Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Upcoming SlideShare
Modyul 17 pagsasaling wika
Next

119

Share

Pagsasaling wika

Related Audiobooks

Free with a 30 day trial from Scribd

See all

Pagsasaling wika

  1. 1. Pagsasaling-WikaHalaw sa Librong ‘Sining ngPagsasaling-Wika’ ni G. AlfonsoO. Santiago
  2. 2. Kasaysayan Noong pang panahon ng Babylon hanggang sa kasalukuyangpanahon, panahon ng makabagong teknolohiya gamit ang computer t ibapa, ay batayang masasabing suliranin sa pagsasalin. Suliranin ng isang tagapagsalin kung ano ang mas higit na pipiliin sapagitan ng anyo at kahulugan ng salita. Kapag ang pinili ang istilo ngorihinal may posibilidad na masira ang kahulugan, samantala ang pagpili ngliteral na content ay karaniwang nawawala ang istilo nito. Tunay na ipinakikita at ipinakikilala na magkaiba ang wika sa isa’t isa.Nag-iiba pa ang midyum ng komunikasyon batay sa proseso ng pag-inognng pagbabago na nagiging suliranin ng tagapagsalin. Kinakailanganmagbigay puwang ang wika sa pagtanggap ng mga bagong karunungan atbagong organisasyon ng karunungan. Kinakailanga ng wika namakapagbigay ng panlipunang realidad upang mauri nito ang iba’t ibangkaranasan batay sa iba’t ibang uri ng tao sa lipunan. Binabagayan dapat ngwika ang pagbabagong kinakaharap sa lipunang at ng tao. Sabi ni JulioCasares (1956) na ang “ Pagsasalin wari’y isang warehouse – na kung angpagmamanman ng mga opisyales ay hindi mahigpit, baka walangpakundangang pumasok ang maraming smuggled at banyagang idyomakaysa sa panglinggwistikang pananaw.”
  3. 3.  Sa isang tagapagsalin, suliranin nito kung ang pagsasalin ay isangsining o agham? Ito ba ay isang kasanayang matatamo lamang sapamamagitan ng pagsasanay o kaya’y tumutukoy sa ilangpamamaraang dapat ilarawan at pag-aralan? Sa katunayan, angpagsasanay sa pagsasalin ay magkaiba sa teorya – bagaman angmga elementong makasining ay kinakailangan sa isang mahusay napagsasalin, subalit ang mga linggwist at philologist ay malaki angpaniniwala at kamalayan na ang proseso ng pagsasalin ay higit naangkop isakatuparan sa isang masining na paglalarawan. Kapagpinag-uusapan ang “agham ng pagsasalin” ang pokus ay nasapaglalarawang aspeto nito. At kung ang linggwistika ay inuring isanginilalarawang agham – gayundin ang paglilipat ng mga mensahemula sa iba’t ibang wika, ang proseso ay isinasagawa sa isangmaagham na paglalarawan. Doon sa mga nanggigiit na angpagsasalin ay isang sining – yaong lamang at wala ng iba,karaniwang nabibigo sa pagtuklas ng mga karagdagang alituntuninsa pamamaraan sa makabuluhang gamit nito.
  4. 4. Kasaysayan ng Pagsasalin( Unang Yugto )Ang pagsasaling-wika sa Pilipinas aymasasabing nagsimulang magkaanyonoong panahon ng pananakop ng mga Kastila,kaugnay na pagpapalaganap ng Kristiyanismo.Kinailangan ng mga panahong iyon na isalin saTagalog at iba pang katutubong wika sa kapuluanang mga katesismo, mga akdang panrelihiyon,mga dasal at iba pa, sa ikadadali ngpagpapalaganap ng Iglesia Catolica Romana.
  5. 5. Kasaysayan ng Pagsasalin( Ikalawang Yugto )Nang pumalit ang America sa Espana bilangmananakop ng Pilipinas, nagbago na rinangpapel na ginagampanan ng pagsasalingwika. Ang naging pangunahingkasangkapan na pananakop noongpanahon ng Kastila ay krus o relihiyon;noong panahon naman ng Americano ayaklat oedukasyon sa pamamagitan ng wikang
  6. 6. Kasaysayan ng Pagsasalin( Ikatlong Yugto )Ang maituturing na ikatlong yugto ngkasiglahan sa pagsasaling-wika ay ang mgapagsasalin sa Filipino ng mga materyales,pampaaralan na nasusulat sa Ingles, tuladng mga aklat, patnubay, sanggunian,gramatika at iba pa, kaugnay sapagpapatupad sa patakarang bilinggwal saating sistema ng edukasyon.
  7. 7. Larangan ng Pagsasalin Ang larangan ng pagsasalin ay maaaring mahati sa tatlong uri ayonkay Jakobson. Ang unang uri ay tinatawag na: intalingual – ito’y pagbabago lamang ng mga salita sa loob ngmagkaparehong wika. Ang ganitong proseso ay maaaring mag-interpret ngmga verbal sign sa pamamagitan ng paggamit ng ibang sign sa loob ngmagkaparehong wika. Interlingual translation - tinatawag rin itong ‘translation proper’. Ito ay maylayuning mag-interpret ng mga verbal sign sa pamamagitan nng mga verbalsign ng ibang wika. Subalit ang pokus nito ay hindi lamang paghahanap ngkatugmang simbolo (i.e. salita-sa-salita) kundi maghanap ng katugmangsimbolo sa tumpak na pagkakahanay. Intersemiotic o transmutation – ito’y pagsasalin ng isang mensahe mula saisang masistematikong simbolo patungo sa iba.Halimbawa ang isang berbalna mensahe ay maaaring mai-transmute sa pammagitan ng pagwagaywayng kanilang bandila sa tumpak na pamamaraan gaya sa pagbibigay ngmensahe ng Navy. Ang pagsasalin ay binubuo ng maraming paghihigpit dala ng kultura,linggwistika. Pangliteraturang istilo at mass media. Ang pagsasalin ng mgadokumentong legal – halimbawa, mga batas ay nakasulat sa wikang Inglesna isasalin sa wikang Filipino ay kapapalooban ng pagkakaiba-iba ng bawatwika dahil magkaiba ang saloobin sa pamamalakad ng batas.
  8. 8. Kahulugan ng Pagsasaling-Wika1. Translation is a process by which a spoken orwritten utterance takes place in one language,which is intended and presumed to convey thesame meaning as a previously existingutterance in another language. ( C. Rabin,1958 )2. Translation is an exercise which consists in theattempt to replace a written message in onelanguage by the same message in anotherlanguage. ( P. Newmark, 1977 )
  9. 9. Kasaysayan ng Pagsasalin( Ikaapat na Yugto )Ang maituturing namang ikaapat na yugtona kasiglahan sa pagsasaling-wika ay angpagsasalin ng mga katutubong panitikangdi-Tagalog. Kailangang-kailangang isagawaang ganito kung talagang hangad natingmakabuo ng panitikang talagang matatawagna ‘pambansa’.
  10. 10. Kahulugan ng Pagsasaling-WikaAng pagsasaling-wika ay ang paglipat sapinagsasalinang wika ng pinakamalapit nakatumbas na diwa at estilong nasa wikangisinasalin.
  11. 11. Katuturan ng Pagsasalin Ang pagsasaing-wika ay paglalahad ng ibang wika ngkatumbas na kahulugan sa isang wika. Ang pagsasaling-wika ay isang paraan ng pagpapalit ngdiwang inihayag sa isang wika ng katapat na diwa saibang wika. Ang pagsasaling-wika ay palitan ng kahulugan sa ibangwika at paglalahad nito sa ibang pananalita. (Webster’sNew World Dictionary of the American Language) Ang pagsasaling-wika ay pagbibigay ng diwa okahulugan sa ibang wika (New Standard Dictionary) Ang pagsasaling-wika ay isang sining ng pagpapahayagng isang orihinal na akda nang hindi nababago ang diwaat kaisipang ipinahahayag nito tungo sa ibang wika.(Santiago, 1976)
  12. 12. Apat na Kategorya ng PagsasalinNaglahad si Savory ng apat na kategorya ng salin:1. Saling nagbibigay ng kabatiran gaya ng anunsyo, patalastas atpaunawa.Halimbawa:Second-hand books are sold here.Salin: Nagbibili rito ng mga librong gamit na.2. Saling sapat o yaong saling halos hindi mapagpasyahan para sakaraniwang mambabasa, na ang ibig lamang ng mga mambabasaay ang nilalaman ng akda.Halimbawa:Fate of the EarthSalin: Satanas sa lupaSeven last WordSalin: Huling wika.
  13. 13. Apat na Kategorya ng Pagsasalin3. Saling sumasaklaw sa iba’t ibang porma gaya ng tuluyan sa tula, tula sa tuluyan o tulasa tula.Halimbawa:The hour I spnet with thee, dear heartAre a string of pearls to me;I count them over, everyone part,My rosary, my rosary.Salin:Ang mga sandaling kasama kita, ay para kang kwintas.Paulit-ulit at paisa-isa kong binibilang ang mga itokatulad ng mga rosaryo.Ang mga sandali na kasama kita,Sa pakiwari ko’y kwintas na perlas;Binibilang-bilang nang paisa-isaNa wari’y rosaryo ng wagas na pagsinta.4. Saling siyentipiko o teknikalHalimbawa;Astronomy amplitude metric systemSalin: astronomiya taas ng alon sistemang metrikoGeostructural mapping amino acidSalin: heoistruktural na pagmamapa amino acid
  14. 14. Dalawang Uri ng Salin Lantad na Salin (Overt Translation) – ang lantadna salin ay karaniwang kailangan ng orihinal nateksto ay nakatali sa kultura ng pinagmulangwika at malayang katayuan sa komunidad ngpinagmulang wika. 9House, 1977) Di-Lantad na Salin (Covert Translation) – ang di-lantad na salin ay karaniwan kapag ang alinmang dalawang nabanggit na kondisyon ay wala(House, 1977)
  15. 15. Katangian ng Isang TagasalinAyon sa aklat na Masaklaw na Pilipino na Belvez,Catacataca at Villafuerte (1984), halos nagkakaisa ngpaniniwala sina Savory (1959) at naida (1969) tungkol samga katangiang dapat taglayin ng isang tagasaling-wika.Sapagkat ayon sa kanila’y dapat na mag-angkin ito ng: Sapat na kaalaman sa dalawang wikang kasangkot sapagsasalin. Sapat na kaalaman sa gramatika ng dalawang wikangkasangkot sa pagsasalin. Sapat na kakayahan sa pampanitikang paraan ngpagpapahayag. Sapat na kaalaman sa paksang isasalin. Sapat na kaalaman sa kultura ng dalawang bansangkaugnay sa pagsasalin.
  16. 16. Katangian ng Isang Mahusay na Salin Kailangang katulad na katulad ng orihinal ang diwa, angestilo at paraan ng pagsulat ay katulad ng sa orihinal attaglay ang ”luwag” at ”dulas’ ng pananalitang tulad ng saorihinal, upang hangga’t maaari ay magparaang orihinal(Santiago, 1976). Kailangang matagumpay na matamo ang layuningmaipahatid ito sa kinauukulang target (Nida, 1976) Kailangang kumakatawan ito sa orihinal nang hindinilalapastangan ang wikang kinasalinan (Medina, 1988) Kailangang meaning-based na nangangahuluganh dapatitong magpahayag ng tamang kahulugan o diwa ngorihinal sa tunay na porma ng pokus ng wika. (Lacson,1984) Kailangang may sensibilidad, naipahahayag angnilalaman at paraan ng orihinal, may natural at madulasna ekspresyon at tumutugon sa pagtanggap na tulad ngorihinal (Nida, 1964)
  17. 17. Mga Pamantayan sa Pagsasaling-Wika 1. Higit na pahalagahan ang wikangkasalukuyang ginagamit ng bayan kaysa wikangnakasulat. Maaaring ang wikang nakasulat aynahagi na ng nakaraan kaya’t hindi na ginagamitsa kasalukuyan. Piliin ang mga salitang higit nagamitin.Halimbawa:”Nakain ka ba ng litson?”Dapat: ”Kumakain ka ba ng litson?””Nilandi niya ang tubig sa tapayan.”Dapat: ”Nilaro niya ang tubig sa tapayan.”
  18. 18. 2. Isaalang –alang ang kaisahan sa anyong mga saliatng hinihiram sa ibang wika.Halimbawa, kung isasalin ang mgasalitang ’agriculture and civilization’ saFilipino, ang anyo ay dapat na:Pagsasaka at kabihasnanHindi Pagsasaka o sibilisasyon oagrikultura at kabihasnan
  19. 19. 3. May mga salitang magkakasingkahulugan. Alinman sa mga ito ang maaaring gamitin subalitkailangang iangkop ang salita sa sinasalingteksto.Halimbawa:Kulay asul ang baro niyaKulay bughaw ang baro niyaIngles: He belongs to the royal blob.Salin: Siya’y nabibilang sa dugongbughaw.Mali: Siya’y nabibilang sa dugong asul.
  20. 20. 4. Maging matipid sa paggamit ng mgasalita.Ingles: You make plans for theschool year.Salin:1. Gumawa ka ng plano para sataong panuruan.(Matipid) 2. Magplano ka para sataong panuruan.
  21. 21. 5. Sa pagsasalin, hindi maiiwasan angpagpapakahulugan. Kung sakaling magkaroonng ibang pakahulugan sa itutumbas na salita,umisip ng ibang maaaring ipalit dito.Halimbawa: They moved to anotherplace.Salin: 1. Sila ay gumalaw saibang lugar.Wasto 2. Sila ay lumipat sa ibanglugar.
  22. 22. 6. Hangga’t maaari, iwasan ang paggamit ngpanumbas na salita na may kaanyo sa ibangwika sa Pilipinas, subalit hindi kakahulugan.7. Ang mga daglat at akronim na tinatangap na okinikilalang unibersal ay di na kailangan iayon sabaybay ng katumbas sa Filipino.Halimbawa: UST, QC, BPI, PTA, DepEdng umaga – n.u. ng hapon n.h.
  23. 23. 8. Kapag ang ang pamagat ay maykahirapan isalin, bigyan ito ng katumbaspagkatapos maisalin ang buong nilalamanng materyales na isasalin.Narito ang ilan pang mga suliranin sapagtutumbas.
  24. 24. Sa panlinggwistika1. Isa-sa-isang katumbas – (dito ang isangtagapagsalin ay dapat na gumamit ngdiksyunaryong bilinggwal)W1 leksikon (salita) W2 – leksikonHalimbawa:Instrument – kagamitanCivilization – kabihasnan
  25. 25. 2. Isa – sa – maraming latumbasW2 leksikon (a)W1 leksikon W2 leksikon (b)W2 leksikon (c)Hal.:young childbata protegeemistress
  26. 26. 3. Marami – sa – iisang katumbasW1 leksikon (a)W2 leksikon (b) W2 leksikonW3 leksikon (c)Hal.:Maanghang ang siliMainit ang plantsa hotMay lagnat ang bata
  27. 27. Ano ang dapat mong gawin?a. Maaaring manghiram, subalit lalagyan ngpanipiHalimbawa:Ang pag-aaral ng “discourse” ay angpangkomunikatibong paggamit ng mgapangungusap sa mga gawaing pansosyal.
  28. 28. b. Panghihiram nang may pagbabago1. hiramin ang salita subalit baybayin ayon sa atingpalabaybayanHal.: consistent – konsistent2. hiramin ang katumbas na salita sa KastilaHal.:Ingles organismKastila organismoFilipino organismoacademic - academico - akademiko3. lumikhaHal.: index – talatuntunanVocabulary – talasalitaan
  29. 29. Mga Batayang sangkap ngPagsasalingwika:Ang Teksto – ito ay dapat na nakasulat; ano mang haba ng wika namay pagkakaugnay-ugnay sa isa’t isa ang bawat sangkap, atnagkakaroon ng isang kabuuang may pagkakaugnay-ugnayTekstoMga Katangiang Mga KatangiangPanlinggwistika EkstralinggwistikaMga Pamantayan Estilo Mga Katangian NilalamanNg TekstoMga Katangiang Bisa sa babasaIntensyunal(may-akda)
  30. 30. Mga Katangian ng Teksto Pagpapaliwanag:Ang isang teksto ay maaaring may mga katangiangpanlinggwistika at pang-ekstralinggwistika.Panglinggwistika – ito’y pagtutuon ng pansin sa mgaanyo ng wika at gramatika, at ng pagkaakiba-iba ngwikang isinasalin (W1) at ng wikang pagsasalinan (W2)Halimbawa:English verbal construction:She ate the fruit. Kinain niya ang prutas.Filipino nominal construction:Siya ay kumain ng prutas.It was she who ate the fruit, or She was the one who atethe fruit.
  31. 31. Mga Pamantayan Ang mga salita at ideya ng orihinal aynararapat na nasa isang salin, kaya’tkapag ang isang salin ay binasa,kinakailangang ito’y maging salamin ngorihinal na sinulat tulad din ng pagigingsalamin ng isang salin.
  32. 32. Ang Estilo Ang estilo ng orihinal ay dapat nanaipakikita ng isang salin at dapat dingaralin ng isang slain ang estilo ngtagapagsalin.
  33. 33. Pang-esktralinggwistikaIto’y nauukol sa pangkalikasan at pangkulturaltulad ng mga sawikain, matalinghangangpananalita atbp.Halimbawa:English; He is stubborn.Filipino: Matigas ang ulo niya.Tulad ng nabanggit na, ang nilalaman aykailangang magkakaugnay sa isa’t isa. Kalakipdito ang layunin ng may-akda at kung paano itomagiging epektibo sa mga mambabasa.
  34. 34. Kahusayan ng TagapagsalinTagapagsalinOrihinal SalinKahusayan sa W1 Kahusayan sa PaglipatKahusayan sa W2Kahusayan sa Kahusayan sa PagbibigayPagbibigay-kahulugan ng mensaheKahusayan sa Pagsususri Kahusayan sa Pagbuo
  35. 35. PALIWANAG Ang pagiging mabisa sa salin ay nakasalalaysa lkahusayan ng tagapagsalin mula sa orihinal.Tulad ng nabanggit sa unang pahina, angtagapagsalin ay mahusay sa dalawang wikangkasangkot sa pagsasalin. Ang mabutingpagpapakahulugan sa W1 ay nagbubunga ngkahusayan sa pagbibigay ng ideya o kaisipan saW2. At kung mahusay ang kanyang pagkakasurisa nilalaman ng W1, ang bawat bahagi sa W1ay nagkakaroon ng mabisang kabuuan.
  36. 36. Mga Proseso sa PagsasalingwikaLiteral Hindi LiteralPanghihiram Pagpapalit PagpapalitTransposisyon Modulasyon(Pagsasalin (Pagsasaling (Pagsasabi (Pagkuha ngSa isa-sa-isang Literal) sa sariling kahulugan)Salita) pangungusap)
  37. 37. Pagpapaliwanag:Ayon sa balangkas sa itaas ang pagsasalingwika ay nagsisimula sa literal na pagsasalin sapamamagitan ng panghihiram at pagpapalit. Angpagpapalit ay sa paraang isa-sa-isang salita okaya’y pagsasaling literal. Pagkaraa’y pag-aaralan kung paano maaaring gawing hindiliteral. Ang pagsasalin ay maaaring ipahayag sapaggamit ng sariling pangungusap o pagkuhakaya ng kahulugan sa teksto ng wikang isinaalin.
  38. 38. Batay sa sinulat ng dalubwika (Einar Haugen),iminungkahi niya ang sumusunod na hakbang sapagsasalingwika. Pagsusuri – sa pagsasalin, kailangang basahin munaang teksto sa orihinal na wika (W1). Dapat alamin angmga sumusunod: kahulugan ng bawat salita pagkagamit ng bawat salita sa isang pangungusap kung ang pagpapakahulugan ng isang salita sa mga salita aymaaapektuhan ng nilalaman. Paglilipat – inililipat ng tagapagsalin ang nilalaman sawikang pinagsasalinan. Pagbabago – pagsulat muli sa teksto sa sarilingpangungusap.
  39. 39. Pagsasalin ng Matayutay na Pahayag.Nagkakaroon ng suliranin sa pagsasalin ngmatalinghagang mga pahayag. Hindi dapatisiping ang bawat salita’y may hustong katapatsa alin mang ibang wika. Ang matalinghagangkahulugan ay ibinabatay sa taglay na kahuluganng pangunahing diwa.Hal.:Only five loyal souls reported for work.Salin Lima lamang matatapat namanggagawa ang dumating para magtrabaho.
  40. 40. Paraan sa Pagsasalin ng mga Tayutay Dapat isalin ang diwa ng salita sa payak na kahulugan. Ang wikang isinasalin (W1)na matayutay ay magiging payak sa wikang pinagsasalinan (W2).Hal.:The Philippines elected national officials inh 1998.Ang mga mamamayang Pilipino ay naghalal ng pambansang pamunuan noong 1998. Kailangang panatilihin ang orihinal na salita at dagdagan ng kahulugan upangpasighiin ang damdamin. Nangyayari ito kadalasan, sa panulaan.Hal.:He drank 3 bottles.Uminom siya ng tatlong boteng serbesa. Dapat tumbasan ng kapwa matayutay o idyomatikong pananalita ang isinaalin. Angmatayutay na wikang isinasalin (W1) ay tinutumbasan din ng matayutay na wikangpinasasalinan (W2)Hal.:Don’t hurt his good name.Huwag mong sirain ang maganda niyang pangalan.Hango sa pag-aaral ng ginawaNi Teresita Fortunato
  41. 41. Sanggunian:Retorika Filipino 3:Para sa Antas TersaryaReresita S. BuensucesoJose Dakila N. Espititu pp. 91-96Villafuerte, Patocino V. (2001). Introduksyon sapagsasaling-wika: teorya, mgahalimbawa at pagsasanay. PamantasangNormal ng Pilipinas: GrandwaterPublications and Research Corporation. MakatiCity
  • MELAYVlog

    Sep. 18, 2021
  • VenusFortaleza1

    May. 15, 2021
  • veanlopez

    Apr. 17, 2021
  • CristyflorEscordial

    Jan. 26, 2021
  • JoeKenneth1

    Oct. 8, 2020
  • EcosehtAzure

    Sep. 4, 2020
  • MELINDASALVADOR1

    Aug. 23, 2020
  • VivianEstrella

    Jul. 30, 2020
  • JoyceDrilon

    Mar. 14, 2020
  • donnalyntolentino1

    Mar. 8, 2020
  • LezelEnlyAbril

    Mar. 5, 2020
  • ssuserd4d7c5

    Feb. 11, 2020
  • AmboyBorlongan

    Feb. 8, 2020
  • AnneLou1

    Jan. 31, 2020
  • macreselleolita

    Jan. 27, 2020
  • luangco24

    Jan. 19, 2020
  • JUNALYNLIBIRAN

    Jan. 17, 2020
  • manuelodencio

    Jan. 16, 2020
  • ermacjoy

    Nov. 18, 2019
  • MerryCrisOrtiz

    Oct. 25, 2019

Views

Total views

153,127

On Slideshare

0

From embeds

0

Number of embeds

88

Actions

Downloads

258

Shares

0

Comments

0

Likes

119

×