vµ ng­êi
giµ tôy còng teo nhá.
- Ng­îc l¹i, tôy to ra còng lµ mét ®Æc tÝnh cña viªm tôy m·n, cã thÓ toµn bé hay khu tró,
biÓu hiÖn d­íi d¹ng gi¶ u. ThÓ khu tró lµ giai ®o¹n sím cña bÖnh. V«i ho¸ hiÕm gÆp ë giai
®o¹n nµy. RÊt khã chÈn ®o¸n ph©n biÖt víi u ®Æc.
H×nh ¶nh viªm tôy m·n
6

7. BiÕn chøng
1. Nang vµ gi¶ nang: Lµ biÕn chøng hay gÆp.
- Gi¶ nang ho¹i tö th­êng gÆp trong ®ît cÊp, nã th­êng n»m trong nhu m« (1/2tr­êng hîp)
vïng ®Çu vµ th©n, Ýt khi cã nhiÒu nang nh­ trong VTC, bê nang ®Òu, h×nh nhiÒu vßng, cÊu
tróc ®ång ©m lµ dÞch ®¬n thuÇn trong tr­êng hîp kh«ng cã biÕn chøng.
- Nang cã thÓ nhiÔm trïng, cã thÓ th«ng víi ®­êng tiªu hãa, cã thÓ thµnh apxe.
- Xu h­íng lan táa lµ mét ®Æc tÝnh cæ ®iÓn cña nang, cã thÓ lªn trung thÊt, lç thùc qu¶n hay
lç ®éng m¹ch chñ, khu tró ë l¸ch lµ hay gÆp. Lan táa tíi tiÓu khung lµ hiÕm gÆp. Trong c¸c
vïng kh¸c nhau, gi¶ nang trªn siªu ©m thÊy: bê ®Òu, máng, h×nh nhiÒu vßng, chøa dÞch.
2. D·n ®­êng mËt: Thø ph¸t do chÌn Ðp èng mËt chñ trong tôy, cã thÓ do qu¸ tr×nh x¬ ho¸
tôy lµm hÑp hoÆc thon nhá l¹i (type 1 vµ 3 cña Caroli), còng cã thÓ bÝt t¾c do sái.
3. BiÕn chøng m¹ch m¸u
- T¨ng ¸p lùc tÜnh m¹ch cöa cã thÓ lµ thø ph¸t cña nang hay viªm tôy. HuyÕt khèi kh«ng
hoµn toµn hay hoµn toµn.
- Gi¶ ph×nh ®éng m¹ch do nang cã thÓ ¨n mßn ®éng m¹ch.
4. ChuyÓn thµnh ¸c tÝnh: GÆp 9-25%, rÊt khã ph¸t hiÖn trong giai ®o¹n sím. Ng­êi ta
nghiªn cøu nh÷ng biÕn ®æi bê, v«i hãa, vïng gi¶m ©m gi¶m tû träng khu tró.
5. §¸i ®­êng
6. BiÕn chøng l¸ch: Vì tù ph¸t hay nhåi m¸u l¸ch.
7. BiÕn chøng tiªu hãa: HÑp m«n vÞ t¸ trµng thø ph¸t sau ph× ®¹i ®Çu tôy, do viªm nhiÔm
thµnh t¸ trµng hoÆc do nang gi¶ tôy to chÌn Ðp. HÑp ®¹i trµng hay gÆp ë gãc ®¹i trµng tr¸i.
8. Trµn dÞch: Mµng phæi vµ æ bông.
9. H«n mª: HiÕm gÆp 2,5%.
U tôy
§¹i c­¬ng
- Tuæi: Ung th­ tôy hiÕm gÆp tr­íc tuæi 30, ë tuæi 80 nguy c¬ t¨ng 4 lÇn so víi tuæi 40.
- Giíi: Nam / N÷ = 1,5-3.
- Nguyªn nh©n
- §¸i ®­êng ®Æc biÖt lµ phô n÷, nguy c¬ t¨ng gÊp 2 lÇn ®èi v¬i ung th­ tôy.
- Vai trß cña viªm tôy m·n kh«ng râ rµng.
- Vai trß cña yÕu tè ¨n uèng (cµ phª, r­îu, thøc ¨n).
- Thuèc l¸ còng lµ nguy c¬ m¾c bÖnh.
ChÈn ®o¸n siªu ©m
- Lµ th¨m kh¸m ®Çu tiªn, bëi v× lµ th¨m kh¸m dÎ tiÒn, cung cÊp nhiÒu th«ng tin quan träng
trong tÊt c¶ c¸c tr­êng hîp trªn c¸c t¹ng l©n cËn. Trong 60% c¸c tr­êng hîp, tôy dÔ dµng
quan s¸t thÊy. Trong 20% c¸c tr­êng hîp, th¨m kh¸m rÊt khã kh¨n vµ cã thÓ kh«ng thùc hiÖn
®­îc do v­íng h¬i vµ bÖnh nh©n bÐo, kh«ng cã lîi Ých g×.
U ®Çu tôy, u th©n tôy
7

8. D·n ®­êng mËt chÝnh vµ èng tôy
- Cã thÓ thÊy u trong 80% c¸c tr­êng hîp, tôy to, mÊt bê tôy rÊt khã quan s¸t, ®Æc tÝnh cña u
tôy lµ tån t¹i nh÷ng vïng gi¶m ©m (hypoÐchogÌne), giíi h¹n kh«ng râ. §èi víi u <2cm rÊt
khã thÊy trªn siªu ©m, d·n èng tôy chÝnh chiÕm 50% c¸c tr­êng hîp ë phÝa tr­íc cña u.
- U còng cã thÓ g©y tói mËt c¨ng to, d·n ®­êng mËt trong vµ ngoµi gan cho tíi tËn ®Çu tôy,
c¸c dÊu hiÖu nµy kh«ng ®Æc hiÖu bëi v× cã thÓ thÊy ë bÖnh nh©n viªm tôy m·n.
- Di c¨n (gan, h¹ch th©n t¹ng…) cho phÐp kh¼ng ®Þnh u tôy. Thùc tÕ nh÷ng x©m lÊn vïng
(loco-rÐgionale) rÊt khã x¸c ®Þnh trªn siªu ©m.
- Siªu ©m cho phÐp h­íng dÉn chäc dß di c¨n gan, còng nh­ u ë tôy.
U ®u«i tôy di c¨n gan
Ph©n lo¹i u tôy theo TNM
To: U nguyªn ph¸t kh«ng x¸c ®Þnh ®­îc.
T1: U trong tôy: T1a: <2cm, T1b: >2cm.
T2: U x©m lÊn t¸ trµng, ®­êng mËt hoÆc mì quanh tôy.
T3: U x©m lÊn m¹ch m¸u hoÆc c¸c t¹ng l©n cËn.
No: Kh«ng cã h¹ch.
N1: H¹ch vïng.
To: Kh«ng cã di c¨n.
T1: Di c¨n xa.
ChÈn ®o¸n ph©n biÖt
8

9. 1. Viªm tôy m·n: Hay gÆp ë nam giíi trÎ, cã cïng héi chøng, tiÒn sö uèng r­îu, cã t¾c phÝa
tr­íc, cã v«i ho¸ trong nhu m« tôy cã thÓ thÊy trªn film bông kh«ng chuÈn bÞ nh­ng tèt nhÊt
lµ trªn c¾t líp vi tÝnh.
2. Gi¶ nang: Lµ biÕn chøng cña viªm tôy cÊp vµ m·n chøa dÞch thµnh máng. Nh­ng ®óng
thùc lµ gi¶ nang ®«i khi ph¸t triÓn trong qu¸ tr×nh cña viªm tôy tr­íc bÖnh c¶nh ung th­ tôy.
3. U bãng Vater: DÊu hiÖu vµng da ®iÓn h×nh rÊt thay ®æi cã thÓ lµ do viªm ®­êng mËt, phèi
hîp víi ch¶y m¸u ®­êng tiªu hãa. Chôp l­u th«ng (TOGD) thÊy h×nh khuyÕt ë bê trong ®o¹n
D2, D3. Trªn siªu ©m cã thÓ chØ th©ý c¸c dÊu hiÖu gi¸n tiÕp nh­ d·n ®­êng mËt trong ngoµi
gan, d·n èng tôy. §ã lµ nh÷ng dÊu hiÖu gi¸n tiÕp rÊt cã gi¸ trÞ gîi ý ®Õn tæn th­¬ng bãng
Vater ®Ó cã chiÕn l­îc th¨m kh¸m thÝch hîp t×m dÊu hiÖu trùc tiÕp cña u.
4. Nh÷ng u kh¸c cña tôy
- U nang tuyÕn (CystadÐnomes): Ng­êi ta ph©n chia u nang tuyÕn thanh dÞch lµ tæn th­¬ng
lµnh tÝnh vµ u nang tuyÕn nhµy biÓu hiÖn mét nguy c¬ tho¸i hãa. Nh÷ng u nµy chiÕm kho¶ng
10% tæn th­¬ng nang ë tôy. Hay gÆp ë n÷ giíi.
- U néi tiÕt th­êng lµ ¸c tÝnh, th­êng kh«ng thÓ ph¸t hiÖn trªn siªu ©m, cÇn ph¶I siªu ©m néi
soi hoÆc chôp c¾t líp vi tÝnh, céng h­ëng tõ.
TiÕn triÓn vµ tiªn l­îng: Ung th­ tôy tiªn l­îng xÊu trong ung th­ tiªu hãa, víi thêi
gian sèng lµ 5n¨m chØ cã 3%.
Mét vµi nghiªn cøu chØ ra r»ng phÉu thuËt c¾t bá cã thÓ ®¹t ®­îc 18% vµ víi u <2cm cã thÓ
®¹t ®­îc 30%.
RÊt tiÕc lµ ung th­ tôy th­êng ph¸t hiÖn rÊt muén, vµ trong 80% tr­êng hîp ®· cã x©m lÊn t¹i
chç hoÆc ®· ®i xa.
KÕt luËn: AdÐnocarcinome cña tôy lµ ung th­ tiªn l­îng xÊu trong ung th­ tiªu hãa. Ph¸t
hiÖn rÊt muén th­êng lµ ë giai ®o¹n mµ ®iÒu trÞ kh«ng cã hiÖu qu¶. PhÉu thuËt c¾t bá u cã thÓ
kÐo dµi thêi gian sèng 5 n¨m.
HiÖn nay siªu ©m æ bông vÉn lµ kü thuËt ph¸t hiÖn bÖnh.
U nang tôy
§ai c­¬ng
- Chñ yÕu u nang tôy lµ adÐnome micro vµ macro-kystique.
- Lµ u hiÕm gÆp, tõ c«ng tr×nh cña Compagno vµ Oertel ng­êi ta cho r»ng u nang tuyÕn
thanh dÞch (cystadÐnome sÐreux) lµ lµnh tÝnh vµ u nang tuyÕn nhÇy (cystadÐnocarcinome
mucineux) th­êng hay ¸c tÝnh.
- C¸c u nang tôy kh¸c rÊt hiÕm gÆp vµ th­êng chÈn ®o¸n b»ng gi¶i phÉu bÖnh lý.
Gi¶i phÉu bÖnh lý
- AdÐnome micro-kystique cã thÓ ë bÊt cø vÞ trÝ nµo cña tuyÕn, h×nh d¹ng kh«ng ®Òu, cã
d¹ng tói bi, hoÆc d¹ng chïm nho, trong mét sè líp c¾t gianh giíi râ nh­ng kh«ng cã vá. CÊu
tróc cña nã d¹ng tæ ong (en nid d'abeilles), nh÷ng nang cã vá nh½n, kh«ng cã thùc. CÊu tróc
bªn trong lµ dÞch vµ s¸ng. Cã vïng micro-kystique phèi hîp bëi nh÷ng æ ë gi÷a lµ tæ chøc
®ång ©m (charnus).
- CystadÐnome mucineux ë xa, d¹ng trßn hoÆc ovan, cã vá dµy, c¸c nang cã kÝch th­íc lín,
Sinh lý bÖnh häc
- Lµ u hiÕm gÆp (10% u d¹ng nang)
- Hay gÆp ë n÷ giíi, tuæi tõ 40-70t.
- U nang tuyÕn nhµy hay gÆp ë th©n vµ ®u«i tôy, u nang tuyÕn thanh dÞch ph©n bè ®ång ©m
trong tôy.
9

10. - ¶nh h­ëng t¹i chç lµ hay gÆp, l©m sµng th­êng ph¸t hiÖn muén khi u ®· to. Ph¸t hiÖn ®«i
khi còng sau nhiÒu n¨m khi cã dÊu hiÖu l©m sµng. Cã thÓ cã chÌn Ðp c¸c t¹ng vµ c¸c m¹ch
m¸u l©n cËn. ¶nh h­ëng trªn èng tôy chÝnh vµ èng mËt chñ tïy thuéc vµo vÞ trÝ. Ch¶y m¸u
trong nang, vì, nhiÔm trïng lµ cã thÓ gÆp. Sù chuyÓn thµnh ¸c tÝnh lµ vÊn ®Ò chñ yÕu ®­îc
®Æt ra. Lo¹i u mucineux chiÕm 1-2% ung th­ tôy. C¸c lo¹i u nµy cã thÓ t¹i chç (x©m lÊn c¸c
t¹ng xung quanh hay h¹ch), hoÆc ®i xa (di c¨n gan).
H×nh ¶nh
- U nang tuyÕn thanh dÞch ®iÓn h×nh lµ micro- kystique, lµ tæn th­¬ng lµnh tÝnh, bê râ, u ph©n
biÖt râ víi nhu m« tôy b×nh th­êng. KÝch th­íc u lín >10cm trong 60%, cã nh÷ng khoang
nhá < 2cm, cã sîi t¬ huyÕt ë trung t©m. Cã thÓ tån t¹i ë ngo¹i biªn nh÷ng nang lín. Khi nang
cã kÝch th­íc nhá, thµnh nang cã d¹ng s¸ng gi¶ u ®Æc t¨ng ©m. D¹ng ®iÓn h×nh lµ h×nh d¶i,
h×nh tæ ong. V¸ch cã thÓ cã v«i hãa (10-35%) d­íi d¹ng nh÷ng nèt nhá trong u.
- U nang tuyÕn nhµy: c¸c nang nhá th«ng víi nhau vµ cã h×nh khuyÕt trong èng tôy. U nang
cã d¹ng ®a h×nh th¸i, bê nang râ, ®Òu, kÝch th­íc lín >10cm trong 75% tr­êng hîp. Thµnh
máng nh­ng còng cã thÓ dµy khu tró. Thµnh phÇn trong nang thay ®æi. Cã 3 thÓ cã thÓ gÆp:
- Nang ®¬n thuÇn víi thµnh phÇn chØ cã dÞch, kh«ng cã v¸ch.
- ThÓ cã v¸ch hoÆc nhiÒu nang lµ lo¹i u chÝnh.
- ThÓ víi t¨ng sinh trong nang tõ thµnh hay v¸ch sÏ ph¸t triÓn trong nang.
V«i ho¸ hiÕm gÆp (15%), th­êng ë thµnh d¹ng vá trøng. Héi chøng u Ýt thÊy, ®­êng
mËt chÝnh d·n Ýt hoÆc kh«ng d·n, èng tôy d·n Ýt hoÆc kh«ng d·n. Cã thÓ tôy nhá tr­íc khi u
tiÕn triÓn.
U nang tuyÕn nhµy
U nang tuyÕn thanh dÞch
ChÊn th­¬ng tôy t¸ trµng
§ai c­¬ng
Tôy n»m s©u sau phóc m¹c trong khèi t¸ trµng tôy, chÊn th­¬ng tôy th­êng chÈn ®o¸n muén
do triÖu chøng ban ®Çu rÊt kÝn ®¸o, ®­îc ph¸t hiÖn do cã nh÷ng tæn th­¬ng phèi hîp.
C¬ chÕ
Chñ yÕu bëi chÊn th­¬ng trùc tiÕp:
- Cïng s¶y ra tæn th­¬ng ®Çu tôy vµ t¸ trµng rÊt hay gÆp.
- Eo tôy cã thÓ tæn th­¬ng ®¬n ®éc do cét sèng nh­ lµ c¸i thít ®Ó chÐm.
- §u«i tôy cã thÓ bÞ xÐ n¸t phèi hîp víi tæn th­¬ng l¸ch.
- Quai t¸ trµng cã thÓ bÞ vì ®éc lËp bëi ¸p xuÊt d­.
ChÊn th­¬ng gi¸n tiÕp Ýt gÆp: Do ng· tõ trªn cao víi tæn th­¬ng gãc Treitz.
Tæn th­¬ng gi¶i phÉu
1. Tæn th­¬ng t¸ trµng
10

11. CÇn ph¶i biÕt r»ng kh«ng cã dÊu hiÖu l©m sµng vµ Xquang cã gi¸ trÞ trong chÊn th­¬ng t¸
trµng. RÊt khã kh¨n chÈn ®o¸n tr­íc mæ. Chôp c¾t líp vi tÝnh rÊt nh¹y ®Ó chÈn ®o¸n ph©n
biÖt gi÷a m¸u tô vµ vì t¸ trµng.
- §ông dËp hoÆc m¸u tô chñ yÕu ë ®o¹n 2 t¸ trµng (40-50%), ®o¹n 3 t¸ trµng (20-30%).
- Nøt (rupture)
- Tæn th­¬ng kh«ng hoµn toµn, kh«ng tæn th­¬ng ¸o trong cña èng tiªu hãa, lßng èng
tiªu hãa kh«ng cã biÓu hiÖn.
- Hoµn toµn, mét phÇn rÊt hay gÆp. Ng­êi ta chia ra tæn th­¬ng nhá ®­îc ch÷a trùc
tiÕp vµ nã v­ît qua nöa chu vi t¸ trµng.
- Toµn bé, hiÕm gÆp, ®«i khi phèi hîp víi xÐ nhó t¸ trµng ë chç nøt t¸ trµng, cã sù
thay ®æi vÒ gi¶i phÉu.
2. Tæn th­¬ng tôy: Cã nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i (Delom, Kinnaird, HervÐ vµ Arrighi) vµ theo
c¸ch ph©n lo¹i cña Kinnaird cã 4 lo¹i tæn th­¬ng:
- Type I: §ông dËp ®¬n thuÇn hoÆc ch¶y m¸u lan trµn víi mét d¹ng cña viªm tôy cÊp
tÝnh.
- Type II: R¸ch, ®Æc tr­ng bëi mét tæn th­¬ng nhu m« kh«ng ®Òu bao quanh mét vïng
dËp, kh«ng cã tæn th­¬ng c¸c m¹ch m¸u vµ èng tôy.
- Type III: C¾t èng tuyÕn, th­êng lµ theo ph­¬ng th¼ng ®øng, hay gÆp ë eo tôy mµ cét
sèng nh­ lµ c¸i thít ®Ó chÐm, rÊt hiÕm gÆp ë ®u«i tôy vµ cã thÓ tæn th­¬ng tíi c¶ rèn l¸ch.
- Type IV: NghiÒn n¸t vµ m¸u tô lín sau phóc m¹c phèi hîp víi tæn th­¬ng c¸c t¹ng
kh¸c.
3. Tæn th­¬ng tôy t¸ trµng
Tæn th­¬ng phèi hîp t¸ trµng tôy hay gÆp nhÊt lµ trong vÕt th­¬ng chäc thñng víi sù nøt
hoµn toµn t¸ trµng.
- Trong 25- 50% tæn th­¬ng t¸ trµng, cã tæn th­¬ng tôy.
- Trong 40-60% tæn th­¬ng tôy, t¸ trµng bÞ ®ông dËp
4. Tæn th­¬ng m¹ch m¸u phèi hîp (10% theo Patel):
RÊt thay ®æi vµ th­êng rÊt nÆng, chñ yÕu t×m thÊy tæn th­¬ng tÜnh m¹ch cöa, m¹ch m¹c treo,
tÜnh m¹ch chñ d­íi, ®éng m¹ch chñ, dß gan tÜnh m¹ch cöa.
ChÈn ®o¸n
1.Tæn th­¬ng tôy
- ChÊn th­¬ng tôy th­êng rÊt khã chÈn ®o¸n. ChÊn th­¬ng tôy chiÕm kho¶ng 40%, th­êng
d­íi thÓ viªm tôy cÊp, biÓu hiÖn t¨ng amylaze m¸u.
- Chôp bông kh«ng chuÈn bÞ vµ ®èi quang ®­êng tiªu hãa cho phÐp chÈn ®o¸n nøt t¸ trµng.
- Siªu ©m cã thÓ thÊy biÕn ®æi cÊu tróc siªu ©m tôy (kÝch th­íc, bê tôy), th­êng t×m thÊy
nh÷ng bÊt th­êng ë khoang sau phóc m¹c vµ trµn dÞch æ bông, hËu cung m¹c nèi, vµ cho
phÐp dÉn l­u mét líp dÞch máng (víi sù ®Þnh l­îng amylase). Nh­ng còng cã thÓ rÊt khã
kh¨n trong tr­êng hîp ruét non c¨ng h¬i do t¾c liÖt ruét, do bÖnh nh©n bÞ sèc, kh«ng phèi
®­îc hîp víi thµy thuèc, kh«ng thay ®æi ®­îc t­ thÕ, kh«ng thÝch hîp trong hoµn c¶nh cÊp
cøu.
- Ph¸t hiÖn c¸c dÊu hiÖu:
- Trµn dÞch trong æ bông, sau phóc m¹c, hËu cung m¹c nèi. Trong 90% c¸c tr­êng hîp
chÊn th­¬ng tôy cã trµn dÞch gi÷a tôy vµ tÜnh m¹ch l¸ch nh­ng dÊu hiÖu nµy kh«ng ®Æc hiÖu.
Nã th­êng phèi hîp víi trµn dÞch khoang c¹nh thËn tr­íc.
- Dµy c©n quanh tôy nhÊt lµ c©n c¹nh thËn tr­íc ph¶i.
- BÊt th­êng nhu m« tôy: §ông dËp hoÆc vì.
11

12. Bªn c¹nh nh÷ng thÓ ®¬n thuÇn cã thÓ cã bÖnh c¶nh l©m sµng phèi hîp nhiÒu tæn th­¬ng nh­
vì èng tiªu hãa, c¸c t¹ng ®Æc kh¸c nh­ gan l¸ch thËn
H×nh ¶nh tæn th­¬ng tôy Ng­êi ta ph©n chia 4 thÓ:
- §­êng vì tr­íc cét sèng, hoÆc ngay bªn tr¸i m¹ch m¹c treo.V× lý do nhiÒu m¹ch
m¸u vïng nµy cã thÓ g©y ra m¸u tô. §­êng vì kh«ng hoµn toµn biÓu hiÖn bëi ®­êng vì bªn
bê cña tuyÕn, cã thÓ ë bê tr­íc hay sau. Mçi bªn cña ®­êng vì nhu m« t¸ch ra nh­ quyÓn vë
më. §­êng vì hoµn toµn biÓu hiÖn bëi ®­êng vì hai bê, ng¾t qu·ng, cã m¸u tô khi tæn
th­¬ng míi. §­êng vì kh«ng di lÖch th× khã nh×n thÊy cã thÓ thÊy ®­îc qua khèi m¸u tô hay
viªm tôy cÊp.
- ChÊn th­¬ng t­¬ng øng víi m¸u tô trong nhu m« tôy, biÓu hiÖn t¨ng thÓ tÝch tôy khu
tró, d¹ng gi¶ u.
- Viªm tôy cÊp lµ hay gÆp.
- æ dÞch tôy biÓu hiÖn giai ®o¹n tiÕn triÓn cuèi cïng, gi¶ nang th­êng sau viªm tôy
cÊp, hoÆc æ dÞch do ®øt èng tôy. Trong tr­êng hîp nµy cã thÓ cã v¸ch, kh«ng ®ång ©m do
ch¶y m¸u viªm nhiÔm phèi hîp. HÑp èng tôy biÓu hiÖn d·n vµ nhá tôy phÝa trªn.
æ ®ông dËp ®Çu tôy
æ dÞch vïng ®Çu tôy
§­êng vì däc tôy
2. Tæn th­¬ng t¸ trµng
Ph¶i biÕt r»ng kh«ng cã dÊu hiÖu l©m sµng Xquang cã gi¸ trÞ trong tæn th­¬ng t¸ trµng, rÊt
khã chÈn ®o¸n tr­íc mæ, cÇn ph¶i néi soi æ bông.
CLVT rÊt nh¹y ®Ó chÈn ®o¸n ph©n biÖt gi÷a m¸u tô vµ vì t¸ trµng.
2.1. §ông dËp hoÆc m¸u tô
§ông dËp vµ m¸u tô t¸ trµng th­êng ë ®o¹n 2 t¸ trµng (40-50%), ë ®o¹n 3 t¸ trµng (20-30%).
§iÒu trÞ chñ yÕu lµ b¶o tån, tæn th­¬ng tho¸i triÓn sau 8 -10ngµy.
Cã thÓ thÊy c¸c dÊu hiÖu
12

13. - H×nh vßng bia b¾n gi¶m ©m trªn siªu ©m.
- Dµy thµnh t¨ng tû träng trªn c¾t líp vi tÝnh.
2.2. Vì t¸ trµng: Cã thÓ thÊy:
- Vì kh«ng hoµn toµn, kh«ng thÊy lßng èng tiªu hãa.
- B¸n phÇn víi chç nøt.
- Hoµn toµn hiÕm gÆp ®«i khi lµm to¸c nhó t¸ trµng.
Tuú theo vÞ trÝ tæn th­¬ng vì t¸ trµng cã thÓ ë trong á bông hoÆc sau phóc m¹c.
Th¨m kh¸m h×nh ¶nh t×m thÊy:
- Trªn film chôp bông kh«ng chuÈn bÞ: ThÊy trµn khÝ æ bông hoÆc sau phóc m¹c.
- Trªn siªu ©m: Trµn dÞch sau phóc m¹c quanh thËn hoÆc trong æ bông.
- C¾t líp vi tÝnh rÊt cã lîi ®Ó ph©n tÝch tæn th­¬ng sau phóc m¹c (trµn dÞch hoÆc khÝ)
thÊy ®­îc chç nøt còng rÊt khã kh¨n.
- Chç tæn th­¬ng cã thÓ ph¸t hiÖn trªn chôp l­u th«ng thuèc c¶n quang n­íc.
Vì D2: H¬i quanh thËn trªn film
kh«ng chuÈn bÞ vµ siªu ©m
Vì t¸ trµng cã h¬i d­íi gan
vµ quanh thËn ph¶i
CÇn thiÕt ph¶i chôp c¾t líp vi tÝnh ®Ó ®¸nh gi¸ t×nh tr¹ng tôy trong nh÷ng hoµn
c¶nh sau:
- Cã chÊn th­¬ng bông kÝn, triÖu chøng l©m sµng kÝn ®¸o. CÇn theo dâi b»ng siªu ©m vµ xÐt
nghiÖm.
- Khi dÊu hiÖu l©m sµng t¨ng lªn cã dÊu hiÖu mÊt m¸u, kh«ng ph¸t hiÖn ®­îc tæn th­¬ng gan
l¸ch.
13

14. - Cã biÓu hiÖn viªm tôy sau chÊn th­¬ng bông kÝn: XÐt nghiÖm Amynaza m¸u vµ n­íc tiÓu
t¨ng cao.
- Cã nh÷ng æ dÞch bÊt th­êng ph¸t hiÖn trªn siªu ©m nh­ng kh«ng ®¸nh gi¸ ®­îc t×nh tr¹ng
nhu m« tôy.
Tµi liÖu tham kh¶o
1. Balthazar E.J (2002), Acute Pancreatitis: Assessment of Sererity with Clinical and CT
Evaluation. Radiology 223: pp. 603-613.
2. BlÐry M, Tasu J.P, Rocher L, Miquel A, Kuhl E, Kuoch V (2002), "Imagerie des
pancrÐatites aiguës". Encycl MÐd Chir- Radiodiagnostic- Appareil digestif- Ed
Scientifiques et MÐdicales Elsevier SAS, Pais, 33-651-A-10, 15p.
3. Bonnin A, Broussouloux C, Convard J.-P et col (2004), "Pancreas".
Ðchographie,
Masson Ed, Paris, p. 75-85.
4. Fagniez. P.L (1994), Pathologie chirurgicale de la rate et du pancrÐas. Masson, Paris,
p455-460.
5. GÐgent.D, Chmutz. S, Genin. G (1994), Imagerie du foie, des voies biliaires et du
pancrÐas. Masson, Paris, p 138-146.
6. Genin. G, Rode. A (1992): Imagerie du PolytraumatisÐ. Masson, Paris, p 158-162.
7. Grellet J, Gasquet C, Millet A (1990), "PancrÐatites aiguës"- Encycl MÐd Chir, Paris Ed:
33651 A10, 18p.
8. Monnier J.P, Tubiana J.M (2000), "Le pancrÐas". Radiodiagnostic, Masson Ed, Paris, p.
367-372.
9. Mortele K.J, Wiesner W, Intriere L et at (2004), A Modified CT Severity Index for
Evaluating Acute Pancreatitis: Improved Correlation with Patient Outcome, AJR, 183:
pp. 1261-1265.
10. Jouve. P (1993), Manuel d'ultrasonologie gÐnÐrale de l'adulte, Masson, Paris.
11. Jurczak F., Kahn X., Letessier E., Plattner V., Heloury Y., Le Neel J.C. (1999):
Traumatismes fermÐ s duodÐno- pancrÐatique sevÌres. A propos d'une sÐrie de 30 patient.
Ann. Chir, 53, No 4, 267-272.
12. Encyclopedie MÐdico- Chirurgicale Paris (1990), 33650 A10 p1-16; 33651 A10, p 1-18;
33652 A10, p 1-18;33653 A10, p1- 23.
13. Patel S.V., Spencer J.A., Hasani S.E.L., Sheridan M.B. (1998), Imaging of pancreatic
trauma- The British Journal of Radiology, 71, 985-990.
14. Sambor B, Pageyral B. M, Fourcade Y (1990), "Exploration Ðchographie et
tomodensitomÐtrique du pancreas. Aspect normal et variantes anatomique"- Encycl
MÐd Chir, Paris Ed: 33650 A10 -16p.
15. Valette. P,-J (2000), Imagerie du pancrÐas, Masson, Paris.
16. Zylbersztejn C, Montazel J L, Rahmouni A, Jazaerli N (2000), "PancrÐatites aigues".
Imagerie du pancrÐas, Masson Ed, Paris, p. 117-136.
17. Weill. F (1983), Echographie abdominale. Masson, Paris.
18. SociÐtÐ Nationale Francaise de Gastro- EntÐrologie (2001), ConfÐrence de consensus,
"PancrÐatite aiguë", Feullets de Radiologie 41, n06, p. 535-540.
14