Morpolohiya

42,578 views
41,722 views

Published on

4 Comments
39 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
42,578
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
18
Actions
Shares
0
Downloads
1,234
Comments
4
Likes
39
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Morpolohiya

  1. 1. MORPOLOHIYA
  2. 2. Uri ng Morpema sa wikang Filipino 1. Morpemang Ponema 2. Morpemang Salitang-Ugat 3. Mopemang Panlapi
  3. 3. MORPOHOLOHIYA • Ang makaaghma na pag-aaral ng mga morpema o makabuluhang yunit ng mga salita. • Ito ay ang pag-aaral sa pagbuo ng mga salita sa pamamagitan ng iba’t ibang morpema.. • Ito ay itinuturing na pinakamaliit na yunit ng isang salita na may angking kahulugan. Ito ay maaring panlapi o salitang ugat.
  4. 4. Morpemang Ponema /a/ at /o/ • Kung nagbabago ang kahulugan ( kasarian) dahil sa pagdagdag ng ponemang /a/ o kontradiksyon ng /o/ sa /a/, ang /a/ o /o/ ay itinuturing na ponema. • Halimbawa : – Gobernador - Gobernadora – Konsehal - Konsehala – Kapitan - Kapitana – Abogado - Abogada
  5. 5. Morpemang Salitang-Ugat • Ito ay uri ng morpema na walang panlapi. Ito ay ang payak na anyo ng isang salita. • Halimbawa : • Indak sayaw sulat • Ganda sipag bata • Buti payat bunso
  6. 6. Morpemang Panlapi • Ito ay uri ng morpema na idinurugtong sa salitang-ugat na maaring makapagpabagong kahulugan ng salita ngunit hindi nakakatayong mag-isa ang mga panlapi at kailangan idugtong sa salitang-ugat upang magkaroon ng kahulugan. • Ang morpemang panlapi ay nagtataglay ng kahulugan.
  7. 7. • Ang mga panlaping Filipino ay maaring ikabit sa mga pangngalan at tinatawag itong panlaping makangalan; sa pandiwa ay tinawatag naman itong panlaping makadiwa at sa pang-uri ay tinatawag itong panlaping makauri. • Kilala rin ang morpemang panlapi bilang di- malayang morpema. Bagamat’t may kahulugan, hindi makikita ang tiyak na taglay na kahulugan hangga’t hindi naisasama sa isang salitang-ugat.
  8. 8. Morpemang Panlapi Kahulugan Salitang-ugat Bagong Morpema Ma- Pagkakaroon ng katangiang taglay ng salitang ugat Bait Mabait Um- Pagganap sa kilos Awit Umawit -an Lugar na pinaglalagyan Aklat Aklatan Ma- Nagsasaad ng pagkakaroon Pera mapera
  9. 9. • Morpemang Leksikal at Pangkayarian – Morpemang Leksikal » May tiyak na kahulugan at kabilang dito ang mga pangngalan, panghalip, pandiwa, pang-uri at pang- abay. – Morpemang Pangkayarian » Walang tiyak na kahulugan at kailangang makita sa isang kayarian o konteksto ang mga ito upang magkaroon ng kahulugan.
  10. 10. Halimbawa • Naghihintay nang pagkatagal-tagal si Pedro sa kanyang mga kaklase. – Ang nang,si,sa at mga ay walang tiyak na kahulugan subalit ito ay nag-uugnay sa mga morpemang leksikal na Pedro, kaklase, naghihintay at pagkatagal-tagal upang magkaroon ng kahulugan ang pangungusap. • Naghihintay nang pagkatagal-tagal ang mga kaklase ni Pedro. – Nagbago ang kahulugan ng pangungusap. Sa unang pangungusap, Si pedro ang naperwisyo samantalang sa pangalawang pangungusap, ang kanyang mga kaklase ang naperwisyo.
  11. 11. Pagbabagong Morpoponemiko
  12. 12. Pagbabagong Morpoponemiko  Ito ay ang anumang pagbabago sa karaniwang anyo ng isang morpema dahil sa impluwensya ng katabing ponemang (panlapi).  Ang mga nakaiimpluwensyang ponema ay maaring yaong sinusundan ng morpema o yaong sumusunod dito. Halimbawa : [pang-] + paaralan = pampaaralan
  13. 13. Limang Uri ng Pagbabagong Morpoponemiko 1. Asimilasyon 2. Pagpapalit ng Ponema 3. Metatesis 4. Pagkakaltas ng Ponema 5. Paglilipat-diin
  14. 14. Assimilasyon • Sakop ng uring ito ang ma pagbabaging nagaganap sa /ŋ/ sa posisyong pinal dahil sa impluwensya ng ponemang kasunod nito.
  15. 15. • Uri ng Asimilasyon – Asimilasyong Parsyal o di ganap – pagbabago sa unang morpema Halimbawa hal: pang + bansa = pambansa sing + bait = simbait mang + batas = mambabatas – Asimilasyong Ganap – Pagbabago ng kapwa panlapi at salitang ugat. Hal: mang + tahi = manahi pang + palo = pamalo pang + takot = panakot
  16. 16. Pagpapalit ng Ponema • kapag ang (d) ay nasa pagitan ng dalawang patinig kaya ito'y pinapalitan ng ponemang r. hal: ma + damot = maramot ma + dunong = marunong
  17. 17. Metatesis • pagpapalit ng posisiyon ng panlaping /-in / kapag ang kasunod na ponema ay ang mga ponemang (l,y,o) hal: lipadin -nilipad yakapin -niyakap
  18. 18. Paglilipat-diin • kapag ang salitang-ugat ay nilalagyan ng panlapi, ito ay nagbabago kapag ito'y nilalapitan. hal: laro + an = laruan dugo + an = duguan
  19. 19. Pagkakaltas ng Ponema • mayroong pagkakaltas o pagtatangal ng ponema. hal: takip + an = takpan sara + han = sarhan labahan = labhan dalahin = dalhin
  20. 20. Kayarian ng mga Salita 1. PAYAK - ang salita ay payak kung ito ay salitang- ugat lamang, walang panlapi at walang katambal na ibang salita (Santiago&Tianco) halimabawa: ina bata anak ama kapatid sulat
  21. 21. 2. Maylapi -sa pagkakapit ng iba’t ibang uri ng panlapi sa isang salitang-ugat, nakabubuo ng iba’t ibang salita na may kani- kaniyang kahulugan (Ampil,Mendoza & Breva, 2010) - ang salita ay binubuo ng salitang-ugat at mga panlapi. Ang mga panlapi ay mga katagang idinaragdag sa unahan, sa gitna, o sa hulihan ng mga salitang-ugat. May ibat’ibang uri ng mga panlapi: Unlapi, Gitlapi at Hulapi
  22. 22. Halimbawa: Ma- + tubig matubig (maraming tubig) Pa- + tubig patubig (padaloy ng tubig) Tubig + -an tubigan (lagyan ng tubig) Tubig + -in tubigin (pinarusahn sa tubig) Lakad + -um lumalakad Sagot + -in Sinagot
  23. 23. 3. Inuulit -ay maaring ganap, parsyal o magkahalong parsyal at ganap (Ampil, Breva & Mendoza, 2010) -inuulit ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito -may dalawang uri, ang “pag-uulit na Ganap at Di-ganap
  24. 24. a) Pag-uulit na Ganap - inuulit ang salitang-ugat Halimbawa: taon taon- taon bahay bahay-bahay araw araw-araw
  25. 25. b) Pag-uulit na Parsyal o Di-ganap - ang isang salita ay nasa pag-uulit na PARSYAL kapag ang bahagi lamang ng salitang-ugat ang inuulit Halimbawa: usok uusok balita bali-balita tahimik tahi-tahimik Kanta kakanta
  26. 26. c) Magkahalong Parsyal at Ganap - kapag ito ay nilalapian at inuulit nang buo ang salitang-ugat. Halimbawa: Sigla masigla-sigla Saya masaya-saya Matuto matuto-tuto
  27. 27. 4. Tambalan - ang pagbubuo ng salitang-ugat -dalawang salitang pinagsasama para makabuo ng isang salita -may dalawang uri ng tambalan ang tambalang ganap at di-ganap
  28. 28. a) Tambalang Di-ganap -ang taglay na kahulugan ng bawat dalawang salitang pinagtambal ay hindi mawawala -Tambalang salitang nanatili ang kahulugan Halimbawa: asal-hayop kulay-dugo bahay-ampunan pamatid-uhaw
  29. 29. b) Tambalang Ganap - ang dalawang salitang pinagtambal ay nakabubuo ng ikatlong kahulugang iba kaysa isinasaad ng mga salitang pinagsama. -Tambalang salitang nagbibigay ng bagong kahulugan Halimbawa: bahaghari hampaslupa dalagambukid anakpawis
  30. 30. Bahagi ng Pananalita 1. Mga Salitang Pangnilalaman ( Content Words) a. Mga Nominal  Pangngalan  Panghalip b. Pandiwa c. Mga Panuring  Mga pang-uri  Pang-abay
  31. 31. 2. Mga Salitang Pangkayarian ( Function Words) a. Mga Pang-ugnay » Pangatnig » Pang-angkop » Pang-ukol b. Mga Pananda » Pantukoy » Pangawing na ‘ay’
  32. 32. MGA SALITANG PANGNILALAMAN
  33. 33. 1. PANGNGALAN • ito ay pasalitang simbolong ang tinutukoy ay ngalan ng hayop, bagay, pook, at pangyayari. Dalawang Klasipikasyon Ng Pangngalan 1 Batay sa kung ang pangngalan ay may diwang panlahat o hindi panlahat. 2. Batay sa kung ang pangngalan ay tumutukoy sa isang bagay na tahas o hindi tahas
  34. 34. Pantangi • tumutukoy sa isang tanging tao, hayop, bagay, pook at pangyayari
  35. 35. halimbawa 1.Pangngalang Tanging Ngalan ng Tao Pedrito Melissa Marilou Rita 2. Pangngalang Tanging Ngalan ng Hayop Brownie Pinky Blacky Spot 3.Pangngalang Tanging Ngalan ng Bagay Mongol Magasing liwayway Bic Ballpen
  36. 36. 4. Pangngalang Tanging Ngalan ng Pook Bundok Apo Talon Maria Cristina Davao City 5. Pangngalang Tanging Ngalan ng Panyayari Paligsahan ng Bb. Pilipinas Buwan Ng Wika
  37. 37. Pambalana • -tumutukoy sa pangkalahatang diwa ng tao, hayop, bagay, pook, at pangyayari.
  38. 38. Halimbawa: 1.Pangngalang Pangkalahatang ngalan ng Tao bata guro lalaki abogado 2.Pangngalang Pangkalahatang ngalan ng Hayop aso baka pusa kalabaw 3. Pangngalang pangkalahatang ngalan ng Bagay laptop radyo bahay relo
  39. 39. 4. Pangngalang pangkalahatang ngalan ng Pook ilog bulubundukin kapatagan 5. Pangngalang Pangkalahatang Ngalan ng Pangyayari sayawan gulo banggan digmaan
  40. 40. tahas -tumutukoy sa bagay na materyal Dalawang Uri: 1. palansak- tumutukoy sa pangkat ng iisang uri ng tao o bagay. halimbawa: buwig kumpol hukbo lahi tumpok tangkal
  41. 41. di-palansak -tumutukoy lamang sa mga bagay na isinasaalang-alang ng isa-isa. Halimbawa: saging bulaklak sundalo tao Kamatis manok
  42. 42. di-tahas o basal -basal ang pangngalan kung ang tinutukoy ay hindi materyal kundi diwa o kaisipan. Halimbawa: Buti ganda sama bait pag-asa kaligayahan
  43. 43. Kasarian ng Pangngalan • Panlalaki – Bicolano, lolo, bayaw, G. Cruz • Pambabae – Ilokana, Ilongga, ate, inday, Gng. Chan • Di-tiyak – guro, bata, anak, nars • Walang Kasarian – bundok, ilog, halaman, buwan
  44. 44. 2. PANGHALIP -ito ay salitang panghalili sa ngalan ng tao. Halimbawa: Si Manuel L. Quezon ang kinilalang “Ama ng Wikang Pambansa”. Siya ang kin.ilalang”Ama ng Wikang Pambansa”.
  45. 45. Tatlong panauhan: 1. Unang Panauhan -tumutukoy sa taong nagsasalita (ako,ko,kami,tayo) 2. Ikalawang panauhan -tumutukoy sa taong kausap sa pangungusap. (ikaw,ka,kayo,inyo,inyo) 3. Ikatlong panauhan -inihalili sa taong tinutukoy sa pangungusap. (siya,sila,nila,kanya,kanila)
  46. 46. Source ( pinagmulan ) Aklat – Wika at Komunikasyon: Filipino 1 kolehiyo Batayan at sanayang-aklat Internet – http://mamsha.tripod.com/id23.html – http://tl.answers.com/Q/Ano_ang_mga_kayarian_ng_salita – http://e-filipino101.blogspot.com/2009/09/kayarian-ng- mga-salita.html – http://www.scribd.com/doc/96393660/1-Ponolohiya – http://prezi.com/sau0kfuhjy9p/pagbabagong- morpoponemiko/

×