ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΙΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΣΤΗΝ ΙΛΙΑΔΑ & Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ

1. Η γυναίκα ως μητέρα
στην Ιλιάδα , του Ομήρου.
Αναστασία Πετράκη

2. Εισαγωγή
• O Όμηρος, ως εκπρόσωπος του ηρωικού
κυρίως έπους , εκφράζεται για τη θέση
της γυναίκας , είτε ως Θεά είτε ως
θνητή……….

3. Θεές και θνητές
Ήρα, Αφροδίτη,
Αθηνά, Θέτιδα:
Ισχυροί γυναικείοι
χαρακτήρες,
αψηφούν ακόμα και
τους άντρες
Θεούς….Εύστροφες,
δυναμικές &
ετοιμόλογες.
Εκάβη, Ανδρομάχη
στη σφαίρα των
θνητών γυναικών,
δεν υπάρχουν
ισχυρές γυναικείες
προσωπικότητες….
είναι έρμαιο της
μοίρας & των
αντρών*

4. Εισαγωγή: Οι γυναίκες στην Ιλιάδα
Στην Ιλιάδα οι γυναίκες αναφέρονται
είτε:
1. ως αντικείμενα ανταλλαγής – τρόπαια,
ως σύμβολα κοινωνικού γοήτρου για
τους άντρες που τους κατέχουν.
[Χρυσηίδα, Βρισηίδα για τις οποίες ο
Αγαμέμνονας & ο Αχιλλέας, ήλθαν σε
διαμάχη]

5. Εισαγωγή: Οι γυναίκες στην Ιλιάδα
2. ως δελεαστικές, μοιραίες,
ανειλικρινείς, άστατες [Ήρα, Ελένη].
3. ως «εμπόδια» για τους άντρες ήρωες, οι
οποίοι πρέπει ν’ αντισταθούν στον
συναισθηματισμό τους, προκειμένου
να πράξουν το ιερό τους καθήκον [η
Ανδρομάχη**ικετεύει τον Έκτορα να
μην πολεμήσει]

6. Εισαγωγή: Οι γυναίκες στην Ιλιάδα
4. ως συνομιλητές/ζευγάρι με άρρενες
χαρακτήρες όπως η Ελένη & η
Ανδρομάχη. [με την Ελένη φαίνεται η
δειλία του Πάρι για παράδειγμα, ενώ ο
Έκτορας γίνεται πιο συμπαθής, μέσω της
συνομιλίας του με την Ανδρομάχη]

7. Εισαγωγή: Οι γυναίκες στην Ιλιάδα
5. Είτε τέλος αναφέρονται στους
φυσιολογικούς κοινωνικούς τους
ρόλους, ως μητέρες & σύζυγοι [Εκάβη,
Ανδρομάχη, Θέτιδα].

8. H μητέρα στην Ιλιάδα
Ο ρόλος της μητέρας στην Ιλιάδα είναι
κλασικός, στερεοτυπικός και
διαχρονικός……… τα συναισθήματα, οι
αγωνίες και οι σκέψεις αυτών των
μητέρων είναι ίδιες με μια σύγχρονη
μητέρα!!!!

9. H μητέρα στην Ιλιάδα
• Η Θέτις [μητέρα του Αχιλλέα] ανησυχεί &
προσπαθεί να βοηθήσει τον γιό της όπως
μπορεί.
• Η βασίλισσα Εκάβη θρηνεί τον χαμό του γιού
της Έκτορα και
• Η Ανδρομάχη θρηνεί τον χαμό, του πατέρα
του παιδιού της, και ανησυχεί για το πως θα
μεγαλώσει ο γιός της χωρίς αυτόν….

10. Θέτις

11. Θέτις
• Η Θέτιδα ήταν θεότητα της θάλασσας και
αρχηγός των 50 Νηριήδων. Είχε το χάρισμα
της προφητείας καθώς και να παίρνει όποια
μορφή ήθελε. Επίσης ήταν η μητέρα του
Αχιλλέα……

13. Θέτις
Έκανε ό,τι καλύτερο μπορούσε για τον γιό της
τον Αχιλλέα……

16. Θέτις
• Στις απελπισμένες προσπάθειες της να
προστατέψει τον γιό της κατά τη διάρκεια του
Τρωικού Πολέμου……., ζήτησε πολλές χάρες,
από τους Θεούς, όπως τον Ήφαιστο που
έφτιαξε την πανοπλία του Αχιλλέα …..

17. Περισσότερο μητέρα παρά Θεά

18. Θέτις

20. Θέτις & Αχιλλέας
Ο Αχιλλέας είναι μόνος κι αντιμέτωπος
με την αδυναμία του. Αποσύρεται στην
ακρογιαλιά, κλαίει και ζητάει σαν παιδί
τη βοήθεια της μητέρας του. Η εικόνα
αυτή δεν είναι ασυμβίβαστη με τον
επικό ήρωα…….. παρουσιάζεται στα
ανθρώπινα μέτρα τρωτός και αδύναμος
χωρίς να ντρέπεται να δείξει ότι είναι
άνθρωπος και να κλάψει.

21. Θέτις & Αχιλλέας
τα παράπονα του παιδιού προς τη
μητέρα του
• Άδικη μοίρα (κοντόχρονος).
• Ευθύνη του Δία για ατίμωση.
• Απαίτηση για την τιμή που του αξίζει ως
αντιστάθμισμα της σύντομης ζωής του.
• Εμμονή στην αξία της τιμής (τιμήν, τιμήσει
ατίμασε στ. 355-356)

22. Θέτις & Αχιλλέας
τα παράπονα του παιδιού προς τη
μητέρα του
• Γιατί η Θέτιδα είναι η καταλληλότερη για τη
μεταφορά του αιτήματος;
• Είναι η μητέρα του και θα κάνει τα πάντα γι΄
αυτόν.
• Ο Δίας της χρωστάει χάρη (προσφορά και
ανταπόδοση).

23. Θέτις και Αχιλλέας

24. Θέτις και Αχιλλέας
Η μητέρα πάνω από την Θεά!!!!!!
• Γιατί η Θέτιδα, αν και ως Θεά γνωρίζει τα
πάντα, ρωτά τον Αχιλλέα τι του συνέβη;
• Για να δώσει την ευκαιρία στον γιο της να
εκτονωθεί.
• Για να ακουστεί η άποψη του ήρωα για όσα
έγιναν
• Ο Αχιλλέας είναι εγωιστής αλλά η μάνα του,
του έχει αδυναμία……….

25. Θέτις και Αχιλλέας
Η μητέρα πάνω από την Θεά!!!!!!
• 420 κι εγώ τον λόγον σου να ειπώ ου βροντοφόρου Δία, στον
χιονισμένον Όλυμπον θα υπάγω, αν θα μ' ακούσει·συ
ωστόσο από τον πόλεμον τραβήξου και στες πρύμνες
425 ησύχαζε, των Αχαιών να δείξεις τον θυμόν σου·και ο Δίας
στον Ωκεανόν, που τον καλούν οι θείοι Αιθίοπες κατέβη χθες
και όλ' οι θεοί μαζί του· και μετά ημέρες δώδεκα στον
Όλυμπον θα γύρει, και τότε στα χαλκόστρωτα θ' ανέβω
δώματά του, 430 να του προσπέσω ταπεινά κι ελπίζω να μ'
ακούσει. Είπε κι εκεί τον άφησε περίσσια χολωμένον, οπού
την ομορφόζωνην του επήραν κορασίδα
δυναστικώς.

26. Θέτις και Αχιλλέας
Η μητέρα πάνω από την Θεά!!!!!!

27. Θέτις
Η Θέτιδα νοιάζεται για τον γιό της τον
Αχιλλέα, καταπραΰνει τα συναισθήματά
του και κάνει τα πάντα γι’ αυτόν…..

28. Θέτις
Η Θέτιδα είναι τρυφερή και στοργική
μητέρα: τον χάιδεψε κατ’ όνομα του
έκραξε, στιχ. 362

29. Η Θέτιδα θα μεσολαβήσει
στον Δία
• Και δάκρυα χύνοντας πολλά του απάντησεν η
Θέτις:
415 «Υιέ μου, τι σ' ανάσταινα τον πικρογεννημένον;
Άλυπος καν και αδάκρυτος να κάθοσουν στες
πρύμνες,
αφού δεν θέλ' η μοίρα σου πολύν καιρόν να ζήσεις·
αλλ' είσαι και ολιγόζωος και πίκρες ποτισμένος
σαν κανείς άλλος· άμοιρα στο σπίτι σ' εγεννούσα·

30. Η «άλοχος φίλη» Ανδρομάχη
• η θυγατέρα του Ηετίωνα, του βασιλιά της
Κιλικίας και σύζυγος του Έκτορα, η
Ανδρομάχη. Είναι αναντίρρητα από τις
συμπαθέστερες μορφές του ομηρικού έπους,
σύμβολο αφοσιωμένης συζύγου και
φιλόστοργης μητέρας.

31. Η «άλοχος φίλη» Ανδρομάχη
• Στην Ιλιάδα σκιαγραφείται, στολισμένη με
εξαιρετικές χάρες, γυναικεία τρυφερότητα,
ευγένεια, σεμνότητα, συζυγική πίστη, θέρμη,
αφοσίωση, υπακοή, πραότητα. Είναι
υπόδειγμα γυναικείας μορφής που συνέδεσε
με απόφαση και συνέπεια τη γυναικεία μοίρα
με την ανδρική και που θα ζήσει στιγμές
τραγικές σε απερίγραπτη δυστυχία.

33. Ανδρομάχη
Η Ανδρομάχη είναι στοργική και
προστατευτική μητέρα, μιλάει με
υπερηφάνια για το γιό της και κάνει το
καλύτερο γι’ αυτόν……βαστούσε το μικρό
μονάκριβο παιδί της, στιχ. 400
Αγωνιά για την τύχη του παιδιού ….. Θα
σ’αφανήσει τούτη σου η τόλμη ω τρομερέ το
βρέφος δεν λυπάσαι, στιχ.406-7

34. Η Ανδρομάχη, ο Έκτορας και
ο γιός τους…..

35. Εκάβη

36. Εκάβη
• Υπάρχουν δύο παραδόσεις για την
καταγωγή της Εκάβης. Η μία, επική, τη
θέλει να κατάγεται από τη Φρυγία ως
κόρη του Δύμαντα με απώτερη
καταγωγή από τον ποταμό Σαγγάριο
-ενίοτε θεωρούνταν και πατέρας της· η
άλλη, των τραγικών, τη θέλει κόρη του
βασιλιά των Θρακών Κισσέα.

37. Εκάβη

38. Εκάβη
Ως κόρη του Κισσέα, μητέρα της θεωρείται
η Τηλέκλεια, ως κόρη του Σαγγάριου η
Νύμφη Ευαγόρα, ως κόρη του Δύμαντα η
Νύμφη Ευνόη, ενώ τον τίτλο διεκδικεί και
η Γλαυκίππη, κόρη του Ξάνθου. Μέχρι
και τον 6ο αι. μ.Χ. το γενεαλογικό δέντρο
της Εκάβης προκαλούσε συζητήσεις
ανάμεσα στους γραμματικούς της
εποχής.

39. Εκάβη
• Στην Ιλιάδα η Εκάβη δεν παίζει ιδιαίτερο
ρόλο, κυρίως θρηνεί τον Έκτορα και τότε
εκφράζεται με πάθος εναντίον του
Αχιλλέα: «Αχ! καρφωμένη επάνω του το
σκώτι πέρα πέρα / θα του 'τρωγα να
πλερωθούν τα πάθια του παιδιού μου.» (Ω
212-213).

40. Εκάβη, η τραγική μητέρα
Η Εκάβη είναι η πιο τραγική μητέρα στην
Ιλιάδα, επειδή έχει χάσει όλα της τα παιδιά
και τώρα θρηνεί τον Έκτορα ….. ακόμα όμως
και μέσα στο θρήνο της τονίζεται η
υπερηφάνεια της για τον γιό της.
Έκτορ, ω το ακριβότερο απ’ όλα τα παιδιά μου,
στιχ. 749

41. Εκάβη, Έκτορας, Πρίαμος

42. Επίλογος- συμπεράσματα
• Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι
ανδροκρατούμενη…….. Οι γυναίκες τα
τελευταία 50 χρόνια, απολαμβάνουν
ουσιαστικά ίσα δικαιώματα με αυτά των
αντρών, και όχι σε όλες τις χώρες του
κόσμου……..
• Η ιστορία μιλάει για τις γυναίκες μέσα
από τα μάτια των αντρών……..

43. Επίλογος- συμπεράσματα
• Οι γυναίκες στην Ιλιάδα διατηρούν
διαχρονικά χαρακτηριστικά και στερεότυπα
όπως της πονηριάς, του συναισθηματισμού,
της έμφασης στην ομορφιά κλπ
• Η εικόνα της μητέρας στην Ιλιάδα δεν
διαφέρει καθόλου σε επίπεδο αγάπης,
φροντίδας και αδυναμίας από την σύγχρονη
Ελληνίδα μητέρα …….. καθώς και από τις
μητέρες όλου του κόσμου……

44. Επίλογος- συμπεράσματα
• Η μητέρα στην Ιλιάδα είναι ένας ρόλος που
υπερβαίνει τη Θεότητα [Θέτις], είτε την
αριστοκρατική και βασιλική γενιά [Εκάβη,
Ανδρομάχη]….όλες τους αγαπούν τα παιδιά
τους, είναι περήφανες γι’ αυτά, θέλουν και
παρεμβαίνουν με κάθε τρόπο για να τα
προστατέψουν υπερβαίνοντας αξίες αντρικές,
πολεμικές, προσταγές θεϊκές …. τα βάζουν
ακόμα και με την ίδια τη μοίρα!!!

45. Επίλογος- συμπεράσματα
• Ορισμένα στερεότυπα αναφορικά με τον
ρόλο, τη θέση και τα χαρακτηριστικά των
γυναικών στην Ιλιάδα του Ομήρου, μπορεί να
διαφέρουν σήμερα, το 2016…..όμως το
μοντέλο της μητέρας είναι σταθερά
διαχρονικό :
Μητέρα σημαίνει αγάπη, θυσίες, αγωνία,
ελπίδα, τρυφερότητα, πόνος….

46. Επίλογος- συμπεράσματα
• Μπροστά στον ρόλο της μητέρας η
θεότητα , η αριστοκρατική/βασιλική
καταγωγή και η θνητότητα γίνονται ένα
στην Ιλιάδα… και στο 2016 μπροστά
στον ρόλο της μητέρας υποκλίνονται
καριέρα, επιστήμη, λογική ή
διασημότητα……….
Άνευ όρων αγάπη