Թթվածին

1. Թթվածին

2. Բացահայտման պատմություն
 Առաջին անգամ միմյանցից անկախ
թթվածինը ստացել են շվեդ,
գիտնական Շեելեն (1769-1970թվ
ականին՝մագնեզիումի նիտրատի,
թորակների ջերմային քայքայումից)
և անգլիացի գիտնական Պրիստելին
(1774թվականին՝ սնդիկի օքսիդի և
սուսրի տաքացումից).

3. Անվան ծագում
 1775 թվականին Ա. Լավուազիեն
հաստատեց օդի բաղադրությունը,
ցույց տվեց, որ թթվածինը
համարվում է թթուների բաղադրիչ
մասը և անվանեց այն oxygene -
«թթու առաջացնող» (հին
հուն․՝ ὀξύς - «թթու» և γεννάω —
«ծնում եմ»), այստեղից էլ հայերեն
«թթվածին» անվանումը։

4. Բնության մեջ
 Թթվածինը Երկրի կեղևի ամենատարածված էլեմենտն է։
Ազատ վիճակում գտնվում է մթնոլորտային օդում,
կապված ձևով մտնում է ջրի, միներալների, լեռնային
ապարների, և բոլոր այն բույսերի, որոնցից կազմված են
բույսական և կենդանական օրգանիզմները։
Երկիր մոլորակի օդային մթնոլորտը կազմված է
հիմնականում երկու գազից՝ թթվածնից (O2) և ազոտից
(N2)։ Օդի բաղադրությունում թթվածնի ծավալային
բաժինը 20,93 % է, իսկ զանգվածայինը՝ 23,15 %։ Սակայն
թթվածնի հիմնական զանգվածը մեր մոլորակում
պարունակվում է տարբեր միացությունների (բարդ
նյութերի) բաղադրությունում։ Երկրագնդի
ջրապաշարներում թթվածնի զանգվածային բաժինը
85,82 % է, ավազում՝ 53 %, կավերում, լեռնային
ապարներում ու հանքերում՝ մոտավորապես 56 %։
Բոլոր կենդանի օրգանիզմներում պարունակվող
նյութերի (ճարպ, շաքար, սպիտակուց և այլն)
բաղադրությունում առկա հիմնական տարրերից մեկը
թթվածինն է։ Օրինակ՝ մարդու օրգանիզմում թթվածնի
զանգվածային բաժինը 65 % է (իսկ ըստ ատոմների՝
26 %)։

5.  Օդում թթվածնի ծախսը հիմնականում
պայմանավորված է նյութերի օքսիդացմամբ,
այրմամբ, օրգանական նյութերի նեխմամբ ու
կենդանի օրգանիզմների շնչառությամբ։
Սակայն ծախսված թթվածինը վերականգնվում
է լուսասինթեզի միջոցով, որը հիմնականում
կատարվում է բույսերում։ Կանաչ բույսերում
արևի լուսային էներգիան խթանում
է ածխաթթու գազի (CO2) և ջրի (H2O)
մոլեկուլների միջև քիմիական
փոխազդեցություն, որի հետևանքով
ածխաթթու գազի ծավալին հավասար
թթվածին է անջատվում։ Այդ գործընթացում
նաև մի շարք օրգանական միացություններ են
առաջանում։ Թթվածինը բնության մեջ
յուրօրինակ շրջապտույտ է կատարում։

6. Ֆիզիկական հատկություններ
 Թթվածնին (երկթթվածնին)՝ որպես պարզ նյութի, ծանոթ չլինել չեք
կարող, քանի որ բոլորս ենք այդ նյութը շնչում։ Հայտնի է, որ թթվածինը.
 սովորական պայմաններում գազ է,
 հոտ չունի,
 անգույն է,
 համ չունի,
 եռում է -1830 °C ջերմաստիճանում,
 պնդանում է -2190 °C ջերմաստիճանում,
 հեղուկ և պինդ վիճակում երկնագույն է,
 հեղուկ վիճակում դեպի մագնիսն է ձգվում
 Թթվածնի խտությունը 0 °C ջերմաստիճանում և 101 կՊա ճնշման տակ
հավասար է 1,43 գ/լ, ինչը 1,11 անգամ մեծ է օդի խտությունից։
Թթվածինը ջրում քիչ է լուծվում. 200 °C ջերմաստիճանում 100 ծավալ
ջրում լուծվում է 3 ծավալ թթվածին, որն էլ, ապահովում է ջրային
կենդանիների ու բույսերի շնչառությունը։
 Ջերմաստիճանը բարձրացնելիս թթվածնի, ինչպես և՝ ցանկացած այլ
գազի, լուծելիությունը ջրում նվազում է, իսկ իջեցնելիս՝ աճում։ Օրինակ՝
0 °C ջերմաստիճանում թթվածնի լուծելիությունը 100 ծավալ ջրում 5
ծավալ է, և այդ հանգամանքի հետ է մասամբ կապված հյուսիսային
ծովերի ձկնառատությունը։

7. Նյութը պատրաստեց Տիգրան
Արամյանը