1. Sülfonamidler
ve Ko-trimoksazol
Dr. Hasan Basri Ulusoy

2. Sülfonamidler
• Sistemik kullanıma giren ilk
antibiyotiklerdir
• Bakteri direncinin artması, daha az
toksik antibiyotiklerin üretilmesiyle
önemleri azalmıştır

6. Etki Spektrumu
Gram (+) ve (-) bakteriler
Nokardia
Klamidya Trakomatis
Bazı protozoalar
Bakteriostatiktirler
Anayroblara etkileri zayıftır
Riketsia lar ın çoğalmasını uyarırlar

7. Direnç Gelişimi
PABA miktarında artış
Sülfonamidlerden etkilenmeyen enzim
Sülfonamidlere permeabilitenin
azaltılması

8. • Dokulara dağılımları iyidir
• SSS ve plasentaya geçişleri iyidir
• Genellikle trimetoprim ile kombine
olarak kullanılırlar
• Bu kombinasyonda sinerjistik etki
elde edilir

9. • Sulfonamidlerin bir kısmı değişmeden
böbreklerden itrah edilir
• Bir kısmı da karaciğerde asetilasyon
ile konjuge edilerek metabolize edilir
• Asetilasyon ürünlerinin antibiyotik
etkinliği yoktur ama toksik etkileri
hala mevcuttur
• İlaç ve metabolitleri böbreklerden
atılır, ciddi böbrek yetmezliğinde doz
azaltılmalıdır

10. Yavaş asetilleyiciler
• Sulfonamidler, izoniyazid, prokainamid,
fenelzin ve diğer bazı ilaçlar karaciğerde
N-asetil transferaz-2 enzimi tarafından
asetillenmek suretiyle inaktive edilirler
• Bazı kimselerde genetik polimorfizm
nedeniyle bu enzimin miktarı azalmıştır.
Bu kişilere yavaş asetilleyici denir
• Türkiyede yavaş asetilleyicilerin oranı
%60 dır. Japonya da % 10 dur.

11. Yavaş asetilleyiciler
• Yavaş asetilleyiciler de sulfanamidlerin
toksik etkileri daha fazla görülür
• İzoniazid (tüberküloz tedavisinde
kullanılan bir ilaç) in periferik nöropati ve
SLE yan etkileri yavaş asetilleyicilerde,
hepatotoksik yan etkisi de hızlı
asetilleyicilerde daha fazla görülür
– Hızlı aseilleyicilerde toksik bir metabolit daha
fazla oluştuğu düşünülmektedir.

12. • Yarı ömürleri ilaca göre
değişmektedir kısa, orta ve uzun
yarı ömre sahip sulfanamidler vardır

13. Kısa ve orta etki süreliler
• Sulfizoksazol (Azo-Gantrisin tb,
Gansol göz dam.)
• Sulfametoksazol (Bactrim tb, Kemoprim tb.)
– İdrar yolu İnf (direnç artışı var!)
– (10-20 kat fazla konsantrasyon)

14. Kısa ve orta etki süreliler
• Sulfadiazin
– Serobraspinal sıvıya geçişi iyidir
– Nokardiozis te ilk tercihdir
– Primetamin ile birlikte
toksoplazma tedavisinde ilk
tercihdir

15. Sulfapiridin
• Antiinflamatuvar bir ilaç olan 5-ASA
yı kolona taşımak için kullanılır
• Kendisinin de antiinflamatuvar etkisi
vardır

16. Sulfapiridin
• Sulfapiridin, 5-ASA (aminosalisilik
asid) kimyasal olarak birleştirilmesi ile
Sulfasalazin oluşur
• Sulfasalazin ülseratif kolit gibi
inflamatuvar barsak hastalıklarında
(5-ASA ya bağlı etki)
Romatoid Artrit vb hastalıklarda
(sulfapiridin e bağlı etki)
antiinflamatuvar etki için kullanılır

17. Sulfapiridin
• Sulfasalazinin %30-40 hastada iyi tolere
edilemez
• Bulantı kusma, deri döküntüsü, baş
ağrısı, kas ve eklem ağrısı, kemik iliği
depresyonu sık görülür
• Erkeklerde geçici olarak kısırlığa neden
olabilir
• Bu yan etkilerin çoğu sulfapiridine
bağlıdır

18. Uzun etkili (depo)
• Sulfadoksin
– Böbreklerden itrahı çok yavaştır
– Albumine yüksek oranda bağlanır
– Primetaminle birlikte sıtma
tedavisinde kullanılır (Fansidar)

19. Topikal Kullanılanlar
• Sodyum Sulfasetamid (Blephamid)
– Bakteryal konjunktivit, trahom
• Mafenid
– Yanıklarda
– Karbonik anhidraz inh. ile asidoz
• Gümüş Sülfodiazin (Silverdin)
– Yanıklarda

20. Toksik Etkiler
• Sülfonamid grubu içeren ilaçlar
ile çapraz alerji görülebilir
– Karbonik anhidraz inh.
– Tiazidler, furosemid
– Diazoksid
– Sulfonamid antibiyotikler

21. Toksik Etkiler
• Bulantı, kusma, diyare
• Ateş
• Deri döküntüleri (alerjik, en sık)
– İlaç kullanımı hemen kesilmelidir
• Eksfolyatif Dermatit
• Ürtiker
• Stevens-Johnson Sendromu (<%1)

22. Stevens-Johnson Sendromu
Eritema Multiforme Major
Deri ve Mukoza Lezyonları
%3-15 Mortalite

25. Toksik Etkiler
• İdrarda çökelebilirler
– (Nötral ve asidik PH da)
• Kristalüri, hematüri, tıkanma
– Sodyum Bikarbonat ve bol sıvı ile
tedavi yapılmalı

26. Toksik Etkiler
• Nefroz ve alerjik nefrit
• Hemolitik ve aplastik anemi
• Granulositopeni, trombositopeni
• G6PD (Glukoz 6 Fosfat
Dehidrogenaz) eksikliğinde
hemoliz

27. G6PD Enzim Eksikliği
• Alyuvarları oksidan ilaçlara karşı
koruyan enzim
• Akut masif hemoliz
• Afrika ve Akdeniz Bölgesi Halklarında
• Ege (%1) Çukurovada (%10)

28. G6PD Enzim Eksikliği
• Primakin
• Dipiron
• Sulfonamidler
• Fluorokinolonlar
• Nitrofurantoin
• Kloramfenikol

29. Toksik Etkiler
• Doğuma yakın dönemde alınırsa
bebekte kernikterus riski artar

30. İlaç Etkileşimi
• Plazma proteinleri üzerinden

31. Trimetoprim

33. Trimetoprim
• Oral emilebilir
• Dokulara dağılımı iyidir
• SSS ne geçer
• İlaç ve metabolitleri
böbreklerden itrah edilir
• Böbrek yetmezliğinde doz
azaltılmalı

34. Trimetoprim
• Zayıf bazik yapıdadır
• Plazmadan daha asidik olan
prostat ve vajina sıvısında
yoğunlaşır
– Bu yerlerdeki etkinliği pek çok
antibiyotikten daha iyidir.

35. Toksik Etkiler
• Megaloblastik Anemi
• Lökopeni
• Granülositopeni
Folinik asid kullanımı ile bu yan
etkiler azaltılabilir

36. Trimetoprim-Sülfametoksazol
(Ko-trimoksazol)

38. Trimetoprim-Sülfametoksazol
• Bakterisid etkilidir
(Sinerjizma dan dolayı)
– (Sülfonamidler: bakteriostatik)
– (Trimetoprim: bakteriostatik)

39. Trimetoprim-Sülfametoksazol
• P.jiroveci (P.carinii) pnömonisi
(ilk tercihdir)
• Şigellozis
• Sistemik salmonella inf.
• İdrar Yolu inf.
• Prostatit
• Bazı mikobakteryal inf.
• S. Aereus suşları

40. Trimetoprim-Sülfametoksazol
• Pek çok solunum yolu patojenine etkili
– Pnömokoklar
– Hemofilus türleri
– Moreksella Catarrhalis
– Klebsiella Pneumoniae

41. Trimetoprim-Sülfametoksazol
Streptokokal faranjit ve tonsillitte
yeterli eradikasyon yapamadığı
için romatik ateş ve akut
glomerülonefrit gibi
komplikasyonlar oluşabilir

42. Trimetoprim-Sülfametoksazol
Direnç Gelişimi
E.Coli (idrar yolu inf)
Pneumococci (Pnömoni)

43. Trimetoprim-Sülfametoksazol
Gram (-) Bakteryal Sepsis (i.v.)
Ciddi P.carinii pnömonisi (i.v.)

44. Primetamin-Sulfadiazin
• Leişmaniazis
• Toksoplazmozis
Primetamin-Sulfadoksin
(Fansidar)
• Sıtma tedavisinde

45. Kontrendikasyonlar
• Gebeler
• Emzikliler
• 2 ayın altındaki bebekler