Tài liệu mô tả về ung thư vùng hàm mặt, bao gồm các loại ung thư khác nhau, độ tuổi, giới tính và yếu tố nguy cơ liên quan. Nó cũng chỉ ra các triệu chứng và phương pháp chẩn đoán, cũng như đưa ra tỷ lệ phần trăm mắc bệnh và các loại u khác nhau. Đặc biệt, tài liệu nhấn mạnh sự phổ biến của các loại ung thư liên quan đến tuyến nước bọt và các kỹ thuật hình ảnh để xác định vị trí và kích thước của khối u.

1. CH T
 TÇn sè: Ung th- sµng hµm chiÕm tØ lÖ tõ 0,4 ®Õn 8% khèi u cña ®-êng h« hÊp trªn.
 Tuæi: Ung th- sµng hµm gÆp ë mäi løa tuæi, nh-ng chñ yÕu ë ng-êi trªn 40 tuæi.
 Giíi: Nam giíi gÆp nhiÒu h¬n n÷ giíi, víi tû lÖ 2/1.
 YÕu tè nghÒ nghiÖp: Liªn quan gi÷a bÖnh K sµng hµm vµ ng-êi lµm thî tiÕp xóc
víi bôi gç.
đ â
Theo SÐbileau chia ung th- sµng hµm thµnh 3 tÇng:
 Ung th- tÇng trªn chñ yÕu ®Ò cËp tíi ung th- xuÊt ph¸t tõ xoang sµng gäi lµ th-îng
tÇng.
 Ung th- tÇng gi÷a lµ ung th- xuÊt ph¸t tõ xoang hµm gäi lµ trung tÇng.
 Ung th- tÇng d-íi xuÊt ph¸t tõ r¨ng, lîi, hµm Õch, sµn xoang hµm gäi lµ h¹ tÇng.
rên:
Giai ®o¹n sím:
C¬ n¨ng:
- BÖnh nh©n x× ra mòi lÉn m¸u.
- §au trong hèc m¾t hoÆc d-íi æ m¾t, nhøc ®Çu.
- BiÓu hiÖn th-¬ng tæn ë m¾t: ch¶y n-íc m¾t, nh×n ®«i, viªm kÕt m¹c v.v..
Thùc thÓ:
Kh¸m: Cã thÓ thÊy h×nh ¶nh tæn th-¬ng hoÆc polype.

2. Giai ®o¹n toµn ph¸t:
C¬ n¨ng: C¸c triÖu chøng râ rÖt h¬n.
- Mòi: Ng¹t mòi, x× mòi lÉn m¸u, ch¶y m¸u mòi 1 bªn.
- M¾t: Ch¶y n-íc m¾t, nh×n ®«i, nh×n mê, låi m¾t, s-ng nÒ æ m¾t.
- §au: §au trong hèc m¾t, ®au trong hèc mòi, ®au 1/2 ®Çu, ®au tr¸n râ rÖt
h¬n.
Thùc thÓ:
- Mòi: ThÊy khèi u sïi ë khe gi÷a hoÆc cho¸n ®Çy hèc mòi, mÇu ®á hoÆc
tÝm sÉm, cã gi¶ m¹c che phñ. Khèi u rÊt dÔ ch¶y m¸u khi ch¹m ph¶i.
- M¾t: Khi khèi u ë th-îng tÇng, c¸c triÖu chøng vÒ m¾t l¹i rÊt râ rÖt.
+ Cã h×nh ¶nh biÕn d¹ng mÆt chñ yÕu ë vïng hèc mòi, vïng trong
hèc m¾t, cã thÓ thÊy khèi ®Èy låi gãc trong m¾t, ranh giíi kh«ng
râ, Ên h¬i ®au, mËt ®é ch¾c, kh«ng ®ång ®Òu.
+ Mi m¾t s-ng nÒ ®á, nhÊt lµ mi d-íi, cã thÓ thÊy xung huyÕt kÕt
m¹c mi m¾t. M¾t bÞ ®Èy låi ra ngoµi vµ ra tr-íc. LiÖt vËn nh·n
hoÆc nh×n ®«i, Ên nh·n cÇu h¬i ®au. MÊt c¶m gi¸c ®au hoÆc tª b×
d-íi æ m¾t.
Giai ®o¹n lan trµn:
- Lan trµn vµo æ m¾t:
+ U ph¸ vì thµnh trong æ m¾t, g©y ®Èy låi m¾t, chÌn Ðp c¬ th¼ng trong g©y
liÖt vËn nh·n, phång gãc trong m¾t, sôp mi m¾t.
+ NÆng h¬n g©y tæn th-¬ng thÇn kinh thÞ gi¸c, thÞ lùc gi¶m cã thÓ g©y mï
m¾t.

3. - Lan trµn vµo n·o:
Khèi u cã thÓ lan trµn theo 3 ®-êng: qua trÇn xoang sµng, thµnh sau xoang
tr¸n, trÇn hèc m¾t. BÖnh nh©n cã biÓu hiÖn cña héi chøng t¨ng ¸p lùc néi sä:
®au ®Çu, n«n v.v..
- U x©m lÊn vµo xoang tr¸n vµ xoang b-ím:
Chñ yÕu nh×n thÊy tæn th-¬ng trªn phim chôp.
Giai ®o¹n sím:
C¬ n¨ng:
- Ch¶y m¸u mòi, hoÆc nhÇy mòi lÉn m¸u.
- §au nhiÒu vïng d-íi æ m¾t, ®au tª b× 1/2 mÆt.
- S-ng nÒ nöa mÆt.
Thùc thÓ: Mòi: Cã thÓ thÊy viªm mòi xoang m·n tÝnh 1 bªn, polype 1 bªn, hoÆc
polype ë khe gi÷a.
Giai ®o¹n toµn ph¸t:
Thùc thÓ: C¸c triÖu chøng ë mòi næi tréi vµ râ rÖt h¬n.
+ Kh¸m thÊy khèi u ë khe gi÷a, ®á tÝm, sïi, ®ông ch¹m vµo rÊt dÔ ch¶y m¸u.
+ Cã khi kh«ng cã u sïi trong hèc mòi, mµ thÊy v¸ch ng¨n mòi xoang bªn ®ã
bÞ ®Èy phång, Ðp cuèn d-íi vµo v¸ch ng¨n mòi lµm hÑp hèc mòi.
C¸c triÖu chøng biÓu hiÖn ë mÆt ngoµi râ rÖt h¬n:
- Mét nöa mÆt s-ng nÒ, lµm mÊt r·nh mòi m¸ hoÆc bÌ c¸nh mòi.Tª b× 1/2
mÆt.

4. Giai ®o¹n lan trµn:
Khèi u ë tÇng gi÷a vµ d-íi lan trµn gièng nhau. Chóng ta thÊy:
- Lan trµn vµo hèc mòi: Khèi u lan vµo hèc mòi, cho¸n toµn bé hèc mòi. U th©m
nhiÔm vµo niªm m¹c hèc mòi, niªm m¹c v¸ch ng¨n. Mét sè tr-êng hîp u ¨n thñng v¸ch
ng¨n mòi, lan sang bªn ®èi diÖn.
- Lan trµn vµo hè ch©n b-ím hµm: Th©m nhiÔm vµo c¬ ch©n b-ím g©y co th¾t 1/2
mÆt, khÝt hµm. Tæn th-¬ng thÇn kinh hµm trªn g©y ®au r¨ng mét nöa hµm trªn.
- Cã thÓ lan vµo æ m¾t: qua viÖc ph¸ vì sµn æ m¾t.
- Lan trµn phÇn mÒm ngoµi mÆt: Cã thÓ sê thÊy khèi u ngay ë d-íi da. U dÝnh vµo
da, th©m nhiÔm, g©y co kÐo biÕn d¹ng vµ nhiÒu khi thÊy cã h×nh ¶nh "sÇn da cam".
ng d i:
Giai ®o¹n sím:
DÊu hiÖu ë mòi gièng nh- khèi u ë trung tÇng. Ngoµi ra cã dÊu hiÖu tæn th-¬ng
r¨ng miÖng.
- S-ng nÒ ch©n r¨ng 6, 7, lung lay r¨ng dÉn tíi ph¶i nhæ r¨ng, sau ®ã chç nhæ r¨ng
kh«ng liÒn, dÔ ch¶y m¸u hoÆc cã nh÷ng nô sïi ra.
- Tæn th-¬ng quanh r¨ng nh-: Viªm tÊy lîi quanh r¨ng, phång vµo vßm khÈu
c¸i cøng hoÆc phång r·nh tiÒn ®×nh lîi m«i, hoÆc cã lç thñng hµm Õch.
Giai ®o¹n toµn ph¸t:
- Hè r¨ng ®Çy nô sïi, bÈn, gi¶ m¹c, dÔ ch¶y m¸u. R¨ng lung lay, cã thÓ rông r¨ng
tù nhiªn. Bê lîi xung quanh loÐt, h«i thèi vµ ch¶y m¸u.
- Khèi u ®Èy phång hµm Õch hoÆc r·nh tiÒn ®×nh lîi m«i, g©y biÕn d¹ng hµm Õch
vµ cung r¨ng, sê thÊy mËt ®é kh«ng ®ång ®Òu, Ên thÊy ®au, u cã thÓ loÐt, ¨n lan ra vïng
lîi vµ r¨ng l©n cËn, g©y ra nh÷ng æ loÐt rÊt to.

5. Giai ®o¹n lan trµn
- Khèi u cã thÓ lan trµn gièng nh- khèi u ë tÇng gi÷a nh- vµo hèc mòi, hè ch©n
b-ím hµm, da mÆt v.v... Ngoµi ra cßn thÊy:
- Lan trµn ra phÝa sau vÒ vßm khÈu c¸i mÒm, g©y ®Èy phång mµn hÇu. - Lan trµn tíi
vïng r¨ng sè 8 hµm trªn, hè ch©n b-ím hµm g©y khÝt hµm. Ung th- ë giai ®o¹n muén cã thÓ
lan trµn ra c¶ 3 tÇng.
Trªn ®©y lµ lan trµn t¹i chç cña ung th- sµng hµm, ngoµi ra ung th- cßn cã thÓ di
c¨n xa tíi h¹ch vµ c¸c c¬ quan kh¸c cña c¬ thÓ.
Lan trµn h¹ch vµ di c¨n xa:
- C¸c khèi u sµng hµm Ýt di c¨n h¹ch, hoÆc lµ di c¨n h¹ch rÊt muén.C¸c h¹ch hay
gÆp: H¹ch d·y c¶nh, h¹ch d·y gai, h¹ch d-íi hµm. - Di c¨n xa: Hay vµo phæi, x-¬ng.
n đ
Blondeau: Cã ®¸m mê ®Ëm lan táa trong xoang hµm, c¸ biÖt cã thÓ thÊy h×nh ¶nh
khèi u trong xoang, khèi u x©m lÊn vµo hèc mòi thÊy mê ®Æc ë trong hèc mòi.
Hirtz: Sµng tr-íc vµ sµng sau mê hoÆc gi·n réng mét bªn. Cã thÓ thÊy vïng c¸nh
x-¬ng b-ím, c¸c nÐt x-¬ng mê kh«ng râ nÐt nh- bªn kia.
C.T Scan: Xoang hµm vµ xoang sµng mê cã thÓ mét phÇn hoÆc toµn bé do khèi u.
C¸c thµnh xoang bÞ ®Èy phång, x-¬ng bÞ th©m nhiÔm kh«ng râ nÐt, hoÆc ph¸ hñy hoµn
toµn ®ã lµ:
+ Thµnh tr-íc vµ thµnh ngoµi xoang, v¸ch ng¨n mòi xoang.
+ Lan trµn vµo vïng sau xoang b-ím t-¬ng øng víi hè ch©n b-ím hµm. Thµnh trong
hèc m¾t bÞ ®Èy låi hoÆc ph¸ hñy do khèi u lan trµn vµo. X©m lÊn xoang tr¸n vµ
xoang b-ím.

6. + H×nh ¶nh u ph¸ hñy thµnh sau cña xoang tr¸n, trÇn æ m¾t hay trÇn cña xoang
sµng, lan trµn vµo n·o.
n đ
H×nh ¶nh gi¶i phÉu bÖnh quyÕt ®Þnh cho chÈn ®o¸n vµ ®iÒu trÞ:
ChiÕm tõ 80-90%. Gåm c¸c lo¹i nh- sau:
- Ung th- biÓu m« tuyÕn theo Perrin [28] hay gÆp ë xoang sµng, lo¹i nµy
thÊy ë nh÷ng ng-êi lµm c«ng viÖc tiÕp xóc víi bôi gç (51,2%) gåm cã:
BiÓu m« tuyÕn biÖt hãa, biÓu m« tuyÕn d¹ng bÌ (Ýt biÖt hãa h¬n). BiÓu m«
tuyÕn Ýt biÖt hãa.
- Ung th- biÓu m« trô: Lo¹i nµy th-êng tiÕn triÓn chËm.
- Ung th- biÓu m« v¶y: Lo¹i nµy th-êng gÆp khi tæn th-¬ng xuÊt ph¸t tõ
xoang hµm. Lo¹i nµy chiÕm tíi 60% c¸c tr-êng hîp.
- Ung th- tÕ bµo thÇn kinh khøu gi¸c.
- Ung th- tÕ bµo chuyÓn tiÕp.
- Ngoµi ra cßn gÆp u h¾c tè.
- Sarcome:
+ Sarcome phÇn mÒm: Rhabdomyosarcome, Angiosarcome,
Hemangiopericytome.
+ Sarcome tæ chøc liªn kÕt: Sarcome sôn, sarcome x-¬ng.
- Lymphome: Khèi u ¸c tÝnh cña tæ chøc lympho. Lymphomes Malins
Hodgkin. Lymphomes Malins Non Hodgkinien, Plasmocytome.

7. K biÓu m« cña thËn, K phÕ qu¶n v.v..
n
Theo UICC n¨m 1997
+ Khèi u t¹i xoang sµng:
T1: Tæn th-¬ng < 1cm2
: Kh«ng ph¸ hñy x-¬ng.
T2: Tæn th-¬ng > 1cm2
: kh«ng ph¸ hñy x-¬ng.
T3: Ph¸ hñy x-¬ng 1 cÊu tróc hoÆc v-ît qu¸ giíi h¹n mòi xoang.
T4: Ph¸ hñy x-¬ng tõ 2 cÊu tróc trë lªn hoÆc v-ît qu¸ giíi h¹n mòi xoang.
+ Khèi u t¹i xoang hµm:
TX: Khèi u nguyªn ph¸t kh«ng ®¸nh gi¸ ®-îc.
T0: Kh«ng ph¸t hiÖn khèi u nguyªn ph¸t.
TIS: Ung th- ë niªm m¹c, kh«ng ph¸ vì mµng ®¸y.
T1: Khèi u ë niªm m¹c xoang hµm, kh«ng x©m lÊn hay ph¸ hñy x-¬ng.
T2: Khèi u x©m lÊn hoÆc ph¸ hñy h¹ tÇng cÊu tróc bao gåm khÈu c¸i cøng
hoÆc khe gi÷a.
T3: Khèi u x©m lÊn ra c¸c vïng sau:
- Da ngoµi mÆt.
- Sµn hoÆc thµnh trong æ m¾t.
- Thµnh sau cña xoang hµm.

8. - Xoang sµng tr-íc.
T4: khèi u x©m lÊn vµo æ m¾t hoÆc c¸c cÊu tróc sau:
- Xoang sµng sau hoÆc xoang b-ím
- TrÇn xoang sµng
- Vßm mòi häng
- Hè ch©n b-ím hµm hoÆc hè th¸i d-¬ng
- Vßm khÈu c¸i mÒm
- NÒn sä
NX: H¹ch vïng kh«ng kh¸m thÊy.
N0: Kh«ng cã di c¨n h¹ch.
N1: H¹ch cïng bªn, 1 h¹ch ®¬n ®éc, kÝch th-íc  3cm.
N2: H¹ch cã kÝch th-íc > 3cm vµ  6cm. Chia lµm 3 ®é:
N2a: H¹ch cïng bªn, ®¬n ®éc.
N2b: Di c¨n h¹ch 2 bªn, nhiÒu h¹ch.
N2c: Di c¨n h¹ch 2 bªn, hoÆc ®èi bªn.
N3: H¹ch kÝch th-íc > 6cm.
3 D ăn xa M
MX: Di c¨n xa kh«ng x¸c ®Þnh ®-îc.
M0: Kh«ng cã di c¨n xa.
M1: Cã di c¨n xa.

9. n a n
Giai ®o¹n I: T1+ N0 + M0
Giai ®o¹n II: T2 + N0 + M0
Giai ®o¹n III: T3 + N0 + M0
Mäi T + N1 + M0
Giai ®o¹n IV: T4 + N0, N1 + M0
Mäi T + N2, N3 + M0
Mäi T + mäi N + M1.
III.
3.1. i u thu t:
3 n n n
- Më sµng - hµm - mòi theo ®-êng c¹nh mòi.
- NÕu u tiÕn triÓn vµo xoang b-ím + xoang tr¸n: kÕt hîp víi phÉu thuËt
thÇn kinh.
3 n n n
- Th-êng dïng phÉu thuËt réng: Mæ ®-êng mÆt (xuyªn mòi hµm) hoÆc c¾t
bá b¸n phÇn x-¬ng hµm, trªn nguyªn t¾c phÉu thuËt réng, ®¶m b¶o lÊy
hÕt bÖnh tÝch tæn th-¬ng.
- ChØ ®Þnh phÉu thuËt phô thuéc vµo rÊt nhiÒu yÕu tè sau: Toµn th©n, t¹i
chç.
3.2. i a x
- Tia x¹ t¹i u

10. - Tia x¹ t¹i hÖ thèng h¹ch cæ
3.3. i a t:
- Tuú theo tõng giai ®o¹n mµ ®iÒu trÞ ho¸ chÊt kÕt hîp: T¹i chç hoÆc toµn th©n.
- Cã thÓ sö dông ho¸ chÊt ®¬n thuÇn hoÆc kÕt hîp phÉu thuËt vµ tia x¹.
IV. TIÊN L NG
Tiªn l-îng phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè sau:
+ Phô thuéc vµo T (khèi u).
+ Phô thuéc vµo gi¶i phÉu bÖnh lý cña khèi u vµ møc ®é biÖt ho¸.
+ Phô thuéc vµo t×nh tr¹ng søc khoÎ chung cña bÖnh nh©n.
+ Phô thuéc vµo sù khëi ®Çu vµ lan trµn khèi u ¸c tÝnh.
+ Phô thuéc vµo bÖnh nh©n ®i ®iÒu trÞ sím hay muén.