describing the period of adolesence

1. Γενικό Λύκειο Αξιούπολης
Έκθεση Ερευνητικής Εργασίας
«Εφηβεία : Οδηγός επιβίωσης»
Σχολικό Έτος 2017-2018
‘’Τμήμα Α2’’
Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Γαϊτανίδου Ευθυμία

2. Συμμετέχοντες
1. ΚΑΡΥΠΙΔΗΣ ΧΑΡΙΛΑΟΣ
2. ΚΙΟΥΚΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
3. ΛΙΤΣΟΥ ΜΑΡΙΑ-ΙΩΑΝΝΑ
4. ΜΑΚΕΔΟΝΟΠΟΥΛΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ
5. ΜΥΣΤΡΙΔΗΣ ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ
6. ΜΥΣΤΡΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ
7. ΜΩΥΣΙΔΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΑ
8. ΠΕΡΙΤΣΗ ΜΑΡΙΑ
9. ΠΡΙΤΣΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ
10. ΣΑΟΥΛΗ ΚΥΡΙΑΚΗ
11. ΣΟΥΜΕΛΙΔΟΥ ΙΩΑΝΝΑ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ
12. ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ
13. ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
14. ΤΟΥΛΚΕΡΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ
15. ΧΑΤΖΗΚΙΔΗΣ-ΠΑΠΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ

3. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Πρόλογος
Εισαγωγή
ΣΤΑΔΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ
Σωματική Ανάπτυξη
Γνωστική ανάπτυξη
Συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη
Αποτελέσματα έρευνας ερωτηματολογίων
Χαρακτηριστικά εφηβείας
Χαρακτηριστικά θετικά
Χαρακτηριστικά αρνητικά
Σχέσεις κατά την εφηβεία
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

4. ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Στα πλαίσια του μαθήματος της ερευνητικής εργασίας στο τμήμα 2 της Α`
Λυκείου της Αξιούπολης, εκπονήθηκε μελέτη με θέμα την εφηβεία και τα
χαρακτηριστικά της. Εμείς οι έφηβοι, που βιώνουμε τώρα αυτήν την ιδιαίτερη
περίοδο της ζωής μας γνωρίζουμε καλύτερα τα χαρακτηριστικά και τα
προβλήματα της, για αυτό επιλέξαμε αυτό το θέμα για την ερευνητική εργασία.
Σκοπός της εργασίας ήταν να ενημερωθούμε καλύτερα για αυτήν την
μεταβατική περίοδο από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Εφηβεία είναι μία ιδιαίτερη περίοδος της ζωής ενός ανθρώπου κατά την οποία
εμφανίζονται πολλές εσωτερικές και εξωτερικές αλλαγές που έχουν ως
αποτέλεσμα την σύγκρουσή με τον εαυτό τους και τον κοινωνικό τους
περίγυρο. Ακόμη, η εφηβεία αποτελείται από ορισμένα στάδια και διακρίνεται
από συγκεκριμένα θετικά και αρνητικά χαρακτηριστικά. Όμως όλα τα
παραπάνω κρύβουν και ορισμένους κινδύνους.
ΣΤΑΔΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ

5. Η εφηβεία είναι το ηλικιακό στάδιο που μεσολαβεί ανάμεσα στην παιδική
ηλικία και την ενηλικίωση. Και είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την εξέλιξη του
ατόμου, αφού με το εφηβικό κλείσιμο θα έχουν ολοκληρωθεί όλες οι
σωματικές και ψυχολογικές αλλαγές του παιδιού που γίνεται πια ενήλικος.
Η εφηβεία στο παιδί αρχίζει κατά την ηλικία των 11-19 ετών. Όταν ένας
άνθρωπος μπαίνει στην εφηβεία θεωρείται πως αρχίζει να ωριμάζει και
αρχίζει να σκέφτεται πιο πολύ σαν ένας ενήλικας παρά σαν ένα μικρό παιδί.
Επίσης, θεωρείται πως ο ανθρώπινος εγκέφαλος αναπτύσσεται κυρίως στα
23-25 ετών. Επίσης όταν ένα παιδί μπαίνει στην εφηβεία θεωρείται πως
αναπτύσσεται και η ήβη στον οργανισμό του. Επίσης στα αγόρια
δημιουργείται κατά την ηλικία μεταξύ των 8-9 ετών ενώ, στα κορίτσια
δημιουργείται κατά την ηλικία μεταξύ των 12-13 ετών.

6. Κατά την εφηβεία αναπτύσσονται στον οργανισμό τρία διαφορετικά στάδια τα
οποία μας βοηθάνε να καταλάβουμε πως μπαίνει ένα παιδί στην εφηβεία.
Στο πρώτο στάδιο μας πληροφορεί πως αναπτύσσεται η ήβη και κρατάει από
τα 11-14 έτη. Περιλαμβάνει αλλαγή στην συμπεριφορά και παράλληλα
αναπτύσσεται και η βιολογική αφύπνιση και ενεργοποιείται η ορμονολογία του
εφήβου. Τα χαρακτηριστικά συναισθήματα αυτής της περιόδου είναι το άγχος,
η ντροπή, η αμηχανία και άλλα πολλά χαρακτηριστικά που αντιμετωπίζουν τα
παιδιά κατά την εφηβική τους ανάπτυξη.
Παράλληλα ο έφηβος αρχίζει να βγάζει τα αρνητικά χαρακτηριστικά της
εφηβείας τα οποία είναι η επιθετικότητα και οι αντιδράσεις του είναι
απρόβλεπτες. Τα θετικά περισσότερο χαρακτηριστικά είναι ότι ο έφηβος
αρχίζει να γίνεται αινιγματικός, απαιτητικός, ανυπόμονος και εριστικός και
αυτό μας δείχνει πως έχει αρχίσει να ωριμάζει και αυτό θεωρείται πολύ καλό.
Στο δεύτερο στάδιο κυριαρχεί κυρίως η εφηβεία. Όταν ο έφηβος φτάσει στα
δεκατέσσερα έως δεκαεπτά έτη αρχίζει να ανταγωνίζεται τους γονείς του και
δεν τους θεωρεί πλέον είδωλα για τον ίδιο αλλά τους θεωρεί κατωτέρους του.
Στη συνέχεια παύει να συμμετέχει στις οικογενειακές εκδηλώσεις διότι τις
θεωρεί βαρετές. Μετά αρχίζει να βρίσκει συνήθως έναν μεγαλύτερο άνθρωπο
σε ηλικία και χρησιμοποιεί αυτόν σαν είδωλο του γιατί τον θεωρεί αντικείμενο
θαυμασμού και θέλει πλέον να αρχίσει να μοιάζει σε αυτόν και όχι στους
γονείς του. Συνήθως συναντάται ο έφηβος να θέλει να μοιάσει σε έναν
καθηγητή του ή και περισσότερο σε έναν μεγαλύτερο φίλο του. Τέλος πιστεύει
πως αυτός ο φίλος του μπορεί να τον στηρίξει πιο πολύ από τους γονείς του.
Το τρίτο στάδιο χαρακτηρίζεται ως εφηβικό κλείσιμο το οποίο συναντάται στα
δεκαεπτά έως τα δεκαεννιά έτη. Αρχίζει το έφηβος να φτάνει στο τέλος της
εφηβείας του και παύει πλέον ο ανταγωνισμός με τους γονείς του και αρχίζουν
τα ενδιαφέροντα του ως αναφορά την σεξουαλική του ζωή και προς στις
σεξουαλικές σχέσεις που θα ακολουθήσουν στην διάρκεια της ζωής του. Στη
συνέχεια θα συμφιλιωθεί με τους γονείς του και θα προσαρμοστεί στον τρόπο
ζωής του. Στην συνέχεια οι γονείς του θα αρχίσουν να τρομοκρατούνται με την
τόσο απότομη αλλαγή του γιου τους και θα πιστεύουν πως δεν είναι τόσο
φυσιολογικές αυτές οι απότομες αλλαγές στον οργανισμό του. Τέλος θα

7. πρέπει οι γονείς να ενημερωθούν για τα στάδια της εφηβείας και να μην
ανησυχούν αλλά να χαίρονται για τις αλλαγές αυτές γιατί ο γιος τους ή η κόρη
τους αρχίζει να γίνεται ένας σωστός άνδρας ή μια σωστή γυναικά.
Κατά την εφηβική ηλικία αρχίζουν να αναπτύσσονται σωματικά αλλά και
ψυχικά μέρη του εφηβικού οργανισμού. Αρχίζει να ωριμάζει ο νέος τρόπος
σκέψης, ωριμάζει επίσης και η σεξουαλικότητα κατά την διάρκεια αυτή.
Τα στάδια της ανάπτύξης που συναντάμε κατά την εφηβική ηλικία είναι τρεις.
Σωματική Ανάπτυξη
Ο έφηβος παρατηρεί το σώμα του να αλλάζει με ταχύτατο ρυθμό και σε όλες
τις παραμέτρους του (ύψος, βάρος, αναλογίες, λειτουργία οργάνων).

8. Γνωστική ανάπτυξη
• Η γνωστική ικανότητα των εφήβων διαφέρει πολύ από την παιδική και
μοιάζει με αυτή των ενηλίκων.
• Οι έφηβοι έχουν την ικανότητα να σκέπτονται με βάση τις πολλαπλές
πιθανές πλευρές ενός προβλήματος και να αποφασίζουν για τις
καταλληλότερες λύσεις του, να διατυπώνουν υποθέσεις και να τις διαψεύδουν
ή να τις επιβεβαιώνουν μέσα από μία λογική διαδικασία, να σκέφτονται πέρα
από τις κοινωνικές συμβάσεις και να σκέφτονται σχετικά με τον τρόπο σκέψης
τους, επομένως να τον αξιολογούν και να τον εξελίσσουν.
• Οι σκέψεις των εφήβων για την ηθική γίνονται αφηρημένες και υπερβαίνουν
τις κοινωνικές συμβάσεις.
• Ο κυνισμός είναι το χαρακτηριστικό με το οποίο βλέπουν τα κοινωνικά
προβλήματα και ο ιδεαλισμός το χαρακτηριστικό της κοινωνικής ηθικής της
εφηβικής ηλικίας.

9. Συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη
Η εφηβεία είναι η περίοδος που παρατηρείται έντονα η τάση για
ανεξαρτητοποίηση από τους ενήλικες καθώς και η έντονη προσήλωση στις
ομάδες με άτομα της ίδιας ηλικίας και ιδιοσυγκρασίας.
• Είναι η φάση που το παιδί αποξενώνεται από τους γονείς του και έχει
ανάγκη για αυτονομία και κοινωνική αναγνώριση.
• Οι συγκρούσεις με τους γονείς σε αυτή την περίοδο αφορούν περισσότερο
σε θέματα ελέγχου και αισθητικής, όπως π.χ. την εμφάνιση των εφήβων.
• Η αίσθηση του εαυτού διαμορφώνεται με βάση τις νέες κοινωνικές σχέσεις
και τη σεξουαλικότητα και φαίνεται να είναι πιο αφηρημένη και πολυδιάστατη.
• Κύριο χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου είναι η φόρτιση και η αστάθεια του
συναισθηματικού κόσμου των εφήβων. Εκρήξεις θυμού, τάσεις αυτονομίας,
ταλάντωση μεταξύ ακραίων συναισθημάτων (τη μια στιγμή χαρούμενος και
την άλλη θλιμμένος), διαμόρφωση ιδανικών, είναι στοιχεία της εφηβικής
ψυχοσύνθεσης.

10. Αποτελέσματα έρευνας ερωτηματολογίων
Στα πλαίσια της ερευνητικής εργασίας δημιουργήσαμε ερωτηματολόγια τα
οποία μοιράσαμε σε ένα συγκεκριμένο αριθμό εφήβων και γονέων. Σύμφωνα
με αυτά τα 16 ερωτηματολόγια των εφήβων συμπεράναμε ότι οι περισσότεροι
έφηβοι παρόλο που νιώθουν μεγάλη πίεση από το περιβάλλον τους έχουν
αρκετή πίστη στον εαυτό τους. Όπως προβλέπεται από την ηλικιακή φάση οι
έφηβοι είναι πνεύματα αντιλογίας. Παρόλο που κανείς θα περίμενε να έχουν,
αποδείχτηκε με ελάχιστη διαφορά ότι οι νέοι δεν έχουν πρότυπα. Επιπλέον οι
νέοι λόγω το νεαρό της ηλικίας τους έχουν πολλούς προβληματισμούς.
Από τα 9 ερωτηματολόγια που μοιράστηκαν σε γονείς εφήβων αποδείχτηκε
ότι περισσότεροι έχουν αρκετή εμπιστοσύνη στο παιδί τους και σέβονται
απόλυτα την προσωπική τους ζωή. Επιπρόσθετα υπάρχουν ελάχιστες
εντάσεις στο σπίτι.

11. Χαρακτηριστικά εφηβείας
Η εφηβεία είναι η περίοδος της ηλικίας 12 έως τα 18 τους χρόνια αλλά δεν
μπορούμε να το προσδιορίσουμε ακριβώς αυτό το διάστημα γιατί εξαρτάται
από τους βιολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες του παιδιού , και επίσης η
αλλαγές οφείλεται στις ορμονικές διαταραχές. Το κάθε παιδί αντιμετωπίζει την
εφηβεία του διαφορετικά και αυτό εξαρτάται από της εμπειρίες που έχει ζήσει
από μικρός, για αυτό από την πρώτη μέρα της ζωής του δημιουργούνται
κάποιες σχέσεις με τους γονείς του που το μαθαίνουν της ηθικές άξιες.
Συμπεραίνοντας λοιπόν με όσα είπαμε ο έφηβος από την ζωή που έζησε και
ζει διαμορφώνει το χαρακτήρα του όπου με αυτόν θα περάσει την εφηβεία του
και άμα δεν αλλάξει θα περάσει και την υπόλοιπη ζωή του έτσι. Τα
χαρακτηριστικά είναι πάρα πολλά και σε διάφορες κατηγορίες και δεν είναι σε
όλους τους έφηβους ίδια διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο μερικά από
αυτά θα τα αναλύσουμε παρακάτω.
Χαρακτηριστικά
Κατά την εφηβική ηλικία μπορούμε να συναντήσουμε πολλά θετικά. Οι έφηβοι
είναι αυθόρμητοι και εκφράζον τα συναισθήματα τους άμεσα , επιπλέον έχουν
ανάγκη από επιβράβευση αλλά αυτό δεν ισχύει πάντα ανάλογα με το
οικογενειακό περιβάλλον, πιστεύουν σε υψηλές άξιες και ονειρεύονται ένα
καλύτερο κόσμο , επίσης έχουν αποφασιστικότητα και ισχυρή θέληση σε αυτό

12. που πιστεύουν και στηρίζουν και τέλος έχουν κοινωνικές ευαισθησίες και αυτό
φαίνεται από το πώς αντιδρούν στην αδικία και στην εκμετάλλευση.
Επίσης στην εφηβεία υπάρχουν και αρνητικά χαρακτηριστικά.
Η προσωπικότητα τους δεν έχει διαμορφωθεί πλήρως όπως και οι αντιλήψεις
τους, είναι ευάλωτοι λόγο της ενθουσίασης τους, οι γονείς συνεχόμενα
δέχονται άρνηση θέλοντας να δείξουν ότι έχουν μεγαλώσει, επιπλέον
επιμένουν στις απόψεις τους και αυτό τους φέρνει σε συγκρούσεις με βίαιο
τρόπο, τέλος δεν έχουν ανεπτυγμένη κριτική και ταυτόχρονα θέλουν να
δείχνουν ότι ανήκουν κάπου.
Κλείνοντας θα θέλαμε να σας πούμε ότι η συμπεριφορά των έφηβων μπορεί
να αλλάξει από μήνα σε μήνα, διότι δεν έχει ακόμα προσδιορίσει την
συμπεριφορά που θέλει να υιοθετήσει.
Σχέσεις κατά την διάρκεια της εφηβείας
Η εφηβεία των παιδιών είναι για τις περισσότερες οικογένειες μία δύσκολη,
εντατική περίοδος. Γίνονται μεγάλες αλλαγές στην ψυχή και στο σώμα των
εφήβων με αποτέλεσμα τις συχνές συγκρούσεις με τους γονείς τους.
Παρακάτω θα αναφερθούν ορισμένες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν έφηβοι
και γονείς σε αυτήν την δύσκολη περίοδο, όπως οι ερωτικές σχέσεις και ο
ρόλος των γονέων στην πορεία των παιδιών τους προς την ενηλικίωση.
ΓΟΝΕΙΣ
Α) Ο ρόλος των γονέων στην πορεία της ενηλικίωσης
Ως προς την κούραση και την ανησυχία των γονιών η εφηβεία μπορεί να
συγκριθεί με την περίοδο που το παιδί ήταν νεογέννητο και απαιτούσε από
αυτούς μεγάλη ψυχική και σωματική δύναμη για να αντεπεξέλθουν. Η
διαφορά είναι ότι εκεί επικρατούσε η χαρά της διαδικασίας σύνδεσης με το
παιδί ενώ στην εφηβεία αντίθετα δρομολογείται και μία διαδικασία
αποχωρισμού. Ενώ ως τώρα οι γονείς ήταν οι πρωταγωνιστές στη ζωή των
παιδιών τους, ξαφνικά «υποβιβάζονται» (ή έτσι αισθάνονται) σε κομπάρσους,

13. καμία φορά μάλιστα ανεπιθύμητους. Αυτό είναι επώδυνο και συνηθίζεται
δύσκολα. Για να καταλάβει κανείς καλύτερα τι συμβαίνει σε έναν έφηβο,
βοηθάει το να ξέρει λίγα πράγματα για τις αλλαγές που γίνονται μέσα του.
Αυτές είναι από τη μία οι πιο γνωστές ορμονικές αλλαγές, η έκκριση δηλαδή
μεγάλων ποσοτήτων τεστοστερόνης στα αγόρια, οιστρογόνων στα κορίτσια,
των ορμονών του φύλου δηλαδή που επιφέρουν την ανάπτυξη των
δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου. Η τόσο σφοδρή αλλαγή του
σώματος μαζί με την επίδραση που ασκούν αυτές οι ορμόνες στην ψυχική
διάθεση επιφέρουν ήδη μεγάλη αναστάτωση στους έφηβους. Λιγότερο
γνωστό είναι ωστόσο ότι οι αλλαγές δεν είναι μόνο ορμονικές αλλά ότι και
ολόκληρος ο εγκέφαλος των εφήβων θα μπορούσε παρομοιαστεί με ένα
τεράστιο «εργοτάξιο»! Όπως είναι αναμενόμενο, όλες αυτές οι αλλαγές
φέρνουν μεγάλη αναταραχή στις σχέσεις των εφήβων, ειδικά με τους γονείς
τους. Αυτό που χρειάζεται να ξέρουν οι γονείς είναι πως ό,τι συμβαίνει, είναι
ένα αναγκαίο βήμα στο μεγάλωμα του παιδιού τους και πως, όσο κι αν αυτό
μοιάζει να φωνάζει για το αντίθετο, τους έχει τόσο ανάγκη όσο και πριν την
εφηβεία αν και με διαφορετικό τρόπο. Ό,τι λέγεται ή γίνεται δεν είναι
προσωπική επίθεση ούτε παιχνίδι δύναμης παρά μόνο αν οι γονείς το
αφήσουν να γίνει.

14. Β) Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
Καταρχήν, θα πρέπει να ενημερωθούν για τις επερχόμενες αλλαγές της
εφηβείας, είτε μέσω βιβλίων, είτε συμβουλευόμενοι κάποιον ειδικό. Οι καλά
ενημερωμένοι γονείς, γνωρίζουν τι να περιμένουν και μπορούν να
αντιμετωπίσουν κάθε νέα συμπεριφορά με μεγαλύτερη κατανόηση και
υπομονή. Σημαντικό να αποτελούν πρόσωπα εμπιστοσύνης για τους
εφήβους. Οι γονείς θα πρέπει να είναι πρόθυμοι να συζητήσουν με τα παιδιά
τους χωρίς να κρίνουν, να τιμωρούν, να θυμώνουν ή να προσπαθούν να
επιβάλλουν τις δικές τους απόψεις. Όσο σημαντική και αν είναι η ομάδα των
συνομήλικων, σε σημαντικές αποφάσεις, μεγαλύτερη βαρύτητα έχει η
συμβουλή και η καθοδήγηση των γονέων. Έτσι η δημιουργία ενός ασφαλούς
περιβάλλοντος αποδοχής από τους γονείς, στο οποίο μπορούν να
καταφύγουν οι έφηβοι για να αναζητήσουν βοήθεια όταν τη χρειαστούν, είναι
απαραίτητο για την υγιή συναισθηματική και ψυχολογική τους ανάπτυξη. Να
είναι συνεπείς και σταθεροί στις απόψεις τους και στα πρότυπα
συμπεριφοράς, τα οποία πρεσβεύουν, όχι όμως αδιάλλακτοι.
Οι έφηβοι έχουν την τάση να θυμώνουν και να χάνουν την εμπιστοσύνης τους
στους γονείς, όταν καταλαβαίνουν ότι αυτοί είναι ασυνεπείς και έχουν
αντιφατικές και αντικρουόμενες απόψεις. Να έχουν σαφείς και χαμηλές
προσδοκίες και να αφήνουν στον έφηβο το χώρο να αναπτύξει τις ικανότητες
και τις δεξιότητες του. Η αγάπη τους πρέπει να δίνεται άνευ όρων και να μη
μειώνεται από τα «λάθη» των εφήβων.
Να θέσουν τον έφηβο αντιμέτωπο με τις ευθύνες του και να συνεχίσουν να
αποτελούν πρόσωπα αναφοράς για εκείνον. Να μην είναι
υπερπροστατευτικοί. Να δίνουν στο παιδί τους το χώρο και το χρόνο να
αντιμετωπίσει τις καταστάσεις που βιώνει με το δικό του τρόπο, να κάνει
λάθη, ακόμα και να πληγωθεί. Μόνο έτσι θα οδηγηθεί προς την ωριμότητα και
θα δημιουργήσει τη δική του ταυτότητα, η οποία θα του δώσει όλα εκείνα τα
εφόδια που είναι απαραίτητα για την είσοδο του στην ενηλικίωση.

15. ΕΡΩΤΑΣ
Α) Η γνωριμία του έφηβου με τον έρωτα
Η εφηβεία είναι μια περίοδος στη ζωή του παιδιού κατά την οποία επέρχονται
πολλές αλλαγές, αφού περνά το άτομο από την παιδική στην ενήλικη φάση.
Συνήθως σε αυτή τη χρονική στιγμή, όπου ο έφηβος γνωρίζει το σώμα του και
κατακλύζεται από σεξουαλικές ορμές, μπορεί να έχει και ολοκληρωμένες ή όχι
ερωτικές επαφές. Ο ερωτευμένος έφηβος ενθουσιάζεται και παθιάζεται.
Νιώθει μια τεράστια ψυχική ευφορία και αναζητά όλο και περισσότερο χρόνο
μαζί με τον/τη σύντροφό του/της. Η φάση αυτή είναι εξαιρετικά ουσιαστική για
τον ίδιο που τη βιώνει ενώ και οι γονείς θα πρέπει να το χειριστούν πολύ
προσεκτικά. Ο έφηβος δεν είναι παιδί πλέον. Ελκύει και ελκύεται από άλλους
ανθρώπους και θέλει να δοκιμάσει την εγγύτητα με αυτούς. Όμορφες στιγμές,
μοναδικά συναισθήματα που πρέπει να υπογραμμίσουμε τη σπουδαιότητά
τους και να του δείξουμε πως κάποτε τα βιώσαμε και οι ίδιοι ως κάτι ιδιαίτερο.

16. Β) Οι ηλικίες του έρωτα
Μπορούμε να πούμε ότι η «ερωτική ζωή» των παιδιών γίνεται πιο πλούσια
και πιο δραστήρια σε ορισμένες περιόδους. Τα συναισθήματα και η σημασία
τους διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία στην οποία βρίσκεται ένα παιδί. Και
παρόλο που φαίνεται κάπως αστείο, υπάρχουν παιδιά που δηλώνουν
ερωτευμένα ήδη στα 5 και 6 τους χρόνια! Πολύ περισσότερο συμβαίνει αυτό
στην προεφηβεία (10-12 ετών) και μετά βέβαια όλο και πιο πολύ καθώς
προχωρά η εφηβεία.
Η απομυθοποίηση του έρωτα
Ο έρωτας όμως κρύβει και μια απομυθοποίηση και απογοήτευση. Ο κόσμος
του εφήβου καταρρέει και βυθίζεται στη θλίψη του, αποσύρεται και
απομονώνεται. Του επιτρέπουμε να το ζήσει. Του δίνουμε το χώρο και τον
χρόνο που χρειάζεται. Σε καμία περίπτωση δεν κατηγορούμε ή νουθετούμε με
φράσεις «καλά να πάθεις» ή «στα έλεγα εγώ…». Είμαστε στο πλάι του για να
τον ακούσουμε, να τον στηρίξουμε και να τον ενθαρρύνουμε ενώ δεν ξεχνάμε

17. ποτέ πως ο νέος άνθρωπος εισάγεται σταδιακά στον κόσμο των ενηλίκων,
στο δικό μας κόσμο που μπορεί να είναι την ίδια στιγμή γοητευτικός και
σκληρός, παράλογος και συναρπαστικός και αυτά θα του τα δείξουμε εμείς.
ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΤΟΥ ΕΦΗΒΙΚΟΥ ΕΡΩΤΑ
Περίοδος αμφισβητήσεων και ανατροπών για τις οποίες ούτε οι έφηβοι ούτε οι
γονείς είναι ποτέ πραγματικά έτοιμοι, η εφηβεία είναι μια από τις
ομορφότερες, αλλά και πιο δύσκολες περιόδους της ζωής. Oι γονείς βλέπουν
το παιδί τους να περνά στον κόσμο των ενηλίκων και το σεξ αποκτά ξαφνικά
καίριο ρόλο στη ζωή των εφήβων. Πολύ συχνά θέμα-ταμπού, αποτελεί ένα
από τα δυσκολότερα ζητήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν έφηβοι και
γονείς. Είναι δύσκολο για τους γονείς να αποδεχτούν ότι το παιδί τους θα
ξεκινήσει την σεξουαλική του ζωή , πόσο μάλλον να μιλήσουν μαζί του για
αυτό. Λόγο αυτού του φόβου και της άγνοιας των εφήβων προκύπτουν
διάφορα προβλήματα όπως μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη, ή μια τάση των
παιδιών να ”μάθουν” από λάθος πηγές που μπορεί να τους δημιουργήσει
σοβαρά προβλήματα στην μετέπειτα ζωή τους.
ΦΙΛΙΑ
Α) Η σημασία της φιλίας για τον έφηβο

18. Οι φιλικές σχέσεις και η έννοια της φιλίας αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στη
ζωή των εφήβων, επηρεάζοντας πολύπλευρα την ψυχοκοινωνική τους
ανάπτυξη, ενώ ταυτόχρονα συντελούν στην ομαλή προσαρμογή τους στην
ενήλικη ζωή. Μέσα από τη συναναστροφή και την επικοινωνία με φίλους, οι
έφηβοι έχουν την ευκαιρία να αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες, να
ανταλλάξουν και να διαμορφώσουν απόψεις, καθώς επίσης και να καλύψουν
βασικές συναισθηματικές τους ανάγκες, όπως για παράδειγμα η
συναισθηματική στήριξη και η κοινωνική αποδοχή. Η ύπαρξη μίας
τουλάχιστον στενής φιλικής σχέσης αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους
προστατευτικούς παράγοντες για την ψυχοκοινωνική υγεία των εφήβων,
ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ικανοποίηση από τη ζωή, την ενίσχυση της
αυτοπεποίθησης, την κοινωνική και συναισθηματική μάθηση, καθώς και τη
σχολική προσαρμογή, ενώ επιπλέον συνδέεται με την απουσία
ψυχοκοινωνικών προβλημάτων.
Κατά τη διάρκεια της εφηβείας, το άτομο έχει πολλές και πολύ σημαντικές
“δουλειές” να κάνει. Είναι η “κρίσιμη στιγμή” όπου τίθενται καίρια ερωτήματα
σχετικά με τον εαυτό, τις σχέσεις, την σεξουαλική ταυτότητα και άλλα
σημαντικά ζητήματα, τα οποία ο έφηβος καλείται να απαντήσει. Στη φάση
αυτή έρχονται στο προσκήνιο έννοιες, όπως φιλία, επιθυμία, αγάπη,
σεξουαλικότητα, τα σύνορα ανάμεσα στις οποίες είναι δυσδιάκριτα,
μπερδεύονται και μπερδεύουν και τον έφηβο. Ο έφηβος απομακρύνεται ως
ένα βαθμό από τους γονείς του. Η εφηβική φιλία στηρίζεται σε αυτή τη
συνενοχή του Άλλου που καταλαβαίνει: «τουλάχιστον, αυτός με καταλαβαίνει,
δεν είναι σαν εσάς (τους γονείς μου)». Ως τη στιγμή αυτή δεν έχει σχηματιστεί
πλήρως μια εικόνα εαυτού, έτσι ο φίλος, ως όμοιος -αλλά ταυτόχρονα και ως
διαφορετικός- λειτουργεί σαν ένας καθρέφτης μέσα από τον οποίο το άτομο
παρατηρεί και αντιλαμβάνεται τον εαυτό του. Μέσα από τη φιλία τελικά, ο
έφηβος αντιλαμβάνεται πολλά συναισθήματα και ανακαλύπτει σιγά- σιγά τον
εαυτό του. Έτσι, η φιλία επιτρέπει αυτό το πέρασμα από τον Άλλο στον εαυτό,
τη διαμόρφωση της ταυτότητας και τη συνειδητοποίηση ότι για να είσαι ή να
γίνεις φίλος, πρέπει να αγαπάς τον εαυτό σου.
Ο ρόλος που παίζει η φιλία είναι πρωταγωνιστικός, καθώς βοηθά τον έφηβο
να ανεξαρτητοποιηθεί από την οικογένεια του και να εξερευνήσει τον κόσμο.

19. Μέσα από την φιλία, αρχίζει να μαθαίνει πράγματα για τον εαυτό του, τους
άλλους και τον κόσμο γύρω του. Αρχίζει να συναναστρέφεται με άλλα άτομα,
να συζητά τις ανάγκες του, τις ανησυχίες του και τα θέματα που τον
απασχολούν με άτομα που φαίνεται ότι μπορούν να τον καταλάβουν
περισσότερο απ’ ότι η οικογένεια του. Είναι πολύ σημαντικό για τον έφηβο να
αισθάνεται ότι τον αποδέχονται οι φίλοι του, έτσι όπως είναι, και να νοιώθει ότι
ανήκει σε μια ομάδα. Έτσι, ενισχύεται η αυτοεκτίμηση του και η εικόνα του.
Β) Η θέση της οικογένειας κατά τη διάρκεια της εφηβείας
Οι γονείς φαίνεται να περνούν σε δεύτερη μοίρα. Παύουν να θεωρούνται
αυθεντίες. Αρχίζει η αμφισβήτηση και η κριτική από μεριάς του έφηβου
παιδιού τους. Μία στιγμή που μπορεί να βιωθεί πολύ αρνητικά από γονείς
που οι ίδιοι έχουν ναρκισσιστικά ελλείμματα. Βέβαια, η οικογένεια συνεχίζει να
παίζει τον πρώτο ρόλο στην διαμόρφωση της προσωπικότητας του εφήβου,
μόνο που αυτό δεν φαίνεται. Γίνεται με έναν τρόπο παρασκηνιακό και στο
προσκήνιο φαίνεται να είναι η σχέση με τους συνομηλίκους.
Γ) Η εφηβική φιλία

20. Ο έφηβος επιλέγει συνομήλικους που του ταιριάζουν. Έτσι είναι σημαντικό να
καταλάβουμε ότι όμοιος ομοίως ζευγαρώνει και να μην αποδίδουμε τις
ευθύνες για την όποια πράξη του εφήβου στους άλλους. Μία τέτοια στάση
μειώνει την προσωπική ευθύνη του παιδιού της. Μπορεί ωστόσο να
παρασυρθεί από την ομάδα, όταν κυριαρχεί η ψυχολογία της μάζας. Αυτό
γίνεται συνήθως σε περιόδους κρίσης. Τότε μπορεί η ομάδα να ορίσει έναν
παντοδύναμο αρχηγό, ο οποίος βοηθάει στη συνοχή της αλλά και στην
ιδεώδη ταύτιση των άλλων μελών με αυτόν.
Σε πιο κανονικές συνθήκες, η ομάδα των συνομηλίκων αξιολογεί το κάθε
μέλος της και το βάζει στην θέση και στον ρόλο που του αξίζει. Έτσι, τα παιδιά
που έχουν υψηλή αυτοεκτίμηση κατέχουν και υψηλότερο στάτους, θέση μέσα
στην ομάδα. Αντίθετα, τα παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση παίρνουν τις
χαμηλότερες θέσεις.
Μέσα από τους συνομήλικους ανακαλύπτει και τις δικές του αξίες. Βλέπει τι
του ταιριάζει και τι όχι. Μαθαίνει νέα πράγματα που η οικογένεια ή το σχολείο
δεν του τα μαθαίνουν και που μόνο αυτή η σχέση μπορεί να του μάθει.
Βρίσκει επίσης συνήθως το πρώτο ταίρι του. Μέσα από τους συνομήλικους
επιλέγει τους φίλους και την παρέα του.
Συχνά, οι φίλοι τους έχουν παρόμοιους στόχους και σχέδια για το μέλλον.
Έτσι και ο ίδιος ο έφηβος, προσπαθεί να τους μιμηθεί και να ταυτίσει τα
πιστεύω του με τα δικά τους, με σκοπό να γίνει αποδεκτός από την ομάδα και
να ενταχθεί πιο εύκολα σ’ αυτήν. Καθώς ο έφηβος παρατηρεί στο φίλο του,
τον ίδιο του τον εαυτό, αγαπά περισσότερο την εικόνα που έχει σχηματίσει για
εκείνον- και όχι αυτό που πραγματικά είναι. Δεν λείπουν οι συγκρούσεις,
καθημερινό φαινόμενο στις σχέσεις των εφήβων.

21. Δ) Εμπλοκές στις σχέσεις του εφήβου με τους συνομήλικούς του
Ένα παιδί που δεν κάνει παρέα με τους συνομήλικους, για διαφορετικούς
λόγους, κινδυνεύει από μοναξιά και κοινωνικοποιείται με ελλειμματικό τρόπο.
Ωστόσο, μπορεί να συμβαίνει και το αντίθετο. Η αποχή από την παρέα με
τους συνομήλικους αποτελεί και αποτέλεσμα αλλά και ένδειξη ότι κάτι δεν
πάει καλά με το παιδί.
Τόσο οι καθηγητές του, όσο και κυρίως οι γονείς του, θα πρέπει να
κινητοποιηθούν για να μπορέσουν να το βοηθήσουν, να το ενθαρρύνουν και
να το δυναμώσουν για να μπορέσει να επιτελεστεί κανονικά η
κοινωνικοποίηση του παιδιού μέσα από την παρέα με συνομήλικους.
Ε) Διαδίκτυο, τηλέφωνο και φιλία
Οι φιλικές σχέσεις βασίζονται στη συχνή συναναστροφή και την επικοινωνία.
Συγκριτικά με το παρελθόν, οι έφηβοι στις μέρες μας χρησιμοποιούν ολοένα
και περισσότερο την τεχνολογία για να επικοινωνούν μεταξύ τους. Τα κινητά
τηλέφωνα και οι διάφορες υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης στο ίντερνετ (π.χ.
Facebook, Instagram, Skype) διευκολύνουν τη συχνή επικοινωνία των
εφήβων μεταξύ τους. Αν και η χρήση της τεχνολογίας προάγει την
κοινωνικοποίηση, η αλόγιστη χρήση της ενδέχεται να επιφέρει αρνητικές
επιπτώσεις όπως χαμηλή σχολική επίδοση, επιβάρυνση της υγείας (π.χ.
μυοσκελετικοί πόνοι, παχυσαρκία), διαταραχές στον ύπνο, καθώς και αύξηση
αισθημάτων μοναξιάς και κοινωνικής απομόνωσης.

22. Κατά την διάρκεια της εφηβείας, παρατηρείται μια διαρκής και έντονη
αλληλεπίδραση ανάμεσα σε γονείς και εφήβους καθώς και στους εφήβους
μεταξύ τους που χαρακτηρίζεται από ανταγωνισμό. Πολλοί γονείς μη έχοντας
συνείδηση της ειδικής αναπτυξιακής περιόδου στην οποία βρίσκεται το παιδί
τους, απαιτούν από αυτό πράγματα χωρίς να το διευκολύνουν και χωρίς να
του δίνουν το δικό του χώρο να χειριστεί τις καταστάσεις. Παρ’ όλα αυτά, ο
ανταγωνισμός για τους εφήβους δεν σταματάει εδώ αφού συνηθίζουν να είναι
ανταγωνιστικοί μεταξύ τους σε πολλά θέματα της καθημερινότητας τους. Ο
πιο συνηθισμένος προβληματισμός των εφήβων είναι για τις μεταξύ τους
σχέσεις σε ερωτικό επίπεδο και αυτή είναι η αιτία για συνεχείς σκέψεις, που
συνήθως τους κάνει να αφαιρούνται.
Οι νέοι προσπαθούν να ανακαλύψουν ποιοι πραγματικά είναι και με ποιον
τρόπο ταιριάζουν στον κόσμο. Η αναζήτηση αυτή επηρεάζεται από το φύλο,
την παρέα των συνομηλίκων, το πολιτισμικό υπόβαθρο και τις προσδοκίες της
οικογένειας. Αναζητά περισσότερη ανεξαρτησία. Επηρεάζει τις αποφάσεις του
παιδιού και τις σχέσεις με την οικογένεια και τους φίλους. Αναλαμβάνει
περισσότερες ευθύνες, τόσο στο σχολείο όσο και στο σπίτι. Αναζητά νέες
εμπειρίες, και υιοθετεί συμπεριφορές υψηλού κινδύνου. Διακρίνει μεταξύ
«Σωστού» και «Λάθους». Το παιδί αρχίζει να αναπτύσσει ένα ισχυρότερο
πλαίσιο αξιών και ηθικής και αμφισβητεί περισσότερα πράγματα. Επηρεάζεται
περισσότερο από τους φίλους, ιδιαίτερα όσον αφορά τη συμπεριφορά και την

23. αυτοπεποίθηση. Αρχίζει να αναπτύσσει και να εξερευνεί την σεξουαλική του
ταυτότητα. Το παιδί σας αρχίζει να έχει ρομαντικές σχέσεις και να βγαίνει
ραντεβού.
Ποιά είναι τα προβλήματα του <<ψυχικού εγω>> που αντιμετωπίζει ενας
έφηβος ;
Στην προσπάθειά του να διαμορφώσει μία ταυτότητα του ψυχικού Εγώ, ο
έφηβος μπορεί να παρουσιάσει έντονες συναισθηματικές μεταπτώσεις, που
να κυμαίνονται από τον ακραίο ναρκισσισμό και την εχθρότητα προς τους
άλλους ως την υποτίμηση προς τον ίδιο του τον εαυτό.
Παίζει ρόλο η εξωτερική εμφάνιση και η διατροφή στην ψυχολογία των
εφήβων ;
Οι έφηβοι αναπτύσσουν αισθήματα και στάσεις απέναντι στο σώμα τους, που
συμβάλλουν σημαντικά στη διαμόρφωση της εικόνας του σωματικού Εγώ. Ο
έφηβος έχει επίσης την τάση να υιοθετεί τις στάσεις των σημαντικών άλλων
(γονείς και συνομήλικοι) απέναντι στο δικό του σώμα. Έτσι, ο έφηβος μπορεί
να αποκτήσει μία θετική αντίληψη για το σώμα του, που να του προσφέρει
ικανοποίηση, ή μπορεί να φθάσει να θεωρήσει το σώμα του απωθητικό και
επαίσχυντο.
Ποια είναι τα προβλήματα επικοινωνίας των εφήβων με τους γονείς
τους;
Οι γονείς συχνά δυσκολεύονται να παραδεχτούν ότι το παιδί τους μεγάλωσε
και μπορεί μερικά πράγματα να τα κάνει χωρίς αυτούς. Είναι πιο πιθανό ο
έφηβος να περάσει την εφηβεία χωρίς σημαντικές αντιπαραθέσεις,
αντιδράσεις, προβλήματα αν οι γονείς, τον αντιμετωπίζουν σαν υπεύθυνο
άτομο το οποίο μπορούν να εμπιστευθούν έχοντας πάντα υπόψη τους
βασικούς κανόνες που συμφωνήθηκαν.
Ποια είναι τα προβλήματα επικοινωνίας των εφήβων με τους γονείς
τους;
Οι γονείς συχνά δυσκολεύονται να παραδεχτούν ότι το παιδί τους μεγάλωσε
και μπορεί μερικά πράγματα να τα κάνει χωρίς αυτούς. Είναι πιο πιθανό ο

24. έφηβος να περάσει την εφηβεία χωρίς σημαντικές αντιπαραθέσεις,
αντιδράσεις, προβλήματα αν οι γονείς, τον αντιμετωπίζουν σαν υπεύθυνο
άτομο το οποίο μπορούν να εμπιστευθούν έχοντας πάντα υπόψη τους
βασικούς κανόνες που συμφωνήθηκαν.
Ποια είναι τα προβλήματα στις προσωπικές σχέσεις των εφήβων;
Η φιλία κατέχει σημαντική θέση στην ζωή ενός εφήβου γιατί μπορεί να του
επηρεάσει την κοινωνική και την συναισθηματική του ανάπτυξη. Στην φάση
της εφηβείας εμφανίζονται στον έφηβο έννοιες όπως η φιλία αγάπη, η
σεξουαλικότητα και η επιθυμία,οι οποίες αποπροσανατολίζουν τον έφηβο.
Ο ρόλος της φιλίας στους εφήβους κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο διότι τον
βοηθά να ανεξαρτητοποιηθεί από τους γονείς του δηλαδή να δημιουργήσει
νέες παρέες ώστε να συζητά τις ανάγκες του, τα προβλήματα του και
γενικότερα τα θέματα που τον απασχολούν που φαίνεται ότι η οικογένεια
αδιαφορεί για να τα λύσει .
Πώς επηρεάζεται η αυτοεκτίμηση από την εφηβεία;
Στην εφηβεία, όπως και στη νηπιακή ηλικία, το κύριο αναπτυξιακό ζήτημα
είναι η αυτονομία, παράλληλα με την αναζήτηση της ταυτότητας. Ο έφηβος
δεν είναι πια παιδί, αλλά ούτε και ενήλικας. Χρειάζεται να αντιδράσει, να
αμφισβητήσει την τελειότητα που πίστευε ότι είχαν οι γονείς του όταν ήταν
παιδί, αλλά και την παντοδυναμία του σχολείου και της κοινωνίας. Αυτό είναι
φυσιολογικό και αναγκαίο και όσο πιο πολλή κατανόηση μπορούν να δείξουν
οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί σε αυτή τη φάση (ενθυμούμενοι ίσως τη δική
τους εφηβεία), χτίζοντας γέφυρες επικοινωνίας μαζί τους, τόσο καλύτερα θα
αντιμετωπιστεί αυτή η περίοδος. Ο έφηβος χρειάζεται να πάρει
πρωτοβουλίες, ενώ αναπτύσσει πλέον σημαντικές σχέσεις και με άτομα εκτός
οικογένειας. Οι φίλοι του και η συμπεριφορά τους απέναντι του είναι πλέον
πολύ σημαντικές γι’ αυτό. Το σώμα του αλλάζει, από παιδικό γίνεται αντρικό ή
γυναικείο. Ο ρυθμός και τρόπος αλλαγής, αλλά και η στάση της οικογένειας
και των φίλων προς τις αλλαγές αυτές, θα καθορίσουν και την εξέλιξη της
αυτοεικόνας του ατόμου. Απότομες, καθυστερημένες ή ασυνήθιστες αλλαγές,
συνοδευόμενες συχνά από πειράγματα, κάνουν πολλές φορές τον έφηβο να

25. αισθανθεί ντροπή και υποτίμηση για το σώμα του, παράγοντα
επικινδυνότητας για την ανάπτυξη χαμηλής αυτοεκτίμησης.
- ΑΓΧΟΣ. Ένα από τα προβλήματα των έφηβων είναι το άγχος των
συγκρίσεων. Αγόρια και κορίτσια νιώθουν άσχημα στην εφηβεία όταν
αισθάνονται ότι οι συγκρίσεις είναι εις βάρος τους, όταν έχουν λιγότερες
επιτυχίες στο άλλο φύλο .Μπορούν όμως να έχουν και σε άλλα θέματα άγχος
όπως για τα μαθήματα για την οικογένεια και για το μέλλον τους. Το άγχος
είναι ένα πολύ δυσάρεστο συναίσθημα που νιώθει ο έφηβος μπροστά σε έναν
αόριστο κίνδυνο η απειλή .Όταν το άγχος είναι έντονο η το αισθανόμαστε με
ασήμαντες αφορμές εμποδίζει την καθημερινή λειτουργικότητα, τότε γίνεται
νοσηρό . Ο έφηβος έχει νευρικότητα ,ανησυχία, απότομη συμπεριφορά, κακή
διάθεση και είναι αδιάφορος πολλές φορές με σημαντικά θέματα.
ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Όλα τα παιδιά δεν αναπτύσσονται με τους ίδιους ρυθμούς, ο
καθένας δημιουργεί την δική του συμπεριφορά .Οι άνθρωποι που αλλάζουν
σχεδόν ψυχαναγκαστικά ερωτικούς συντρόφους συνήθως υποφέρουν από
έντονη ανασφάλεια, για αυτό και πολύ έφηβοι νιώθουν ανασφαλείς. Επίσης τα
προβλήματα συμπεριφοράς κατά την εφηβεία διακρίνονται σε εξωτερικευμένα
και εσωτερικευμένα. Εξωτερικευμένα είναι τα προβλήματα τα οποία η
συμπεριφορά είναι πιο έκδηλη και έχει περισσότερες άμεσες αρνητικές
επιπτώσεις για το άτομο και την κοινωνία .Τέτοιας μορφής προβλήματα είναι
η χρήση ουσιών, η διαταραχές διαγωγής ,η σχολική αποτυχία και η
παραβατικότητα. Εσωτερικευμένα είναι τα προβλήματα στα οποία
χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι συναισθηματικές διαταραχές, όπως η
κατάθλιψη και το άγχος ,η συμπεριφορά μπορεί να μην συγκαλύπτεται και να
μην γίνεται εύκολα αντιληπτή, αφού πολλά είναι τα συμπτώματα των
προβλημάτων.
-ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ. Επίσης ένα ακόμα πρόβλημα και ουσιαστικό για τους
έφηβους είναι οι πανελλαδικές όπου καθορίζουν το μέλλον τους .Από τα

26. δεκάδες χιλιάδες παιδία που προσπαθούν να μπουν εκεί που επιθυμούν,
λίγα είναι αυτά που καταφέρνουν να πραγματοποιήσουν το όνειρο τους.
Διαβάζουν συστηματικά με άγχος, αγωνίζονται με κόπο, έχουν στόχο όμως
πολλές είναι οι περιπτώσεις που απογοητεύονται και παραιτούνται. Στην
διάρκεια της προετοιμασίας για τις πανελλαδικές μερικά παιδιά μπορεί να
βάλουν αρκετά κιλά όπου και αυτό μπορεί να τους ρίξει την ψυχολογία.
-ΕΜΦΑΝΙΣΗ. Ωστόσο κύριο ρόλο έχει και η εμφάνιση για τους έφηβους ,σε
αυτή την ηλικία έχουν πολλές διαταραχές αλλάζει το σώμα τους, αλλάζουν οι
συνήθειες τους, ο τρόπος σκέψης για την εξωτερική εμφάνιση τους. Είναι
πολύ σημαντική για όλα τα παιδιά ,ειδικά στα πρώτα 3-4 χρόνια της εφηβείας.
Πολλά παιδιά κοιτάζονται στον καθρέφτη με απόγνωση. Αναζητούν την
τελειότητα στην εξωτερική τους εμφάνιση. Όλο και κάτι δεν τους αρέσει, σε
άλλους το σώμα, σε άλλους το σχήμα του προσώπου, τα μάτια και άλλα
πολλά. Είναι βασικό όμως ο έφηβος να αποδεχτεί όλα αυτά που του
συμβαίνουν φυσιολογικά έτσι θα προσαρμοστεί πολύ καλύτερα στην εικόνα
του.

27. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1.http://www.psychotherapeia.net.gr/articles-psyxologoi-marousi-
psyxotherapeftes-marousi/efhveia/35-efhveia-orismos-harakthristika
2. Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larousse Britannica 21, Αθήνα, εκδοτικός
οργανισμός Πάπυρος, 2007, σελ. 368
3.ΠτυχιακήεργασίαΓεώργιος
Στάμος:http://users.sch.gr/gestamos/Downloads/ergasies_aspete/antisocial_b
ehaviour_adolescence.pdf
4. https://www.paidiatros.com/
5. https://boro.gr/
6. http://efiveia.gr/pos-epireazei-i-efiveia-ti-sxesi-metaksi-gonion-kai-paidion/
7.http://www.sec-
aftoektimisi.gr/ar8ra1111111111111111111147/sxeaseis_me_tous_sunomilia
kous_1.html
8. http://www.epipsi.gr/pdf/2011/07_HBSC_2010_EPIPSI_2011.pdf
9. http://psychografimata.com/i-filia-stin-efivia/
10. http://jenny.gr/gynaika/family-by-4moms/295739/i-filia-stin-efiveia

29. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Ερωτηματολόγια εφήβων

33. Ερωτηματολόγια γονέων