Download as PDF, PPTX
![สอนโครงงาน1 [โหมดความเข้ากันได้]](https://cdn.slidesharecdn.com/ss_thumbnails/1-100906115033-phpapp02-thumbnail.jpg?width=640&height=640&fit=bounds)
การพัฒนาการเรียนการสอนประวัติศาสตร์ โครงงาน
- 1. ารพัฒนาการเรียนการสอนประวัตศาสตร์ ี ิ ด้วยวิธโ รง าน ี ง ทม เกตุวงศา ภาควิชาประวัตศาสตร์์ คณะมนุ ษยศาสตร์และสังคมศาสตร์์ ิ ป ัิ ์ ั มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
- 2.
- 3.
- 4. พระราชเสาวนี ยสมเด็จพระนางเจ้า ฯพระบรมราชินีนาถ พระราชเสาวนยสมเดจพระนางเจา พระบรมราชนนาถ ์ พระราชทานแก่คณะบุคคลต่าง ๆ ทีเข้าเฝ้า ฯ ถวายพระพรชัยมงคล ในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา ่ ณ ศาลาดุสดาลัย พระตําหนักจิตรลดารโหฐาน พระราชวังดุสต ิ ิ วนจนทร์ที ่ ๑๑ สิงหาคม พ.ศ.๒๕๕๑ ั ั ์ ิ ่ “... ทีประเทศไทย บรรพบุรุษของเราสละชีวตมาเพือปกป้ องผืนแผ่นดิน มาด้วยเลือดเนื้ อ ิ ่ ด้วยชีวต แต่เสียดายตอนนี้ท่านนายก ฯ เขาไม่ได้เรียนประวัตศาสตร์แล ้วนะ ฉันก็ไม่เข้าใจ ิ ิ ่ั ี่ เพราะตอนทีฉนเรียนอยู่ทสวิตเซอร์แลนด์ ไม่มประวัตศาสตร์อะไรเท่าไหร่ ี ิ แต่เราก็ตองเรียนประวัตศาสตร์ของสวิส แต่เมืองไทยนี ่ บรรพบุรุษเลือดทาแผ่นดิน ้ ิ ่ กว่าจะมาถึงทีให้พวกเราอยู่ นัง่ อยู่กนสบาย มีประเทศชาติ เรากลับไม่ให้เรียนประวัตศาสตร์ ั ิ ่ ่ ไม่รูวาใครมาจากไหน เป็ นความคิดทีแปลกประหลาด อย่างทีอเมริกาถามไป ้่ ่ เขาก็สอนประวัตศาสตร์บา้ นเมืองเขา ทีประเทศไหนเขาก็สอน แต่ประเทศไทยไม่มี ิ ไม่ทราบว่าแผ่นดินนี้ รอดไปอยู่จนบัดนี้เพราะใคร หรือว่ายังไงกัน อันนี้ น่าตกใจ ชาวต่างชาติยงไม่ทราบว่านักเรียนไทยไม่มการสอนประวัตศาสตร์ชาติเลย...” ั ี ิ
- 5.
- 6.
- 7.
- 9.
- 10.
- 11.
- 12.
- 13.
- 14. มความสุข สะท้อนผล มีความสข สะทอนผลและผลกระทบ 14
- 15. นัักเรีียน เปาหมาย เป้ าหมาย ยุววิจยประวัตศาสตร์ทองถิ่น ั ิ ้ ทักษะ “นักวิจย” ใช้ในการเรียน ใช้ในชีวต ั ิ วิธีการทางประวัตศาสตร์” ใช้ในการเรียน ใช้ในชีวต ิ ิ ความรู ้ ความรัก “ท้องถิ่น” ครู คร การเรียนการสอน วิทยฐานะ ิ สพท อบจ เทศบาล ผ้นําในท้องถิ่น สพท. อบจ. ผู าในทองถน บทเรียนสนับสนุ น ผลักดันการเรียนการสอน ฐานคิดใ ในการพัฒนา
- 16. ลักษณะของ “ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น” เห็น “คน” คนจํานวนมาก, คนมีความสัมพันธ์กบบริบท (ธรรมชาติ สิงเหนื อธรรมชาติ และคน), ั ่ คนปรับตัวตามความเปลี่ยนแปลง มี “มิตเิ วลา” : ช่วงเวลาแห่งความเปลี่ยนแปลงที่ต่อเนื่ อง ฐ ้ ฐ ้ หลักฐานชันต้น มากกว่า หลักฐานชันรอง อธิบาย (Why? ( y How?)) มากกว่า บรรยาย (Who? What? Where? When?)) ( เกดพลง (สานกในคุณคา ต่อยอดกิจกรรม ฟนฟู อนรักษ์ สืบสาน พฒนา) เกิดพลัง (สํานึ กในคณค่า ตอยอดกจกรรม ฟื้ นฟ อนุ รกษ สบสาน พัฒนา)
- 17. หวข้้อ ั การออกแบบและวางแผน การศึึกษาประวัตศาสตร์ทองถิ่น ิ ์้ (โ ิั ิ ั ในชั้ั ี (โครงงาน, การวิจย, การวิจยใ นเรียน)) ้ ขันตอนการศึกษาประวัตศาสตร์ทองถิ่น ิ ้
- 18. การออกแบบและวางแผน ทบทวนความรู ้ ประเด็น กําหนดทิศทาง สร้างความเข้าใวมกัน ้ ้ ใจร่่ ั
- 19. What ทําอะไร ? ทาอะไร คาถาม คําถาม Who ใครทํา ? Why ทําไมถึงทํา ? For What ทําเพืออะไร ? ่ For Whom ทําเพือใคร ? ่ How ทําอย่างไร ? When ทําเมื่ือไ ? ํ ได Where ทําที่ไหน ? ทาทไหน
- 20. หวขอ หัวข้อ ชื่อโครงงาน ผูรบผิดชอบ ้ั เอกสารหรองานวจยทเกยวของ เอกสารหรืองานวิจยที่เกี่ยวข้อง ั ภูมิหลัง ปัญหา คําถามหลัก วตถุประสงค วัตถประสงค์ พื้นที่ศึกษา กิจกรรม ิ แผนการทํางาน ประโยชน์ท่คาดว่าจะได้รบ ี ั งบประมาณ ป
- 21. 1.ชื่อโครงงาน ระบุให้ชดเจนว่าจะทําอะไร ั ภาษาที่งาย กะทัดรัด ได้ใจความ ่ คําที่เี ด่่น ดึึงดูดความสนใจ ชวนให้ตดตาม ํ ใ ใ ้ิ อยากรู ยากเหน อยากร้อยากเห็น เลี้ยงปี : พลังแห่งผีบานทรายขาว ้
- 22. 2. ผูรบผิดชอบ ้ ั 2.1 ทีม (ครูและนักเรียน) ให้ความสําคัญกับนักเรียน สร้างความรูสกการเป็ นเจ้าของ ้ึ 2.2 ที่ปรึกษา - ผูบริหารสถานศึกษา ้ - ผูนํ าทองถนและคนในทองถน ้ ้ ่ิ ใ ้ ่ิ สรางกระบวนการมสวนรวม ให้เกียรติ ใหเครดต สร้างกระบวนการมีสวนร่วม ใหเกยรต ให้เครดิต ่
- 23. 3. เอกสารหรืืองานวิ จยทีี่เกีี่ยวข้้อง ั สํารวจเอกสารหรืองานวิจยที่เกี่ยวข้อง ั อ้างอิงว่าเอามาจากหนังสือหรือเอกสารเล่มใด องค์ประกอบมี 2 ส่วน คือ เนื้ ื อหา และ บริบท ิ เนื้ อหา การเลี้ยงปี หรือประเพณี พธีกรรมอืน ๆ ิ ่ บริบท บ้านทรายขาว
- 24. พรมแดนความรู ้ หรือวรรณกรรมปริทศน์์ ื ปิ ั สิงที่ตองทํา คือ สรุปจากความคิดเห็นของตัวเองให้ได้ว่า ่ ้ เอกสารหรืองานวิจยเรื่องนั้น ๆ ใ อะไร ื ิ ั ื ั ให้้ ไ เชน ความร้ ความเหน แนวคิด เทคนค วธการ เช่น ความรู ความเห็น แนวคด เทคนิ ค วิธีการ แหลงเอกสารทมความสาคญ คือ ในท้องถิ่น เชน โรงเรยน วด ผู อปท. แหล่งเอกสารที่มีความสําคัญ คอ ในทองถน เช่น โรงเรียน วัด ผ้รู ้ อปท โอกาสในการรวบรวมเอกสารที่สาคัญของท้องถิ่น ํ
- 25. 4.ภูมิ หลัง ั ข้อมูลทัวไ ้ ั ่ ไปของเรื่องที่จะศึึกษา ื ี ปญหา หรือประเด็นที่น่าสนใจ ปัญหา หรอประเดนทนาสนใจ ความสัมพันธ์และสําคัญต่อท้องถิน่ แนวทางการดําเนิ นงานอย่างคร่าว ๆ ประโยชน์ท่จะเกิดขึ้น ประโยชนทจะเกดขน ี แสดงให้้เห็นว่่าโ ใ ็ โครงงานนีี้ มีผล (Out put) และผลกระทบ (Impact) ที่มีประโยชน์
- 26. 5.ปัญหาและคําถามหลัก ํ ั ค้นให้พบประเด็นปัญหา ้ใ ้ ็ ั ถามในสิงที่ตองการรูู ้ และยังไม่รู ้ ่ ้ ้ ถามเพือหาคําตอบที่สามารถอธิบายเรื่องราวทังหมด ่ ไดอยางชดเจน ไ ้ ่ ชั ควรเน้น “มิตเิ วลา” และ “ความสัมพันธ์กบผููคน” ั ้ อาจมีคาถามที่มองไปในอนาคตก็ได้ ํ ผลการศึกษาจะต้องตอบคําถามหลักได้
- 27. เลยงป พลงแหงผบานทรายขาว เลี้ยงปี : พลังแห่งผีบานทรายขาว ้ ปญหา ชาวบานทรายขาวใหความสาคญและเขารวม ปัญหา : ชาวบ้านทรายขาวให้ความสําคัญและเข้าร่วม พิธีเลี้ยงปี นอยลง ้ คําถามหลัก : 1. พิธีเลี้ ยงปี ของชาวบ้านทรายขาว เกิดความเปลี่ยนแปลงอย่่างไรบ้างนับแต่่อดีีตจนถึงปัจจุบน ิ ปี ป ไ ้ ั ึ ั 2. จะอนุ รกษ์และฟื้ นฟพิธีเลี้ยงปี บานทรายขาว 2 จะอนรักษและฟนฟูพธเลยงปบานทรายขาว ้ ได้อย่างไร
- 28. 6.วัตถุประสงค์ ถ้าจะตอบคําถามหลักได้จะต้องศึกษาอะไร หรือทําอะไรบ้าง ไ คาถามหลกและวตถุประสงคตองสอดคลองกน คําถามหลักและวัตถประสงค์ตองสอดคล้องกัน ้ คําถามหลัก 1 ข้้อ อาจมีวตถุประสงค์หลายข้้อ ั ์ วัตถประสงค์จะนําไปส่การวางแผนการจัดกิจกรรม วตถุประสงคจะนาไปสู ารวางแผนการจดกจกรรม
- 29. คําถามหลัก : 1.พิธีเลี้ยงปี ของชาวบ้านทรายขาวเกิดความเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง นบแตอดตจนถงปจจุบ นับแต่อดีตจนถึงปัจจบัน 2. จะอนุ รกษ์และสืบสานพิธีเลี้ยงปี บานทรายขาวได้อย่างไร ั ้ วัตถุประสงค์ : 1. เพือศึึกษาลักษณะและรูปแบบของพิธเลี้ ยงปี ของชาวบ้านทรายขาว ่ื ั ิ ี ี ปี ้ จากอดีตจนถึงปัจจุบน ุ ั 2. เพือศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างชาวบ้านทรายขาวกับพิธีเลี้ยงปี ่ จากอดตจนถงปจจุบ จากอดีตจนถึงปัจจบัน 3. เพือศึกษาแนวทางการฟื้ นฟู อนุ รกษ์ และสืบสานพิธีเลี้ยงปี ่ ั บ้านทรายขาว
- 30. 7.พืนที่ศึกษา ้ ระบุขอบเขตของพืนที่ที่ใช้ในการศึกษา ้ พื้นที่ศึกษาจะเป็ นกรอบสําคัญที่จะอธิบายความเป็ น “ท้องถิ่น” ”คือ พื้ นที่ซ่ึงกําหนดขอบเขตหรืออาณาเขตโดย โ ความสมพนธของผู ไมใช เสนเขตแดน ความสัมพันธ์ของผ้คน ไม่ใช่ เส้นเขตแดน”
- 31. 8.กิ จกรรม พจารณาวาจะมกจกรรมหรอวธการอยางไรบางเพอใหไดผล พิจารณาว่าจะมีกจกรรมหรือวิธีการอย่างไรบ้างเพือให้ได้ผล ิ ่ ้ั ตามวัตถุประสงค์แต่ละข้อที่ตงไว้ ตัวอย่่างกิจกรรม เช่่น ั ิ 1) การสัมภาษณ์ (Oral History) 2) การสังเกต (มี/ไม่มีสวนร่วม) ่ 3) การสนทนากล่ม (G Discussion, Focus Group, การสนทนากลุ (Group Di i F G การจัดเวทีเสวนา) 4) กิจกรรมอืน ๆ เช่น แผนผังสายตระกูล ่ การศกษาประวตชวต การศึกษาสถานที่สาคัญในท้องถิ่น การศึกษาประวัตชีวต การศกษาสถานทสาคญในทองถน ิ ิ ํ
- 32. 9.แผนการดําเนิ นงาน ํ การระบุช่วงเวลาในการจัดกิจกรรมในข้อ 8 แผนการดําเนิิ นงานต้องสอดคล้องกับ ํ ้ ้ ั - แผนการจัดการเรียนการสอน แผนการจดการเรยนการสอน - ปฏิทนของท้องถิ่น ฏิ - ความพร้อมของผูให้ขอมูล ้ ้
- 33. ตารางแผนการดําเนิ นงาน ํ คาถามหลก วตถุประสงค์ ํ ั ั ส ิ กจกรรม ระยะเวลา
- 34. 10. ประโยชน์ ที่คาดว่าจะได้รบ ั ประโยชน์ท่จะเกิดขึ้นต่อตัวเรา ท้องถิน และสังคม ี ่ ประโยชน์ท่จะเกิดขึ้นระหว่างการศึกษา ี และประโยชน์ท่จะเกิดขึ้ นเมื่อดําเนิ นการแล้วเสร็จ โ ี ป โ ท่จะเกิดขึ้ ึนเมื่ือมีีการนาไปใชหรือขยายผล ประโยชน์์ ี ิ ํ ไปใ ้ ื
- 35. 11. งบประมาณ ระบุงบประมาณที่ตองการใช้และแหล่งที่มาของงบประมาณ ้ เอกสารอ้างอิง (ถ้ามี) ชื่อผูแต่ง. ชื่อหนังสือหรือเอกสาร. พิมพ์ท่ไหนหรือพิมพ์เนื่ องในโอกาสอะไร, ้ ี ปี ท่พมพ์.์ ี ิ
- 36. ขันตอนการศึึกษาประวัติศาสตร์ท้องถ่ิ น ั้ ั ์ การแตกกรอบ กําหนดประเด็น การเก็บรวบรวมข้อมูล การนํ าเสนอ การสะท้อนข้อมูลสูทองถิ่น ้ ้ ่ ้ ิ 36
- 37. การแตกกรอบ กําหนดประเด็น คนหาประเดน (หวขอ) จากความรู ละข้อมลพื้นฐาน ค้นหาประเด็น (หัวข้อ) จากความร้และขอมูลพนฐาน เพื่อให้เห็นภาพรวม (Big Picture) ( g ) และระบุกิจกรรมหรือวิธีการศึกษา (สามารถเพิมเติมหรือตัดทอนได้ตลอดเวลาระหว่างการศึกษา) ่ ใหความสาคญกบผู ้ นท้องถิ่น ให้ความสําคัญกับผ้รูในทองถน
- 38. สัตว์ ความเชื่อ หน้าที่ พืช ป่ าดอนปู่ตา ้ เฒ่าจํา บทบาท เลี้ยงขึ้น, เลี้ยงลง ผีปตา ู่ ? ประเพณี , ตัวศาล พธกรรม พิธกรรม ี เสียงทาย ่ ศาลปู่ตา บ๋า บังไฟ ้ เครองเซนไหว เครื่องเซ่นไหว้ คางไก่
- 39. ปลูก ปลก เกบเกยว เก็บเกี่ยว เกบรกษา เก็บรักษา จ้าว เหนียว เตรยม เตรียม บรโภค บริโภค ดอ ค้าขาย ้ ขันตอน แลกเปลียน ่ แถน ผปู ผีป่ตา พันธุุขาว ์้ กํา่ ผีตาแฮก ผี สิงศักดิ์สทธิ์ ่ ิ การทานา การทํานา ? แม่โพสพ ความเชื่อ, ข้าวสาก ประเพณี , ดึงครกดึงสาก เกษตร ซําฮะ พิธกรรม ี อินทรีย ์ บุญ บน เสียงทาย ่ อน อืน ๆ ่ ข้าวจี่ เศรษฐกจพอเพยง เศรษฐกิจพอเพียง บังไ ั้ ไฟ แห่นางแมว นางด้ง คูนลาน
- 40. การเก็บรวบรวมข้อมล 3 มิติ การเกบรวบรวมขอมูลมต ใช้กระบวนการมีสวนร่วม ่ 1. มิตความสัมพันธ์ ิ ธรรมชาติ (รูปธรรม) (รปธรรม) คน สงเหนอธรรมชาต สิงเหนื อธรรมชาติ ่ (สังคม) คน (นามธรรม)
- 41. ด้านรูปธรรม (สิงที่สมผัสได้) เช่นรูปร่าง ลักษณะ วัตถุดิบ ่ ั ทมา วธการทา วธการใช ้ วธการเกบรกษา เครองมอเครองใชตาง ๆ ่ี ิ ี ํ ิ ี ใ ิ ี ็ ั ่ื ื ่ื ใ ้ ่ ด้านนามธรรม (สิงที่สมผัสไม่ได้) เช่น ความคิด คติ ความเชื่อ ่ ั ํ ื ่ ้ั ประเพณีี พิธีกรรม ตํานาน นิิ ทาน เรื่องเล่า รวมทัง ป ิ ด้านสังคม (เกี่ยวข้องกันตังแต่สองคนขึ้นไป) เช่น ภาษา ้ ศ ิ ซื้ เศรษฐกจ ((การซอขาย แลกเปลยน ทดแทน การจดสรรผลประโยชน))์ ป ่ี ัส ป โช ระบบครอบครัว ระบบเครือญาติ บรรทัดฐ ญ ฐานทางสังคม ระบบศาสนา
- 42. มตเวลา (ขดเสนเวลา อธบายเปนชวงเวลา) มิตเิวลา (ขีดเส้นเวลา อธิบายเป็ นช่วงเวลา) ั ปจจุบ ปจจบัน จุดเปลียน 1 ่ จุดเปลียน 2 ่ จุดเปลียน x ่ Time Line อธิบายจุดเปลียน ุ ่ ของเรื่องทีศึกษา ่ - เปลียนอย่างไร ่ ถ้าเกิดความเปลี่ยนแปลงใกล้ ๆ กัน - เปลียนเมื่อใ ่ ใหร่ ให้ ุ ไ ใ ยบรวมไปอธิบายด้วยกัน เพราะมีผลกระทบซึ่งกันและกัน - ก่อนเปลียนเป็ นอย่างไร กอนเปลยนเปนอยางไร ่ - มีปจจัย เงือนไขอะไรที่ทาให้เปลี่ยน ั ่ ํ - เปลียนแล้วเป็ นอย่างไร (การปรับตัว / ผลที่เกิดขึ้น) ่
- 43. Time Line Analysis 2500 2510 2520 2530 2540 2550 2553 จุดเปลียน 1 ่ จุดเปลียน 2 ่ จุดเปลียน x ่ Time Line ประเด็น ก ประเดน จุดเปลียน 1 จุดเปลียน 2 ่ ่ จุดเปลียน 3 ่ จุดเปลียน x ่ Time Line ป น ข ประเด็็ จุดเปลียน 1 ่ จุดเปลียน 2 ่ จุดเปลียน x ่ Time Line ประเด็น ค จุดเปลียน 1 ่ จุดเปลียน 2 ่ จุดเปลียน x ่ Time Line ประเด็น ง อธิบายความเปลี่ยนแปลง
- 44. 3. มตความเชอมโยง 3 มิตความเชือมโยง ิ ่ เปรียบเทียบกับที่อนหรือเรื่องอืนที่มีความสัมพันธ์กนหรือ ่ื ่ ั มีีลกษณะคล้ายคลึงกัน เพือใ มองเห็นเรื่องที่ศึกษาชัดเจน ั ้ ึ ั ่ื ให้้ ็ ื ี ั ยิ่งขึ้น เชน ยงขน เช่น เหมือน – ต่าง ดี – ไม่ดี มาก – น้อย ถูก – แพง ู ฯลฯ
- 45. เครื่องมืออื่น ๆ ในการเก็บรวบรวมข้อมูล แผนผังสายตระกูล การศึกษาสถานที่สาคัญ(PlaceName) ในท้องถิ่น ํ การศึึกษาประวัตชีวต ป ัิ ิ การจดเวทเสวนา การจัดเวทีเสวนา
- 46. แผนผังสายตระกูล ? ? ซ้าย : ชาย,, อายุุมาก ฏ ฐ (?) ? ง จ (อรุณสวัสดิ ์) ฉ ช (มีความสุข) ญ ฎ ? (?) ฑ ยกไปเขยนหนาใหม ยกไปเขียนหน้าใหม่ 1 ก สวัสดี ข (ราตรีสวัสดิ)์ ฆ ซ ฌ ค สวัสดี 1 นาย ก สวัสดี เกิดเมือ..................................... ่ ยกไปเขยนหนาใหม ยกไปเขียนหน้าใหม่ มบทบาทและความสาคญตอทองถน อยางไรบาง..... มีบทบาทและความสําคัญต่อท้องถิน อย่างไรบ้าง ่
- 48. สายตระกูลกบสายสมพนธและพฒนาการเมองกนทรวชย สายตระกลกับสายสัมพันธ์และพัฒนาการเมืองกันทรวิชย ั กลุมที่ 1 พระปทุมวิเสศ (คํามูล) ต้นตระกูล “ศิรกจ” ่ ิิ สัมพันธ์กบตระกูล“กันทรพันธ์ (แซ่โคว้)” ฐานพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม ั กลุ ท กล่มที่ 2 นายหมวก ต้นตระกล “เรืองศรีมน” อพยพจากโคราช ตนตระกูล เรองศรมน ั่ ้ การปันหม้อ (นายฮ้อย อุปถัมภ์ศาสนา) กลุมที่ 3 ชาวญ้อจากท่าขอนยาง ต้นตระกูล “สุวรรณภักดี” รากฐาน ่ แหงการอนุ รกษภูมิปญญา แห่งการอนรักษ์ภมปญญา ั 48
- 49. ผลและผลกระทบของแผนผงสายตระกูล ัส มตเวลา (ความเปลยนแปลงในแตละชวงเวลา) มิตเิ วลา (ความเปลียนแปลงในแต่ละช่วงเวลา) ่ ุ ิ ้ ฐ บนสด คือ ประวัตศาสตร์การตังถิ่นฐาน มิตความสัมพันธ์ (ธรรมชาติ,สิงเหนื อธรรมชาติ และคน) ิ ่ มิตความเชื่อมโยง ิ กระตุนสํานึึ กในคุณค่่าของผูคนและท้องถิ่น ้ ํ ใ ้ ้ ิ
- 50. การศึึกษาสถานทีี่สาคัญในท้้องถ่ิ น ํ ั ใ สถานที่สาคัญด้านต่าง ๆ ํ ทังที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติและที่มนษย์สร้างขึ้น ้ ทงทเกดขนเองตามธรรมชาตและทมนุ ษยสรางขน เริ่มจากเขียนแผนที่สถานที่สาคัญในท้องถิ่น ํ เขียนสถานที่สาคัญในอดีตซ้อนลงในแผนที่เดียวกัน ํ ใชการศกษา ิ ใช้ ศึ 3 มติ ( ิ (มิตความสัมพันธ์, มิตเิ วลา,, มิตความเชื่อมโยง)) ิ เรียบเรียง
- 51. บ้านวังกําแพง ตาบลชบน อําเภอบ้านเขว้าจงหวดชยภูมิ บานวงกาแพง ตําบลชีบน อาเภอบานเขวา จังหวัดชัยภม ใชวธการศกษาสถานทสาคญในทองถน ใช้วธีการศึกษาสถานที่สาคัญในท้องถิ่น ิ ํ ตํานานชะบน ชาวบน ญัฮกูร : กลุมชาติพนธุเ์ จ้าของพื้นที่ ่ ั ้ ชาวบนบ้านวังกําแพง : บรรพบุรุษและการตังถิ่นฐานของชาวบนบ้านวังกําแพง วันวานกับวิถทางแห่งการดํารงชีพเพือความอยูู่รอดของเผ่าพันธ์ุ ี ่ เรียนรูการค้าจากของป่ าและชาวท่ง ้ ปอ : ความพอเพียงส่พาณิ ชย์ สมพนธภาพทเปลยนไป ความพอเพยงสู าณชย สัมพันธภาพที่เปลี่ยนไป ถนน ไฟฟ้ า ย้ายถิ่น : การเลือนหายของอัตลักษณ์ ผลกระทบต่่อป่ าและลํานํ้ํ าชีีท่ไม่่อาจหลีกเลี่ยง ํ ี ี ี ภูมิปญญา ศรัทธา และความเชื่อ : ทางเลือกและทางออก ั
- 52. การศึึกษาประวัติ ชีวิ ต ป ั ้ ประวัตชีวตบุคคลสําคัญ เช่น เฒ่าจํา หมอยา หมอลํา ิ ิ ผูรู ้ ((ภูมิป ั ้ ่ิ ้ั ่ ิ ึ ปั ั ้ ปญญาทองถน)) ตงแตเกดจนถงปจจุบน เมื่อได้ขอมูลแล้วจึงวิเคราะห์จุดเปลี่ยนและ ้ ความสัมพันธ์ในท้องถิ่น ั ั ์ ้ ิ
- 53. การจดเวทเสวนา การจัดเวทีเสวนา รวบรวม เพิมเติม ตรวจสอบ ข้อมูล ่ิ ิ ้ เผยแพรขอมูล เผยแพร่ขอมล ้
- 54. การนําเสนอ การนาเสนอ ตองตอบคาถามการวจย ต้องตอบคําถามการวิจย ั ทบทวน “ลักษณะของประวัตศาสตร์ทองถิ่น” ลกษณะของประวตศาสตรทองถน ิ ้ ้ คน มิตเิ วลา หลักฐานชันต้น การอธิบาย พลัง วางโครงเรื่อง และอธิบายให้เห็นความเชื่อมโยง การอ้างอิง
- 55. ลักษณะของ “ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น” เห็น “คน” คนจํานวนมาก, คนมีความสัมพันธ์กบบริบท (ธรรมชาติ สิงเหนื อธรรมชาติ และคน), ั ่ คนปรับตัวตามความเปลี่ยนแปลง มี “มิตเิ วลา” : ช่วงเวลาแห่งความเปลี่ยนแปลงที่ต่อเนื่ อง ฐ ้ ฐ ้ หลักฐานชันต้น มากกว่า หลักฐานชันรอง อธิบาย (Why? ( y How?)) มากกว่า บรรยาย (Who? What? Where? When?)) ( เกดพลง (สานกในคุณคา ฟื้ นฟ อนรักษ์ สืบสาน พัฒนา) เกิดพลัง (สํานึ กในคณค่า ฟนฟู อนุ รกษ สบสาน พฒนา)
- 56. พลังศรัทธามหาชนกับบารมีีหลวงพ่อคูณ ปริสทโ ุ โธ โรงเรยนบานไรทองคูณ (คุรุราษฎรสามคค) โรงเรียนบ้านไร่ทองคณ (ครราษฎร์สามัคคี) 1. กว่าจะเป็ นหลวงพ่อคูณ 2. ใ ละช่วงเวลา ในแต่ - สถานการณ์ท่เี กิดขึ้นท้องถิ่น สถานการณทเกดขนทองถน - ท่านคิดอะไร ท่านทําอะไร (บารมี คําสอน สาธารณกุศล) ทําไ ่านถึงคิดและทําอย่่างนั้น ํ ไมท่ ึ ิ ํ ั - ชาวบ้านได้อะไร ชาวบ้านคิดอย่างไรต่อสิงที่หลวงพ่อทํา ่ - สิงที่เกิดขึ้นส่งผลต่อท้องถิ่นอย่างไร (ทังคน และบริบทในท้องถิ่น) ่ ้ 3. 3 อนาคตจะเปนอยางไร ป็ ่ ไ
- 57. บ้านเขวา หนองกระทุม ่ บ้านดอนดู่ จ.มหาสารคาม 13 kms กูู่บานเขวา ้ วิทยาลัยเกษตรฯ จ. ร้ อยเอ็ด 27 kms
- 58. กูบานเขวา : ที่อาศัยรักษา และพึงพาของผูคน ่ ้ ่ ้ ดอนดู่ : สถานที่กลุมคนต่างถิ่น ได้มาพึงพิง พักอาศัย ่ ่ อโรคยาศาล : สถานที่เยียวยา รักษาชีวตและจิตใจของผูคน โ ิ ใ ้ เจ้าปู่ : ที่พงทางใจของผูคน ้ ป่ ี ึ ใ ้
- 60. คาถาม คําถาม การปลูกพริกที่บานปากปวนมีประวัตความเป็็ นมาและความสําคัญต่อ ้ ิ วิถชีวตชาวบ้านปากปวนอย่างไร ี ิ ความสัมพันธ์ระหว่างการปลูกพริกและวิถชีวตชาวบ้านปากปวนมีการ ี ิ เปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้างในแต่ละช่วงเวลา ใ แนวทางในการพฒนาปรบปรุงการปลูกพรกและเทศกาลพรกของ แนวทางในการพัฒนาปรับปรงการปลกพริกและเทศกาลพริกของ ชาวบ้านปากปวน
- 61. วัตถุุประสงค์ เพือศึกษาการปลูกพริกกับวิถชีวตชาวบ้านปากปวน ประวัตความ ่ ี ิ ิ เป็ นมา และการเปลี่ยนแปลงจากอดีีตจนถึงปัจจุบน ป็ ปี ป ึ ั เพอศกษาแนวทางการอนุ รกษ์และสืบสานการปลกพริกบ้านปากปวน เพือศึกษาแนวทางการอนรักษและสบสานการปลูกพรกบานปากปวน ่
- 62. พริกกับวิถชีวตชาวบ้ านปากปวน ี ิ ลักษณะภูมิประเทศของบ้านปากปวนเป็ นที่ราบระหว่างภูเขา และที่ราบลุม ่ แม่่น้ํ าเลย มีีอณหภูมิเฉลี่ย ประมาณ 23 องศาเซลเซีียส ประมาณนํ้ํ าฝน ุ ี 1,200 มิลลิเมตรต่อปี สภาพดินเป็ นดินร่วนป่ นทราย เหมาะสําหรับ , ปลูกพริก การปลูกพริกบ้านปากปวนแบ่งออกเป็ น 5 ยุค ดังนี้
- 63. ยุคที่ 1 ยุคเริ่มต้นของการปลูกพริก การปลูกพริกบ้านปากปวน เมื่อประมาณ 100 ปี บ้านปากปวนยังเป็ นชุมชน เลก ที่ผ ้ นอพยพมาจากอาเภอดานซายจงหวดเลย ผ้ นสวนใหญมฐานะ เล็ก ๆ ทผูคนอพยพมาจากอําเภอด่านซ้ายจังหวัดเลย ผูคนส่วนใหญ่มีฐานะ ยากจน เดิมที่ชาวบ้านปากปวนนิ ยมปลูกฝ้ ายเป็ นส่วนใหญ่ แต่กนิยมปลูก ็ พริกไ ตามหัวไ ปลายนา และบริเิ วณโพน(จอมปลวกขนานใหญ่่ ) และ ิ ไว้้ ั ไร่่ โ ป ใ บริเวณลุมแม่น้ํ าเลย พันธุุนิยมปลููกครังแรกได้แก่ พริกน้อยหรือพริกส้ม ุ่ ์ ้ เนื่ องจากดินมีความอุดมสมบูรณ์จงมีผลผลิตพริกมากเหลือกินเหลือใช้ จึง ึ นิ ยมทําเป็ นพริกแห้งเก็บไว้ เมื่อมีมากจึงนํ าพริกไปแลกเปลียนกันสิ้นค้าที่ นยมทาเปนพรกแหงเกบไว เมอมมากจงนาพรกไปแลกเปลยนกนสนคาท ่ ชาวบ้านต้องการ เช่น เกลือ ปลาร้า ปลาแห้ง กับชุมชนใกล้เคียง เช่น อําเภอวังสะพุง อําเภอเมืืองเลย ํ ั ํ
- 64. ยุคท ยุคเรมตนการคาขายพรก ระหวางป ยคที่2 ยคเริ่มต้ นการค้ าขายพริก ระหว่ างปี พ.ศ. 2480 – 2502 พริกบ้านปากปวนเริ่มมีช่ือเสียงมากขึ้ ึน เริ่มมีการนํ าพริกไ ้ ไป แลกเปลี่ยนกับ จังหวัดใกล้เคียง เช่น หนองบัวลําภู ขอนแก่น อุดรธานี โดยนํ าพริกแห้งไปแลกกับ ข้าวเปลือก ปลาร้า ปลาแห้ง มากขึ้ ึน ชาวบ้านมีีความเป็ นอยู่ดีข้ ึน เริ่มมีีการขยายพื้ นที่ปลูกพริก ้ ป็ ิ ื ี ิ มากขึ้น มีการนํ าพริกแลกเป็ นปลาร้าจากเขื่อนอุบลรัตน์ มากักตุนไว้ ุ ุ แล้วขายปลาร้าให้กบชุมชนใกล้เคียง ั
- 65. ยุคที่ 3 ยุคของการปลูกพริกเป็นพืชเศรษฐกิจ ระหว่ างปี พ.ศ. 2503 – 2518 มีการขายการปลูกพริกเป็็ นลําเป็็ นสัน มีการขยายพื้ นที่ปลูกเป็็ น ่ จํานวนมาก มีการนํ าพริกส่งไปขายตามจังหวัดต่าง ๆ ของประเทศ ้ ทังภาคอีสาน ภาคกลาง และภาคเหนื อ เพือส่งให้พอค้าขายปลีก ่ ่ โดยตรง ซึ่ึงไ ทาไปพร้อมกับการค้าขายแบบเดิิมคือ การแลก โ ได้้ ํ ไป ้ ั ้ ื ข้าวเปลือก แลกปลาร้า แลกปลาแห้ง แลกปลาส้ม และเสือ กับ ่ ผูคนใน จ.ขอนแก่น จ.อุดรธานี จ.หนองบัวลําภู จ.นครพนม เมื่อ ปี ้ พ.ศ. พ ศ 2518 เริ่มส่งพริกไปขายภาคเหนื อ ได้แก่ จ แพร่ จ เชียงราย เรมสงพรกไปขายภาคเหนอ ไดแก จ.แพร จ. เชยงราย อ. แม่จน และ จ.สุโขทัย ั
- 66. ยุคท ยุคทองของการปลูกพรก ยคที่ 4 ยคทองของการปลกพริก ระหว่าง พ.ศ. 2519 ถึง พ.ศ. 2540 เศรษฐกิจมีการขายการปลูกพริกเป็ นลําเป็ นสัน ่ มีการขยายพื้ นที่ปลูกเป็ นจํานวนมาก จนมีคากล่าวว่าไร่พริกบ้านปากปวน นั้นมองดู ํ สดลกหลกตา มีการนํ าพริกส่งไปขายตามภมิภาคต่าง ๆ ของประเทศ ทังภาคอีสาน ุ ู ูู ู ้ และภาคเหนื อ เพือส่งให้พอค้าขายปลีกโดยตรง เช่น จ. อุบลราชธานี จ.อุดรธานี ่ ่ จ.ขอนแกน จ. จ ขอนแก่น จ หนองคาย จ สกลนคร จ นครพนม จ ร้อยเอ็ด จ.สารคาม จ.สกลนคร จ.นครพนม จ.รอยเอด จ สารคาม จ.กาฬสินธุ ์ จ.ชัยภูมิ จ.นครราชสีมา จ.แพร่ จ. ชียงราย อ.แม่จน จ. สุโขทัย ั พ.ศ. 2523 – พ.ศ.2526 และ 2533 -2534 เป็ นช่วงที่พริกมีราคาดีท่สดนอกจากมี ีุ การนํ าพริกแห้งและสดไปขายตามที่ต่าง ๆ แลว ยังมีพอค้าคนกลางมารับซื้อถึง การนาพรกแหงและสดไปขายตามทตาง แล้ว ยงมพอคาคนกลางมารบซอถง ่ บ้านปากปวน วันละ 50 – 80 ตัน มีการทําพริกป่ น ช่วง พ.ศ. 2520 – 2525 เพือเดินขายตามร้านค้า ที่ จ.อุดรธานี จ.เลย ่
- 67. ยุคท ยุคของการแขงขน ยคที่ 5 ยคของการแข่ งขัน หลงจาก พ ศ 2540 เปนตนมาเกดปญหาฟองสบู หลังจาก พ.ศ.2540 เป็ นต้นมาเกิดปัญหาฟองสบ่ของ ประเทศ จนถึงปัจจุุบน ทําให้การค้าขายพริกลดน้อยลงไป ั ด้วย ประกอบกับได้มีชมชนใกล้เคียงเริ่มมีการปลูกพริกมา ุ ขึ้ นจึงมีคู่แข่งทางการค้า ตลอดจบบางจังหวัดได้หนมาปลูก ั พริกมาขึ้ ึนการสงซื้ ือพริกจึงมีีนอยลง แต่่บานปากปวนก็ยงคง ิ ั่ ิ ึ ้ ้ ป ป ็ ั จดเทศกาลพรกเปนประจาทุกป จัดเทศกาลพริกเป็ นประจําทกปี
- 68. ยุคที่ 6 ยุคปัจจุบันและอนาคต ปัจจุบนการปลูกพริกในตําบลปากปวนลดน้อยลงมากสืบเนื่องมาจากพ่อค้า ุ ั ู คนกลางที่เคยมาซื้อพริกในอดีดลดน้อยลงมาก เนื่ องจากมีการปลูกพริกกัน อยางแพรหลายในอาเภอตาง ของจังหวัดเลย และมการปลูกพรกใน อย่างแพร่หลายในอําเภอต่าง ๆ ของจงหวดเลย และมีการปลกพริกใน จังหวัดต่าง ๆ ในภาคอีสาน เช่น ชัยภูมิ อุบลราชธานี ศรีสะเกษ ใน อนาคตควรมีการส่งเสริมการปลูกพริกโดยไม่ใช้สารเคมี ควรใช้ชีวะภาพ รฐควรประกนราคา หรอสงเสรมการแปรรูปพรกเพอเพมมูลคา ควรสงเสรม ั ป ั ื ส่ ส ิ ป ิ ่ื ่ิ ่ ส่ ส ิ ประเพณี การจัดเทศกาลพริกให้สบเนื่ องไปในอนาคตเพือให้ชมชนอืนรููจก ื ่ ุ ่ ้ั เพือกระตุนการซื้อขายพริกเพือเศรษฐกิจที่ดีต่อชาวบ้านปากปวนต่อไป ่ ้ ่
- 69. การสะทอนขอมูลสู องถิ่น การสะท้อนข้อมลส่ท้องถน ระหว่างการศึกษา และหลังจากเสร็จสิ้นการศึกษา เกดพลง เกิดพลัง (สานกในคุณคา ฟื้ นฟ อนุ รกษ์ สบสาน พฒนา) (สํานึ กในคณค่า ฟนฟู อนรักษ สืบสาน พัฒนา)