Azot

1. Ազոտ

2. Հիմնական տեղեկություն
• Ազոտ (լատ.՝ Nitrogenium - սելիտրա ծնող),
• քիմիական տարր,
• պարբերական աղյուսակի 15-րդ խմբի 7–րդ
տարրը,
• քիմիական նշանը՝ N,
• ատոմային թիվը՝ 7,
• ատոմային զանգվածը՝ 14.0067:

3. •Հեղուկ գազ: Ազատ
վիճակում անհամ և
անհոտ գազ է:

4. Ատոմի հատկություններ
Անվանում, սիմվոլ, կարգաթիվ Ազոտ / Nitrogenium (N),N, 7
Խումբ, պարբերություն, բլոկ 15, ,
Ատոմային զանգված (մոլային զանգված) [14,00643; 14,00728] զ. ա. մ. (գ/մոլ)
Էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիա [He] 2s2
2p3
Ատոմի շառավիղ 92 պմ

5. Քիմիական հատկություններ
Կովալենտային շառավիղ 75 պմ
Իոնի շառավիղ 13 (+5e) 171 (-3e) պմ
Էլեկտրաբացասականություն 3,04 (Պոլինգի սանդղակ)
Օքսիդացման աստիճաններ 5, 4, 3, 2, 1, 0, −1, −2, −3
Իոնիզացման էներգիա (առաջին էլեկտրոն) 1401,5 (14,53) կՋ/մոլ (էՎ)

6. Պարզ նյութի թերմոդինամիկական հատկություններ
Խտություն (ս. պ.-ում) 0,808 գ/սմ³ (−195,8 °C) գ/սմ³
Հալման ջերմաստիճան 63,29 Կ(-209,86 °C)
Եռման ջերմաստիճան 77,4 Կ (-195,75 °C)
Գոլորշիացման տեսակարար ջերմունակություն (N2) 0,720 կՋ/մոլ
Մոլյար ջերմունակություն 29,125 Ջ/(Կ·մոլ)
Մոլային ծավալ 17,3 սմ³/մոլ

7. Պարզ նյութի բյուրեղացանց
Բյուրեղացանցի կառուցվածք խորանարդ
Բյուրեղացանցի տվյալներ 5,661
Այլ հատկություններ
Ջերմահաղորդականություն (300 Կ) 0,026 Վտ/(մ·Կ)

8. Հայտնագործում
• 1772 թվականին Հենրի Կավենդիշը իրականացրել է հետևյալ փորձը. նա
բազմիցս օդ է բաց թողել այրվող քարածխի վրա, որի արդյունքում
առաջացավ նստվածք, որը Կավենդիշը անվանեց խեղդող օդ։ Ազոտը
հայտնագործվել է 1772 թվականին շոտլանդացի գիտնական Դանիել
Ռեզերֆորդի կողմից՝ ածխի, ծծմբի, գազային ֆոսֆորի այրման
արգասիքները ծծմբական լուծույթի միջով անցկացնելիս (այս դեպքում
այն չի կլանվում՝ ի տարբերություն CO2-ի):

9. Անվան ծագում
• Մոտ 200 տարի առաջ գիտնականները հայտնաբերեցին, որ
մթնոլորտում պարունակվում է այնպիսի մի գազ, որը պիտանի չէ
շնչառության համար և չի նպաստում այրմանը։ Պարզվեց նաև, որ
մթնոլորտը հիմնականում (4/5 մասով) կազմված է այդ գազից։ Նոր
հայտնաբերված գազն անվանեցին «ազոտ»: Սովորական

10. Բնության մեջ
• Բնության մեջ ազատ (մոլեկուլային) վիճակում ազոտը մտնում է
մթնոլորտային օդի բաղադրության մեջ (ծավալային՝ 78.09% և
զանգվածային՝ 75.6%), իսկ կապված վիճակում՝ երկու սելիտրաների.
նատրիումի նիտրատ (NaNO3, հանդիպում է Չիլիում, այստեղից էլ
անվանումը՝ չիլիական սելիտրա), կալիումի նիտրատ (KNO3, հանդիպում
է Հնդկաստանում՝ հնդկական սելիտրա) և մի շարք այլ միացությունների
տեսքով։

11. Իզոտոպներ
• Բնական ազոտը կազմված է 2 հիմնական իզոտոպներից՝ 14N - 99,635 % և
15N - 0,365 %: Արհեստական ճանապարհով ստացվել է ազոտի շուրջ 14
ռադիոակտիվ իզոտոպներ հետևյալ զանգվածային թվերով՝ 10-ից 13 և 16-
ից մինչև 25: Բոլորն իզոտոպներն էլ շատ կարճատև են պահպանվում։
Նրանցից առավել կայուն է՝ 13N, որը պահպանվում է ընդամենը 10 րոպե։

12. Կենսաբանական դեր
• Ազոտը որպես քիմիական տարր անհրաժեշտ է կենդանիներ և բույսերի
գոյության համար, այն մտնում է սպիտակուցներ (16-18%(ըստ կշռի),
ամինաթթուների, նուկլեինաթթուների, նուկլեոպրոտեիդների,
քլորոֆիլի, հեմոգլոբինի և այլ նյութերի բաղադրության մեջ։ Կենդանի
բջիջներում ազոտի ատոմների թիվը կազմում է ուղիղ 2 %, իսկ
զանգվածային մասը մոտ 2.5% ( չորրորդ տեղում է ջրածնից թթվածնից և
ածխածնից հետո):

13. Ազոտի և նրա միացությունների
տոքսիկոլոգիան
• Մթնոլորտային ազոտը բավականին իներտ գազ է, դրա համար այն չի
կարող իրենից վտանգ ներկայացնել մարդկանց և կաթնասունների
օրգանիզմներին։ Ազոտի մի շարք միացություններ ի հակառակ դրան
շատ ակտիվ են և երբեմն թունավոր։

14. Ստացում
• Գործարանային պայմաններում ազոտը ստանում են օդից։ Դրա համար օդը
սկզբում սառեցնում են, սեղմում և հեղուկ վիճակում ենթարկում թորման։
Ազոտի եռման ջերմաստիճանը (-195.8 °C) մի քիչ ավելի ցածր է, քան օդի մյուս
բաղադրիչինը՝ թթվածնինը (-182.9 °C), այդ պատճառով հեղուկ օդի զգույշ
տաքացնելուց ազոտն առաջինն է գոլորշիանում։ Սպառողներին գազային
վիճակում ազոտը տրամադրում են սեղմած վիճակում (150 մթ. կամ 15 ՄՊա)
սև բալոներում, որոնք ունենում են դեղին գրառում՝ «ազոտ». Հեղուկ ազոտը
պահում են Դյուարի անոթներում:

15. Ո՞վ է հայտնագործել ազոտը և որ
թվականին
• 1772 թվականին Հենրի Կավենդիշը
• 1775 թվականին
• 1777 թվականին
• 1773 թվականին

16. Որն է ազոտի օքսիդացման աստիճանը՝
1)4, 5, 3, 1, 0, -1, -2, -3 2) 5, 4, 3, 2, 1, 0, −1, −2, −3
3)3, 2, 4, 5, 1, 0, -1, -2, -3 4) 2, 5, 4, 1, 3, 0, -1, -2, -3,

17. Ազոտի կովալենտային շառավիղը՝
1) 74 պմ 2) 73 պմ
3)75 պմ 4) 77պմ

18. Որ ջերմաստիճանին է հալվում՝
1) 63,30 Կ(-210,89 °C) 2) 67,40 Կ(-215,50 °C)
3) 65,29 Կ(-300,90°C) 4) 63,29 Կ(-209,86 °C)

20. Վերջ