ชิตชัย โพธิ์ประภา, profile picture
Uploaded byชิตชัย โพธิ์ประภา
11,993 views

เอกสารประกอบการเรียนเล่ม2

Embed presentation

เอกสารประกอบการเร ี ย น กลุมสาระการเรียนรูสังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม รายวิชาประวัติศาสตร รหัสวิชา ส ๒๑๑๐๓ ชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๑ หนวยที่ ๒ เรื่อง นางภัทรานิษฐ อิ่มศิล ตำแหนง ครู วิทยฐานะ ครูชำนาญการ โรงเรียนวังบอวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต ๔๒ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ
ก คำนำ ในปจจุบันสภาพการจัดการเรียนการสอน มุงเนนให ผูเรียนไดศึกษาหาความรูดวยตนเองใหมากที่สุด เพื่อใหผูเรียน มีนิสัย ใฝเรียน ใฝรู อยูเสมอ ดังนั้นการจัดทำเอกสารประกอบ การเรียน เปนแนวทางหนึ่งที่สงเสริมใหผูเรียนคนควาหาคำตอบ ดวยตนเอง เอกสารประกอบการเรียน รายวิชาประวัติศาสตร ส ๒๑๑๐๓ เรื่ อ ง วิ ธี ก ารทางประวั ติ ศ าสตร ประกอบด ว ย หัวขอเรื่อง ความนำ สาระสำคัญ จุดประสงคการเรียนรู แบบทดสอบ กอนเรียน เนื้อหา กิจกรรม แบบฝก และแบบทดสอบหลังเรียน พรอมเฉลย ซึ่งจะทำใหผูเรียนเกิดการเรียนรูไดดวยตนเองและมี ความเขาใจในเนื้อหาสาระไดเปนอยางดี อีกทั้งทำใหผูเรียนสะดวก ต อ การศึ ก ษาหาความรู ไ ด ด ว ยตนเอง จึ ง นั บ ได ว า เป น เอกสาร ประกอบการเรียนที่มีประโยชนตอการเรียนการสอนเปนอยางยิ่ง ขอขอบคุณเจาของตำราที่นำมาอางอิงไวในเอกสาร และนายเชาวฤทธิ์ จงเกษกรณ ศึกษานิเทศกเชี่ยวชาญ สำนักงาน เขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต ๔๒ ที่ใหคำปรึกษาจนเอกสาร ฉบับนี้มีความชัดเจนและสมบูรณยิ่งขึ้น ภัทรานิษฐ อิ่มศิล
ข สารบัญ เรื่อง หนา หนา คำนำ ก สารบัญ ข คำชี้แจง ค หนวยที่ ๒ วิธีการทางประวัติศาสตร ๑ แบบทดสอบกอนเรียน ๓ เฉลยคำตอบแบบทดสอบกอนเรียน ๖ ตอนที่ ๑ ความหมายและความสำคัญของประวัติศาสตร ๗ กิจกรรมที่ ๑ ๑๒ แนวตอบกิจกรรมที่ ๑ ๑๓ ตอนที่ ๒ วิธีการทางประวัติศาสตร ๑๔ กิจกรรมที่ ๒ ๑๘ แนวตอบกิจกรรมที่ ๒ ๑๙ กิจกรรมที่ ๓ ๒๐ แนวตอบกิจกรรมที่ ๓ ๒๑ ตอนที่ ๓ ลักษณะ ประเภท และแหลงที่มาของหลักฐาน ทางประวัติศาสตร ๒๒ กิจกรรมที่ ๔ ๒๗ แนวตอบกิจกรรมที่ ๔ ๒๘ ตอนที่ ๔ ตัวอยางการนำวิธีการทางประวัติศาสตรไปใชในการศึกษา ประวัติศาสตรทองถิ่น และประวัติศาสตรสุโขทัย ๒๙ กิจกรรมที่ ๕ ๓๔ แนวตอบกิจกรรมที่ ๕ ๓๕ ตอนที่ ๕ ตัวอยางการนำหลักฐานไปใชในการศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัย ๓๖ กิจกรรมที่ ๖ ๔๐ แนวตอบกิจกรรมที่ ๖ ๔๑ แบบทดสอบหลังเรียน ๔๒ เฉลยคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน ๔๕ เอกสารอางอิง ๔๖
ค คำชี้แจงสำหรับนักเรียน เอกสารประกอบการเรียนเลมนี้ นักเรียนสามารถศึกษา และเรียนรูไดดวยตนเอง กอนที่จะศึกษาและเรียนรูใหนักเรียนอาน คำชี้แจง ดังนี้ ๑. ศึกษา หัวขอเรื่อง ความนำ สาระสำคัญ จุดประสงคการเรียนรู เพื่อใหทราบวา เมื่อจบบทเรียน นักเรียนสามารถเรียนรูอะไร ไดบาง ๒. ทำแบบทดสอบกอนเรียน จำนวน ๒๐ ขอแลวตรวจคำตอบ จากเฉลย ๓. ศึกษาเนื้อหา สาระ รายละเอียดในตอนที่ ๑ ถึงตอนที่ ๕ ๔. ทำกิจกรรมตามที่กำหนดใหดวยตนเอง ถาทำไมได หรือสงสัย ใหอานทบทวนเนื้อเรื่องใหม แลวตรวจคำตอบจากเฉลย ๕. ทำแบบทดสอบหลังเรียน แลวตรวจคำตอบจากเฉลย
๒ วิธีการทางประวัติศาสตร 1 หนวยที่ เวลา ๗ คาบ วิธีการทางประวัติศาสตร หัวขอเรื่อง ๑. ความหมายและความสำคัญของประวัติศาสตร ๒. วิธีการทางประวัติศาสตร ๓. ลักษณะ ประเภท และแหลงที่มาของหลักฐานทางประวัติศาสตรไทย ๔. ตัวอยางการนำวิธีการทางประวัติศาสตรไปใชในการศึกษาประวัติศาสตรทองถิ่นและ ประวัติศาสตรสุโขทัย ๕. ตัวอยางการนำหลักฐานไปใชในการศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัย ความนำ การศึกษาวิชาประวัติศาสตร หรือเรื่องราวในอดีตของมนุษยนั้น เปนกระบวนการไตสวน ขอเท็จจริง เพื่ออธิบายและวิเคราะหเรื่องราวหรือเหตุการณที่เกิดขึ้นในอดีต โดยศึกษาสาเหตุและ ปจจัยที่ทำใหเกิดเหตุการณนั้นๆ ตลอดจนผลกระทบที่เกิดตอมา ดังนั้น เพื่อใหไดขอเท็จจริงเกี่ยวกับ อดีตของมนุษยที่ถูกตองมากที่สุดและมีอคตินอยที่สุด นักประวัติศาสตรจึงใชวิธีการศึกษาที่เรียกวา “วิธีการทางประวัติศาสตร” วิธีการทางประวัติศาสตร ประกอบดวยขั้นตอนตางๆ ๕ ขั้นตอน ไดแก การกำหนดปญหา หรือเรื่องที่จะศึกษา การรวบรวมหลักฐาน การตรวจสอบและประเมินหลักฐาน การตีความหลักฐาน และการเรียบเรียงและนำเสนอ
วิธีการทางประวัติศาสตร 2 สาระสำคัญ วิธีการศึกษาประวัติศาสตรที่ทำใหทราบเรื่องราวของมนุษยในอดีตไดอยางถูกตอง นาเชื่อถือ ตรงกับความจริงมากที่สุด เรียกวา วิธีการทางประวัติศาสตร โดยอาศัยจากหลักฐานที่เปนลายลักษณ อักษรและหลักฐานที่ไมเปนลายลักษณอักษร เริ่มตั้งแตการกำหนดหัวเรื่อง การรวบรวมหลักฐาน การประเมินคุณคาของหลักฐาน การตีความหลักฐานและการสังเคราะหขอมูล จุดประสงคการเรียนรู หลังจากศึกษาเนื้อหาและทำกิจกรรมในหนวยนี้แลว ผูเรียนจะสามารถทำสิ่งตอไปนี้ได ๑. บอกความหมายและความสำคัญของประวัติศาสตรได ๒. ระบุขั้นตอนของวิธีการทางประวัติศาสตรไดอยางถูกตอง ๓. อธิบายลักษณะ ประเภท และแหลงที่มาของหลักฐานทางประวัติศาสตรไทยได ๔. อธิบายและตัวอยางการนำวิธีการทางประวัติศาสตรไปใชในการศึกษาประวัติศาสตร ทองถิ่น และประวัติศาสตรสุโขทัยได ๕. อธิบายตัวอยางการนำหลักฐานไปใชในการศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัยได
วิธีการทางประวัติศาสตร 3 ประจำหนวยที่ ๒ คำชี้แจง ขอสอบเปนแบบปรนัย ชนิด ๔ ตัวเลือก จำนวน ๒๐ ขอ คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกตองที่สุดเพียงคำตอบเดียว แลวกากบาท ( ) ลงใน กระดาษคำตอบ ๑. ขั้นตอนใดของวิธีการทางประวัติศาสตร ๔. การศึกษาเรื่องราวทางประวัติศาสตร ที่มีความสำคัญที่สุดตอการเขียนผลงาน จะมี ค วามถู ก ต อ งสมบู ร ณ ม าก เป น ทางประวัติศาสตรใหสมบูรณ เพราะเหตุใด ก. การรวบรวมหลักฐาน ก. รัฐบาลใหการสนับสนุน ข. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ ข. ประชาชนใหความสนใจ ค. การประเมินคุณคาของหลักฐาน ค. มีหลักฐานในการคนความาก ง. ทุกขั้นตอนมีความสำคัญเทาเทียมกัน ง. นักประวัติศาสตรมีความสามารถ ๒. เพราะเหตุใดจึงตองใชวิธีการทางประวัติ- ๕. ขั้นตอนแรกของวิธีการทางประวัติศาสตร ศาสตรในการศึกษาประวัติศาสตร คือขอใด ก. เพื่อจะไดเปนนักประวัติศาสตรที่มี ก. การสันนิษฐาน ชื่อเสียง ข. การลงประชามติ ข. เพื่ อ เปรี ย บเที ย บผลการศึ ก ษาใน ค. การรวบรวมขอมูล สาขาวิชาตางๆ ง. การกำหนดหัวเรื่อง ค. เพื่อคนหาความจริงจากหลักฐานทาง ๖. การศึกษาประวัติศาสตรจากหลักฐาน ประวัติศาสตร ชั้นรองมีขอดีอยางไร ง. เพื่อหาจุดประสงคของผูสรางหลักฐาน ก. ใหขอมูลที่เชื่อถือไดแนนอน ทางประวัติศาสตร ข. ไมตองนำมาวิเคราะหตีความ ๓. บุ ค คลใดมี คุ ณ ลั ก ษณะพื้ น ฐานของ ค. เปนแนวทางในการศึกษาเบื้องตน นักประวัติศาสตรที่ดี ง. ไมตองเหนื่อยในการคนหาหลักฐาน ก. กลามีความเชื่อมั่นในตนเองสูง ๗. เราควรใชวิธีการทางประวัติศาสตรใน ข. แกวมีนิสัยลำเอียง เขาขางแตคนที่ การศึกษาประวัติศาสตรตามขอใด ตนรัก ก. เรื่องที่เราใหความสนใจ ค. เกงเชื่อที่คนอื่นพูดโดยไมไตรตรอง ข. เรื่องที่ผูอื่นศึกษาไวแลว ใหดีกอน ค. เรื่องที่ลึกลับเหนือธรรมชาติ ง. กองมีความละเอียดรอบคอบและ ง. เรื่ อ งที่ ท ำให เ กิ ด ความเสี ย หายแก เปดใจกวางรับฟงความเห็นทีแตกตาง ่ บุคคลอื่น
วิธีการทางประวัติศาสตร 4 ๘. การตรวจสอบหลักฐานวาเปนของจริง ๑๓. ความรูใหมทางประวัติศาสตรที่ผานการ หรือไมเปนขั้นตอนใดของวิธีการทาง ศึกษาคนควาตีความแลวเปลี่ยนแปลง ประวัติศาสตร ไดหรือไม ก. การรวบรวมหลักฐาน ก. ได ขึ้นอยูกับนักประวัติศาสตร ข. การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา ข. ไมได เพราะจะทำใหคนสับสน ค. การประเมินคุณคาของหลักฐาน ค. ไมได เพราะผานการวเิ คราะหตความ   ี ง. การวิเคราะห สังเคราะห และจัด มาแลวอยางดี หมวดหมูขอมูล ง. ได ขึ้นอยูกับขอมูลหลักฐานที่อาจมี ๙. การพิจารณาความนาเชื่อถือของหลักฐาน การคนพบเพิ่มเติมในภายหลัง ควรดูจากสิ่งใด ๑๔. ในการศึกษาประวัติศาสตรสมัยสุโขทัย ก. ขอมูลจากหลักฐาน ควรศึกษาจากแหลงขอมูลใด ข. จำนวนหลักฐานที่พบ ก. ตำนานมูลศาสนา ค. ความสมบูรณของหลักฐาน ข. จดหมายเหตุลาลูแบร ง. ความนาเชื่อถือของผูสรางหลักฐาน ๑๐. การศึกษาเรื่องราวของมนุษยสมัยกอน ค. ศิลาจารึกพอขุนรามคำแหงมหาราช ประวัติศาสตรควรศึกษาจากหลักฐานใด ง. จดหมายเหตุฟาน ฟลีต หรือวัน วลิต ก. ศิลาจารึก ๑๕. ขอความในศิลาจารึกวา “...เจาเมืองบ ข. หลักฐานทางโบราณคดี เอาจกอบในไพรลูทาง...” หมายความวา ค. พระราชพงศาวดาร เจาเมืองไม เก็บภาษีผานทาง ขอความนี้ ง. บันทึกของชาวตางชาติ จัดอยูในขั้นตอนใด ๑๑. เพราะเหตุใดนักประวัติศาสตรจึงตีความ ก. การรวบรวมหลักฐาน ขอมูลจากหลักฐานชิ้นเดียวกันแตกตางกัน ข. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ ก. มีความเชื่อตางกัน ค. การประเมินคุณคาของหลักฐาน ข. มีความสนใจตางกัน ง. การวิเคราะห สังเคราะห และจัด ค. มีจุดประสงคที่ตางกัน หมวดหมูขอมูล ง. มีความรูความสามารถตางกัน ๑๖. ในการนำตำนานมาใชเปนหลักฐานทาง ๑๒. หากนักเรียนพบความขัดแยงของขอมูล ประวัติศาสตร ผูศึกษาควรใชวิธีการใด จากหลั ก ฐานต า งประเภทกั น ควรทำ จึงจะไดขอมูลที่นาเชื่อถือมากที่สุด อยางไร ก. นำมาใชกลาวอางไดเลย ก. ถือวาเปนขอมูลที่ไมนาเชื่อถือทั้งคู ข. ควรนำหลั ก ฐานอื่ น มาใช ศึ ก ษา ข. ตรวจสอบเปรียบเทียบกับหลักฐาน ประกอบ อื่นตอไป ค. ถื อ ว า ข อ มู ล ถู ก ต อ งแต ต า งกั น ที่ ค. ตำนานเป น เรื่ อ งอิ ท ธิ ป าฎิ ห าริ ย ความเห็นของผูสราง นำมาใชเปนหลักฐานไมได ง. ตรวจสอบดูวาหลักฐานใดสรางกอน ง. ควรนำตำนานมาประชาพิ จ ารณ ยอมมีความนาเชื่อถือมากกวา เพื่อประเมินความนาเชื่อถือกอน
วิธีการทางประวัติศาสตร 5 ๑๗. หลักฐานประเภทใดที่บันทึกเรื่องราวใน ๑๙. หากผลการศึกษาประวัติศาสตรของเรา อดีตภายใตการอุปถัมภของราชสำนัก มีความแตกตางกันจากขอมูลประวัติ- ก. พงศาวดาร ศาสตรที่มีอยูเดิมจะตองทำอยางไร ข. ตำนาน ก. แสดงขอมูลหลักฐานมาสนับสนุน ค. จดหมายเหตุ ข. กลับไปศึกษาใหมอีกครั้งเพื่อความ ง. บันทึกของชาวตางชาติ แนใจ ๑๘. ขอใดคือปจจัยสำคัญที่ทำใหมีการบิดเบือน ค. ปรับผลการศึกษาใหสอดคลองกับ ขอเท็จจริงทางประวัติศาสตร ขอมูลที่มีอยูเดิม ก. ขอมูลขัดแยงกัน ง. นำเสนอผลการศึกษาโดยไมสนใจ ข. อคติของผูศึกษา ขอมูลที่มีอยูเดิม ค. ขอมูลไมสมบูรณ ๒๐. หลั ก ฐานทางประวั ติ ศ าสตร ข อ ใดอยู ง. ความยาวนานของเวลา ตางสมัยจากขออื่น ก. วัดพระศรีสรรเพชญ ข. จดหมายเหตุลาลูแบร ค. พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ง. พระราชพงศาวดารกรุ ง เก า ฉบั บ หลวงประเสริฐฯ
วิธีการทางประวัติศาสตร 6 Ẻ·´Êͺ¡‹Í¹àÃÕ ประจำหนวยที่ ๒ ¹ ขอ คำตอบ ขอ คำตอบ ๑ ง ๑๑ ก ๒ ค ๑๒ ข ๓ ง ๑๓ ง ๔ ค ๑๔ ค ๕ ง ๑๕ ก ๖ ข ๑๖ ข ๗ ก ๑๗ ก ๘ ค ๑๘ ข ๙ ค ๑๙ ก ๑๐ ข ๒๐ ค
วิธีการทางประวัติศาสตร 7 µÍ¹·Õè ñ ความหมายและความสำคัญของประวัติศาสตร ๑. ความหมายของประวัติศาสตร ประวัติศาสตร คือ การศึกษาเรื่องราวหรือประสบการณของมนุษยในอดีตจากหลักฐานที่มี การจดบันทึกไวหรือจากหลักฐานที่เปนลายลักษณอักษร และหลักฐานประเภทคำบอกเลา เชน ตำนาน นิทานพื้นบาน รวมไปถึงวัตถุประจักษพยานตางๆ โดยอาศัยหลักฐานดังกลาววิเคราะห ตีความ เพื่อสรางเรื่องราวประวัติศาสตร เรื่องราวประสบการณของมนุษยครอบคลุมทุกเรื่องทุกดาน ที่มนุษยไดทำ ไดคิด ไดสรางสรรค ทั้งที่เกี่ยวของกับการเมือง การปกครอง เศรษฐกิจ สังคม ศิลปะ วัฒนธรรม และเกี่ยวของกับคนทุกชนชั้น ทุกเพศวัย ทั้งนี้เพื่อใหเกิดความรูความเขาใจเกี่ยวกับ เรื่องราวหรือประสบการณของมนุษยไดถูกตอง ชัดเจนที่สุด ประวัติศาสตรของมนุษยเมื่อมีการบันทึกเปนลายลักษณ อักษรแลวเรียกวา “สมัยประวัติศาสตร” เริ่มตนเมื่อมนุษยรูจัก คิดคนตัวอักษรหรือตัวหนังสือขึ้นมาจดบันทึกเหตุการณตางๆ หรือเรื่องราวในชีวิตประจำวัน มนุษยเริ่มมีตัวหนังสือและจด บันทึกเมื่อราว ๕,๐๐๐-๖,๐๐๐ ป ลวงมาแลว ที่เมโสโปเตเมีย (ปจจุบัน คือ ประเทศอิรัก) จากชวงเวลาดังกลาวจึงถือไดวา เปนการเริ่มสมัยประวัติศาสตรของมนุษยชาติ สำหรับชวงเวลา กอนหนานั้นเรียกวา “สมัยกอนประวัติศาสตร” อักษรยูนิฟอรมหรืออักษรลิ่ม ชาวสุเมเรียนประดิษฐขึ้นเมื่อราว ๓,๔๐๐ ปกอนคริสตศักราช ประวั ติ ศ าสตร มาจากคำว า History ในภาษาอังกฤษ รากศัพทเดิมเปนภาษากรีก คือ คื อ Historia แปลว า การค น คว า หรื อ วิ จั ย เดิมเปนชื่อหนังสือที่เฮโรโตตุส (Herodotus, ๔๘๔-๔๒๐ ปกอน ค.ศ.) แตงขึ้นคือ ประวัติศาสตรสงครามระหวางกรีกกับเปอรเชีย ดังนั้น ประวัติศาสตรจึงตองมีการคนควาและตรวจสอบหลักฐาน ขอมูลตางๆ อยางเปนระบบ โดยวิธีการทางประวัติศาสตร
วิธีการทางประวัติศาสตร 8 ในการศึกษาเรื่องราว หรือประสบการณของมนุษยซึ่งมีมากมายนั้น นักประวัติศาสตร ไมไดใชหลักฐานที่เปนลายลักษณอักษรเพียงอยางเดียว และหลักฐานที่เปนลายลักษณอักษรก็มี ไมเพียงพอกับการศึกษาเรื่องราวของมนุษยดวย เพราะมนุษยไมไดจดบันทึกเรื่องราวทั้งหมดไว อยางสมบูรณ หรือจดบันทึกไว เกิดการสูญหาย หรือถูกทำลายไปก็มี ดังนั้นนักประวัติศาสตรจึง ตองใชหลักฐานดานอื่นๆมาประกอบการศึกษาประวัติศาสตรดวย เชน โบราณวัตถุ โบราณสถาน ศิลปวัตถุ ภาพวาด เครื่องประดับ เครื่องแตงกาย นอกจากนี้ มนุษยยังตองการรูเรื่องราวของผูคน ในสมัยกอนประวัติศาสตรดวย นักประวัติศาสตรจึงตองอาศัยพึ่งพาความรูจากนักโบราณคดี ซึ่งเปน ผูศึกษาเรื่องราวของมนุษยกอนการคิดคนตัวหนังสือและจดบันทึกไว การขุดคนแหลงโบราณคดีสมัยกอนประวัติศาสตร บริเวณบานหนองโน อำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี ปจจุบันนักประวัติศาสตรใชหลักฐานที่หลากหลายมากยิ่งขึ้น มากยิ่งกวาหลักฐานที่เปน ลายลักษณอักษรหรือหลักฐานอื่นที่เคยใชมา หลักฐานอื่นๆ เชน ภาพถาย ภาพยนตร แถบวีดีทัศน แผนวีดีทัศน แถบบันทึกเสียง เปนตน
วิธีการทางประวัติศาสตร 9 อยางไรก็ดีควรเขาใจวาความรูทางประวัติศาสตรที่นาเชื่อถือ ที่มีความถูกตอง ไมใชวาเพียง ใชหลักฐานดังที่กลาวมา ในการเขียน การบันทึก ก็ถือวาเปนงานทางประวัติศาสตรดวย ที่สำคัญอีก ประการหนึ่งของงานทางประวัติศาสตรที่ดี ก็คือ ตองใชวิธีการศึกษาที่เหมาะสม ที่เรียกวา “วิธีทาง ประวัติศาสตร” ในการศึกษาคนควา เรียบเรียง และนำเสนอ ๒. ความสำคัญของประวัติศาสตร วิ ช าประวั ติ ศ าสตร มี ค วามสำคั ญ มาก และมี ค วามสำคั ญ มาเป น เวลานานแล ว ผู ไ ด รั บ การยกยองใหเปนบิดาวิชาประวัติศาสตรของตะวันตก คือ “เฮโรโดตุส” (Herodotus ประมาณ ๔๘๔ – ๔๒๐ ป ก อ นคริ ส ต ศั ก ราช) เป น ชาวกรี ก ส ว นผู ไ ด รั บ ยกย อ งให เ ป น บิ ด าวิ ช าประวั ติ ศ าสตร ข อง โลกตะวันออก คือ “ซือหมา เชียน” (Sima Qian ประมาณ ๑๔๕ – ๘๕ ปกอนคริสตศักราช) เปนชาวจีน บิดาวิชาประวัติศาสตร บิดาวิชาประวัติศาสตร บิดาวิชาประวัติศาสตร ของโลกตะวันตก ของโลกตะวันออก ของไทย เฮโรโดตุส (ประมาณ ๔๘๔ – ซื่อหมา (ประมาณ ๑๔๕ – สมเด็จฯกรมพระยาดำรงราชา- ๔๒๐ ปกอนคริสตศักราช) ๘๕ ปกอนคริสตศักราช) นุภาพ (พ.ศ. ๒๔๐๕-๒๔๘๖) นั ก ประวั ติ ศ าสตร ช าวกรี ก เป น นักประวัติศาสตรชาวจีน สมัย ทรงเป น พระราชโอรสองค ผู บั น ทึ ก สงครามระหว า งกรี ก ราชวงศ ฮั่ น ตะวั น ตก ตรงกั บ ที่ ๕๗ ในพระบาทสมเด็ จ กับเปอรเซีย ซึ่งไดรับการยกยอง รั ช สมั ย จั ก รพรรดิ ฮั่ น อู ตี้ เป น พระจอมเกลาเจาอยูหัว ประสูติแต วาเปนวรรณกรรมรูปแบบใหม ผู ป ระพั น ธ ห นั ง สื อ “สื่ อ จี้ ” ซึ่ ง เจาจอมมารดาชุม ทรงประกอบ เพราะมีการเรียงลำดับเรื่อง มี แปลวา “บันทึกของนักประวัติ พระราชกรณียกิจตางๆ มากมาย การตั้งประเด็นปญหา ซึ่งกอให ศาสตร ” โดยได บั น ทึ ก สภาพ ซึ่งลวนเปนประโยชนแกบานเมือง เกิดการเรียนรูเกี่ยวกับพฤติกรรม การเมือง เศรษฐกิจ วัฒนธรรม และทรงเปนบุ คคลแรกๆ ที่ให มนุ ษ ย และคำว า “Historic” และประวัติศาสตรในระยะเวลา ความสนใจประวั ติ ศ าสตร ไ ทย ที่เขาใชในงานเขียนซึ่งกอนหนา ๓,๐๐๐ ป ตั้งแตบรรพกาลถึง โ ด ย ไ ด ท ร ง พ ย า ย า ม ค น ห า นี้มีความหมายวา “วิจัย” เพียง ราชวงศ ฮั่ น ตะวั น ตก นั บ เป น หลั ก ฐานทางประวั ติ ศ าสตร อย า งเดี ย วได ก ลายเป น คำใหม หนังสือประวัติศาสตรรวมหลาย ต า งๆ เพื่ อ แต ง ตำราเผยแพร คือคำวา “ประวัติศาสตร” ยุคสมัยเลมแรกของจีน ซึ่ ง เป น ประโยชน แ ก ก ารศึ ก ษา ประวัติศาสตรไทยมาก
วิธีการทางประวัติศาสตร 10 ประวัติศาสตรมีความสำคัญ ดังนี้ ๑. ประวัติศาสตรใหความรูเกี่ยวกับความเปนมาของมนุษยทุกเรื่องทั้งความสำเร็จ ลมเหลว ความรวมมือ ความขัดแยง การสรางสรรค การทำลาย ฯลฯ ซึ่งจะเปนบทเรียน เปนตัวอยางที่ดี ที่คนรุนปจจุบันจะไดนำมาปฏิบัติในเรื่องที่ดี หรือหลีกเลี่ยง ปองกัน ไมใหเรื่องที่ดีเกิดซ้ำขึ้นมาอีก ๒. ประวัติศาสตรเปนรากฐานความเจริญของมนุษยในปจจุบัน มนุษยใชเวลาหลายปนับ แตมีการคิดคนตัวหนังสือ หรือหลายหมื่น หลายแสนป ในการสรางสมอารยธรรมจนทำใหเรามีชีวิต ที่สบายในปจจุบัน ความเจริญทั้งหลายในปจจุบันและในอนาคตยอมเปนผลมาจากประวัติศาสตร ดังนั้น วิชาประวัติศาสตรทำใหเราชื่นชมและเห็นความสำคัญในการรักษามรดกทางอารยธรรม ๓. ประวัติศาสตรทำใหมนุษยมีความเฉลียวฉลาด มีเหตุผล มีความคิดที่ดี เพราะประวัติ- ศาสตรใหตัวอยางในบทเรียนที่ดีที่จะปฏิบัติตามหรือหลีกเลี่ยง และวิธีการทางประวัติศาสตรทำให มนุ ษ ยมีวิธีการคิดอยางฉลาด เลือกเชื่อในเรื่องที่มีหลักฐานที่ดี ไมเชื่อเรื่องที่ไมมีหลักฐาน หรือ หลักฐานไมดี ๔. ประวัติศาสตรใหบทเรียนทางจริยธรรม เพราะประวัติศาสตรแสดงใหเห็นผลการทำ ความดี ทำความชั่ว ผูทำความดีจะไดรับการยกยอง สวนผูทำความชั่วจะถูกประณามสาปแชงไมวา เวลาจะลวงเลยไปนานเพียงใดก็ตาม ๕. ประวัติศาสตรทำใหมนุษยมีความละเอียดรอบคอบในการศึกษาคนควา และเขียนงาน ทางประวัติศาสตร โดยใชวิธีการทางประวัติศาสตร เมื่อคนควาและคัดลอกขอมูลจากหลักฐานใดๆ ตองทำดวยความละเอียดรอบคอบวาคนควาจากหลักฐานที่สำคัญๆ ครบถวน และคัดลอกขอมูล ถูกตองทั้งทางภาษาและศักราช เมื่อเขียนรายงานทางประวัติศาสตร ตองนำขอมูลมาเปรียบเทียบ เรื่องใดเกิดกอน เรื่องใดเกิดทีหลัง แตละเรื่องมีความสัมพันธกันมากนอยเพียงใด คำอธิบายหรือ การวิเคราะหของผูเขียน มีความถูกตองและเปนกลางเพียงใด ในการอานและศึกษาหนังสือตางๆ ทางประวัติศาสตรก็เปนเชนเดียวกัน การทำความ เขาใจในเหตุการณตางๆ ก็จะทำใหผูอาน อานดวยความละเอียดรอบคอบ พิจารณาการวิเคราะหของ ผูเขียนวามีเหตุผลและมีความถูกตองเพียงใด ดังนั้น วิชาประวัติศาสตรจึงทำใหผูศึกษา ผูเขียน งานทางประวัติศาสตรเปนคนละเอียดรอบคอบ หลักฐานทางประวัติศาสตร มีทั้งหลักฐานชั้นตน หลักฐานชั้นรอง การศึกษาประวัติศาสตร ตองใช วิธีการทางประวัติศาสตรมาศึกษาวิเคราะหอยาง ละเอียดรอบคอบ เพื่อใหไดขอมูลที่ถูกตองที่สุด
วิธีการทางประวัติศาสตร 11 ๖. ประวัติศาสตรสอนใหเขาใจความแตกตางของอารยธรรม เพราะในประวัติศาสตรมี ตัวอยางมากมายที่แสดงถึงความแตกตางของผูคนตั้งแตอดีตจนถึงปจจุบัน เชน ความแตกตางทาง วัฒนธรรม ศาสนา ความแตกตางทางความคิดและการกระทำ ดังนั้น ผูศึกษาประวัติศาสตรจึงเปน คนใจกวาง เขาใจและยอมรับความคิดที่ตางกัน ประวัติศาสตรจึงชวยใหผูคนในโลกอยูรวมกันอยาง สันติสุข กลาวโดยสรุปวิธีการทางประวัติศาสตรมีความสำคัญ คือทำใหทราบเรื่องราว กิจกรรม เหตุการณที่เกิดขึ้นในประวัติศาสตรมีความนาเชื่อถือ มีความถูกตองเปนความจริง หรือใกลเคียง ความเปนจริงมากที่สุด เพราะไดมีการศึกษาอยางเปนระบบ อยางมีขั้นตอน มีความระมัดระวัง รอบคอบ ไมลำเอียง และเพื่อใหเกิดความนาเชื่อถือ
วิธีการทางประวัติศาสตร 12 กิจกรรมที่ ๑ คำสั่ง ใหนักเรียนตอบคำถามตอไปนี้ ๑. ประวัติศาสตร หมายถึงอะไร ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ๒. เพราะเหตุใดการศึกษาประวัติศาสตรจำเปนตองอาศัยความรูทางดานโบราณคดี ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ๓. การศึกษาประวัติศาสตรมีความสำคัญอยางไร ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................
วิธีการทางประวัติศาสตร 13 á¹ÇµÍº¡Ô¨¡ÃÃÁ·Õè ñ ๑. ประวัติศาสตร หมายถึงอะไร ตอบ ประวัติศาสตร คือ การศึกษาเรื่องราวหรือประสบการณของมนุษยในอดีตจากหลักฐานที่มี ............................................................................................................................................................................................ การจดบันทึกไวหรือจากหลักฐานที่เปนลายลักษณอักษร และหลักฐานประเภทคำบอกเลา เชน ............................................................................................................................................................................................ ตำนาน นิทานพื้นบาน ............................................................................................................................................................................................ ๒. เพราะเหตุใดการศึกษาประวัติศาสตรจำเปนตองอาศัยความรูทางดานโบราณคดี ตอบ เพราะในการศึกษาเรื่องราว หรือประสบการณของมนุษยซึ่งมีมากมายนั้น นักประวัติศาสตร ............................................................................................................................................................................................ ไมไดใชหลักฐานที่เปนลายลักษณอักษรเพียงอยางเดียว และหลักฐานที่เปนลายลักษณอักษรก็มี ............................................................................................................................................................................................ ไมเพียงพอกับการศึกษาเรื่องราวของมนุษยดวย เพราะมนุษยไมไดจดบันทึกเรื่องราวทั้งหมดไว ............................................................................................................................................................................................ อยางสมบูรณ หรือจดบันทึกไว เกิดการสูญหาย หรือถูกทำลายไปก็มี ดังนั้นนักประวัติศาสตรจึง ............................................................................................................................................................................................ ตองใชหลักฐานดานอื่นๆมาประกอบการศึกษาประวัติศาสตรดวย เชน โบราณวัตถุ โบราณสถาน ............................................................................................................................................................................................ ศิลปวัตถุ ภาพวาด เครื่องประดับ เครื่องแตงกาย นอกจากนี้ มนุษยยังตองการรูเรื่องราวของผูคน ............................................................................................................................................................................................ ในสมัยกอนประวัติศาสตรดวย นักประวัติศาสตรจึงตองอาศัยพึ่งพาความรูจากนักโบราณคดี ซึ่งเปน ............................................................................................................................................................................................ ผูศึกษาเรื่องราวของมนุษยกอนการคิดคนตัวหนังสือและจดบันทึกไว ............................................................................................................................................................................................ ๓. การศึกษาประวัติศาสตรมีความสำคัญอยางไร ตอบ ๑. ประวัติศาสตรใหความรูเกี่ยวกับความเปนมาของมนุษยทุกเรื่องทั้งความสำเร็จ ............................................................................................................................................................................................ ลมเหลว ความรวมมือ ความขัดแยง การสรางสรรค การทำลาย ฯลฯ ............................................................................................................................................................................................ ๒. ประวัติศาสตรเปนรากฐานความเจริญของมนุษยในปจจุบัน ............................................................................................................................................................................................ ๓. ประวัติศาสตรทำใหมนุษยมีความเฉลียวฉลาด มีเหตุผล มีความคิดที่ดี เพราะ ............................................................................................................................................................................................ ประวัติศาสตรใหตัวอยางในบทเรียนที่ดีที่จะปฏิบัติตามหรือหลีกเลี่ยง ............................................................................................................................................................................................ ๔. ประวัติศาสตรใหบทเรียนทางจริยธรรม เพราะประวัติศาสตรแสดงใหเห็นผลการ ............................................................................................................................................................................................ ทำความดี ทำความชั่ว ............................................................................................................................................................................................ ๕. ประวัติศาสตรทำใหมนุษยมีความละเอียดรอบคอบในการศึกษาคนควา และ ............................................................................................................................................................................................ เขียนงานทางประวัติศาสตร โดยใชวิธีการทางประวัติศาสตร ............................................................................................................................................................................................ ๖. ประวัติศาสตรสอนใหเขาใจความแตกตางของอารยธรรม เพราะในประวัติศาสตร ............................................................................................................................................................................................ มีตัวอยางมากมายที่แสดงถึงความแตกตางของผูคนตั้งแตอดีตจนถึงปจจุบัน ............................................................................................................................................................................................
วิธีการทางประวัติศาสตร 14 µÍ¹·Õè ò ความหมายและความสำคัญของประวัติศาสตร ๑. ความหมายและความสำคัญของวิธีการทางประวัติศาสตร วิธีการทางประวัติศาสตร หมายถึง ขั้นตอน หรือวิธีการที่นักประวัติศาสตรหรือผูศึกษา ทางดานประวัติศาสตรใชเพื่อศึกษา คนควา และเรียบเรียงเหตุการณทางประวัติศาสตรจากหลักฐาน ตางๆ เพื่อใหไดขอมูลที่มีความถูกตองและชัดเจนมากที่สุด เนื่องจากมีหลักฐานทางประวัติศาสตรไมสมบูรณและมีไมมาก หลักฐานบางเรื่อง บางคน มีความนาเชื่อถือ ถูกตอง ไมลำเอียง แตมีหลักฐานบางเรื่อง ไมนาเชื่อถือ ไมถูกตองลำเอียงหรือ เป น ของปลอม ดั ง นั้ น การเลื อ กใช ห ลั ก ฐานทางประวั ติ ศ าสตร จึ ง ต อ งมี ก ารตรวจสอบ ประเมิ น ความนาเชื่อถือ และวิเคราะหอยางละเอียดรอบคอบ เพื่อใหไดขอมูลที่นาเชื่อถือ ถูกตอง เมื่อมี การเรียบเรียงขอมูลเพื่ออธิบายเหตุการณทางประวัติศาสตร นักประวัติศาสตรหรือผูศึกษาทางดาน ประวัติศาสตร ก็จะตองเขียนดวยความเปนกลาง ไมลำเอียง ไมนำตนเองไปผูกพันกับเรื่องราวหรือ เหตุการณทางประวัติศาสตร อี ก ทั้ ง จะต อ งเข า ใจสภาพการณ ต า งๆในอดี ต ว า มี ค วามแตกต า งกั บ ป จ จุ บั น คื อ ไม น ำ สภาพการณปจจุบัน ความเจริญที่เปนอยูในปจจุบันไปประเมินตัดสินอดีต เพราะในอดีตยอมมี สภาพการณ ต ลอดจนความเจริ ญ ไม เ หมื อ นกั บ ป จ จุ บั น ดั ง นั้ น วิ ธี ก ารทางประวั ติ ศ าสตร จึ ง มี ความสำคั ญ เพื่ อ ที่ จ ะทำให ไ ด เรื่ อ งราวทางประวั ติ ศ าสตร ที่ มี ค วามถู ก ต อ ง เที่ ย งตรง สมบู ร ณ มีความนาเชื่อถือมากที่สุด ๒. ขั้นตอนของวิธีการทางประวัติศาสตร การศึกษาทางประวัติศาสตรของทุกชาติ จะมีขั้นตอนที่มีแบบแผนเดียวกัน คือ มีประเด็น ที่จะศึกษาคนควา มีการรวบรวมหลักฐาน การประเมินคุณคาของหลักฐาน การเลือกสรรและจัด ความสัมพันธของขอมูล หรือการวิเคราะห สังเคราะหขอมูล และการเรียบเรียงหรือการนำเสนอ ๑. การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา ๒. การรวบรวมหลักฐาน ๓. การประเมินคุณคาของหลักฐาน ๔. การวิเคราะห สังเคราะห และจัดหมวดหมูขอมูล ๕. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ
วิธีการทางประวัติศาสตร 15 ๑. การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา เป น ขั้ น ตอนแรกของวิ ธี ก ารทางประวั ติ ศ าสตร ซึ่ ง เป น เรื่ อ งที่ นักประวัติศาสตรหรือผูสนใจทางประวัติศาสตรมีความสนใจ อยากรู สงสัย จึงตั้งประเด็นหรือหัวขอที่ตองการศึกษาขึ้นมา ๒. การรวบรวมหลักฐาน เปนขั้นตอนที่ ๒ ของวิธีการทางประวัติศาสตร โดยนักประวัติศาสตรหรือ ผูสนใจทางประวัติศาสตร ทำการรวบรวมหลักฐานตางๆ ทั้งหลักฐานชั้นตนและ หลักฐานชั้นรอง คือเอกสารหรือหนังสือเกี่ยวกับเรื่องที่อยากรูหรือสนใจ ในการรวบรวมหลักฐาน ควรเริ่มดวยการศึกษาหลักฐานชั้นรองที่เกี่ยวกับ เรื่องโดยตรงกอน เพื่อใหเขาใจและมีความรูเกี่ยวกับเรื่องที่ตองการศึกษา และ รวบรวมความคิดของผูที่ศึกษาเรื่องดังกลาวมากอน แลวจึงไปคนควาจากหลักฐาน ชั้นตน ซึ่งจะทำใหไดรายละเอียดมากขึ้น และอาจมีแนวคิดเพิ่มเติมขึ้นจากที่มีผู ศึกษาไวแตเดิม แตถาไปเริ่มตนรวบรวมจากหลักฐานชั้นตนกอนโดยยังไมได ศึกษาหลักฐานชั้นรอง จะทำใหการศึกษาหลักฐานชั้นตนเขาใจไดยาก อนึ่ ง ในการรวบรวมหลั ก ฐาน ผู ศึ ก ษาประวั ติ ศ าสตร ที่ ดี ค วรรวบรวม หลักฐานจากหลายทางตามลักษณะและความสำคัญของประเด็นศึกษา คืออาจ มีการใชหลักฐานที่ไมใชลายลักษณ เชน หลักฐานทางโบราณคดี มานุษยวิทยา มาประกอบเพื่อใหไดเรื่องราวทางประวัติศาสตรที่ชัดเจนและสมบูรณ
วิธีการทางประวัติศาสตร 16 ๓. การประเมินคุณคาของหลักฐาน เปนการประเมินความถูกตองและความสำคัญของหลักฐาน เพราะหลักฐาน บางอยางอาจเปนของปลอม หรือเลียนแบบของเกา หรือเขียนโดยบุคคลที่ไมเห็น เหตุการณโดยตรงแลวมาบันทึกไวเสมือนไดรูเห็นเหตุการณเอง หรือแมจะรูเห็น เหตุการณโดยตรง แตอาจมีความลำเอียงเขาขางฝายใดฝายหนึ่ง ไมวางตัวเปน กลาง การวิเคราะหหลักฐานแบงเปน ๒ วิธีดังนี้ ๑) การประเมินภายนอก เปนการประเมินหลักฐานที่ปรากฏภายนอกวา เปนของแท ถูกตองตามยุคสมัยหรือไม เชน กระดาษที่บันทึกเปนของจริงหรือไม สมัยนั้นมีกระดาษแบบนี้ใชหรือยัง วัสดุที่ใชเขียนเปนของรวมสมัยหรือไม ๒) การประเมินภายใน เปนการประเมินหลักฐานวาถูกตองทั้งหมดหรือไม เชน การกลาวถึงตัวบุคล สถานที่ เหตุการณวาถูกตอง มีจริงอยูในยุคสมัยของ หลักฐานนั้นหรือไม หรือแมแตสำนวนภาษาวาในสมัยนั้นใชกันหรือยัง ๔. การวิเคราะห สังเคราะห และจัดหมวดหมูขอมูล เปนขั้นตอนตอจากที่ไดรวบรวมหลักฐาน และวิเคราะหความนาเชื่อถือ นั้นๆ แลว ขอมูล คือ เรื่องราวตางๆ ทางประวัติศาสตรที่ปรากฏในหลักฐาน ที่ ร วบรวมและวิ เ คราะห แ ล ว จากหลั ก ฐานที่ เชื่ อ ถื อ ได จ ากนั้ น จึ ง นำข อ มู ล มา วิเคราะห คือ แยกประเภท โดยเรียงเหตุการณตามลำดับเวลากอนหลัง และ ความสำคัญของขอมูล แลวทำการสังเคราะห คือจัดเหตุการณเรื่องราวเดียวกัน และเกี่ยวของสัมพันธกันไวดวยกันและศึกษาความตอเนื่อง การเปลี่ยนแปลง ของเหตุการณ ตลอดจนปจจัยตางๆที่มีความสำคัญตอเหตุการณ ๕. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ เป น การเรี ย บเรี ย งข อ มู ล ที่ ไ ด ค น คว า วิ เ คราะห แ ละสั ง เคราะห ม าแล ว เพื่อนำเสนอขอมูลในลักษณะที่เปนคำตอบหรืออธิบายความอยากรู ขอสงสัย ตลอดจนความรูใหม ความคิดใหมที่ไดจากการศึกษาคนควานั้น ในรูปแบบ การเขียนรายงานอยางมีเหตุผล
วิธีการทางประวัติศาสตร 17 กลาวโดยสรุปการศึกษาประวัติศาสตรดวยขั้นตอนหรือวิธีการทางประวัติศาสตร ดังที่กลาว มานี้ ทำใหประวัติศาสตรเปนเรื่องราวของการสืบสวน คนควา วิเคราะหอยางมีหลักเกณฑ มีเหตุผล มีหลักฐานอางอิงประกอบ ซึ่งคลายกับวิธีการทางวิทยาศาสตร อยางไรก็ดี วิธีการทางประวัติศาสตร ทำได เ พี ย งการคิ ด ทบทวนในขั้ น ตอนต า งๆของวิ ธี ก ารทางประวั ติ ศ าสตร เ ท า นั้ น แต ไ ม ส ามารถ ทำให เ หตุ ก ารณ เ กิ ด ขึ้ น ได จ ริ ง อี ก เพราะเหตุ ก ารณ ท างประวั ติ ศ าสตร เ กิ ด ขึ้ น เพี ย งครั้ ง เดี ย ว เทานั้น การศึกษาประวัติศาสตรจะใหประโยชน แกผูศึกษาหลายประการ ที่สำคัญมีดังนี้ ๑. ช ว ยให มี ค วามรู ก ว า งขวาง เป น คนทั น สมั ย ทั น โลก จากการเรี ย นรู ประสบการณของมนุษยนอกเหนือจากประสบการณจริงของผูศึกษา ๒. ชวยพัฒนาบุคลิกภาพใหเปนคนมีนิสัย สติปญญา และความฉลาดอยาง รอบคอบ ๓. ชวยใหเปนคนมีเหตุผล สามารถเผชิญกับวิกฤตการณตางๆ ไดอยางสุขุม และสามารถแกไขไดอยางมีประสิทธิภาพ ๔. ชวยสรางความมีมนุษยสัมพันธ ความสามัคคี ตลอดจนยอมรับในคุณคา ของความเปนมนุษยและความสามารถของแตละบุคคล
วิธีการทางประวัติศาสตร 18 กิจกรรมที่ ๒ คำสั่ง ใหนักเรียนนำหมายเลขขั้นตอนของวิธีการทางประวัติศาสตรในกรอบสี่เหลี่ยม ไปใสลงในชองวางใหสัมพันธกัน ๑. ๒. การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา การรวบรวมหลักฐาน ๓. ๔. การวิเคราะห สังเคราะห การประเมินคุณคาของหลักฐาน และการจัดหมวดหมูขอมูล ๕. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ ๑. การประเมินความถูกตองและความสำคัญของหลักฐาน กรอบที่ .......................................... ๒. การเลือกเรื่องหรือประเด็นที่ตนเองสนใจหรืออยากรู กรอบที่ ........................................... ๓. การนำเสนอความรูใหมที่ไดจากการศึกษาคนควาในรูปแบบการเขียนรายงานอยางมีเหตุผล กรอบที่ ........................................... ๔. การนำขอมูลมาวิเคราะหโดยเรียงเหตุการณตามลำดับเวลากอน – หลังและนำมาสังเคราะห โดยจัดเหตุการณที่เกี่ยวของกันไวดวยกัน กรอบที่ ........................................... ๕. การรวบรวมหลักฐานในหัวขอที่ตองการศึกษาทั้งหลักฐานชั้นตนและหลักฐานชั้นรอง กรอบที่ ...........................................
วิธีการทางประวัติศาสตร 19 á¹ÇµÍº¡Ô¨¡ÃÃÁ·Õè ò ๑. การประเมินความถูกตองและความสำคัญของหลักฐาน กรอบที่ ๓ กรอบที่ .......................................... ๒. การเลือกเรื่องหรือประเด็นที่ตนเองสนใจหรืออยากรู กรอบที่ ๑ กรอบที่ ........................................... ๓. การนำเสนอความรูใหมที่ไดจากการศึกษาคนควาในรูปแบบการเขียนรายงานอยางมีเหตุผล กรอบที่ ๕ กรอบที่ ........................................... ๔. การนำขอมูลมาวิเคราะหโดยเรียงเหตุการณตามลำดับเวลากอน – หลังและนำมาสังเคราะห โดยจัดเหตุการณที่เกี่ยวของกันไวดวยกัน กรอบที่ ๔ กรอบที่ ........................................... ๕. การรวบรวมหลักฐานในหัวขอที่ตองการศึกษาทั้งหลักฐานชั้นตนและหลักฐานชั้นรอง กรอบที่ ๒ กรอบที่ ...........................................
วิธีการทางประวัติศาสตร 20 กิจกรรมที่ ๓ คำสั่ง ใหนักเรียนพิจารณาขอความดานซายมือ วาเปนขั้นตอนใดของวิธีการทาง ประวัติศาสตรแลวเติมคำตอบลงในชองวางดานขวามือ ผูศึกษาจะตองถามตนเองเกี่ยวกับประเด็น ................................. ๑. ปญหาที่ตองการศึกษา เชน ใคร อะไร ที่ไหน เมื่อไร ทำไม ................................. ผู ศึ ก ษาต อ งพยายามค น หาและรวบรวม หลักฐานทางประวัติศาสตรที่เกี่ยวของกับ ................................. ๒. เรื่องที่ตนตองการศึกษาใหมากที่สุดเทาที่จะ ................................. หาได การพิจารณาลักษณะภายนอกของหลักฐาน แล ว ตั ด สิ น ว า เป น ของจริ ง หรื อ ของปลอม ................................. ๓. หรื อ การพิ จ ารณาข อ มู ล หรื อ เนื้ อ หาใน ................................. หลักฐาน แลวตัดสินวาเชื่อถือไดหรือไม การทำความเขาใจวา หลักฐานนั้นมี ................................. ๔. ความหมายวาอยางไร บอกขอเท็จจริง อะไรบาง ................................. การนำเอาขอเท็จจริงตางๆ หรือที่ตีความ ๕. ไดมาเรียบเรียงเขาดวยกันใหเปนเรื่องราวที่ ................................. ใกลเคียงกับความเปนจริงที่เกิดขึ้นในอดีต ................................. ใหมากที่สุด การเผยแพร ค วามจริ ง ที่ ค น คว า ตี ค วามได ................................. ๖. ไปสู ที่ อื่ น ด ว ยวิ ธี ก ารต า งๆ เช น บรรยาย อภิปราย เขียนรายงาน เขียนบทความ เปนตน .................................
วิธีการทางประวัติศาสตร 21 á¹ÇµÍº¡Ô¨¡ÃÃÁ·Õè ó ผูศึกษาจะตองถามตนเองเกี่ยวกับประเด็น การกำหนดหัวเรื่อง ................................. ๑. ปญหาที่ตองการศึกษา เชน ใคร อะไร ที่ไหน เมื่อไร ทำไม ที่จะศึกษา ................................. ผู ศึ ก ษาต อ งพยายามค น หาและรวบรวม การรวบรวม หลักฐานทางประวัติศาสตรที่เกี่ยวของกับ ................................. ๒. เรื่องที่ตนตองการศึกษาใหมากที่สุดเทาที่จะ หลักฐาน ................................. หาได การพิจารณาลักษณะภายนอกของหลักฐาน การประเมินคุณคา แล ว ตั ด สิ น ว า เป น ของจริ ง หรื อ ของปลอม ................................. ๓. หรื อ การพิ จ ารณาข อ มู ล หรื อ เนื้ อ หาใน ของหลักฐาน ................................. หลักฐาน แลวตัดสินวาเชื่อถือไดหรือไม การทำความเขาใจวาหลักฐานนั้นมี การวิเคราะห สังเคราะห ............................................. ๔. ความหมายวาอยางไร บอกขอเท็จจริง อะไรบาง และการจัดหมวดหมูขอมูล ............................................ การนำเอาขอเท็จจริงตางๆ หรือที่ตีความ ๕. ไดมาเรียบเรียงเขาดวยกันใหเปนเรื่องราวที่ การตีความ ................................. ใกลเคียงกับความเปนจริงที่เกิดขึ้นในอดีต ................................. ใหมากที่สุด การเผยแพร ค วามจริ ง ที่ ค น คว า ตี ค วามได การเรียบเรียง ................................. ๖. ไปสู ที่ อื่ น ด ว ยวิ ธี ก ารต า งๆ เช น บรรยาย อภิปราย เขียนรายงาน เขียนบทความ เปนตน หรือการนำเสนอ .................................
วิธีการทางประวัติศาสตร 22 µÍ¹·Õè ó ลักษณะ ประเภท และแหลงที่มาของหลักฐาน ทางประวัติศาสตรไทย ๑. ลักษณะของหลักฐานทางประวัติศาสตร หลักฐานทางประวัติศาสตรไทยเปนลายลักษณอักษรโดยทั่วไปกลาวไดวาไมคอย สมบูรณเพราะคนไทยไมคอยชอบจดบันทึก จึงทำใหมีหลักฐานทางประวัติศาสตรนอย นอกจากนี้ หลักฐานบางอยางยังถูกทำลายไปจากศึกสงคราม รวมทั้งการที่อากาศรอนชื้นทำใหหลักฐานเสียหาย เร็ว การที่ในสมัยกอน (จนกระทั่งรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกลาเจาอยูหัว พ.ศ.๒๓๖๗ -๒๓๗๔) คนไทยยังจดคัดลอกขอมูลทางประวัติศาสตรทั้งหลายดวยลายมือ เพราะยังไมมีระบบการพิมพหรือ การที่ถือวาวิชาประวัติศาสตรเรียนรูกันเฉพาะเจานายหรือคนระดับสูงเทานั้น ดวยสาเหตุทั้งหลาย ประกอบกัน จึงทำใหการศึกษาประวัติศาสตรโดยเฉพาะในสมัยโบราณตองมีการสันนิษฐานกันมาก ๒. ประเภทของหลักฐานทางประวัติศาสตรไทย หลักฐานทางประวัติศาสตรไทย สามารถแบงเปนประเภทใหญๆ ได ๒ ประเภท คือ หลักฐานที่เปนลายลักษณอักษร กับหลักฐานที่ไมเปนลายลักษณอักษร ในที่นี้จะยกตัวอยางหลักฐาน แตละประเภทใหเขาใจพอสังเขป ดังนี้ ๑) หลักฐานที่เปนลายลักษณอักษร ประกอบดวย (๑) ตำนาน เป น เรื่ อ งที่ เ ล า ต อ ๆ กั น มาด ว ย วาจา ตอมาภายหลังจึงมีการจดบันทึกและพิมพเผยแพร ดังนั้น เรื่ อ งที่ อ ยู ใ นตำนานอาจถู ก เปลี่ ย นแปลงจากเรื่ อ งเดิ ม ได เพราะ การลืมความไมแมนยำในการจดจำ การแตงเติมเรื่อง การไมใช ความสำคัญในเรื่องกาลเวลา จึงมีการกลาวถึงกาลเวลาอยางกวางๆ เรื่องที่ปรากฏในตำนานมักกลาวถึงเรื่องในพระพุทธศาสนา เรื่องราว ของบุคคล เรื่องราวของปูชนียสถาน เชน ตำนาน มูลศาสนา ตำนาน จามเทวี ว งศ ตำนานพระแก ว มรกต ตำนานชิ น กาลมาลี ป กรณ เปนตน ตำนานจึงสะทอนใหเห็นความเชื่อ ความศรัทธา คติชาวบาน ฯลฯ ดังนั้น ตำนานจึงมีประโยชนในการศึกษาประวัติศาสตรไทย อยูมาก แตก็ตองใชความระมัดระวังและตรวจสอบ ตำนานพญาคันคาก เปนตำนานแสดงความเชื่อของ กับหลักฐานอื่นๆ ดวย เชน หลักฐานทางโบราณคดี ชาวอีีกรรมสำคัญชนสองฝกาลมาลีปกรณ ตเปนกตำนาน์ ในพิธ สานและชุม และชิน งโขงเกี่ยวกับสั วศั ดิ์สิทธิ เปนตน เกี่ยวกับพระพุทธศาสนาและประวัติศาสตรลานนา
วิธีการทางประวัติศาสตร 23 (๒) จารึ ก ทำขึ้ น เพื่ อ ใช อ ธิ บ ายเรื่ อ งราว เหตุ ก ารณ ที่ เ กิ ด ในสั ง คม โดยมี จุ ด มุ ง หมายอย า งใดอย า งหนึ่ ง จารึกของไทยปรากฏในหลายลักษณะ เชน จารึกบนแทนศิลา หรือแผนศิลา เรียกวา ศิลาจารึกจารึกลงบนแผนทอง เรียกวา จารึกลานทอง จารึกลงบนแผนเงิน เรียกวา จารึกลานเงิน จารึก หรือจารบนใบลาน เรียกวา หนังสือใบลาน จารึกเปนหลักฐานทางประวัติศาสตรไทยที่มีความ จารึกลานทอง พบที่วัดสองคบ สำคัญมาก โดยเฉพาะในสมัยสุโขทัย จารึกที่คนพบในประเทศไทย อ.เมือง จ.ชัยนาท มีประมาณ ๕๐๐ ชิ้น เปนเอกสารชั้นตนที่นาเชื่อถือเพราะเขียน อักษรขอม-อักษรไทย สมัยอยุธยา พ.ศ.๑๙๕๑ ขึ้ น เพี ย งครั้ ง เดี ย ว ไม มี ก ารคั ด ลอก แก ไข ซึ่ ง มี ป ระโยชน ใ น การสรางกรอบกำหนดเหตุการณตามวันเวลาสามารถใหขอมูลทาง ดานสังคมและเศรษฐกิจไดเปนอยางดี และชวยใหศึกษาวัฒนธรรม ทองถิ่นไดอยางลึกซึ้งยิ่งขึ้น ศิลาจารึกที่สำคัญ เชน ศิลาจารึกสุโขทัย หลักที่ ๑ หรือศิลาจารึกพอขุนรามคำแหงมหาราช จารึกวัดศรีชุม หรือศิลาจารึกสุโขทัย หลักที่ ๒ ซึ่งถือเปนหลักฐานที่สำคัญที่ นักประวัติศาสตรใชเปนขอมูลในการศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัย อย า งไรก็ ต ามจารึ ก มี ข อ จำกั ด ทางด า นภาษาและการตี ค วาม เพราะสำนวนภาษาในจารึ ก มี อ ายุ ห ลายร อ ยป ข อ ความใน จารึก จึงอาจจะมีความแตกตางไปจากภาษาในปจจุบัน ทำให นั ก ประวั ติ ศ าสตร อ าจตี ค วามผิ ด ได นอกจากนี้ ตั ว อั ก ษรของ จารึกก็อาจไมชัดเจนทำใหอานยาก จารึกวัดศรีชุม หรือศิลาจารึกสุโขทัย หลั ก ที่ ๒ เป น หลั ก ฐานที่ ส ำคั ญ อี ก ชิ้ น หนึ่ ง พบที่ วั ด ศรี ชุ ม อ.เมื อ ง จ.สุโขทัย หนังสือใบลาน เปนเอกสารโบราณที่ใชบันทึกพระธรรม คำสั่งสอนในพระพุทธศาสนา และบันทึกเรื่องราวตางๆ ในอดีต คนไทยโบราณนิยมเรียกวา “คัมภีรใบลาน” เพราะสวนใหญ จะจดจารพระธรรมและบทสวดมนตตางๆ รวมทั้งเรื่องราว เกี่ยวกับพุทธประวัติ หนังสือใบลาน ทำจากใบของตนลาน ซึ่งมีลักษณะคลายตนตาล กอนจะนำมาจาร เปนเอกสารนั้น ตองผานกรรมวิธีหลายขั้นตอน เชน ทำใบลานใหเรียบไมโคงงอหรือบิดไป บิดมา เปนตน เสนอักษรในหนังสือใบลานสวนมากเปนเสนจาร เสนชุบหมึก และเสนทอง ก็มีบางแตเปนสวนนอย อุปกรณที่มักใชคูกับคัมภีรใบลาน คือ กากะเยีย มีไวสำหรับใชเปน ที่วางคัมภีรใบลาน เพื่อใชอานและแปลหนังสือใบลานโดยเฉพาะ
วิธีการทางประวัติศาสตร 24 (๓) พงศาวดาร เปนการบันทึกเรื่องราวใน อดีตภายใตการอุปถัมภของราชสำนัก เนื้อหาในพงศาวดารจะเนน เหตุ ก ารณ เ กี่ ย วกั บ อาณาจั ก รและกษั ต ริ ย ที่ ป กครองอาณา จั ก รนั้ น ๆ พงศาวดารที่ มี อ ยู ใ นป จ จุ บั น มี เ นื้ อ หา ๓ ประเภท ใหญๆ คือ พงศาวดารกรุงศรีอยุธยา พงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร จนถึงตนรัชกาลที่ ๕ พงศาวดารทองถิ่นและประเทศเพื่อนบาน อย า งไรก็ ต าม แม ว า พงศาวดารจะไม ใ ห ค วามสำคั ญ เกี่ ย วกั บ สามัญชนทั่วไปและบางเรื่องยังเกี่ยวกับเรื่องไมปกติ แตก็เปน หลักฐานที่มีประโยชนและทรงคุณคามากในการศึกษาประวัติศาสตร โดยเฉพาะสมัยกรุงศรีอยุธยา และสมัยกรุงรัตนโกสินทรจนถึง ตนรัชกาลที่ ๕ พระราชพงศาวดาร ฉบับหลวงประเสริฐฯ เปนพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา (๔) บันทึกของชาวตางชาติ ชาวตางชาติที่เดินทางเขามาในดินแดนประเทศไทย สมัยตางๆ มีทั้งเปนนักการทูต พอคา นักเผชิญโชค ไดบันทึกเรื่องราวตางๆ ทั้งที่เกี่ยวกับประวัติ- ศาสตร ภูมิศาสตร วัฒนธรรม การดำรงชีวิต เปนตน ทำใหเราไดทราบเหตุการณทางประวัติศาสตรไทย มากขึ้นกวาเดิม บันทึกที่สำคัญของชาวตางชาติในสมัยอยุธยา เชน พงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับ ฟาน ฟลีต หรือวัน วลิต พอคาชาวฮอลันดาที่มาประจำที่กรุงศรีอยุธยา สมัยสมเด็จพระเจาปราสาททอง จดหมายเหตุลาลูแบร โดย ซิมองค เดอ ลา ลูแบร ราชทูตชาวฝรั่งเศสที่เขามาเจริญสัมพันธไมตรีกับ ไทยในสมั ย สมเด็ จ พระนารายณ ม หาราช ในสมั ย รั ต นโกสิ น ทร มี บั น ทึ ก ของชาวต า งชาติ ม ากขึ้ น เชน เลาเรื่องกรุงสยาม ของสังฆราชปาลเลอกัวซ ผูเผยแพรศาสนาคริสตในเมืองไทยเปนเวลานาน อยางไรก็ตาม เนื่องจากชาวตางชาติมีพื้นฐานทางความคิด วัฒนธรรมที่แตกตางจากคนไทย จึงอาจ ทำใหการเขาใจผิดในวัฒนธรรมของไทยในบางเรื่อง เพราะฉะนั้นในการศึกษาจึงตองระมัดระวังใน ประเด็นเหลานี้ ภาพวาดลาลูแบร หัวหนาคณะทูตฝรั่งเศส แผนที่กรุงศรีอยุธยาในจดหมายเหตุลาลูแบร ฉบับภาษาอังกฤษ พิมพที่ประเทศ ที่เดินทางมาเจริญสัมพันธไมตรีกับกรุงศรี- อังกฤษ เมื่อ พ.ศ.๒๒๓๖ ซึ่งตรงกับตนสมัยสมเด็จพระเพทราชา อยุธยา เมื่อ พ.ศ.๒๒๓๐
วิธีการทางประวัติศาสตร 25 (๕) จดหมายเหตุ เป น หลั ก ฐานทาง ประวั ติ ศ าสตร ป ระเภทพงศาวดาร แต แ ตกต า งกั น ตรงที่ จดหมายเหตุเปนการบันทึกรวมสมัย บอกเกี่ยวกับวัน เวลา ที่มีเหตุการณเกิดขึ้นมีลักษณะเดนเรื่องการใหรายละเอียด และความถูกตองในเรื่องเวลา พรอมทั้งแทรกความคิดเห็น ของผูบันทึกลงไปดวย จดหมายเหตุแบงออกเปนหลายประการ ไดแก จดหมายเหตุของหลวง จดหมายเหตุโหร จดหมายเหตุ ของบุคคล และเอกสารคำใหการของรัฐหรือฝายปกครอง (๖) เ อ ก ส า ร ท า ง ร า ช ก า ร เ ป น เอกสารที่ เ กี่ ย วกั บ การบริ ห ารราชการและการปกครอง หนังสือจดหมายเหตุบางกอกกรีคอรเดอร ที่ รั ฐ บาลมี ต อ ข า ราชการทั้ ง ส ว นกลางและส ว นภู มิ ภ าค เปนหลักฐานทางประวัติศาสตรที่ใชศึกษา เช น รายงานการตรวจสอบราชการรายงานความคิ ด เห็ น สภาพสังคมและความเปนอยูของคนไดเปน อยางดี เพื่อกราบบังคมทูล รายงานการประชุม เปนตน กอนสมัย รัตนโกสินทรเอกสารทางราชการสวนใหญไดเสียหายชำรุดไปมาก ประกอบกับในสมัยโบราณยังไมมี ระบบจัดการเอกสารราชการจนกระทั่งไดมีการตั้งกระทรวง ทบวง กรม ขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๕ จึงไดเริ่มจัดเก็บเอกสารอยางเปนระบบ โดยเก็บไวที่หอจดหมายเหตุแหงชาติ เปนแหลงสำคัญ ๒) หลั ก ฐานที่ ไ ม เ ป น ลายลั ก ษณ อั ก ษร หลั ก ฐานที่ ไ ม เ ป น ลายลั ก ษณ อั ก ษรมี ห ลายประเภท ทั้งโบราณสถาน โบราณวัตถุ เชน แนวพระราชวังเกา แนวเมืองเกา แหลงโบราณคดีตางๆ เจดีย ปรางค โบสถ วิหาร ผลงานศิลปะ เครื่องแตงกาย เครื่องมือ เครื่องใช เป น ต น สามารถนำมาใช ป ระกอบการศึ ก ษาประวั ติ ศาสตรในสมัยตางๆ ไดเปนอยางดี เพื่อจะไดเขาใจวิถี ชีวิตของคนไทยได ดีขึ้น หอจดหมายเหตุแหงชาติ ตั้งอยูในบริเวณหอสมุดแหงชาติ เปนสถานที่เก็บรักษาเอกสารทางราชการ ประวัติศาสตร และศิลปวัฒนธรรมของชาติ อาจกลาวไดวา หลักฐานทั้งสองประเภทสามารถใชเปนขอมูลไดทั้งหลักฐานชั้นตน และหลักฐานชั้นรอง ซึ่งในการศึกษาคนควาหลักฐานจะตองมีการตรวจสอบและประเมินความนา เชื่อถือของหลักฐานนั้นๆ เสียกอน เพื่อไมใหขอมูลคลาดเคลื่อนและบิดเบือนไปจากความเปนจริงได
วิธีการทางประวัติศาสตร 26 แหลงรวบรวมหลักฐานทางประวัติศาสตร หลักฐานทางประวัติศาสตรแตละประเภท ที่นักเรียนกำลังศึกษาอยููนี้ หากมีความประสงค จะไปสื บ ค น สามารถค น คว า จากแหล ง ที่ ม าได หลายแหล ง ด ว ยกั น เช น จากหนั ง สืื อ และสื่ อ สิ่งพิมพตางๆ หรือเอกสารแนะนำโบราณสถาน สมุดไทย คัมภีรใบลาน สำเนาจารึก ซึ่งถาเปน ของทางราชการจะเก็บรักษาไวที่หอสมุดแหงชาติ ทั้งในสวนกลางและสวนภูมิภาค สวนศิลาจารึ ก เก็บรักษาไวที่หอสมุดวชิรญาณ ทั้ ง นี้ ห ลั ก ฐานทางประวั ติ ศ าสตร ที่ เ ป น ศาลาสำราญมุขมาตย พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ พระนคร หลั ก ฐานชั้ น ต น ถ า เป น โบราณสถานสามารถ ไปสำรวจได จ ากที่ ตั้ ง ของโบราณสถานนั้ น ๆ ถ า เป น โบราณวั ต ถุ ส ว นใหญ จ ะเก็ บ รั ก ษาไว ที่ พิ พิ ธ ภั ณ ฑสถานแห ง ชาติ ที่ ตั้ ง อยู ใ นจั ง หวั ด ต า งๆ เช น พิ พิ ธ ภั ณ ฑสถานแห ง ชาติ พ ระนคร จังหวัดกรุงเทพมหานคร พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ เจาสามพระยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ อูทอง จังหวัดสุพรรณบุรี พิพิธภัณฑสถาน แห ง ชาติ รามคำแหง จั ง หวั ด สุ โ ขทั ย พิ พิ ธ ภั ณ ฑสถานแห ง ชาติ เชียงใหม จังหวัดเชียงใหม พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ นครศรี- ธรรมราช จังหวัดนครศรีธรรมราช เปนตน ซึ่งหลักฐาน ทางประวัติศาสตรสวนใหญที่เก็บไวจะเปนหลักฐานทีี่ พบอยูในพื้นที่ที่อยูใกลเคียงกับที่ตั้งพิพิธภัณฑนั้นๆ ซึ่งจะชวยทำใหทราบขอมูลที่จัดเปนหลักฐานทาง ประวั ติ ศ าสตร เ ผยแพร ผ า นทางเว็ บ ไซต ช ว ย ทำให เ กิ ด ความสะดวกแก ก ารศึ ก ษาค น คว า มากขึ้น ตัวอยางเชน http://www.4sac.or.th/jaruk2008/ เผยแพรขอมูลจารึกหลักสำคัญๆ ของไทย มี คำอาน คำแปล และขอมูลที่มีการแกไขลาสุด จัดทำโดยศูนยมานุษยวิทยาสิรินธร ลวดลายศิลปกรรมไทยบนหนาบันพระที่นั่งพุทไธสวรรย http://www.finearts.go.th เว็บไซตข อง กรมศิ ล ปากร มีี ข อ มู ล เกี่ ย วกั บ หลั ก ฐานทาง ประวัติศาสตรหลายดาน เชน เอกสาร จดหมายเหตุ แหล ง โบราณคดี มี link ไปยั ง เว็ บ ไซต อื่ น ๆ ที่ ใหขอมูลเกี่ยวของ เชน พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ ตางๆ เปนตน http://www.sukhothai.go.th ให ข อ มู ล สังเขปพรอมภาพประกอบเกี่ยวกับโบราณสถาน ตางๆ ในอุทยานประวัติศาสตรสุโขทัย พระที่นั่งพุทไธสวรรย พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ พระนคร
วิธีการทางประวัติศาสตร 27 กิจกรรมที่ ๔ คำสั่ง ใหนักเรียนอานขอความเกี่ยวกับลักษณะของหลักฐานทางประวัติศาสตร ตอไปนี้ แลวทำเครื่องหมาย  ลงในชองนั้น บันทึกของชาวตางชาติ เอกสารทางราชการ จดหมายเหตุ ลักษณะของหลักฐาน พงศาวดาร ตำนาน จารึก ๑. ผูบันทึกมีทั้งนักการทูต พอคา นักเผชิญโชคที่เดิน ทางเขามาในดินแดนประเทศไทยสมัยตางๆ ๒. บันทึกรวมสมัยที่บอกเกี่ยวกับวันเวลาที่มีเหตุการณ เกิดขึ้น ๓. หลักฐานชั้นตนที่นาเชื่อถือ แตมีขอจำกัดทางดาน ภาษาและการตีความ ๔. ราชสำนักใหการอุปถัมภ เนื้อหาจะเกี่ยวกับอาณาจักร และกษัตริยที่ปกครอง ๕. เรื่องที่เลาตอกันมาดวยวาจา ภายหลังมีการจดบันทึก และพิมพเผยแพร ๖. การนำหลักฐานไปใชตองระมัดระวัง เพราะผูบันทึก มีวัฒนธรรม ความคิดที่แตกตางจากคนไทย ๗. จารลงบนวั ส ดุ ห ลายประเภท เช น แท น ศิ ล าหรื อ แผนศิลา แผนทอง แผนเงิน ใบลาน เปนตน ๘. หลักฐานที่ใหคุณคามากในการศึกษาประวัติศาสตร โดยเฉพาะสมั ย อยุ ธ ยาและรั ต นโกสิ น ทร จ นถึ ง ต น รัชกาลที่ ๕ ๙. หลักฐานที่มีลักษณะเดนในเรื่องการใหรายละเอียด และความถูกตองในเรื่องเวลา มีการแทรกความคิด เห็นของผูบันทึกลงไปดวย ๑๐. หลั ก ฐานที่ เ กี่ ย วข อ งกั บ การบริ ห ารราชการและ การปกครองที่รัฐมีตอขาราชการทั้งสวนกลางและ สวนภูมิภาค
วิธีการทางประวัติศาสตร 28 á¹ÇµÍº¡Ô¨¡ÃÃÁ·Õè ô บันทึกของชาวตางชาติ เอกสารทางราชการ จดหมายเหตุ ลักษณะของหลักฐาน พงศาวดาร ตำนาน จารึก ๑. ผูบันทึกมีทั้งนักการทูต พอคา นักเผชิญโชคที่เดิน ทางเขามาในดินแดนประเทศไทยสมัยตางๆ ๒. บันทึกรวมสมัยที่บอกเกี่ยวกับวันเวลาที่มีเหตุการณ เกิดขึ้น ๓. หลักฐานชั้นตนที่นาเชื่อถือ แตมีขอจำกัดทางดาน ภาษาและการตีความ ๔. ราชสำนักใหการอุปถัมภ เนื้อหาจะเกี่ยวกับอาณาจักร และกษัตริยที่ปกครอง ๕. เรื่องที่เลาตอกันมาดวยวาจา ภายหลังตอมามีการ จดบันทึกและพิมพเผยแพร ๖. การนำหลักฐานไปใชตองระมัดระวัง เพราะผูบันทึก มีวัฒนธรรม ความคิดที่แตกตางจากคนไทย ๗. จารลงบนวั ส ดุ ห ลายประเภท เช น แท น ศิ ล าหรื อ แผนศิลา แผนทอง แผนเงิน ใบลาน เปนตน ๘. หลักฐานที่ใหคุณคามากในการศึกษาประวัติศาสตร โดยเฉพาะสมั ย อยุ ธ ยาและรั ต นโกสิ น ทร จ นถึ ง ต น รัชกาลที่ ๕ ๙. หลักฐานที่มีลักษณะเดนในเรื่องการใหรายละเอียด และความถู ก ต อ งในเรื่ อ งเวลา มี ก ารแทรกความคิ ด เห็นของผูบันทึกลงไปดวย ๑๐. หลั ก ฐานที่ เ กี่ ย วข อ งกั บ การบริ ห ารราชการและ การปกครองที่รัฐมีตอขาราชการทั้งสวนกลางและ สวนภูมิภาค
วิธีการทางประวัติศาสตร 29 µÍ¹·Õè ô ตัวอยางการนำวิธีการทางประวัติศาสตร ไปใชในการศึกษาประวัติศาสตรทองถิ่น และประวัติศาสตรสุโขทัย ผืนแผนดินไทยมีประวัติศาสตรมายาวนานนับพันป มีหลายพื้นที่ หรือหลายบริเวณเกี่ยวของ กับประวัติศาสตรชาติในสมัยตางๆ แตไมวาจะเกี่ยวของกับสมัยใด ทุกทองถิ่นก็มีประวัติศาสตร ของตน เชน ทองถิ่นของตนตั้งขึ้นเมื่อใด ใครมีความสำคัญในการกอตั้ง บุคคลสำคัญในทองถิ่นมี ใครบาง ลักษณะสำคัญของทองถิ่นในดานตางๆ ซึ่งประเด็นตางๆ ดังที่กลาวมา นักเรียนสามารถนำ วิ ธี ก ารทางประวั ติ ศ าสตร ไ ปใช ใ นการศึ ก ษาได ตั ว อย า งที่ ก ล า วต อ ไปนี้ จ ะใช ข อ มู ล จากหลั ก ฐาน สมั ย สุ โขทั ย ดั ง นั้ น ข อ มู ล อาจใช ไ ด ทั้ ง ในประวั ติ ศ าสตร ท อ งถิ่ น และประวั ติ ศ าสตร แ ห ง ชาติ คื อ ประวัติศาสตรสุโขทัย ๑. ประวัติศาสตรทองถิ่น ในศิลาจารึกสมัยสุโขทัยมีการกลาวถึงเรื่องราวของทองถิ่นหลายเรื่อง โดยเฉพาะศิลาจารึก สมัยสุโขทัยหลักที่ ๑ หรือศิลาจารึกสมัยพอขุนรามคำแหง นักเรียนสามารถเริ่มตนหาความรูเกี่ยวกับ ประวัติศาสตรในทองถิ่นของตน หรือที่สนใจจากศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ ๑ ศิลาจารึกสมัยสุโขทัยหลักที่ ๑ มีความสำคัญมาก เพราะสรางมากกวา ๗๐๐ ปแลว ข อ ความที่ ป รากฏในศิ ล าจารึ ก ให ค วามรู ใ นหลายด า น ทั้ ง ที่ เ กี่ ย วกั บ ประวั ติ ศ าสตร ท อ งถิ่ น และ ประวัติศาสตรสุโขทัยศิลาจารึกสมัยสุโขทัยหลักนี้ องคกร การศึกษา วิทยาสาสตร และวัฒนธรรม แหงสหประชาชาติ หรือยูเนสโก (UNESCO) ยกยองใหเปน “เอกสารความทรงจำแหงโลก” (Memory of the world) เมื่อ พ.ศ ๒๕๔๖ ในศิลาจารึกสมัยพอขุนรามคำแหงมหาราช มีชื่อเมืองตางๆ หลายเมืองเชน เมืองศรีสัชนาลัย เมืองตาก เมืองสระหลวง เมืองสองแคว เมืองนครศรีธรรมราช เมืองคณฑี เปนตน หลายเมืองมีชื่อ เหมือนเดิมในปจจุบัน และยังมีความสำคัญอยู แตบางเมืองลดความสำคัญและเปนเมืองรางหาไมพบ เชน เมืองสระหลวง นักประวัติศาสตรลงความคิดเห็นวาเปนเมืองแฝดกับเมืองสองแคว สระหลวง สองแคว คือ เมืองพิษณุโลก เมืองคณฑี คือ บานโคน ใน อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร เมื่อนักเรียนเลือกและตั้งประเด็นศึกษาประวัติศาสตร ทองถิ่นของตนที่สนใจ ก็ทำการรวบรวมหลักฐานขอมูลจาก แหล ง ต า งๆ เช น ประชุ มจารึ กภาคที่ ๑ จารึ ก กรุง สุ โขทั ย หนังสือประวัติศาสตรจังหวัด เว็บไซตตางๆ แลวนำมาวิเคราะห หนังสือประชุมศิลาจารึกภาคที่ ๑ จารึกกรุงสุโขทัย เรียบเรียงเปนประวัติทองถิ่นที่ตอเนื่องมาถึงปจจุบันได และหนังสือประวัติศาสตรปตตานี หลักฐานที่สามารถ ใชในการศึกษาประวัติศาสตรทองถิ่นได
วิธีการทางประวัติศาสตร 30 ตัวอยางการนำวิธีการทางประวัติศาสตรไปใชศึกษาเรื่องราวทางประวัติศาสตรไทย ที่มีอยูในทองถิ่นในสมัยกอนประวัติศาสตร : ประวัติศาสตรวัฒนธรรมบานเชียง การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา อาจตั้งประเด็นศึกษาวา “ชุมชนโบราณบานเชียงสมัยกอน ประวัติศาสตรผูคนมีวิถีชีวิตและวัฒนธรรมอยางไร” ซึ่งบานเชียงเปนชื่อของหมูบาน อยูที่อำเภอ หนองหาน จังหวัดอุดรธานี เปนชุมชนโบราณสมัยกอนประวัติศาสตรที่สำคัญของประเทศไทยชุมชนหนึ่ง การรวบรวมหลักฐาน โดยพิจารณาขอมูลจากหลักฐานทางโบราณคดีที่ขุดพบที่บานเชียง เชน โครงกระดูกมนุษย เครื่องมือหิน เครื่องมือโลหะ ภาชนะดินเผา เครื่องประดับตางๆ ซึ่งปจจุบันมีการ จัดแสดงหลักฐานเหลานี้ตามพิพิธภัณฑตางๆ นอกจากนั้น ยังรวบรวมจากเอกสารรายงานการขุดคน ทางโบราณคดีที่เผยแพรตอสาธารณชน ผลงานการวิจัยบานเชียงของนักประวัติศาสตร หนังสือตางๆ ที่ใหขอมูลเกี่ยวกับประวัติศาสตรบานเชียง เปนตน การประเมินคุณคาหลักฐาน จากหลักฐานที่รวบรวมมา ใหคัดกรองเลือกหลักฐานที่เกี่ยวของ กับบานเชียงโดยตรง หลักฐานบางชิ้นไมมีแหลงที่มา ไมมีการอางอิง ผูเรียบเรียงไมมีประสบการณตรง ในการศึกษาประวัติศาสตรตองกรองเอาออก ถาขอมูลเปนเรื่องผานมาแลวหลายป หรือขัดแยงกันก็ ตองตรวจสอบทานจนกวาจะไดขอมูลที่นาเชื่อถือ และดวยเหตุที่ชุมชนโบราณบานเชียงเปนชุมชนสมัย กอนประวัติศาสตร ดังนั้นหลักฐานทางโบราณคดีที่พบอยูในหลุมขุดคนที่บานเชียง จึงเปนหลักฐาน ชั้นตนที่เราควรใหความเชื่อถือที่สุด การวิเคราะห สังเคราะห และจัดหมวดหมูขอมูล โดยนำ หลักฐานทั้งหมดมา ตีความ เชน ภาชนะดินเผา เครื่องมือเครื่องใช เศษเมล็ดขาวที่พบในชั้นดินแตละชั้นที่มีวิวัฒนาการตางกัน ใหขอมูล อะไรแก เ ราบ า ง ทั้ ง นี้ ค วรตรวจสอบทานกั บ หลั ก ฐานชั้ น รองที่ นั ก ประวัติศาสตรไดทำการวิเคราะหมาแลวดวยวา มีความเหมือนหรือ แตกตางจากที่เราวิเคราะหอยางไร หรือที่เราตีความไปอยางนั้นมี หลักฐานชั้นรองอะไรบางที่สนับสนุน การเรียบเรียง หรือการนำเสนอ ขอมูลที่เราตีความใหนำมา เรียบเรียงตอกันเขาอยางเปนเหตุเปนผล รวมทั้งมีการอางอิงแหลง ที่ ม าของข อ มู ล ด ว ย ตั ว อย า งเช น สรุ ป อย า งสั ง เขปได ว า ชุ ม ชนที่ บ า นเชี ย งผู ค นมี วิ ถี ชี วิ ต แบบวั ฒ นธรรมเกษตรกรรมที่ อ าศั ย อยู กั น อยางตอเนื่อง เนื่องจากมีรองรอยของวิวัฒนา การของเครื่องมือเครื่องใชในชั้นดินแตละระดับ จากระดับพื้นฐานที่เปนเครื่องมือเครื่องใชงายๆ จนสามารถพั ฒ นานำสำริ ด และเหล็ ก มาใช ไ ด ถือวาเปนชุมชนที่มีความเจริญกาวหนากวาชุมชน อื่นในยุคเดียวกัน และจากรองรอยของชุมชนพอ จะบอกไดวา ชาวบานเชียงรูจักทำการเพาะปลูก ขาวและเลี้ยงสัตวดวย ที่มา : http://thailandexhibition.com/Event-76/ Event-76-Detail.php?id=293
วิธีการทางประวัติศาสตร 31 ๒. ประวัติศาสตรสุโขทัย ประวัติศาสตรสุโขทัยมีเรื่องราวที่สำคัญและนาสนใจหลายเรื่อง ที่นำมาเปนตัวอยาง คือ ใครเปนพันธมิตรของเจาผูครองอาณาจักรไทย ๓ อาณาจักร ซึ่งเปนที่มาของพระบรมราชานุสาวรีย สามกษัตริยที่จังหวัดเชียงใหม การรวบรวมหลักฐานขอมูลในเรื่องนี้ควรเริ่มตนที่หนังสือประวัติศาสตรสุโขทัย ความสัมพันธ ไทยกับจีนสมัยสุโขทัย ชินกาลมาลีปกรณ ประวัติศาสตรของจีนในราชวงศหยวน ชีวประวัติของ กุบไลขาน เมื่อรวบรวมขอมูลไดแลว นักเรียนก็นำขอมูลมาจัดเปนประเด็นตางๆ เชน ทำไมกษัตริย ทั้ง ๓ พระองค มาทำสัญญาเปนพันธมิตร เมื่อ พ.ศ. ๑๘๓๐ นโยบายของกุบไลขานเกี่ยวของกับเรื่อง นี้อยางไร ลักษณะความสัมพันธทางการทูตของจีนกับสุโขทัยเปนอยางไร สุดทายจึงวิเคราะหและ เรียบเรียง นักเรียนจะไดความรูวา สามกษัตริยคือ พอขุนรามคำแหงมหาราชแหงสุโขทัย พระยา มังรายแหงลานนา พระยางำเมืองแหงพะเยา เปนพระสหายกัน ในเวลานั้นกุบไลขานผูนำพวก มองโกลสามารถพิชิตและยึดครองจีนได จากนั้นจึงขยายอำนาจไปยังอาณาจักรตางๆ เชน ญี่ปุน ปยุ (ในพมา) มีการสงทูตไปยังอาณาจักรตางๆ เรียกรองใหยอมออนนอมโดยการถวายบรรณาการ (จิ้มกอง) ถาไมยอมก็จะถูกโจมตีดวยกำลังทหาร กษัตริยทั้ง ๓ พระองค จึงมาทำสัญญาเพื่อชวยเหลือ ซึ่งกันและกัน ถาถูกกองทัพมองโกลโจมตี เหตุการณดังกลาวขางตน แสดงใหเห็นถึงความสามัคคี ของคนไทยไดเปนอยางดี พระบรมราชานุสาวรียสามกษัตริย อันไดแก พระยางำเมือง (ซาย) พระยามังราย (กลาง) และพอขุนรามคำแหงมหาราช (ขวา) ประดิษฐาน ณ บริเวณหนาศาลากลาง จังหวัดเชียงใหม ที่มา : http://comingthailand.com/chiangmai/threeking-statue.html
วิธีการทางประวัติศาสตร 32 ตัวอยางการนำวิธีการทางประวัติศาสตรไปใชศึกษา เรื่องราวทางประวัติศาสตรไทย : เหตุการณสำคัญสมัยสุโขทัย การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา อาจตั้งประเด็นวา “พอขุนรามคำแหงมหาราชครองราชยชวงระยะ เวลาใด” เหตุผลที่ศึกษาเรื่องนี้ เนื่องจากตำราทางประวัติศาสตรระบุศักราชการครองราชยไวแตกตาง กัน กอใหเกิดความสับสน เชน พ.ศ. ๑๘๒๐ – ๑๘๖๐ บาง พ.ศ. ๑๘๒๒ – ๑๘๔๑ หรือ พ.ศ. ๑๘๒๒ – ๑๘๔๓ แลวเราควรยึดถือชวงปใดเปนหลัก การรวบรวมหลักฐาน หลักฐานที่นำมาใชในการศึกษาเรื่องนี้ เปนหลักฐานประเภทลายลักษณ อักษร ตัวอยาง เชน ขอมูลจากศิลาจารึกหลักที่ ๑ หนังสือพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา, ราชาธิราช, สารนิพนธ ประเสริฐ ณ นคร, หนังสือจดหมายเหตุจีน เปนตน การประเมินคุณคาหลักฐาน จากหลักฐานทั้งหมด ขอมูลจากศิลาจารึกนาเชื่อถือที่สุดเพราะ เปนหลักฐานชั้นตน สวนเลมอื่นๆ เปนหลักฐานชั้นรอง ทั้งนี้หลักฐานชั้นรองบางเลม เชน หนังสือราชา ธิราช ที่ทางไทยแปลและเรียบเรียงหนังสือเลมนี้มาจากพงศาวดารมอญอีกทีหนึ่งจำเปนตองตรวจสอบ หลักฐานอื่นๆ ประกอบ เพราะขอมูลบางสวนยังไมมีที่มาที่แนนอน การวิเคราะห สังเคราะห และจัดหมวดหมู ขอมูล นำหลักฐานที่รวบรวมมาไดนำมาตีความ เชน ที่แตละเลมอางอิง พ.ศ. แตกตางกัน เกิดจากอะไร แตละเลมใชขอมูลอะไรเปนแหลงอางอิง ขอความ ในศิลาจารึกตอนใดที่เปนประโยชนไดบาง และขอ ความตอนนั้นสามารถแปลความไดวาอยางไร การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ นำขอมูล ที่ตีความมาไดสังเคราะหหรือเรียบเรียงออกมาได ดังนี้ แตเดิมนั้นหนังสือจำนวนมากอางอิงวาชวง ป ที่ ค รองราชย ข องพ อ ขุ น รามคำแหงมหาราช อยู ใ นช ว ง พ.ศ. ๑๘๒๐–๑๘๖๐ โดยใช ข อ มู ล ที่ สมเด็ จ ฯ กรมพระยาดำรงราชานุ ภ าพทรง สันนิษฐานไวในหนังสือพระราชพงศาวดาร ฉบับ พระราชหั ต ถเลขา ซึ่ ง ระบุ ไ ว ดั ง นี้ ว า “...น า จะ ประมาณวาพระเจาขุนรามคำแหงเสวยราชสมบัติ เมื่อราวปฉลู จุลศักราช ๖๓๙ พ.ศ. ๑๘๒๐ คือ กอน มะกะโทได เ มื อ งเมาะตะมะ ๔ ป เ ป น อย า งต่ ำ ...” และ “...ถาเอาหลักนี้เปนขอยุติ ควรลงเนื้อเห็นวา พระเจ า ขุ น รามคำแหงสวรรคตเมื่ อ ราวป ม ะเส็ ง จุลศักราช พ.ศ. ๑๘๖๐ อยูในราชสมบัติประมาณ ๔๐ ป...” เนื่องจากมีขอจำกัดทางดานหลักฐานใน ขณะนั้น ตามหลักฐานนี้จึงนาจะยังไมควรถือเปน เมืองเกาสุโขทัย ขอยุติ ที่มา : http://www.thai2trip.com/trip/detail.php?id=2293
วิธีการทางประวัติศาสตร 33 เมื่อไปสืบคนจากศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ ๑ สวนที่พอขุนรามคำแหงทรงใหจารึกประวัติของ พระองคไว แตในศิลาจารึกระบุไวแตเพียงวา “...พี่กูตาย จึงไดเมืองแกกูทั้งกลม...” ซึ่งไมไดระบุศักราช ไว อยางไรก็ตาม ในศิลาจารึกมีขอความตอนหนึ่งวา “...๑๒๑๔ ศก ปมะโรง พอขุนรามคำแหง เจ า เมื อ งศรี สั ช นาลั ย สุ โ ขทั ย นี้ ปลู ก ไม ต าลนี้ ได สิ บ สี่ เ ข า ...” ซึ่ ง ธรรมเนี ย มการปลู ก ต น ตาลนี้ นักประวัติศาสตรบางทานลงความเห็นวานาจะเปนธรรมเนียมเดียวกับกษัตริยไทอาหม โดยกษัตริย ไทอาหมจะปลูกตนไทร เรียกวา ตนอายุพร เปนคติวา การครองราชยจะไดอยูยืนยงเหมือนตนไทร ที่มา : http://sukhothaisongs.blogspot.com/ ทางลังกาเองก็ถือวาตนไทรและตนตาลเปนไมศักดิ์สิทธิ์ ดังนั้นปครองราชยจึงนาจะใชปที่ทรง ปลูกตนตาล คือ พ.ศ. ๑๘๒๒ เปนหลัก ซึ่งวิเคราะหดูแลว พอยึดถือนำมาใชเปนหลักเกณฑได สวนปสุดทายของรัชกาล ในจดหมายเหตุจีน สมัยราชวงศหยวน ไดบันทึกไววา “พ.ศ. ๑๘๔๒ พระเจากรุงจีนพระราชทานฮูเสือใหรัชทายาทของสยาม และรัชทายาทกราบทูลวา เมื่อพระราชบิดา ยังอยูในราชสมบัติราชสำนักเคยให...” ขอความนี้บงบอกถึงวา ในปนั้นสุโขทัยไดเปลี่ยนกษัตริยจาก พอขุนรามคำแหงมหาราชมาเปนพระยาเลอไท ผูเปนพระราชโอรสแลว ดังนั้นปสวรรคตของพอขุนราม คำแหงมหาราช จึงนาจะเปน พ.ศ. ๑๘๔๑ ดังนั้น ชวงปครองราชยของพอขุนรามคำแหงมหาราช จึงควรใชป พ.ศ. ๑๘๒๒–๑๘๔๑ เนื่องจาก มีขอมูลที่นำมาสนับสนุนขอสันนิษฐานสมเหตุสมผลมากกวา กล า วโดยสรุ ป หากผู ศึ ก ษาต อ งการศึ ก ษาประวั ติ ศ าสตร ไ ทยสมั ย ใดสมั ย หนึ่ ง ก็ ค วร เริ่ ม จากการกำหนดหั ว เรื่ อ ง จากนั้ น รวบรวมหลั ก ฐานต า งๆ ทั้ ง หลั ก ฐานชั้ น ต น และหลั ก ฐาน ชั้ น รองขั้นตอไป คือ การนำหลักฐานเหลานั้นมาประเมินความนาเชื่อถือแลวนำหลักฐานนั้นมา ตีความขอมูล ขั้นตอนสุดทาย คือ การสังเคราะหขอมูล เปนการนำขอมูลทั้งหมดมาเรียบเรียง เปนเรื่องและเมื่อผูศึกษาใชวิธีการทางประวัติศาสตรตามขั้นตอนตางๆ ไดอยางถูกตอง เปนระบบ ก็สามารถไดรับความรูที่ถูกตองและนำไปใชศึกษาคนควาวิชาอื่นๆ ได
วิธีการทางประวัติศาสตร 34 กิจกรรมที่ ๕ คำสั่ง ใหนักเรีทึกลงในกรอบที่กำหนดให าสตรสุโขทัการณสำคัญสมัยสุโขทัย” ารทางประวัติศาสตร แลวบัน ยนศึกษาเกี่ยวกับประวัติศ “หัวขอเหตุ ยที่กำหนดให โดยใชวิธีก ............................................................. ขั้นที่ ๑ ............................................................. ๑. การกำหนดหัวเรื่อง ............................................................. ............................................................. ............................................................. ............................................................. ๒. ขั้นที่ ๒ การรวบรวมหลักฐาน ............................................................. ............................................................. ............................................................. ขั้นที่ ๓ ............................................................. ๓. การประเมินคุณคา ............................................................. ของหลักฐาน ............................................................. ............................................................. ขั้นที่ ๔ ............................................................. ๔. การตีความหลักฐาน ............................................................. ............................................................. ............................................................. ขั้นที่ ๕ ............................................................. ๕. การกำหนดหัวเรื่อง ............................................................. .............................................................
วิธีการทางประวัติศาสตร 35 á¹ÇµÍº¡Ô¨¡ÃÃÁ·Õè õ พอขุนรามคำแหงมหาราช ............................................................. ครองราชยชวงระยะเวลาใด ............................................................. ๑. ขั้นที่ ๑ การกำหนดหัวเรื่อง ............................................................. ............................................................. ขอมูลจากศิลาจารึกหลักที่ ๑ , ............................................................. หนังสือพระราชพงศาวดาร ............................................................. ๒. ขั้นที่ ๒ ฉบับพระราชหัตถเลขา, ราชาธิราช, ............................................................. การรวบรวมหลักฐาน หนังสือจดหมายจีน ............................................................. จากหลักฐานทั้งหมด ขอมูลจากศิลา ............................................................. ขั้นที่ ๓ จารึกนาเชื่อถือที่สุดเพราะเปนหลักฐาน ............................................................. ๓. การประเมินคุณคา ชั้นตน สวนเลมอื่นๆ เปนหลักฐาน ............................................................. ของหลักฐาน ชั้นรอง ............................................................. นำหลักฐานที่รวบรวมมาไดนำมาตีความ ............................................................. เชน ที่แตละเลมอางอิง พ.ศ. แตกตาง ............................................................. ๔. ขั้นที่ ๔ การตีความหลักฐาน กันนั้น เกิดจากอะไร ............................................................. ............................................................. ชวงปครองราชยของพอขุนรามคำแหง ............................................................. มหาราช จึงควรใชชวงป พ.ศ. ๑๘๒๒ ............................................................. ๕. ขั้นที่ ๕ การกำหนดหัวเรื่อง – ๑๘๔๑ เนื่องจากมีขอมูลที่นำมา ............................................................. สนับสนุนขอสันนิษฐานสมเหตุสมผล .............................................................
วิธีการทางประวัติศาสตร 36 µÍ¹·Õè õ ตัวอยางการนำหลักฐานไปใชในการศึกษา ประวัติศาสตรสุโขทัย หลักฐานทางประวัติศาสตรไทยที่ไดกลาวมาเปนภาพรวมในตอนตนนั้น เราสามารถเลือกนำ มาใชในการศึกษาประวัติศาสตรได ในที่นี้ขอยกตัวอยางหลักฐานที่นำมาใชในการศึกษาประวัติศาสตรไทย สมัยสุโขทัย พอเปนสังเขป ดังนี้ ๑. หลักฐานชั้นตน หลักฐานชั้นตนที่เราสามารถเลือกนำมาใชในการศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัยได เชน ๑) ศิลาจารึกหลักที่ ๑ หรือศิลาจารึกพอขุนรามคำแหงมหาราช เริ่มแรกสรางขึ้น เมื่อ พ.ศ. ๑๘๒๖ โดยพอขุนรามคำแหงมหาราชทรงใหชางแกะสลักและจารขอความลงไปในเนื้อหิน เพื่อบันทึกเรื่องราวในรัชสมัยของพระองคไว แตภายหลังเขาใจวานาจะเปนกษัตริยสุโขทัยองคตอๆ มา ไดจารึกเพิ่มขึ้นจนครบทั้ง ๕ ดาน ตัวอยางขอความที่ปรากฏอยูในศิลาจารึกหลักที่ ๑ ดาน ที่ ๑ คัดเอามาเฉพาะบางตอน “พ อ กู ชื่ อ ศรี อิ น ทราทิ ต ย แม กู ชื่ อ นางเสื อ ง พี่ กู ชื่ อ บานเมือง ตูพี่นองทองเดียวกัน หาคน ผูชายสาม ผูญีงโสง พี่เผือผูอายตายจากเผือเตียมแตยังเล็ก เมื่อกูขึ้นใหญไดสิบเกาเขา ขุนสามชนเจาเมืองฉอด มาทเมืองตาก พอกูไปรบ ขุนสามชนหัวซาย ขุนสามชนขับมา หัวขวา ขุนสามชนเกลื่อนเขา ไพรฟาหนาใสพอกู หนีญญาย พายจแจน กูบหนี กูขี่ชางเบกพล กูขับกอนพอกู กูตอชางดวย ขุนสามชน ตนกูพุงชางขุนสามชน ตัวชื่อมาสเมือง แพ ขุน สามชนพายหนี พอกูจึงขึ้นชื่อกู ชื่อพระรามคำแหง เพื่อกูพุง ชางขุนสามชน... ...เมื่ อ ชั่ ว พ อ ขุ น รามคำแหง เมื อ งสุ โ ขทั ย นี้ ดี ในน้ ำ มี ป ลา ในนามี ข า ว เจ า เมื อ งบ เ อาจกอบในไพร ศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ ๑ หรือศิลาจารึก ลูทางเพื่อนจูงวัวไปคาขี่มาไปขาย ใครจักใครคาชาง คา พอขุนรามคำแหงมหาราชเปนหลักฐานชั้นตน ใครจักใครคามา คา ใครจักใครคาเงือนคาทองคา...” สำคัญที่ใชในการศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัย
วิธีการทางประวัติศาสตร 37 ความสำคัญของศิลาจารึกหลักที่ ๑ เปนหลักฐานที่ใหขอมูลของอาณาจักรสุโขทัยหลายๆ ดาน ทั้งการเมือง การปกครอง เศรษฐกิจ สังคม ขนบธรรมเนียมประเพณี และวิถีชีวิตความเปนอยู ของผูคน และเนื่องจากเปนหลักฐานที่สรางขึ้นรวมกับสมัยสุโขทัย ดังนั้นจึงเปนหลักฐานชิ้นสำคัญที่ ผูศึกษาประวัติศาสตรจะตองใชในการศึกษาและอางอิง ๒) เจดียทรงดอกบัวตูม หรือเจดียทรงพุมขาวบิณฑ เปน โบราณสถานในวัดมหาธาตุ จังหวัดสุโขทัย ลักษณะเปนเจดียสี่เหลี่ยมทรง ซอนกันขึ้นไป ๓ ชั้น องคเจดียเปนรูปสี่เหลี่ยมยอมุม ปลายยอดทำเปน รูปทรงดอกบัวตูม หรือทรงพุมขาวบิณฑ แกนทำดวยศิลาแลงแลวฉาบ ปูนทับ ประดิษฐานเปนเจดียองคประธาน รอบองคเจดียประธานมี เจดียทิศรวม ๘ องค นับเปนเจดียที่มีลักษณะเดนที่สุดในกลุมเจดีย ทรงดอกบัวตูมในสมัยสุโขทัยดวยกัน ผลจากการศึกษาหลักฐานทางดานโบราณสถานที่ เปนเจดียดังกลาว อาจวิเคราะหไดวานาจะสรางขึ้นในสมัยหลัง พอขุนรามคำแหงมหาราช เพราะมิไดมีการกลาวถึงวัดมหาธาตุ ซึ่งเปนวัดสำคัญในศิลาจารึกหลักที่ ๑ ดานที่ ๑ ดังนั้นจึงนา จะสรางในสมัยพระมหาธรรมราชาที่ ๑ (ลิไทย) อันเปน ยุคที่พระพุทธศาสนาเจริญรุงเรืองที่สุดในสมัยสุโขทัย ลักษณะของทรงเจดียแสดงใหเห็นวา ไดรับ อิทธิพลมาจากเจดียทรงปรางคของขอมประยุกตเขากับเจดียทรงกลมแบบลังกา โดยชางสุโขทัยได นับมาปรับปรุงเสริมสรางแนวคิดของตนเขาไป จนมีความสวยงามจนเปนเอกลักษณเฉพาะของ เจดียแบบสุโขทัยแท ๒. หลักฐานชั้นรอง หลักฐานชั้นรองที่เกี่ยวกับอาณาจักรสุโขทัยก็มีอยูไมนอย ซึ่งสวนใหญจะเปนผลงาน การศึกษาของนักวิชาการที่มีการเขียนเรียบเรียงอยางเปนระบบ ซึ่งเราสามารถนำขอมูลมาใชใน การศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัยได ตัวอยางเชน ๑) สารนิพนธ ประเสริฐ ณ นคร ศาสตราจารย ดร. ประเสริฐ ณ นคร เปนบุคคลอีกทานที่มีผลงานการศึกษาคนควา เกี่ยวกับประวัติศาสตรไทยอยูเปนจำนวนมาก ในหนังสือเลมนี้มีบทความ เกี่ยวกับการศึกษาคนควาประวัติศาสตรสุโขทัยของทานอยูหลายเรื่อง อาทิ ประวัติศาสตรสุโขทัยจากจารึก การชำระประวัติศาสตรสุโขทัย หลักการสอบคนเมืองสมัยสุโขทัย เปนตน หนังสือสารนิพนธ ประเสริฐ ณ นคร ในเลมจะมีขอมูลเกี่ยวกับประวัติศาสตร สุโขทัยหลายเรื่อง
วิธีการทางประวัติศาสตร 38 ตัวอยางขอมูลที่อยูในหนังสือเลมนี้ “...จารึกหลักที่ ๔๕ เปนเรื่องคำสัตยสาบานระหวางกษัตริยสุโขทัย และเจาเมืองนาน เมื่อ พ.ศ. ๑๙๓๕ มีขอความกลาวลำดับบรรพบุรุษ ของราชวงศพระรวงไวดังตอไปนี้ “ปูขุนจิต ขุนจอด ปูพระยาศรีอินทราทิตย ปูพระยาบาน ปูพระยารามราช (ราคำแหง) ปูไสสงคราม ปูพระยาเลอไท ปูพระยา งั่วนำถม ปูพระยามหาธรรมราชา พองำเมือง พอเลอไท” ถานับวาปูพระยาเปนกษัตริยทุกพระองคแลว ราชวงศพระรวงจะประกอบดวย ๑. พอขุนศรีอินทราทิตย (เริ่มเสวยราชย พ.ศ.๑๗๙๒ สวรรคตปใดไมปรากฏ) ๒. พอขุนบานเมือง (พ.ศ.? - ๑๘๒๒) ๓. พอขุนรามราช (รามคำแหง) (ประมาณ พ.ศ. ๑๘๒๒ – ๑๘๔๑) ๔. พระยาเลอไทย (พ.ศ. ๑๘๔๑ – ประมาณ พ.ศ. ๑๘๖๖) ๕. พระยางั่วนำถม (ประมาณ พ.ศ. ๑๘๖๖ – ๑๘๙๐) ๖. พระมหาธรรมราชาที่ ๑ ลิไทย (พ.ศ. ๑๘๙๐ – ๑๙๑๑) ๗. พระมหาธรรมราชาที่ ๒ (พ.ศ. ๑๙๑๑ ถึงประมาณ พ.ศ. ๑๙๔๒) ๘. พระมหาธรรมราชาที่ ๓ ไสลือไทย (พ.ศ. ๑๙๔๓ – ๑๙๖๒) ๙. พระมหาธรรมราชาที่ ๔ บรมปาล (พ.ศ. ๑๙๖๒ ถึงประมาณ พ.ศ. ๑๙๘๑) จากการศึกษาของ ศ.ดร.ประเสริฐ สรุปวา สุโขทัยมีกษัตริยปกครองรวม ๙ พระองค และ ถาเราพิจารณาจากขอมูลจะเห็นวา การสืบทอดพระราชอำนาจจะเปนไปในหมูเชื้อพระองคเดียวกัน ซึ่งขอมูลนี้สามารถนำไปใชในการศึกษาเกี่ยวกับลักษณะการเมืองการปกครองของสุโขทัยได ๒) สุโขทัยเมืองพระรวง เปนหนังสือที่จัดทำโดยกรมศิลปากร มีเนื้อหาเกี่ยวกับ ประวัติศาสตรสุโขทัยพรอมภาพประกอบ เนื้อหาไมลึกมากนัก สามารถอานทำความเขาใจไดงาย ตัวอยางขอมูลเชน “…สมัยนี้อาจนับเปนยุคทองของศิลปกรรมของสุโขทัย ซึ่งแสดงออกในรูปแบบของ ปูชนียสถานและปูชนียวัตถุตางๆ พระศรี ศ ากยมุ นี เป น พระพุ ท ธรู ป หล อ สำริ ด ขนาดใหญ ได รั บ การสร า งขึ้ น เพื่ อ ประดิษฐานอยูในวิหารหลวงวัดพระศรีรัตนมหาธาตุกลางเมืองสุโขทัย ซึ่งปจจุบันไดมีการยายมาเปน พระประธานในพระอุโบสถวัดสุทัศนเทพวนาราม กรุงเทพมหานคร
วิธีการทางประวัติศาสตร 39 พระศรีศากยมุนี เปนตัวอยางแบบแผนทางศิลปกรรมสุโขทัย ที่มีความเปนตัวของ ตัวเองและมีชื่อเสียงเปนที่รูจักกันทั่วไป รวมทั้งเปนเครื่องแสดงเทคนิควิทยาขั้นสูงในการสรางซึ่งปรากฏ ใหเห็นเปนแบบฉบับในสมัยของพระธรรมราชาลิไทยนี้” ขอมูลจากหนังสือเลมนี้เราสามารถนำไปใชอางอิงได และเปนหลักฐานชั้นรองที่ชวยใหเรา เห็นภาพรวมของอาณาจักรสุโขทัยไดดีในระดับหนึ่ง จากที่กลาวมาแลวทั้งหมด เราจะเห็นไดวาในการศึกษาประวัติศาสตรเราจำเปนตองมีวิธี การที่เปนระบบเพื่อใชเปนแนวทางในการศึกษา ซึ่งเรียกวา “วิธีการทางประวัติศาสตร” และในการใช ขอมูลจำเปนตองใชขอมูลทั้งหลักฐานชั้นตนและหลักฐานชั้นรองที่ผานการตรวจสอบความนาเชื่อถือ มาประกอบกัน ก็จะทำใหเราสามารถทราบเรื่องราวทางประวัติศาสตรที่ตองการได และวิธีการทาง ประวัติศาสตรนี้เราก็สามารถนำไปประยุกตใชในการดำเนินชีวิตไดดวยเชนกัน กลาวโดยสรุป การศึกษาประวัติศาสตร นอกจากจะเกี่ยวของกับเรื่องราว เวลาและหลักฐาน แล ว เพื่ อ ให ไ ด ค วามรู ที่ ถู ก ต อ ง ตรงกั บ ความเป น จริ ง มากที่ สุ ด ต อ งมี วิ ธี ก ารศึ ก ษา ซึ่ ง เรี ย กว า “วิธีการทางประวัติศาสตร” ซึ่งมีอยู ๕ ขั้นตอนดวยกัน คือเริ่มจากการตั้งประเด็นศึกษาที่นาสนใจ การรวบรวมขอมูลตางๆ การวิเคราะห และการประเมินคุณคาของหลักฐาน การเลือกสรรและจัด ความสัมพันธของขอมูล และการวิเคราะหขอมูล การสังเคราะหขอมูล ซึ่งก็คือนำขอมูลมาเรียบเรียง เปน องคความรู ซึงเปนขันตอนสุดทายทีมความสำคัญมาก และเปนขั้นตอนทีมความละเอียดรอบคอบ ่ ้ ่ี ่ี ในการใชหลักฐานประกอบความคิดอยางมีเหตุผลและแสดงออกอยางชาญฉลาด สามารถนำไปใชใน การศึกษาคนควาวิชาอื่นๆ ได และถาใชเปนนิสัยจะทำใหเปนคนที่มีความคิด เหตุผลมีความนาเชื่อถือ ซึ่งจะเปนประโยชนในการดำรงชีวิตตอไป
วิธีการทางประวัติศาสตร 40 กิจกรรมที่ ๖ คำสั่ง ใหนักเรียนดูภาพหลักฐานทางประวัติศาสตร แลวตอบคำถามตามประเด็น ที่กำหนด ๑. ประเภทของหลักฐาน  หลักฐานชั้นตน  หลักฐานขั้นรอง ๒. ความนาเชื่อถือของหลักฐาน  นาเชื่อถือ  ไมนาเชื่อถือ ๓. ความสำคัญของหลักฐานทางประวัติศาสตร ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... เจดียทรงดอกบัวตูม ........................................................................................... หรือเจดียทรงพุมขาวบิณฑ ........................................................................................... ๑. ประเภทของหลักฐาน  หลักฐานชั้นตน  หลักฐานขั้นรอง ๒. ความนาเชื่อถือของหลักฐาน  นาเชื่อถือ  ไมนาเชื่อถือ ๓. ความสำคัญของหลักฐานทางประวัติศาสตร ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ศิลาจารึกสุโขทัย หลักที่ ๑ ...........................................................................................
วิธีการทางประวัติศาสตร 41 á¹ÇµÍº¡Ô¨¡ÃÃÁ·Õè ö ๑. ประเภทของหลักฐาน  หลักฐานชั้นตน  หลักฐานขั้นรอง ๒. ความนาเชื่อถือของหลักฐาน  นาเชื่อถือ  ไมนาเชื่อถือ ๓. ความสำคัญของหลักฐานทางประวัติศาสตร เปนโบราณสถานในวัดมหาธาตุ เปนเจดียที่มี ........................................................................................... ลักษณะเดนที่สุดในกลุมเจดียทรงดอกบัวตูมใน ........................................................................................... สมัยสุโขทัยดวยกัน ลักษณะของเจดียแสดงให ........................................................................................... เจดียทรงดอกบัวตูม เห็นวาไดรับอิทธิพลมาจากเจดียทรงปรางคของ ........................................................................................... หรือเจดียทรงพุมขาวบิณฑ ขอมประยุกตเขากับเจดียทรงกลมแบบลังกา ........................................................................................... ๑. ประเภทของหลักฐาน  หลักฐานชั้นตน  หลักฐานขั้นรอง ๒. ความนาเชื่อถือของหลักฐาน  นาเชื่อถือ  ไมนาเชื่อถือ ๓. ความสำคัญของหลักฐานทางประวัติศาสตร เปนหลักฐานที่ใหขอมูลของอาณาจักรสุโขทัย ........................................................................................... หลายๆ ดาน ทั้งการเมือง การปกครอง เศรษฐกิจ ........................................................................................... สังคม ขนบธรรมเนียมประเพณี และวิถีชีวิต ........................................................................................... ความเปนอยูของผูคน ........................................................................................... ศิลาจารึกสุโขทัย หลักที่ ๑ ...........................................................................................
วิธีการทางประวัติศาสตร 42 ประจำหนวยที่ ๒ คำชี้แจง ขอสอบเปนแบบปรนัย ชนิด ๔ ตัวเลือก จำนวน ๒๐ ขอ คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกตองที่สุดเพียงคำตอบเดียว แลวกากบาท ( ) ลงใน กระดาษคำตอบ ๑. การศึกษาเรื่องราวทางประวัติศาสตร ๕. ขั้นตอนใดของวิธีการทางประวัติศาสตร จะมี ค วามถู ก ต อ งสมบู ร ณ ม ากเป น ที่ มี ค วามสำคั ญ ที่ สุ ด ต อ การเขี ย นผล เพราะเหตุใด งานทางประวัติศาสตรใหสมบูรณ ก. รัฐบาลใหการสนับสนุน ก. การรวบรวมหลักฐาน ข. ประชาชนใหความสนใจ ข. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ ค. มีหลักฐานในการคนความาก ค. การประเมินคุณคาของหลักฐาน ง. นักประวัติศาสตรมีความสามารถ ๒. เราควรใชวิธีการทางประวัติศาสตรใน ง. ทุกขั้นตอนมีความสำคัญเทาเทียมกัน การศึกษาประวัติศาสตรตามขอใด ๖. การศึกษาเรื่องราวของมนุษยสมัยกอน ก. เรื่องที่เราใหความสนใจ ประวัติศาสตรควรศึกษาจากหลักฐาน ข. เรื่องที่ผูอื่นศึกษาไวแลว ใด ค. เรื่องที่ลึกลับเหนือธรรมชาติ ก. ศิลาจารึก ง. เรื่ อ งที่ ท ำให เ กิ ด ความเสี ย หายแก ข. หลักฐานทางโบราณคดี บุคคลอื่น ค. พระราชพงศาวดาร ๓. การศึกษาประวัติศาสตรจากหลักฐาน ง. บันทึกของชาวตางชาติ ชั้นรองมีขอดีอยางไร ๗. เพราะเหตุใดจึงตองใชวิธีการทางประวัติ ก. ใหขอมูลที่เชื่อถือไดแนนอน ศาสตรในการศึกษาประวัติศาสตร ข. ไมตองนำมาวิเคราะหตีความ ค. เปนแนวทางในการศึกษาเบื้องตน ก. เพื่อจะไดเปนนักประวัติศาสตรที่มี ง. ไมตองเหนื่อยในการคนหาหลักฐาน ชื่อเสียง ๔. การพิจารณาความนาเชื่อถือของหลักฐาน ข. เพื่อเปรียบเทียบผลการศึกษาใน ควรดูจากสิ่งใด สาขาวิชาตางๆ ก. ขอมูลจากหลักฐาน ค. เพื่อคนหาความจริงจากหลักฐาน ข. จำนวนหลักฐานที่พบ ทางประวัติศาสตร ค. ความสมบูรณของหลักฐาน ง. เพื่อหาจุดประสงคของผูสราง ง. ความนาเชื่อถือของผูสรางหลักฐาน หลักฐานทางประวัติศาสตร
วิธีการทางประวัติศาสตร 43 ๘. ขั้นตอนแรกของวิธีการทางประวัติศาสตร ๑๒. หากผลการศึกษาประวัติศาสตรของเรา คือขอใด มีความแตกตางกันจากขอมูลประวัติ- ก. การสันนิษฐาน ศาสตรที่มีอยูเดิมจะตองทำอยางไร ข. การลงประชามติ ก. แสดงขอมูลหลักฐานมาสนับสนุน ค. การรวบรวมขอมูล ข. กลับไปศึกษาใหมอีกครั้งเพื่อความ ง. การกำหนดหัวเรื่อง แนใจ ๙. บุคคลใดมีคุณลักษณะพื้นฐานของนัก ค. ปรับผลการศึกษาใหสอดคลองกับขอ ประวัติศาสตรที่ดี มูลที่มีอยูเดิม ก. กลามีความเชื่อมั่นในตนเองสูง ง. นำเสนอผลการศึกษาโดยไมสนใจ ข. แกวมีนิสัยลำเอียง เขาขางแตคนที่ ขอมูลที่มีอยูเดิม ตนรัก ๑๓. หลักฐานทางประวัติศาสตรขอใดอยูตาง สมัยจากขออื่น ค. เกงเชื่อที่คนอื่นพูดโดยไมไตรตรอง ก. วัดพระศรีสรรเพชญ ใหดีกอน ข. จดหมายเหตุลาลูแบร ง. กองมีความละเอียดรอบคอบและ ค. พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท เปดใจกวางรับฟงความเห็นที่แตกตาง ง. พระราชพงศาวดารกรุ ง เก า ฉบั บ ๑๐. การตรวจสอบหลักฐานวาเปนของจริง หลวงประเสริฐฯ หรือไมเปนขั้นตอนใดของวิธีการทาง ๑๔. เพราะเหตุใดนักประวัติศาสตรจึงตีความ ประวัติศาสตร ขอมูลจากหลักฐานชิ้นเดียวกันแตกตาง ก. การรวบรวมหลักฐาน กัน ข. การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา ก. มีความเชื่อตางกัน ค. การประเมินคุณคาของหลักฐาน ข. มีความสนใจตางกัน ง. การวิเคราะห สังเคราะห และจัด ค. มีจุดประสงคที่ตางกัน หมวดหมูขอมูล ง. มีความรูความสามารถตางกัน ๑๑. ขอความในศิลาจารึกวา “...เจาเมืองบ ๑๕. ความรู ใ หม ท างประวั ติ ศ าสตร ที่ ผ า น เอาจกอบในไพรลูทาง...” หมายความวา การศึกษาคนควาตีความแลวเปลี่ยนแปลง เจาเมืองไมเก็บภาษีผานทาง ขอความนี้ ไดหรือไม จัดอยูในขั้นตอนใด ก. ได ขึ้นอยูกับนักประวัติศาสตร ก. การรวบรวมหลักฐาน ข. ไมได เพราะจะทำใหคนสับสน ข. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ ค. ไมได เพราะผานการวิเคราะหตีความ ค. การประเมินคุณคาของหลักฐาน มาแลวอยางดี ง. การวิเคราะห สังเคราะห และจัด ง. ได ขึ้นอยูกับขอมูลหลักฐานที่อาจมี หมวดหมูขอมูล การคนพบเพิ่มเติมในภายหลัง
วิธีการทางประวัติศาสตร 44 ๑๖. ขอใดคือปจจัยสำคัญที่ทำใหมีการบิด ๑๙. ในการนำตำนานมาใช เ ป น หลั ก ฐาน เบือนขอเท็จจริงทางประวัติศาสตร ทางประวัติศาสตร ผูศึกษาควรใชวิธีการ ก. ขอมูลขัดแยงกัน ใดจึงจะไดขอมูลที่นาเชื่อถือมากที่สุด ข. อคติของผูศึกษา ก. นำมาใชกลาวอางไดเลย ค. ขอมูลไมสมบูรณ ข. ควรนำหลั ก ฐานอื่ น มาใช ศึ ก ษา ง. ความยาวนานของเวลา ประกอบ ๑๗. หากนักเรียนพบความขัดแยงของขอมูล ค. ตำนานเป น เรื่ อ งอิ ท ธิ ป าฏิ ห าริ ย จากหลั ก ฐานต า งประเภทกั น ควรทำ นำมาใชเปนหลักฐานไมได อยางไร ง. ควรนำตำนานมาประชาพิ จ ารณ ก. ถือวาเปนขอมูลที่ไมนาเชื่อถือทั้งคู เพื่อประเมินความนาเชื่อถือกอน ข. ตรวจสอบเปรียบเทียบกับหลักฐาน ๒๐. หลักฐานประเภทใดที่บันทึกเรื่องราวใน อื่นตอไป อดีตภายใตการอุปถัมภของราชสำนัก ค. ถื อ ว า ข อ มู ล ถู ก ต อ ง แต ต า งกั น ที่ ก. พงศาวดาร ความเห็นของผูสราง ข. ตำนาน ง. ตรวจสอบดูวาหลักฐานใดสรางกอน ค. จดหมายเหตุ ยอมมีความนาเชื่อถือมากกวา ง. บันทึกของชาวตางชาติ ๑๘. ในการศึกษาประวัติศาสตรสมัยสุโขทัย ควรศึกษาจากแหลงขอมูลใด ก. ตำนานมูลศาสนา ข. จดหมายเหตุลาลูแบร ค. ศิลาจารึกพอขุนรามคำแหงมหาราช ง. จดหมายเหตุฟาน ฟลีต หรือวัน วลิต
วิธีการทางประวัติศาสตร 45 Ẻ·´ÊͺËÅѧàÃÕ ประจำหนวยที่ ๒ ¹ ขอ คำตอบ ขอ คำตอบ ๑ ค ๑๑ ก ๒ ก ๑๒ ก ๓ ข ๑๓ ค ๔ ค ๑๔ ก ๕ ง ๑๕ ง ๖ ข ๑๖ ข ๗ ค ๑๗ ข ๘ ง ๑๘ ค ๙ ง ๑๙ ข ๑๐ ค ๒๐ ก
วิธีการทางประวัติศาสตร 46 บรรณานุกรม ณรงค พวงพิศ และคณะ. หนังสือเรียนประวัติศาสตร ม.๑. กรุงเทพฯ : อักษร เจริญทัศน, ๒๕๕๒. ไพฑู ร ย มี กุ ศ ล และคณะ. หนั ง สื อ เรี ย นประวั ติ ศ าสตร ม.๑. กรุ ง เทพฯ : วัฒนาพานิช, ๒๕๕๒. .แบบฝกหัดพัฒนาการเรียนรูประวัติศาสตร ม.๑. พิมพครั้งที่ ๑. กรุงเทพฯ : วัฒนาพานิช, ๒๕๔๙. วงเดือน นาราสัจจ และคณะ. หนังสือเรียนประวัติศาสตร ม.๑. กรุงเทพฯ : พัฒนาคุณภาพวิชาการ(พว.), ๒๕๕๒. วรรัตน วรรณเลิศลักษณ และคณะ. แบบวัดและบันทึกผลการเรียนรู. กรุงเทพฯ : อักษรเจริญทัศน, ๒๕๕๑. วีณา เอี่ยมประไพ และคณะ. สัมฤทธิ์มาตรฐานประวัติศาสตร ม.๑. กรุงเทพฯ : อักษรเจริญทัศน, ๒๕๕๐.

More Related Content

PDF
ใบงาน วิชา เศรษฐศาสตร์ ม.1
byprayut2516
 
PDF
บทเรียนสำเร็จรูปธนาคาร ป.5pdf
byakke1881
 
PDF
เอกสารประกอบการเรียนเล่ม1
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PPTX
บทบาทหน้าที่ของรัฐบาลในการพัฒนาประเทศ
bySuwannaphum Charoensiri
 
PDF
Key of 5 การสถาปนาธนบุรี
byPracha Wongsrida
 
PDF
พุทธสาวก : พระราธะ ส16101 ป.6
byThanawut Rattanadon
 
PDF
วันสำคัญทางพระพุทธศาสนา
byThongsawan Seeha
 
PDF
หลักฐานในการศึกษาประวัติศาสตร์ไทยสมัยรัตนโกสินทร์ ส16103 ประวัติศาสตร์ ป.6
byThanawut Rattanadon
 
ใบงาน วิชา เศรษฐศาสตร์ ม.1
byprayut2516
 
บทเรียนสำเร็จรูปธนาคาร ป.5pdf
byakke1881
 
เอกสารประกอบการเรียนเล่ม1
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
บทบาทหน้าที่ของรัฐบาลในการพัฒนาประเทศ
bySuwannaphum Charoensiri
 
Key of 5 การสถาปนาธนบุรี
byPracha Wongsrida
 
พุทธสาวก : พระราธะ ส16101 ป.6
byThanawut Rattanadon
 
วันสำคัญทางพระพุทธศาสนา
byThongsawan Seeha
 
หลักฐานในการศึกษาประวัติศาสตร์ไทยสมัยรัตนโกสินทร์ ส16103 ประวัติศาสตร์ ป.6
byThanawut Rattanadon
 

What's hot

PPT
สื่อและแหล่งการเรียนรู้
bypoms0077
 
PDF
หัวใจชายหนุ่ม
bykkrunuch
 
PDF
เล่มที่ 5 สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง)
byChoengchai Rattanachai
 
PDF
เอกสารประกอบการเรียนเล่ม3
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
ม.2 ภาคเรียนที่ 1
byนายสมหมาย ฉิมมาลี
 
DOC
การพูดแสดงทรรศนะ
bysasithorn woralee
 
PDF
(M5) แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี
bySivagon Soontong
 
PDF
แบบทดสอบมัทนะพาธา
bykrudow14
 
PDF
ใบงาน อเมริกาเหนือ
byไพบููลย์ หัดรัดชัย
 
PDF
เอกสารประกอบการเรียน อาณาจักรธนบุรี
byพัน พัน
 
PDF
ใบความรู้ สังคม ป.1-3 ภาคเรียนที่ 1+443+dltvsocp3+T1 p1 3-sheet
byPrachoom Rangkasikorn
 
PPT
หลักฐานทางประวัติศาสตร์1
bymontira
 
PDF
เฉลยแบบฝึกหัดหน่วยที่ 4
byThanawut Rattanadon
 
PDF
แบบทดสอบตามตัวชี้วัด ม.1.doc.pdf
byssuser2feafc1
 
PPTX
ประวัติศาสตร์การเมืองการปกครองของไทย
byPadvee Academy
 
PDF
อารยธรรมกรีก
byพัน พัน
 
PDF
ใบความรู้ที่ 4 เรื่อง พัฒนาการทางสังคมสมัยอยุธยา
byPrincess Chulabhon's College Chonburi
 
PDF
สงครามเย็น
byTaraya Srivilas
 
PDF
แบบฝึกทักษะ ม.3
bysuchinmam
 
PDF
อารยธรรมจีนPdf
bykruchangjy
 
สื่อและแหล่งการเรียนรู้
bypoms0077
 
หัวใจชายหนุ่ม
bykkrunuch
 
เล่มที่ 5 สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง)
byChoengchai Rattanachai
 
เอกสารประกอบการเรียนเล่ม3
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
ม.2 ภาคเรียนที่ 1
byนายสมหมาย ฉิมมาลี
 
การพูดแสดงทรรศนะ
bysasithorn woralee
 
(M5) แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี
bySivagon Soontong
 
แบบทดสอบมัทนะพาธา
bykrudow14
 
ใบงาน อเมริกาเหนือ
byไพบููลย์ หัดรัดชัย
 
เอกสารประกอบการเรียน อาณาจักรธนบุรี
byพัน พัน
 
ใบความรู้ สังคม ป.1-3 ภาคเรียนที่ 1+443+dltvsocp3+T1 p1 3-sheet
byPrachoom Rangkasikorn
 
หลักฐานทางประวัติศาสตร์1
bymontira
 
เฉลยแบบฝึกหัดหน่วยที่ 4
byThanawut Rattanadon
 
แบบทดสอบตามตัวชี้วัด ม.1.doc.pdf
byssuser2feafc1
 
ประวัติศาสตร์การเมืองการปกครองของไทย
byPadvee Academy
 
อารยธรรมกรีก
byพัน พัน
 
ใบความรู้ที่ 4 เรื่อง พัฒนาการทางสังคมสมัยอยุธยา
byPrincess Chulabhon's College Chonburi
 
สงครามเย็น
byTaraya Srivilas
 
แบบฝึกทักษะ ม.3
bysuchinmam
 
อารยธรรมจีนPdf
bykruchangjy
 

Viewers also liked

PDF
ผลสอบปรีชาญาณ59
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
ขั้นตอนของวิธีการทางประวัติศาสตร์
byKruorawan Kongpila
 
PDF
ช่วยเหลือ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
หัวข้อที่ ๒ หลักฐานทางประวัติศาสตร์
bychakaew4524
 
PDF
การศึกษาประวัติศาสตร์ไทยโดยวิธีการทางประวัติศาสตร์
byThanawut Rattanadon
 
DOC
บทที่ 1 วิธีการทางประวัติศาสตร์ และการแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์
bykrunumc
 
PDF
เอกสารประกอบการเรียประวัติศาสตร์
byพัน พัน
 
PDF
สรุปวิชาประวัติศาสตร์
byบอสคุง ฉึกฉึก
 
ผลสอบปรีชาญาณ59
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
ขั้นตอนของวิธีการทางประวัติศาสตร์
byKruorawan Kongpila
 
ช่วยเหลือ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
หัวข้อที่ ๒ หลักฐานทางประวัติศาสตร์
bychakaew4524
 
การศึกษาประวัติศาสตร์ไทยโดยวิธีการทางประวัติศาสตร์
byThanawut Rattanadon
 
บทที่ 1 วิธีการทางประวัติศาสตร์ และการแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์
bykrunumc
 
เอกสารประกอบการเรียประวัติศาสตร์
byพัน พัน
 
สรุปวิชาประวัติศาสตร์
byบอสคุง ฉึกฉึก
 

Similar to เอกสารประกอบการเรียนเล่ม2

PDF
2.pdf
byssusercbaf891
 
PDF
ประวัติ2
bysangworn
 
PPT
วิธีการทางประวัติศาสตร์ ม.3
bysudchaleom
 
PDF
History 1
bychickyshare
 
PDF
หน่วย 2
byศิวากรณ์ บุญนิล
 
PDF
9789740329756
byCUPress
 
PDF
ใบความรู้ที่ 1 เรื่อง วิธีการทางประวัติศาสตร์
byPrincess Chulabhon's College Chonburi
 
ODT
Workhistrory1
byนันทนา วงศ์สมิตกุล
 
PDF
หัวข้อที่ ๑ ความหมายของประวัติศาสตร์
bychakaew4524
 
PPT
การนับเวลาทางประวัติศาสตร์.1
byวรรณา ไชยศรี
 
PPT
การนับเวลาทางประวัติศาสตร์.1
byวรรณา ไชยศรี
 
PDF
Hist m1
bykrupiyorod
 
PDF
Hist m1
bykrupiyorod
 
PPTX
หน่วย2_การสร้างองค์ความรู้ใหม่ทางประวัติศาสตร์สากล.pptx
bynarinthonvimooktibut
 
PDF
บทที่ 2 ประวัติศาสตร์จากการบอกเล่า
byนางสาวอัมพร แสงมณี
 
PDF
Pdf
bytugkrung
 
PDF
ประวัติศาสตร์ ม.2
byArom Chumchoengkarn
 
PDF
เนื้อหา
byKwandjit Boonmak
 
PPTX
ประวัติศาสตร์โลกของจินดา
byจินดา วงศ์เทพ
 
PDF
01ความหมายประวัติศาสตร์
byJulPcc CR
 
2.pdf
byssusercbaf891
 
ประวัติ2
bysangworn
 
วิธีการทางประวัติศาสตร์ ม.3
bysudchaleom
 
History 1
bychickyshare
 
หน่วย 2
byศิวากรณ์ บุญนิล
 
9789740329756
byCUPress
 
ใบความรู้ที่ 1 เรื่อง วิธีการทางประวัติศาสตร์
byPrincess Chulabhon's College Chonburi
 
Workhistrory1
byนันทนา วงศ์สมิตกุล
 
หัวข้อที่ ๑ ความหมายของประวัติศาสตร์
bychakaew4524
 
การนับเวลาทางประวัติศาสตร์.1
byวรรณา ไชยศรี
 
การนับเวลาทางประวัติศาสตร์.1
byวรรณา ไชยศรี
 
Hist m1
bykrupiyorod
 
Hist m1
bykrupiyorod
 
หน่วย2_การสร้างองค์ความรู้ใหม่ทางประวัติศาสตร์สากล.pptx
bynarinthonvimooktibut
 
บทที่ 2 ประวัติศาสตร์จากการบอกเล่า
byนางสาวอัมพร แสงมณี
 
Pdf
bytugkrung
 
ประวัติศาสตร์ ม.2
byArom Chumchoengkarn
 
เนื้อหา
byKwandjit Boonmak
 
ประวัติศาสตร์โลกของจินดา
byจินดา วงศ์เทพ
 
01ความหมายประวัติศาสตร์
byJulPcc CR
 

More from ชิตชัย โพธิ์ประภา

PDF
รายชื่อผู้เข้าค่าย ศูนย์ สอวน. ชีววิทยา
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
ครุฑน้อยกับเห็ดพิษ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
ทหารหาญ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
ยีราฟกลับใจ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
วานรขาวเจ้าปัญญา
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
สมบัติวิเศษ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
วิหคสีรุ้ง
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
5ตารางสรุปจำนวนนักเรียน
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
4กำหนดการเข้าค่ายโอลิมปิกวิชาการ ค่าย 1
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
3แนวปฏิบัติการอยู่ค่าย
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
1โครงการขยายผล สอวน
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
6รายชื่อนักเรียนเข้าค่าย 1 ปีการศึกษา 2556
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
ตารางเวรครูชาย เดือน ต.ค.ถึง มี.ค. 2556
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
คู่มือนักเรียนและผู้ปกครอง ฝ่ายกิจการนักเรียน
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
ตารางการนำเสนอโครงงาน
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
รายชื่อครูวิพากษ์โครงงาน
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
โครงการประชุมวิชาการนักเรียนโครงการวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์และเทคโนโลยี ครั้ง...
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
รายชื่อโรงแรมในจังหวัดแพร่
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
ปอซอ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
PDF
ฮารีรายอ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
รายชื่อผู้เข้าค่าย ศูนย์ สอวน. ชีววิทยา
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
ครุฑน้อยกับเห็ดพิษ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
ทหารหาญ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
ยีราฟกลับใจ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
วานรขาวเจ้าปัญญา
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
สมบัติวิเศษ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
วิหคสีรุ้ง
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
5ตารางสรุปจำนวนนักเรียน
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
4กำหนดการเข้าค่ายโอลิมปิกวิชาการ ค่าย 1
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
3แนวปฏิบัติการอยู่ค่าย
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
1โครงการขยายผล สอวน
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
6รายชื่อนักเรียนเข้าค่าย 1 ปีการศึกษา 2556
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
ตารางเวรครูชาย เดือน ต.ค.ถึง มี.ค. 2556
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
คู่มือนักเรียนและผู้ปกครอง ฝ่ายกิจการนักเรียน
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
ตารางการนำเสนอโครงงาน
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
รายชื่อครูวิพากษ์โครงงาน
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
โครงการประชุมวิชาการนักเรียนโครงการวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์และเทคโนโลยี ครั้ง...
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
รายชื่อโรงแรมในจังหวัดแพร่
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
ปอซอ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 
ฮารีรายอ
byชิตชัย โพธิ์ประภา
 

เอกสารประกอบการเรียนเล่ม2

  • 1.
    เอกสารประกอบการเร ี ยน กลุมสาระการเรียนรูสังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม รายวิชาประวัติศาสตร รหัสวิชา ส ๒๑๑๐๓ ชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๑ หนวยที่ ๒ เรื่อง นางภัทรานิษฐ อิ่มศิล ตำแหนง ครู วิทยฐานะ ครูชำนาญการ โรงเรียนวังบอวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต ๔๒ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ
  • 2.
    ก คำนำ ในปจจุบันสภาพการจัดการเรียนการสอน มุงเนนให ผูเรียนไดศึกษาหาความรูดวยตนเองใหมากที่สุด เพื่อใหผูเรียน มีนิสัย ใฝเรียน ใฝรู อยูเสมอ ดังนั้นการจัดทำเอกสารประกอบ การเรียน เปนแนวทางหนึ่งที่สงเสริมใหผูเรียนคนควาหาคำตอบ ดวยตนเอง เอกสารประกอบการเรียน รายวิชาประวัติศาสตร ส ๒๑๑๐๓ เรื่ อ ง วิ ธี ก ารทางประวั ติ ศ าสตร ประกอบด ว ย หัวขอเรื่อง ความนำ สาระสำคัญ จุดประสงคการเรียนรู แบบทดสอบ กอนเรียน เนื้อหา กิจกรรม แบบฝก และแบบทดสอบหลังเรียน พรอมเฉลย ซึ่งจะทำใหผูเรียนเกิดการเรียนรูไดดวยตนเองและมี ความเขาใจในเนื้อหาสาระไดเปนอยางดี อีกทั้งทำใหผูเรียนสะดวก ต อ การศึ ก ษาหาความรู ไ ด ด ว ยตนเอง จึ ง นั บ ได ว า เป น เอกสาร ประกอบการเรียนที่มีประโยชนตอการเรียนการสอนเปนอยางยิ่ง ขอขอบคุณเจาของตำราที่นำมาอางอิงไวในเอกสาร และนายเชาวฤทธิ์ จงเกษกรณ ศึกษานิเทศกเชี่ยวชาญ สำนักงาน เขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต ๔๒ ที่ใหคำปรึกษาจนเอกสาร ฉบับนี้มีความชัดเจนและสมบูรณยิ่งขึ้น ภัทรานิษฐ อิ่มศิล
  • 3.
    ข สารบัญ เรื่อง หนา หนา คำนำ ก สารบัญ ข คำชี้แจง ค หนวยที่ ๒ วิธีการทางประวัติศาสตร ๑ แบบทดสอบกอนเรียน ๓ เฉลยคำตอบแบบทดสอบกอนเรียน ๖ ตอนที่ ๑ ความหมายและความสำคัญของประวัติศาสตร ๗ กิจกรรมที่ ๑ ๑๒ แนวตอบกิจกรรมที่ ๑ ๑๓ ตอนที่ ๒ วิธีการทางประวัติศาสตร ๑๔ กิจกรรมที่ ๒ ๑๘ แนวตอบกิจกรรมที่ ๒ ๑๙ กิจกรรมที่ ๓ ๒๐ แนวตอบกิจกรรมที่ ๓ ๒๑ ตอนที่ ๓ ลักษณะ ประเภท และแหลงที่มาของหลักฐาน ทางประวัติศาสตร ๒๒ กิจกรรมที่ ๔ ๒๗ แนวตอบกิจกรรมที่ ๔ ๒๘ ตอนที่ ๔ ตัวอยางการนำวิธีการทางประวัติศาสตรไปใชในการศึกษา ประวัติศาสตรทองถิ่น และประวัติศาสตรสุโขทัย ๒๙ กิจกรรมที่ ๕ ๓๔ แนวตอบกิจกรรมที่ ๕ ๓๕ ตอนที่ ๕ ตัวอยางการนำหลักฐานไปใชในการศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัย ๓๖ กิจกรรมที่ ๖ ๔๐ แนวตอบกิจกรรมที่ ๖ ๔๑ แบบทดสอบหลังเรียน ๔๒ เฉลยคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน ๔๕ เอกสารอางอิง ๔๖
  • 4.
    ค คำชี้แจงสำหรับนักเรียน เอกสารประกอบการเรียนเลมนี้ นักเรียนสามารถศึกษา และเรียนรูไดดวยตนเอง กอนที่จะศึกษาและเรียนรูใหนักเรียนอาน คำชี้แจง ดังนี้ ๑. ศึกษา หัวขอเรื่อง ความนำ สาระสำคัญ จุดประสงคการเรียนรู เพื่อใหทราบวา เมื่อจบบทเรียน นักเรียนสามารถเรียนรูอะไร ไดบาง ๒. ทำแบบทดสอบกอนเรียน จำนวน ๒๐ ขอแลวตรวจคำตอบ จากเฉลย ๓. ศึกษาเนื้อหา สาระ รายละเอียดในตอนที่ ๑ ถึงตอนที่ ๕ ๔. ทำกิจกรรมตามที่กำหนดใหดวยตนเอง ถาทำไมได หรือสงสัย ใหอานทบทวนเนื้อเรื่องใหม แลวตรวจคำตอบจากเฉลย ๕. ทำแบบทดสอบหลังเรียน แลวตรวจคำตอบจากเฉลย
  • 5.
    ๒ วิธีการทางประวัติศาสตร 1 หนวยที่ เวลา ๗ คาบ วิธีการทางประวัติศาสตร หัวขอเรื่อง ๑. ความหมายและความสำคัญของประวัติศาสตร ๒. วิธีการทางประวัติศาสตร ๓. ลักษณะ ประเภท และแหลงที่มาของหลักฐานทางประวัติศาสตรไทย ๔. ตัวอยางการนำวิธีการทางประวัติศาสตรไปใชในการศึกษาประวัติศาสตรทองถิ่นและ ประวัติศาสตรสุโขทัย ๕. ตัวอยางการนำหลักฐานไปใชในการศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัย ความนำ การศึกษาวิชาประวัติศาสตร หรือเรื่องราวในอดีตของมนุษยนั้น เปนกระบวนการไตสวน ขอเท็จจริง เพื่ออธิบายและวิเคราะหเรื่องราวหรือเหตุการณที่เกิดขึ้นในอดีต โดยศึกษาสาเหตุและ ปจจัยที่ทำใหเกิดเหตุการณนั้นๆ ตลอดจนผลกระทบที่เกิดตอมา ดังนั้น เพื่อใหไดขอเท็จจริงเกี่ยวกับ อดีตของมนุษยที่ถูกตองมากที่สุดและมีอคตินอยที่สุด นักประวัติศาสตรจึงใชวิธีการศึกษาที่เรียกวา “วิธีการทางประวัติศาสตร” วิธีการทางประวัติศาสตร ประกอบดวยขั้นตอนตางๆ ๕ ขั้นตอน ไดแก การกำหนดปญหา หรือเรื่องที่จะศึกษา การรวบรวมหลักฐาน การตรวจสอบและประเมินหลักฐาน การตีความหลักฐาน และการเรียบเรียงและนำเสนอ
  • 6.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 2 สาระสำคัญ วิธีการศึกษาประวัติศาสตรที่ทำใหทราบเรื่องราวของมนุษยในอดีตไดอยางถูกตอง นาเชื่อถือ ตรงกับความจริงมากที่สุด เรียกวา วิธีการทางประวัติศาสตร โดยอาศัยจากหลักฐานที่เปนลายลักษณ อักษรและหลักฐานที่ไมเปนลายลักษณอักษร เริ่มตั้งแตการกำหนดหัวเรื่อง การรวบรวมหลักฐาน การประเมินคุณคาของหลักฐาน การตีความหลักฐานและการสังเคราะหขอมูล จุดประสงคการเรียนรู หลังจากศึกษาเนื้อหาและทำกิจกรรมในหนวยนี้แลว ผูเรียนจะสามารถทำสิ่งตอไปนี้ได ๑. บอกความหมายและความสำคัญของประวัติศาสตรได ๒. ระบุขั้นตอนของวิธีการทางประวัติศาสตรไดอยางถูกตอง ๓. อธิบายลักษณะ ประเภท และแหลงที่มาของหลักฐานทางประวัติศาสตรไทยได ๔. อธิบายและตัวอยางการนำวิธีการทางประวัติศาสตรไปใชในการศึกษาประวัติศาสตร ทองถิ่น และประวัติศาสตรสุโขทัยได ๕. อธิบายตัวอยางการนำหลักฐานไปใชในการศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัยได
  • 7.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 3 ประจำหนวยที่ ๒ คำชี้แจง ขอสอบเปนแบบปรนัย ชนิด ๔ ตัวเลือก จำนวน ๒๐ ขอ คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกตองที่สุดเพียงคำตอบเดียว แลวกากบาท ( ) ลงใน กระดาษคำตอบ ๑. ขั้นตอนใดของวิธีการทางประวัติศาสตร ๔. การศึกษาเรื่องราวทางประวัติศาสตร ที่มีความสำคัญที่สุดตอการเขียนผลงาน จะมี ค วามถู ก ต อ งสมบู ร ณ ม าก เป น ทางประวัติศาสตรใหสมบูรณ เพราะเหตุใด ก. การรวบรวมหลักฐาน ก. รัฐบาลใหการสนับสนุน ข. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ ข. ประชาชนใหความสนใจ ค. การประเมินคุณคาของหลักฐาน ค. มีหลักฐานในการคนความาก ง. ทุกขั้นตอนมีความสำคัญเทาเทียมกัน ง. นักประวัติศาสตรมีความสามารถ ๒. เพราะเหตุใดจึงตองใชวิธีการทางประวัติ- ๕. ขั้นตอนแรกของวิธีการทางประวัติศาสตร ศาสตรในการศึกษาประวัติศาสตร คือขอใด ก. เพื่อจะไดเปนนักประวัติศาสตรที่มี ก. การสันนิษฐาน ชื่อเสียง ข. การลงประชามติ ข. เพื่ อ เปรี ย บเที ย บผลการศึ ก ษาใน ค. การรวบรวมขอมูล สาขาวิชาตางๆ ง. การกำหนดหัวเรื่อง ค. เพื่อคนหาความจริงจากหลักฐานทาง ๖. การศึกษาประวัติศาสตรจากหลักฐาน ประวัติศาสตร ชั้นรองมีขอดีอยางไร ง. เพื่อหาจุดประสงคของผูสรางหลักฐาน ก. ใหขอมูลที่เชื่อถือไดแนนอน ทางประวัติศาสตร ข. ไมตองนำมาวิเคราะหตีความ ๓. บุ ค คลใดมี คุ ณ ลั ก ษณะพื้ น ฐานของ ค. เปนแนวทางในการศึกษาเบื้องตน นักประวัติศาสตรที่ดี ง. ไมตองเหนื่อยในการคนหาหลักฐาน ก. กลามีความเชื่อมั่นในตนเองสูง ๗. เราควรใชวิธีการทางประวัติศาสตรใน ข. แกวมีนิสัยลำเอียง เขาขางแตคนที่ การศึกษาประวัติศาสตรตามขอใด ตนรัก ก. เรื่องที่เราใหความสนใจ ค. เกงเชื่อที่คนอื่นพูดโดยไมไตรตรอง ข. เรื่องที่ผูอื่นศึกษาไวแลว ใหดีกอน ค. เรื่องที่ลึกลับเหนือธรรมชาติ ง. กองมีความละเอียดรอบคอบและ ง. เรื่ อ งที่ ท ำให เ กิ ด ความเสี ย หายแก เปดใจกวางรับฟงความเห็นทีแตกตาง ่ บุคคลอื่น
  • 8.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 4 ๘. การตรวจสอบหลักฐานวาเปนของจริง ๑๓. ความรูใหมทางประวัติศาสตรที่ผานการ หรือไมเปนขั้นตอนใดของวิธีการทาง ศึกษาคนควาตีความแลวเปลี่ยนแปลง ประวัติศาสตร ไดหรือไม ก. การรวบรวมหลักฐาน ก. ได ขึ้นอยูกับนักประวัติศาสตร ข. การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา ข. ไมได เพราะจะทำใหคนสับสน ค. การประเมินคุณคาของหลักฐาน ค. ไมได เพราะผานการวเิ คราะหตความ   ี ง. การวิเคราะห สังเคราะห และจัด มาแลวอยางดี หมวดหมูขอมูล ง. ได ขึ้นอยูกับขอมูลหลักฐานที่อาจมี ๙. การพิจารณาความนาเชื่อถือของหลักฐาน การคนพบเพิ่มเติมในภายหลัง ควรดูจากสิ่งใด ๑๔. ในการศึกษาประวัติศาสตรสมัยสุโขทัย ก. ขอมูลจากหลักฐาน ควรศึกษาจากแหลงขอมูลใด ข. จำนวนหลักฐานที่พบ ก. ตำนานมูลศาสนา ค. ความสมบูรณของหลักฐาน ข. จดหมายเหตุลาลูแบร ง. ความนาเชื่อถือของผูสรางหลักฐาน ๑๐. การศึกษาเรื่องราวของมนุษยสมัยกอน ค. ศิลาจารึกพอขุนรามคำแหงมหาราช ประวัติศาสตรควรศึกษาจากหลักฐานใด ง. จดหมายเหตุฟาน ฟลีต หรือวัน วลิต ก. ศิลาจารึก ๑๕. ขอความในศิลาจารึกวา “...เจาเมืองบ ข. หลักฐานทางโบราณคดี เอาจกอบในไพรลูทาง...” หมายความวา ค. พระราชพงศาวดาร เจาเมืองไม เก็บภาษีผานทาง ขอความนี้ ง. บันทึกของชาวตางชาติ จัดอยูในขั้นตอนใด ๑๑. เพราะเหตุใดนักประวัติศาสตรจึงตีความ ก. การรวบรวมหลักฐาน ขอมูลจากหลักฐานชิ้นเดียวกันแตกตางกัน ข. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ ก. มีความเชื่อตางกัน ค. การประเมินคุณคาของหลักฐาน ข. มีความสนใจตางกัน ง. การวิเคราะห สังเคราะห และจัด ค. มีจุดประสงคที่ตางกัน หมวดหมูขอมูล ง. มีความรูความสามารถตางกัน ๑๖. ในการนำตำนานมาใชเปนหลักฐานทาง ๑๒. หากนักเรียนพบความขัดแยงของขอมูล ประวัติศาสตร ผูศึกษาควรใชวิธีการใด จากหลั ก ฐานต า งประเภทกั น ควรทำ จึงจะไดขอมูลที่นาเชื่อถือมากที่สุด อยางไร ก. นำมาใชกลาวอางไดเลย ก. ถือวาเปนขอมูลที่ไมนาเชื่อถือทั้งคู ข. ควรนำหลั ก ฐานอื่ น มาใช ศึ ก ษา ข. ตรวจสอบเปรียบเทียบกับหลักฐาน ประกอบ อื่นตอไป ค. ถื อ ว า ข อ มู ล ถู ก ต อ งแต ต า งกั น ที่ ค. ตำนานเป น เรื่ อ งอิ ท ธิ ป าฎิ ห าริ ย ความเห็นของผูสราง นำมาใชเปนหลักฐานไมได ง. ตรวจสอบดูวาหลักฐานใดสรางกอน ง. ควรนำตำนานมาประชาพิ จ ารณ ยอมมีความนาเชื่อถือมากกวา เพื่อประเมินความนาเชื่อถือกอน
  • 9.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 5 ๑๗. หลักฐานประเภทใดที่บันทึกเรื่องราวใน ๑๙. หากผลการศึกษาประวัติศาสตรของเรา อดีตภายใตการอุปถัมภของราชสำนัก มีความแตกตางกันจากขอมูลประวัติ- ก. พงศาวดาร ศาสตรที่มีอยูเดิมจะตองทำอยางไร ข. ตำนาน ก. แสดงขอมูลหลักฐานมาสนับสนุน ค. จดหมายเหตุ ข. กลับไปศึกษาใหมอีกครั้งเพื่อความ ง. บันทึกของชาวตางชาติ แนใจ ๑๘. ขอใดคือปจจัยสำคัญที่ทำใหมีการบิดเบือน ค. ปรับผลการศึกษาใหสอดคลองกับ ขอเท็จจริงทางประวัติศาสตร ขอมูลที่มีอยูเดิม ก. ขอมูลขัดแยงกัน ง. นำเสนอผลการศึกษาโดยไมสนใจ ข. อคติของผูศึกษา ขอมูลที่มีอยูเดิม ค. ขอมูลไมสมบูรณ ๒๐. หลั ก ฐานทางประวั ติ ศ าสตร ข อ ใดอยู ง. ความยาวนานของเวลา ตางสมัยจากขออื่น ก. วัดพระศรีสรรเพชญ ข. จดหมายเหตุลาลูแบร ค. พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ง. พระราชพงศาวดารกรุ ง เก า ฉบั บ หลวงประเสริฐฯ
  • 10.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 6 Ẻ·´Êͺ¡‹Í¹àÃÕ ประจำหนวยที่ ๒ ¹ ขอ คำตอบ ขอ คำตอบ ๑ ง ๑๑ ก ๒ ค ๑๒ ข ๓ ง ๑๓ ง ๔ ค ๑๔ ค ๕ ง ๑๕ ก ๖ ข ๑๖ ข ๗ ก ๑๗ ก ๘ ค ๑๘ ข ๙ ค ๑๙ ก ๑๐ ข ๒๐ ค
  • 11.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 7 µÍ¹·Õè ñ ความหมายและความสำคัญของประวัติศาสตร ๑. ความหมายของประวัติศาสตร ประวัติศาสตร คือ การศึกษาเรื่องราวหรือประสบการณของมนุษยในอดีตจากหลักฐานที่มี การจดบันทึกไวหรือจากหลักฐานที่เปนลายลักษณอักษร และหลักฐานประเภทคำบอกเลา เชน ตำนาน นิทานพื้นบาน รวมไปถึงวัตถุประจักษพยานตางๆ โดยอาศัยหลักฐานดังกลาววิเคราะห ตีความ เพื่อสรางเรื่องราวประวัติศาสตร เรื่องราวประสบการณของมนุษยครอบคลุมทุกเรื่องทุกดาน ที่มนุษยไดทำ ไดคิด ไดสรางสรรค ทั้งที่เกี่ยวของกับการเมือง การปกครอง เศรษฐกิจ สังคม ศิลปะ วัฒนธรรม และเกี่ยวของกับคนทุกชนชั้น ทุกเพศวัย ทั้งนี้เพื่อใหเกิดความรูความเขาใจเกี่ยวกับ เรื่องราวหรือประสบการณของมนุษยไดถูกตอง ชัดเจนที่สุด ประวัติศาสตรของมนุษยเมื่อมีการบันทึกเปนลายลักษณ อักษรแลวเรียกวา “สมัยประวัติศาสตร” เริ่มตนเมื่อมนุษยรูจัก คิดคนตัวอักษรหรือตัวหนังสือขึ้นมาจดบันทึกเหตุการณตางๆ หรือเรื่องราวในชีวิตประจำวัน มนุษยเริ่มมีตัวหนังสือและจด บันทึกเมื่อราว ๕,๐๐๐-๖,๐๐๐ ป ลวงมาแลว ที่เมโสโปเตเมีย (ปจจุบัน คือ ประเทศอิรัก) จากชวงเวลาดังกลาวจึงถือไดวา เปนการเริ่มสมัยประวัติศาสตรของมนุษยชาติ สำหรับชวงเวลา กอนหนานั้นเรียกวา “สมัยกอนประวัติศาสตร” อักษรยูนิฟอรมหรืออักษรลิ่ม ชาวสุเมเรียนประดิษฐขึ้นเมื่อราว ๓,๔๐๐ ปกอนคริสตศักราช ประวั ติ ศ าสตร มาจากคำว า History ในภาษาอังกฤษ รากศัพทเดิมเปนภาษากรีก คือ คื อ Historia แปลว า การค น คว า หรื อ วิ จั ย เดิมเปนชื่อหนังสือที่เฮโรโตตุส (Herodotus, ๔๘๔-๔๒๐ ปกอน ค.ศ.) แตงขึ้นคือ ประวัติศาสตรสงครามระหวางกรีกกับเปอรเชีย ดังนั้น ประวัติศาสตรจึงตองมีการคนควาและตรวจสอบหลักฐาน ขอมูลตางๆ อยางเปนระบบ โดยวิธีการทางประวัติศาสตร
  • 12.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 8 ในการศึกษาเรื่องราว หรือประสบการณของมนุษยซึ่งมีมากมายนั้น นักประวัติศาสตร ไมไดใชหลักฐานที่เปนลายลักษณอักษรเพียงอยางเดียว และหลักฐานที่เปนลายลักษณอักษรก็มี ไมเพียงพอกับการศึกษาเรื่องราวของมนุษยดวย เพราะมนุษยไมไดจดบันทึกเรื่องราวทั้งหมดไว อยางสมบูรณ หรือจดบันทึกไว เกิดการสูญหาย หรือถูกทำลายไปก็มี ดังนั้นนักประวัติศาสตรจึง ตองใชหลักฐานดานอื่นๆมาประกอบการศึกษาประวัติศาสตรดวย เชน โบราณวัตถุ โบราณสถาน ศิลปวัตถุ ภาพวาด เครื่องประดับ เครื่องแตงกาย นอกจากนี้ มนุษยยังตองการรูเรื่องราวของผูคน ในสมัยกอนประวัติศาสตรดวย นักประวัติศาสตรจึงตองอาศัยพึ่งพาความรูจากนักโบราณคดี ซึ่งเปน ผูศึกษาเรื่องราวของมนุษยกอนการคิดคนตัวหนังสือและจดบันทึกไว การขุดคนแหลงโบราณคดีสมัยกอนประวัติศาสตร บริเวณบานหนองโน อำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี ปจจุบันนักประวัติศาสตรใชหลักฐานที่หลากหลายมากยิ่งขึ้น มากยิ่งกวาหลักฐานที่เปน ลายลักษณอักษรหรือหลักฐานอื่นที่เคยใชมา หลักฐานอื่นๆ เชน ภาพถาย ภาพยนตร แถบวีดีทัศน แผนวีดีทัศน แถบบันทึกเสียง เปนตน
  • 13.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 9 อยางไรก็ดีควรเขาใจวาความรูทางประวัติศาสตรที่นาเชื่อถือ ที่มีความถูกตอง ไมใชวาเพียง ใชหลักฐานดังที่กลาวมา ในการเขียน การบันทึก ก็ถือวาเปนงานทางประวัติศาสตรดวย ที่สำคัญอีก ประการหนึ่งของงานทางประวัติศาสตรที่ดี ก็คือ ตองใชวิธีการศึกษาที่เหมาะสม ที่เรียกวา “วิธีทาง ประวัติศาสตร” ในการศึกษาคนควา เรียบเรียง และนำเสนอ ๒. ความสำคัญของประวัติศาสตร วิ ช าประวั ติ ศ าสตร มี ค วามสำคั ญ มาก และมี ค วามสำคั ญ มาเป น เวลานานแล ว ผู ไ ด รั บ การยกยองใหเปนบิดาวิชาประวัติศาสตรของตะวันตก คือ “เฮโรโดตุส” (Herodotus ประมาณ ๔๘๔ – ๔๒๐ ป ก อ นคริ ส ต ศั ก ราช) เป น ชาวกรี ก ส ว นผู ไ ด รั บ ยกย อ งให เ ป น บิ ด าวิ ช าประวั ติ ศ าสตร ข อง โลกตะวันออก คือ “ซือหมา เชียน” (Sima Qian ประมาณ ๑๔๕ – ๘๕ ปกอนคริสตศักราช) เปนชาวจีน บิดาวิชาประวัติศาสตร บิดาวิชาประวัติศาสตร บิดาวิชาประวัติศาสตร ของโลกตะวันตก ของโลกตะวันออก ของไทย เฮโรโดตุส (ประมาณ ๔๘๔ – ซื่อหมา (ประมาณ ๑๔๕ – สมเด็จฯกรมพระยาดำรงราชา- ๔๒๐ ปกอนคริสตศักราช) ๘๕ ปกอนคริสตศักราช) นุภาพ (พ.ศ. ๒๔๐๕-๒๔๘๖) นั ก ประวั ติ ศ าสตร ช าวกรี ก เป น นักประวัติศาสตรชาวจีน สมัย ทรงเป น พระราชโอรสองค ผู บั น ทึ ก สงครามระหว า งกรี ก ราชวงศ ฮั่ น ตะวั น ตก ตรงกั บ ที่ ๕๗ ในพระบาทสมเด็ จ กับเปอรเซีย ซึ่งไดรับการยกยอง รั ช สมั ย จั ก รพรรดิ ฮั่ น อู ตี้ เป น พระจอมเกลาเจาอยูหัว ประสูติแต วาเปนวรรณกรรมรูปแบบใหม ผู ป ระพั น ธ ห นั ง สื อ “สื่ อ จี้ ” ซึ่ ง เจาจอมมารดาชุม ทรงประกอบ เพราะมีการเรียงลำดับเรื่อง มี แปลวา “บันทึกของนักประวัติ พระราชกรณียกิจตางๆ มากมาย การตั้งประเด็นปญหา ซึ่งกอให ศาสตร ” โดยได บั น ทึ ก สภาพ ซึ่งลวนเปนประโยชนแกบานเมือง เกิดการเรียนรูเกี่ยวกับพฤติกรรม การเมือง เศรษฐกิจ วัฒนธรรม และทรงเปนบุ คคลแรกๆ ที่ให มนุ ษ ย และคำว า “Historic” และประวัติศาสตรในระยะเวลา ความสนใจประวั ติ ศ าสตร ไ ทย ที่เขาใชในงานเขียนซึ่งกอนหนา ๓,๐๐๐ ป ตั้งแตบรรพกาลถึง โ ด ย ไ ด ท ร ง พ ย า ย า ม ค น ห า นี้มีความหมายวา “วิจัย” เพียง ราชวงศ ฮั่ น ตะวั น ตก นั บ เป น หลั ก ฐานทางประวั ติ ศ าสตร อย า งเดี ย วได ก ลายเป น คำใหม หนังสือประวัติศาสตรรวมหลาย ต า งๆ เพื่ อ แต ง ตำราเผยแพร คือคำวา “ประวัติศาสตร” ยุคสมัยเลมแรกของจีน ซึ่ ง เป น ประโยชน แ ก ก ารศึ ก ษา ประวัติศาสตรไทยมาก
  • 14.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 10 ประวัติศาสตรมีความสำคัญ ดังนี้ ๑. ประวัติศาสตรใหความรูเกี่ยวกับความเปนมาของมนุษยทุกเรื่องทั้งความสำเร็จ ลมเหลว ความรวมมือ ความขัดแยง การสรางสรรค การทำลาย ฯลฯ ซึ่งจะเปนบทเรียน เปนตัวอยางที่ดี ที่คนรุนปจจุบันจะไดนำมาปฏิบัติในเรื่องที่ดี หรือหลีกเลี่ยง ปองกัน ไมใหเรื่องที่ดีเกิดซ้ำขึ้นมาอีก ๒. ประวัติศาสตรเปนรากฐานความเจริญของมนุษยในปจจุบัน มนุษยใชเวลาหลายปนับ แตมีการคิดคนตัวหนังสือ หรือหลายหมื่น หลายแสนป ในการสรางสมอารยธรรมจนทำใหเรามีชีวิต ที่สบายในปจจุบัน ความเจริญทั้งหลายในปจจุบันและในอนาคตยอมเปนผลมาจากประวัติศาสตร ดังนั้น วิชาประวัติศาสตรทำใหเราชื่นชมและเห็นความสำคัญในการรักษามรดกทางอารยธรรม ๓. ประวัติศาสตรทำใหมนุษยมีความเฉลียวฉลาด มีเหตุผล มีความคิดที่ดี เพราะประวัติ- ศาสตรใหตัวอยางในบทเรียนที่ดีที่จะปฏิบัติตามหรือหลีกเลี่ยง และวิธีการทางประวัติศาสตรทำให มนุ ษ ยมีวิธีการคิดอยางฉลาด เลือกเชื่อในเรื่องที่มีหลักฐานที่ดี ไมเชื่อเรื่องที่ไมมีหลักฐาน หรือ หลักฐานไมดี ๔. ประวัติศาสตรใหบทเรียนทางจริยธรรม เพราะประวัติศาสตรแสดงใหเห็นผลการทำ ความดี ทำความชั่ว ผูทำความดีจะไดรับการยกยอง สวนผูทำความชั่วจะถูกประณามสาปแชงไมวา เวลาจะลวงเลยไปนานเพียงใดก็ตาม ๕. ประวัติศาสตรทำใหมนุษยมีความละเอียดรอบคอบในการศึกษาคนควา และเขียนงาน ทางประวัติศาสตร โดยใชวิธีการทางประวัติศาสตร เมื่อคนควาและคัดลอกขอมูลจากหลักฐานใดๆ ตองทำดวยความละเอียดรอบคอบวาคนควาจากหลักฐานที่สำคัญๆ ครบถวน และคัดลอกขอมูล ถูกตองทั้งทางภาษาและศักราช เมื่อเขียนรายงานทางประวัติศาสตร ตองนำขอมูลมาเปรียบเทียบ เรื่องใดเกิดกอน เรื่องใดเกิดทีหลัง แตละเรื่องมีความสัมพันธกันมากนอยเพียงใด คำอธิบายหรือ การวิเคราะหของผูเขียน มีความถูกตองและเปนกลางเพียงใด ในการอานและศึกษาหนังสือตางๆ ทางประวัติศาสตรก็เปนเชนเดียวกัน การทำความ เขาใจในเหตุการณตางๆ ก็จะทำใหผูอาน อานดวยความละเอียดรอบคอบ พิจารณาการวิเคราะหของ ผูเขียนวามีเหตุผลและมีความถูกตองเพียงใด ดังนั้น วิชาประวัติศาสตรจึงทำใหผูศึกษา ผูเขียน งานทางประวัติศาสตรเปนคนละเอียดรอบคอบ หลักฐานทางประวัติศาสตร มีทั้งหลักฐานชั้นตน หลักฐานชั้นรอง การศึกษาประวัติศาสตร ตองใช วิธีการทางประวัติศาสตรมาศึกษาวิเคราะหอยาง ละเอียดรอบคอบ เพื่อใหไดขอมูลที่ถูกตองที่สุด
  • 15.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 11 ๖. ประวัติศาสตรสอนใหเขาใจความแตกตางของอารยธรรม เพราะในประวัติศาสตรมี ตัวอยางมากมายที่แสดงถึงความแตกตางของผูคนตั้งแตอดีตจนถึงปจจุบัน เชน ความแตกตางทาง วัฒนธรรม ศาสนา ความแตกตางทางความคิดและการกระทำ ดังนั้น ผูศึกษาประวัติศาสตรจึงเปน คนใจกวาง เขาใจและยอมรับความคิดที่ตางกัน ประวัติศาสตรจึงชวยใหผูคนในโลกอยูรวมกันอยาง สันติสุข กลาวโดยสรุปวิธีการทางประวัติศาสตรมีความสำคัญ คือทำใหทราบเรื่องราว กิจกรรม เหตุการณที่เกิดขึ้นในประวัติศาสตรมีความนาเชื่อถือ มีความถูกตองเปนความจริง หรือใกลเคียง ความเปนจริงมากที่สุด เพราะไดมีการศึกษาอยางเปนระบบ อยางมีขั้นตอน มีความระมัดระวัง รอบคอบ ไมลำเอียง และเพื่อใหเกิดความนาเชื่อถือ
  • 16.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 12 กิจกรรมที่ ๑ คำสั่ง ใหนักเรียนตอบคำถามตอไปนี้ ๑. ประวัติศาสตร หมายถึงอะไร ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ๒. เพราะเหตุใดการศึกษาประวัติศาสตรจำเปนตองอาศัยความรูทางดานโบราณคดี ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ๓. การศึกษาประวัติศาสตรมีความสำคัญอยางไร ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................................
  • 17.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 13 á¹ÇµÍº¡Ô¨¡ÃÃÁ·Õè ñ ๑. ประวัติศาสตร หมายถึงอะไร ตอบ ประวัติศาสตร คือ การศึกษาเรื่องราวหรือประสบการณของมนุษยในอดีตจากหลักฐานที่มี ............................................................................................................................................................................................ การจดบันทึกไวหรือจากหลักฐานที่เปนลายลักษณอักษร และหลักฐานประเภทคำบอกเลา เชน ............................................................................................................................................................................................ ตำนาน นิทานพื้นบาน ............................................................................................................................................................................................ ๒. เพราะเหตุใดการศึกษาประวัติศาสตรจำเปนตองอาศัยความรูทางดานโบราณคดี ตอบ เพราะในการศึกษาเรื่องราว หรือประสบการณของมนุษยซึ่งมีมากมายนั้น นักประวัติศาสตร ............................................................................................................................................................................................ ไมไดใชหลักฐานที่เปนลายลักษณอักษรเพียงอยางเดียว และหลักฐานที่เปนลายลักษณอักษรก็มี ............................................................................................................................................................................................ ไมเพียงพอกับการศึกษาเรื่องราวของมนุษยดวย เพราะมนุษยไมไดจดบันทึกเรื่องราวทั้งหมดไว ............................................................................................................................................................................................ อยางสมบูรณ หรือจดบันทึกไว เกิดการสูญหาย หรือถูกทำลายไปก็มี ดังนั้นนักประวัติศาสตรจึง ............................................................................................................................................................................................ ตองใชหลักฐานดานอื่นๆมาประกอบการศึกษาประวัติศาสตรดวย เชน โบราณวัตถุ โบราณสถาน ............................................................................................................................................................................................ ศิลปวัตถุ ภาพวาด เครื่องประดับ เครื่องแตงกาย นอกจากนี้ มนุษยยังตองการรูเรื่องราวของผูคน ............................................................................................................................................................................................ ในสมัยกอนประวัติศาสตรดวย นักประวัติศาสตรจึงตองอาศัยพึ่งพาความรูจากนักโบราณคดี ซึ่งเปน ............................................................................................................................................................................................ ผูศึกษาเรื่องราวของมนุษยกอนการคิดคนตัวหนังสือและจดบันทึกไว ............................................................................................................................................................................................ ๓. การศึกษาประวัติศาสตรมีความสำคัญอยางไร ตอบ ๑. ประวัติศาสตรใหความรูเกี่ยวกับความเปนมาของมนุษยทุกเรื่องทั้งความสำเร็จ ............................................................................................................................................................................................ ลมเหลว ความรวมมือ ความขัดแยง การสรางสรรค การทำลาย ฯลฯ ............................................................................................................................................................................................ ๒. ประวัติศาสตรเปนรากฐานความเจริญของมนุษยในปจจุบัน ............................................................................................................................................................................................ ๓. ประวัติศาสตรทำใหมนุษยมีความเฉลียวฉลาด มีเหตุผล มีความคิดที่ดี เพราะ ............................................................................................................................................................................................ ประวัติศาสตรใหตัวอยางในบทเรียนที่ดีที่จะปฏิบัติตามหรือหลีกเลี่ยง ............................................................................................................................................................................................ ๔. ประวัติศาสตรใหบทเรียนทางจริยธรรม เพราะประวัติศาสตรแสดงใหเห็นผลการ ............................................................................................................................................................................................ ทำความดี ทำความชั่ว ............................................................................................................................................................................................ ๕. ประวัติศาสตรทำใหมนุษยมีความละเอียดรอบคอบในการศึกษาคนควา และ ............................................................................................................................................................................................ เขียนงานทางประวัติศาสตร โดยใชวิธีการทางประวัติศาสตร ............................................................................................................................................................................................ ๖. ประวัติศาสตรสอนใหเขาใจความแตกตางของอารยธรรม เพราะในประวัติศาสตร ............................................................................................................................................................................................ มีตัวอยางมากมายที่แสดงถึงความแตกตางของผูคนตั้งแตอดีตจนถึงปจจุบัน ............................................................................................................................................................................................
  • 18.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 14 µÍ¹·Õè ò ความหมายและความสำคัญของประวัติศาสตร ๑. ความหมายและความสำคัญของวิธีการทางประวัติศาสตร วิธีการทางประวัติศาสตร หมายถึง ขั้นตอน หรือวิธีการที่นักประวัติศาสตรหรือผูศึกษา ทางดานประวัติศาสตรใชเพื่อศึกษา คนควา และเรียบเรียงเหตุการณทางประวัติศาสตรจากหลักฐาน ตางๆ เพื่อใหไดขอมูลที่มีความถูกตองและชัดเจนมากที่สุด เนื่องจากมีหลักฐานทางประวัติศาสตรไมสมบูรณและมีไมมาก หลักฐานบางเรื่อง บางคน มีความนาเชื่อถือ ถูกตอง ไมลำเอียง แตมีหลักฐานบางเรื่อง ไมนาเชื่อถือ ไมถูกตองลำเอียงหรือ เป น ของปลอม ดั ง นั้ น การเลื อ กใช ห ลั ก ฐานทางประวั ติ ศ าสตร จึ ง ต อ งมี ก ารตรวจสอบ ประเมิ น ความนาเชื่อถือ และวิเคราะหอยางละเอียดรอบคอบ เพื่อใหไดขอมูลที่นาเชื่อถือ ถูกตอง เมื่อมี การเรียบเรียงขอมูลเพื่ออธิบายเหตุการณทางประวัติศาสตร นักประวัติศาสตรหรือผูศึกษาทางดาน ประวัติศาสตร ก็จะตองเขียนดวยความเปนกลาง ไมลำเอียง ไมนำตนเองไปผูกพันกับเรื่องราวหรือ เหตุการณทางประวัติศาสตร อี ก ทั้ ง จะต อ งเข า ใจสภาพการณ ต า งๆในอดี ต ว า มี ค วามแตกต า งกั บ ป จ จุ บั น คื อ ไม น ำ สภาพการณปจจุบัน ความเจริญที่เปนอยูในปจจุบันไปประเมินตัดสินอดีต เพราะในอดีตยอมมี สภาพการณ ต ลอดจนความเจริ ญ ไม เ หมื อ นกั บ ป จ จุ บั น ดั ง นั้ น วิ ธี ก ารทางประวั ติ ศ าสตร จึ ง มี ความสำคั ญ เพื่ อ ที่ จ ะทำให ไ ด เรื่ อ งราวทางประวั ติ ศ าสตร ที่ มี ค วามถู ก ต อ ง เที่ ย งตรง สมบู ร ณ มีความนาเชื่อถือมากที่สุด ๒. ขั้นตอนของวิธีการทางประวัติศาสตร การศึกษาทางประวัติศาสตรของทุกชาติ จะมีขั้นตอนที่มีแบบแผนเดียวกัน คือ มีประเด็น ที่จะศึกษาคนควา มีการรวบรวมหลักฐาน การประเมินคุณคาของหลักฐาน การเลือกสรรและจัด ความสัมพันธของขอมูล หรือการวิเคราะห สังเคราะหขอมูล และการเรียบเรียงหรือการนำเสนอ ๑. การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา ๒. การรวบรวมหลักฐาน ๓. การประเมินคุณคาของหลักฐาน ๔. การวิเคราะห สังเคราะห และจัดหมวดหมูขอมูล ๕. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ
  • 19.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 15 ๑. การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา เป น ขั้ น ตอนแรกของวิ ธี ก ารทางประวั ติ ศ าสตร ซึ่ ง เป น เรื่ อ งที่ นักประวัติศาสตรหรือผูสนใจทางประวัติศาสตรมีความสนใจ อยากรู สงสัย จึงตั้งประเด็นหรือหัวขอที่ตองการศึกษาขึ้นมา ๒. การรวบรวมหลักฐาน เปนขั้นตอนที่ ๒ ของวิธีการทางประวัติศาสตร โดยนักประวัติศาสตรหรือ ผูสนใจทางประวัติศาสตร ทำการรวบรวมหลักฐานตางๆ ทั้งหลักฐานชั้นตนและ หลักฐานชั้นรอง คือเอกสารหรือหนังสือเกี่ยวกับเรื่องที่อยากรูหรือสนใจ ในการรวบรวมหลักฐาน ควรเริ่มดวยการศึกษาหลักฐานชั้นรองที่เกี่ยวกับ เรื่องโดยตรงกอน เพื่อใหเขาใจและมีความรูเกี่ยวกับเรื่องที่ตองการศึกษา และ รวบรวมความคิดของผูที่ศึกษาเรื่องดังกลาวมากอน แลวจึงไปคนควาจากหลักฐาน ชั้นตน ซึ่งจะทำใหไดรายละเอียดมากขึ้น และอาจมีแนวคิดเพิ่มเติมขึ้นจากที่มีผู ศึกษาไวแตเดิม แตถาไปเริ่มตนรวบรวมจากหลักฐานชั้นตนกอนโดยยังไมได ศึกษาหลักฐานชั้นรอง จะทำใหการศึกษาหลักฐานชั้นตนเขาใจไดยาก อนึ่ ง ในการรวบรวมหลั ก ฐาน ผู ศึ ก ษาประวั ติ ศ าสตร ที่ ดี ค วรรวบรวม หลักฐานจากหลายทางตามลักษณะและความสำคัญของประเด็นศึกษา คืออาจ มีการใชหลักฐานที่ไมใชลายลักษณ เชน หลักฐานทางโบราณคดี มานุษยวิทยา มาประกอบเพื่อใหไดเรื่องราวทางประวัติศาสตรที่ชัดเจนและสมบูรณ
  • 20.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 16 ๓. การประเมินคุณคาของหลักฐาน เปนการประเมินความถูกตองและความสำคัญของหลักฐาน เพราะหลักฐาน บางอยางอาจเปนของปลอม หรือเลียนแบบของเกา หรือเขียนโดยบุคคลที่ไมเห็น เหตุการณโดยตรงแลวมาบันทึกไวเสมือนไดรูเห็นเหตุการณเอง หรือแมจะรูเห็น เหตุการณโดยตรง แตอาจมีความลำเอียงเขาขางฝายใดฝายหนึ่ง ไมวางตัวเปน กลาง การวิเคราะหหลักฐานแบงเปน ๒ วิธีดังนี้ ๑) การประเมินภายนอก เปนการประเมินหลักฐานที่ปรากฏภายนอกวา เปนของแท ถูกตองตามยุคสมัยหรือไม เชน กระดาษที่บันทึกเปนของจริงหรือไม สมัยนั้นมีกระดาษแบบนี้ใชหรือยัง วัสดุที่ใชเขียนเปนของรวมสมัยหรือไม ๒) การประเมินภายใน เปนการประเมินหลักฐานวาถูกตองทั้งหมดหรือไม เชน การกลาวถึงตัวบุคล สถานที่ เหตุการณวาถูกตอง มีจริงอยูในยุคสมัยของ หลักฐานนั้นหรือไม หรือแมแตสำนวนภาษาวาในสมัยนั้นใชกันหรือยัง ๔. การวิเคราะห สังเคราะห และจัดหมวดหมูขอมูล เปนขั้นตอนตอจากที่ไดรวบรวมหลักฐาน และวิเคราะหความนาเชื่อถือ นั้นๆ แลว ขอมูล คือ เรื่องราวตางๆ ทางประวัติศาสตรที่ปรากฏในหลักฐาน ที่ ร วบรวมและวิ เ คราะห แ ล ว จากหลั ก ฐานที่ เชื่ อ ถื อ ได จ ากนั้ น จึ ง นำข อ มู ล มา วิเคราะห คือ แยกประเภท โดยเรียงเหตุการณตามลำดับเวลากอนหลัง และ ความสำคัญของขอมูล แลวทำการสังเคราะห คือจัดเหตุการณเรื่องราวเดียวกัน และเกี่ยวของสัมพันธกันไวดวยกันและศึกษาความตอเนื่อง การเปลี่ยนแปลง ของเหตุการณ ตลอดจนปจจัยตางๆที่มีความสำคัญตอเหตุการณ ๕. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ เป น การเรี ย บเรี ย งข อ มู ล ที่ ไ ด ค น คว า วิ เ คราะห แ ละสั ง เคราะห ม าแล ว เพื่อนำเสนอขอมูลในลักษณะที่เปนคำตอบหรืออธิบายความอยากรู ขอสงสัย ตลอดจนความรูใหม ความคิดใหมที่ไดจากการศึกษาคนควานั้น ในรูปแบบ การเขียนรายงานอยางมีเหตุผล
  • 21.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 17 กลาวโดยสรุปการศึกษาประวัติศาสตรดวยขั้นตอนหรือวิธีการทางประวัติศาสตร ดังที่กลาว มานี้ ทำใหประวัติศาสตรเปนเรื่องราวของการสืบสวน คนควา วิเคราะหอยางมีหลักเกณฑ มีเหตุผล มีหลักฐานอางอิงประกอบ ซึ่งคลายกับวิธีการทางวิทยาศาสตร อยางไรก็ดี วิธีการทางประวัติศาสตร ทำได เ พี ย งการคิ ด ทบทวนในขั้ น ตอนต า งๆของวิ ธี ก ารทางประวั ติ ศ าสตร เ ท า นั้ น แต ไ ม ส ามารถ ทำให เ หตุ ก ารณ เ กิ ด ขึ้ น ได จ ริ ง อี ก เพราะเหตุ ก ารณ ท างประวั ติ ศ าสตร เ กิ ด ขึ้ น เพี ย งครั้ ง เดี ย ว เทานั้น การศึกษาประวัติศาสตรจะใหประโยชน แกผูศึกษาหลายประการ ที่สำคัญมีดังนี้ ๑. ช ว ยให มี ค วามรู ก ว า งขวาง เป น คนทั น สมั ย ทั น โลก จากการเรี ย นรู ประสบการณของมนุษยนอกเหนือจากประสบการณจริงของผูศึกษา ๒. ชวยพัฒนาบุคลิกภาพใหเปนคนมีนิสัย สติปญญา และความฉลาดอยาง รอบคอบ ๓. ชวยใหเปนคนมีเหตุผล สามารถเผชิญกับวิกฤตการณตางๆ ไดอยางสุขุม และสามารถแกไขไดอยางมีประสิทธิภาพ ๔. ชวยสรางความมีมนุษยสัมพันธ ความสามัคคี ตลอดจนยอมรับในคุณคา ของความเปนมนุษยและความสามารถของแตละบุคคล
  • 22.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 18 กิจกรรมที่ ๒ คำสั่ง ใหนักเรียนนำหมายเลขขั้นตอนของวิธีการทางประวัติศาสตรในกรอบสี่เหลี่ยม ไปใสลงในชองวางใหสัมพันธกัน ๑. ๒. การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา การรวบรวมหลักฐาน ๓. ๔. การวิเคราะห สังเคราะห การประเมินคุณคาของหลักฐาน และการจัดหมวดหมูขอมูล ๕. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ ๑. การประเมินความถูกตองและความสำคัญของหลักฐาน กรอบที่ .......................................... ๒. การเลือกเรื่องหรือประเด็นที่ตนเองสนใจหรืออยากรู กรอบที่ ........................................... ๓. การนำเสนอความรูใหมที่ไดจากการศึกษาคนควาในรูปแบบการเขียนรายงานอยางมีเหตุผล กรอบที่ ........................................... ๔. การนำขอมูลมาวิเคราะหโดยเรียงเหตุการณตามลำดับเวลากอน – หลังและนำมาสังเคราะห โดยจัดเหตุการณที่เกี่ยวของกันไวดวยกัน กรอบที่ ........................................... ๕. การรวบรวมหลักฐานในหัวขอที่ตองการศึกษาทั้งหลักฐานชั้นตนและหลักฐานชั้นรอง กรอบที่ ...........................................
  • 23.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 19 á¹ÇµÍº¡Ô¨¡ÃÃÁ·Õè ò ๑. การประเมินความถูกตองและความสำคัญของหลักฐาน กรอบที่ ๓ กรอบที่ .......................................... ๒. การเลือกเรื่องหรือประเด็นที่ตนเองสนใจหรืออยากรู กรอบที่ ๑ กรอบที่ ........................................... ๓. การนำเสนอความรูใหมที่ไดจากการศึกษาคนควาในรูปแบบการเขียนรายงานอยางมีเหตุผล กรอบที่ ๕ กรอบที่ ........................................... ๔. การนำขอมูลมาวิเคราะหโดยเรียงเหตุการณตามลำดับเวลากอน – หลังและนำมาสังเคราะห โดยจัดเหตุการณที่เกี่ยวของกันไวดวยกัน กรอบที่ ๔ กรอบที่ ........................................... ๕. การรวบรวมหลักฐานในหัวขอที่ตองการศึกษาทั้งหลักฐานชั้นตนและหลักฐานชั้นรอง กรอบที่ ๒ กรอบที่ ...........................................
  • 24.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 20 กิจกรรมที่ ๓ คำสั่ง ใหนักเรียนพิจารณาขอความดานซายมือ วาเปนขั้นตอนใดของวิธีการทาง ประวัติศาสตรแลวเติมคำตอบลงในชองวางดานขวามือ ผูศึกษาจะตองถามตนเองเกี่ยวกับประเด็น ................................. ๑. ปญหาที่ตองการศึกษา เชน ใคร อะไร ที่ไหน เมื่อไร ทำไม ................................. ผู ศึ ก ษาต อ งพยายามค น หาและรวบรวม หลักฐานทางประวัติศาสตรที่เกี่ยวของกับ ................................. ๒. เรื่องที่ตนตองการศึกษาใหมากที่สุดเทาที่จะ ................................. หาได การพิจารณาลักษณะภายนอกของหลักฐาน แล ว ตั ด สิ น ว า เป น ของจริ ง หรื อ ของปลอม ................................. ๓. หรื อ การพิ จ ารณาข อ มู ล หรื อ เนื้ อ หาใน ................................. หลักฐาน แลวตัดสินวาเชื่อถือไดหรือไม การทำความเขาใจวา หลักฐานนั้นมี ................................. ๔. ความหมายวาอยางไร บอกขอเท็จจริง อะไรบาง ................................. การนำเอาขอเท็จจริงตางๆ หรือที่ตีความ ๕. ไดมาเรียบเรียงเขาดวยกันใหเปนเรื่องราวที่ ................................. ใกลเคียงกับความเปนจริงที่เกิดขึ้นในอดีต ................................. ใหมากที่สุด การเผยแพร ค วามจริ ง ที่ ค น คว า ตี ค วามได ................................. ๖. ไปสู ที่ อื่ น ด ว ยวิ ธี ก ารต า งๆ เช น บรรยาย อภิปราย เขียนรายงาน เขียนบทความ เปนตน .................................
  • 25.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 21 á¹ÇµÍº¡Ô¨¡ÃÃÁ·Õè ó ผูศึกษาจะตองถามตนเองเกี่ยวกับประเด็น การกำหนดหัวเรื่อง ................................. ๑. ปญหาที่ตองการศึกษา เชน ใคร อะไร ที่ไหน เมื่อไร ทำไม ที่จะศึกษา ................................. ผู ศึ ก ษาต อ งพยายามค น หาและรวบรวม การรวบรวม หลักฐานทางประวัติศาสตรที่เกี่ยวของกับ ................................. ๒. เรื่องที่ตนตองการศึกษาใหมากที่สุดเทาที่จะ หลักฐาน ................................. หาได การพิจารณาลักษณะภายนอกของหลักฐาน การประเมินคุณคา แล ว ตั ด สิ น ว า เป น ของจริ ง หรื อ ของปลอม ................................. ๓. หรื อ การพิ จ ารณาข อ มู ล หรื อ เนื้ อ หาใน ของหลักฐาน ................................. หลักฐาน แลวตัดสินวาเชื่อถือไดหรือไม การทำความเขาใจวาหลักฐานนั้นมี การวิเคราะห สังเคราะห ............................................. ๔. ความหมายวาอยางไร บอกขอเท็จจริง อะไรบาง และการจัดหมวดหมูขอมูล ............................................ การนำเอาขอเท็จจริงตางๆ หรือที่ตีความ ๕. ไดมาเรียบเรียงเขาดวยกันใหเปนเรื่องราวที่ การตีความ ................................. ใกลเคียงกับความเปนจริงที่เกิดขึ้นในอดีต ................................. ใหมากที่สุด การเผยแพร ค วามจริ ง ที่ ค น คว า ตี ค วามได การเรียบเรียง ................................. ๖. ไปสู ที่ อื่ น ด ว ยวิ ธี ก ารต า งๆ เช น บรรยาย อภิปราย เขียนรายงาน เขียนบทความ เปนตน หรือการนำเสนอ .................................
  • 26.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 22 µÍ¹·Õè ó ลักษณะ ประเภท และแหลงที่มาของหลักฐาน ทางประวัติศาสตรไทย ๑. ลักษณะของหลักฐานทางประวัติศาสตร หลักฐานทางประวัติศาสตรไทยเปนลายลักษณอักษรโดยทั่วไปกลาวไดวาไมคอย สมบูรณเพราะคนไทยไมคอยชอบจดบันทึก จึงทำใหมีหลักฐานทางประวัติศาสตรนอย นอกจากนี้ หลักฐานบางอยางยังถูกทำลายไปจากศึกสงคราม รวมทั้งการที่อากาศรอนชื้นทำใหหลักฐานเสียหาย เร็ว การที่ในสมัยกอน (จนกระทั่งรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกลาเจาอยูหัว พ.ศ.๒๓๖๗ -๒๓๗๔) คนไทยยังจดคัดลอกขอมูลทางประวัติศาสตรทั้งหลายดวยลายมือ เพราะยังไมมีระบบการพิมพหรือ การที่ถือวาวิชาประวัติศาสตรเรียนรูกันเฉพาะเจานายหรือคนระดับสูงเทานั้น ดวยสาเหตุทั้งหลาย ประกอบกัน จึงทำใหการศึกษาประวัติศาสตรโดยเฉพาะในสมัยโบราณตองมีการสันนิษฐานกันมาก ๒. ประเภทของหลักฐานทางประวัติศาสตรไทย หลักฐานทางประวัติศาสตรไทย สามารถแบงเปนประเภทใหญๆ ได ๒ ประเภท คือ หลักฐานที่เปนลายลักษณอักษร กับหลักฐานที่ไมเปนลายลักษณอักษร ในที่นี้จะยกตัวอยางหลักฐาน แตละประเภทใหเขาใจพอสังเขป ดังนี้ ๑) หลักฐานที่เปนลายลักษณอักษร ประกอบดวย (๑) ตำนาน เป น เรื่ อ งที่ เ ล า ต อ ๆ กั น มาด ว ย วาจา ตอมาภายหลังจึงมีการจดบันทึกและพิมพเผยแพร ดังนั้น เรื่ อ งที่ อ ยู ใ นตำนานอาจถู ก เปลี่ ย นแปลงจากเรื่ อ งเดิ ม ได เพราะ การลืมความไมแมนยำในการจดจำ การแตงเติมเรื่อง การไมใช ความสำคัญในเรื่องกาลเวลา จึงมีการกลาวถึงกาลเวลาอยางกวางๆ เรื่องที่ปรากฏในตำนานมักกลาวถึงเรื่องในพระพุทธศาสนา เรื่องราว ของบุคคล เรื่องราวของปูชนียสถาน เชน ตำนาน มูลศาสนา ตำนาน จามเทวี ว งศ ตำนานพระแก ว มรกต ตำนานชิ น กาลมาลี ป กรณ เปนตน ตำนานจึงสะทอนใหเห็นความเชื่อ ความศรัทธา คติชาวบาน ฯลฯ ดังนั้น ตำนานจึงมีประโยชนในการศึกษาประวัติศาสตรไทย อยูมาก แตก็ตองใชความระมัดระวังและตรวจสอบ ตำนานพญาคันคาก เปนตำนานแสดงความเชื่อของ กับหลักฐานอื่นๆ ดวย เชน หลักฐานทางโบราณคดี ชาวอีีกรรมสำคัญชนสองฝกาลมาลีปกรณ ตเปนกตำนาน์ ในพิธ สานและชุม และชิน งโขงเกี่ยวกับสั วศั ดิ์สิทธิ เปนตน เกี่ยวกับพระพุทธศาสนาและประวัติศาสตรลานนา
  • 27.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 23 (๒) จารึ ก ทำขึ้ น เพื่ อ ใช อ ธิ บ ายเรื่ อ งราว เหตุ ก ารณ ที่ เ กิ ด ในสั ง คม โดยมี จุ ด มุ ง หมายอย า งใดอย า งหนึ่ ง จารึกของไทยปรากฏในหลายลักษณะ เชน จารึกบนแทนศิลา หรือแผนศิลา เรียกวา ศิลาจารึกจารึกลงบนแผนทอง เรียกวา จารึกลานทอง จารึกลงบนแผนเงิน เรียกวา จารึกลานเงิน จารึก หรือจารบนใบลาน เรียกวา หนังสือใบลาน จารึกเปนหลักฐานทางประวัติศาสตรไทยที่มีความ จารึกลานทอง พบที่วัดสองคบ สำคัญมาก โดยเฉพาะในสมัยสุโขทัย จารึกที่คนพบในประเทศไทย อ.เมือง จ.ชัยนาท มีประมาณ ๕๐๐ ชิ้น เปนเอกสารชั้นตนที่นาเชื่อถือเพราะเขียน อักษรขอม-อักษรไทย สมัยอยุธยา พ.ศ.๑๙๕๑ ขึ้ น เพี ย งครั้ ง เดี ย ว ไม มี ก ารคั ด ลอก แก ไข ซึ่ ง มี ป ระโยชน ใ น การสรางกรอบกำหนดเหตุการณตามวันเวลาสามารถใหขอมูลทาง ดานสังคมและเศรษฐกิจไดเปนอยางดี และชวยใหศึกษาวัฒนธรรม ทองถิ่นไดอยางลึกซึ้งยิ่งขึ้น ศิลาจารึกที่สำคัญ เชน ศิลาจารึกสุโขทัย หลักที่ ๑ หรือศิลาจารึกพอขุนรามคำแหงมหาราช จารึกวัดศรีชุม หรือศิลาจารึกสุโขทัย หลักที่ ๒ ซึ่งถือเปนหลักฐานที่สำคัญที่ นักประวัติศาสตรใชเปนขอมูลในการศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัย อย า งไรก็ ต ามจารึ ก มี ข อ จำกั ด ทางด า นภาษาและการตี ค วาม เพราะสำนวนภาษาในจารึ ก มี อ ายุ ห ลายร อ ยป ข อ ความใน จารึก จึงอาจจะมีความแตกตางไปจากภาษาในปจจุบัน ทำให นั ก ประวั ติ ศ าสตร อ าจตี ค วามผิ ด ได นอกจากนี้ ตั ว อั ก ษรของ จารึกก็อาจไมชัดเจนทำใหอานยาก จารึกวัดศรีชุม หรือศิลาจารึกสุโขทัย หลั ก ที่ ๒ เป น หลั ก ฐานที่ ส ำคั ญ อี ก ชิ้ น หนึ่ ง พบที่ วั ด ศรี ชุ ม อ.เมื อ ง จ.สุโขทัย หนังสือใบลาน เปนเอกสารโบราณที่ใชบันทึกพระธรรม คำสั่งสอนในพระพุทธศาสนา และบันทึกเรื่องราวตางๆ ในอดีต คนไทยโบราณนิยมเรียกวา “คัมภีรใบลาน” เพราะสวนใหญ จะจดจารพระธรรมและบทสวดมนตตางๆ รวมทั้งเรื่องราว เกี่ยวกับพุทธประวัติ หนังสือใบลาน ทำจากใบของตนลาน ซึ่งมีลักษณะคลายตนตาล กอนจะนำมาจาร เปนเอกสารนั้น ตองผานกรรมวิธีหลายขั้นตอน เชน ทำใบลานใหเรียบไมโคงงอหรือบิดไป บิดมา เปนตน เสนอักษรในหนังสือใบลานสวนมากเปนเสนจาร เสนชุบหมึก และเสนทอง ก็มีบางแตเปนสวนนอย อุปกรณที่มักใชคูกับคัมภีรใบลาน คือ กากะเยีย มีไวสำหรับใชเปน ที่วางคัมภีรใบลาน เพื่อใชอานและแปลหนังสือใบลานโดยเฉพาะ
  • 28.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 24 (๓) พงศาวดาร เปนการบันทึกเรื่องราวใน อดีตภายใตการอุปถัมภของราชสำนัก เนื้อหาในพงศาวดารจะเนน เหตุ ก ารณ เ กี่ ย วกั บ อาณาจั ก รและกษั ต ริ ย ที่ ป กครองอาณา จั ก รนั้ น ๆ พงศาวดารที่ มี อ ยู ใ นป จ จุ บั น มี เ นื้ อ หา ๓ ประเภท ใหญๆ คือ พงศาวดารกรุงศรีอยุธยา พงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร จนถึงตนรัชกาลที่ ๕ พงศาวดารทองถิ่นและประเทศเพื่อนบาน อย า งไรก็ ต าม แม ว า พงศาวดารจะไม ใ ห ค วามสำคั ญ เกี่ ย วกั บ สามัญชนทั่วไปและบางเรื่องยังเกี่ยวกับเรื่องไมปกติ แตก็เปน หลักฐานที่มีประโยชนและทรงคุณคามากในการศึกษาประวัติศาสตร โดยเฉพาะสมัยกรุงศรีอยุธยา และสมัยกรุงรัตนโกสินทรจนถึง ตนรัชกาลที่ ๕ พระราชพงศาวดาร ฉบับหลวงประเสริฐฯ เปนพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา (๔) บันทึกของชาวตางชาติ ชาวตางชาติที่เดินทางเขามาในดินแดนประเทศไทย สมัยตางๆ มีทั้งเปนนักการทูต พอคา นักเผชิญโชค ไดบันทึกเรื่องราวตางๆ ทั้งที่เกี่ยวกับประวัติ- ศาสตร ภูมิศาสตร วัฒนธรรม การดำรงชีวิต เปนตน ทำใหเราไดทราบเหตุการณทางประวัติศาสตรไทย มากขึ้นกวาเดิม บันทึกที่สำคัญของชาวตางชาติในสมัยอยุธยา เชน พงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับ ฟาน ฟลีต หรือวัน วลิต พอคาชาวฮอลันดาที่มาประจำที่กรุงศรีอยุธยา สมัยสมเด็จพระเจาปราสาททอง จดหมายเหตุลาลูแบร โดย ซิมองค เดอ ลา ลูแบร ราชทูตชาวฝรั่งเศสที่เขามาเจริญสัมพันธไมตรีกับ ไทยในสมั ย สมเด็ จ พระนารายณ ม หาราช ในสมั ย รั ต นโกสิ น ทร มี บั น ทึ ก ของชาวต า งชาติ ม ากขึ้ น เชน เลาเรื่องกรุงสยาม ของสังฆราชปาลเลอกัวซ ผูเผยแพรศาสนาคริสตในเมืองไทยเปนเวลานาน อยางไรก็ตาม เนื่องจากชาวตางชาติมีพื้นฐานทางความคิด วัฒนธรรมที่แตกตางจากคนไทย จึงอาจ ทำใหการเขาใจผิดในวัฒนธรรมของไทยในบางเรื่อง เพราะฉะนั้นในการศึกษาจึงตองระมัดระวังใน ประเด็นเหลานี้ ภาพวาดลาลูแบร หัวหนาคณะทูตฝรั่งเศส แผนที่กรุงศรีอยุธยาในจดหมายเหตุลาลูแบร ฉบับภาษาอังกฤษ พิมพที่ประเทศ ที่เดินทางมาเจริญสัมพันธไมตรีกับกรุงศรี- อังกฤษ เมื่อ พ.ศ.๒๒๓๖ ซึ่งตรงกับตนสมัยสมเด็จพระเพทราชา อยุธยา เมื่อ พ.ศ.๒๒๓๐
  • 29.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 25 (๕) จดหมายเหตุ เป น หลั ก ฐานทาง ประวั ติ ศ าสตร ป ระเภทพงศาวดาร แต แ ตกต า งกั น ตรงที่ จดหมายเหตุเปนการบันทึกรวมสมัย บอกเกี่ยวกับวัน เวลา ที่มีเหตุการณเกิดขึ้นมีลักษณะเดนเรื่องการใหรายละเอียด และความถูกตองในเรื่องเวลา พรอมทั้งแทรกความคิดเห็น ของผูบันทึกลงไปดวย จดหมายเหตุแบงออกเปนหลายประการ ไดแก จดหมายเหตุของหลวง จดหมายเหตุโหร จดหมายเหตุ ของบุคคล และเอกสารคำใหการของรัฐหรือฝายปกครอง (๖) เ อ ก ส า ร ท า ง ร า ช ก า ร เ ป น เอกสารที่ เ กี่ ย วกั บ การบริ ห ารราชการและการปกครอง หนังสือจดหมายเหตุบางกอกกรีคอรเดอร ที่ รั ฐ บาลมี ต อ ข า ราชการทั้ ง ส ว นกลางและส ว นภู มิ ภ าค เปนหลักฐานทางประวัติศาสตรที่ใชศึกษา เช น รายงานการตรวจสอบราชการรายงานความคิ ด เห็ น สภาพสังคมและความเปนอยูของคนไดเปน อยางดี เพื่อกราบบังคมทูล รายงานการประชุม เปนตน กอนสมัย รัตนโกสินทรเอกสารทางราชการสวนใหญไดเสียหายชำรุดไปมาก ประกอบกับในสมัยโบราณยังไมมี ระบบจัดการเอกสารราชการจนกระทั่งไดมีการตั้งกระทรวง ทบวง กรม ขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๕ จึงไดเริ่มจัดเก็บเอกสารอยางเปนระบบ โดยเก็บไวที่หอจดหมายเหตุแหงชาติ เปนแหลงสำคัญ ๒) หลั ก ฐานที่ ไ ม เ ป น ลายลั ก ษณ อั ก ษร หลั ก ฐานที่ ไ ม เ ป น ลายลั ก ษณ อั ก ษรมี ห ลายประเภท ทั้งโบราณสถาน โบราณวัตถุ เชน แนวพระราชวังเกา แนวเมืองเกา แหลงโบราณคดีตางๆ เจดีย ปรางค โบสถ วิหาร ผลงานศิลปะ เครื่องแตงกาย เครื่องมือ เครื่องใช เป น ต น สามารถนำมาใช ป ระกอบการศึ ก ษาประวั ติ ศาสตรในสมัยตางๆ ไดเปนอยางดี เพื่อจะไดเขาใจวิถี ชีวิตของคนไทยได ดีขึ้น หอจดหมายเหตุแหงชาติ ตั้งอยูในบริเวณหอสมุดแหงชาติ เปนสถานที่เก็บรักษาเอกสารทางราชการ ประวัติศาสตร และศิลปวัฒนธรรมของชาติ อาจกลาวไดวา หลักฐานทั้งสองประเภทสามารถใชเปนขอมูลไดทั้งหลักฐานชั้นตน และหลักฐานชั้นรอง ซึ่งในการศึกษาคนควาหลักฐานจะตองมีการตรวจสอบและประเมินความนา เชื่อถือของหลักฐานนั้นๆ เสียกอน เพื่อไมใหขอมูลคลาดเคลื่อนและบิดเบือนไปจากความเปนจริงได
  • 30.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 26 แหลงรวบรวมหลักฐานทางประวัติศาสตร หลักฐานทางประวัติศาสตรแตละประเภท ที่นักเรียนกำลังศึกษาอยููนี้ หากมีความประสงค จะไปสื บ ค น สามารถค น คว า จากแหล ง ที่ ม าได หลายแหล ง ด ว ยกั น เช น จากหนั ง สืื อ และสื่ อ สิ่งพิมพตางๆ หรือเอกสารแนะนำโบราณสถาน สมุดไทย คัมภีรใบลาน สำเนาจารึก ซึ่งถาเปน ของทางราชการจะเก็บรักษาไวที่หอสมุดแหงชาติ ทั้งในสวนกลางและสวนภูมิภาค สวนศิลาจารึ ก เก็บรักษาไวที่หอสมุดวชิรญาณ ทั้ ง นี้ ห ลั ก ฐานทางประวั ติ ศ าสตร ที่ เ ป น ศาลาสำราญมุขมาตย พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ พระนคร หลั ก ฐานชั้ น ต น ถ า เป น โบราณสถานสามารถ ไปสำรวจได จ ากที่ ตั้ ง ของโบราณสถานนั้ น ๆ ถ า เป น โบราณวั ต ถุ ส ว นใหญ จ ะเก็ บ รั ก ษาไว ที่ พิ พิ ธ ภั ณ ฑสถานแห ง ชาติ ที่ ตั้ ง อยู ใ นจั ง หวั ด ต า งๆ เช น พิ พิ ธ ภั ณ ฑสถานแห ง ชาติ พ ระนคร จังหวัดกรุงเทพมหานคร พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ เจาสามพระยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ อูทอง จังหวัดสุพรรณบุรี พิพิธภัณฑสถาน แห ง ชาติ รามคำแหง จั ง หวั ด สุ โ ขทั ย พิ พิ ธ ภั ณ ฑสถานแห ง ชาติ เชียงใหม จังหวัดเชียงใหม พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ นครศรี- ธรรมราช จังหวัดนครศรีธรรมราช เปนตน ซึ่งหลักฐาน ทางประวัติศาสตรสวนใหญที่เก็บไวจะเปนหลักฐานทีี่ พบอยูในพื้นที่ที่อยูใกลเคียงกับที่ตั้งพิพิธภัณฑนั้นๆ ซึ่งจะชวยทำใหทราบขอมูลที่จัดเปนหลักฐานทาง ประวั ติ ศ าสตร เ ผยแพร ผ า นทางเว็ บ ไซต ช ว ย ทำให เ กิ ด ความสะดวกแก ก ารศึ ก ษาค น คว า มากขึ้น ตัวอยางเชน http://www.4sac.or.th/jaruk2008/ เผยแพรขอมูลจารึกหลักสำคัญๆ ของไทย มี คำอาน คำแปล และขอมูลที่มีการแกไขลาสุด จัดทำโดยศูนยมานุษยวิทยาสิรินธร ลวดลายศิลปกรรมไทยบนหนาบันพระที่นั่งพุทไธสวรรย http://www.finearts.go.th เว็บไซตข อง กรมศิ ล ปากร มีี ข อ มู ล เกี่ ย วกั บ หลั ก ฐานทาง ประวัติศาสตรหลายดาน เชน เอกสาร จดหมายเหตุ แหล ง โบราณคดี มี link ไปยั ง เว็ บ ไซต อื่ น ๆ ที่ ใหขอมูลเกี่ยวของ เชน พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ ตางๆ เปนตน http://www.sukhothai.go.th ให ข อ มู ล สังเขปพรอมภาพประกอบเกี่ยวกับโบราณสถาน ตางๆ ในอุทยานประวัติศาสตรสุโขทัย พระที่นั่งพุทไธสวรรย พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ พระนคร
  • 31.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 27 กิจกรรมที่ ๔ คำสั่ง ใหนักเรียนอานขอความเกี่ยวกับลักษณะของหลักฐานทางประวัติศาสตร ตอไปนี้ แลวทำเครื่องหมาย  ลงในชองนั้น บันทึกของชาวตางชาติ เอกสารทางราชการ จดหมายเหตุ ลักษณะของหลักฐาน พงศาวดาร ตำนาน จารึก ๑. ผูบันทึกมีทั้งนักการทูต พอคา นักเผชิญโชคที่เดิน ทางเขามาในดินแดนประเทศไทยสมัยตางๆ ๒. บันทึกรวมสมัยที่บอกเกี่ยวกับวันเวลาที่มีเหตุการณ เกิดขึ้น ๓. หลักฐานชั้นตนที่นาเชื่อถือ แตมีขอจำกัดทางดาน ภาษาและการตีความ ๔. ราชสำนักใหการอุปถัมภ เนื้อหาจะเกี่ยวกับอาณาจักร และกษัตริยที่ปกครอง ๕. เรื่องที่เลาตอกันมาดวยวาจา ภายหลังมีการจดบันทึก และพิมพเผยแพร ๖. การนำหลักฐานไปใชตองระมัดระวัง เพราะผูบันทึก มีวัฒนธรรม ความคิดที่แตกตางจากคนไทย ๗. จารลงบนวั ส ดุ ห ลายประเภท เช น แท น ศิ ล าหรื อ แผนศิลา แผนทอง แผนเงิน ใบลาน เปนตน ๘. หลักฐานที่ใหคุณคามากในการศึกษาประวัติศาสตร โดยเฉพาะสมั ย อยุ ธ ยาและรั ต นโกสิ น ทร จ นถึ ง ต น รัชกาลที่ ๕ ๙. หลักฐานที่มีลักษณะเดนในเรื่องการใหรายละเอียด และความถูกตองในเรื่องเวลา มีการแทรกความคิด เห็นของผูบันทึกลงไปดวย ๑๐. หลั ก ฐานที่ เ กี่ ย วข อ งกั บ การบริ ห ารราชการและ การปกครองที่รัฐมีตอขาราชการทั้งสวนกลางและ สวนภูมิภาค
  • 32.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 28 á¹ÇµÍº¡Ô¨¡ÃÃÁ·Õè ô บันทึกของชาวตางชาติ เอกสารทางราชการ จดหมายเหตุ ลักษณะของหลักฐาน พงศาวดาร ตำนาน จารึก ๑. ผูบันทึกมีทั้งนักการทูต พอคา นักเผชิญโชคที่เดิน ทางเขามาในดินแดนประเทศไทยสมัยตางๆ ๒. บันทึกรวมสมัยที่บอกเกี่ยวกับวันเวลาที่มีเหตุการณ เกิดขึ้น ๓. หลักฐานชั้นตนที่นาเชื่อถือ แตมีขอจำกัดทางดาน ภาษาและการตีความ ๔. ราชสำนักใหการอุปถัมภ เนื้อหาจะเกี่ยวกับอาณาจักร และกษัตริยที่ปกครอง ๕. เรื่องที่เลาตอกันมาดวยวาจา ภายหลังตอมามีการ จดบันทึกและพิมพเผยแพร ๖. การนำหลักฐานไปใชตองระมัดระวัง เพราะผูบันทึก มีวัฒนธรรม ความคิดที่แตกตางจากคนไทย ๗. จารลงบนวั ส ดุ ห ลายประเภท เช น แท น ศิ ล าหรื อ แผนศิลา แผนทอง แผนเงิน ใบลาน เปนตน ๘. หลักฐานที่ใหคุณคามากในการศึกษาประวัติศาสตร โดยเฉพาะสมั ย อยุ ธ ยาและรั ต นโกสิ น ทร จ นถึ ง ต น รัชกาลที่ ๕ ๙. หลักฐานที่มีลักษณะเดนในเรื่องการใหรายละเอียด และความถู ก ต อ งในเรื่ อ งเวลา มี ก ารแทรกความคิ ด เห็นของผูบันทึกลงไปดวย ๑๐. หลั ก ฐานที่ เ กี่ ย วข อ งกั บ การบริ ห ารราชการและ การปกครองที่รัฐมีตอขาราชการทั้งสวนกลางและ สวนภูมิภาค
  • 33.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 29 µÍ¹·Õè ô ตัวอยางการนำวิธีการทางประวัติศาสตร ไปใชในการศึกษาประวัติศาสตรทองถิ่น และประวัติศาสตรสุโขทัย ผืนแผนดินไทยมีประวัติศาสตรมายาวนานนับพันป มีหลายพื้นที่ หรือหลายบริเวณเกี่ยวของ กับประวัติศาสตรชาติในสมัยตางๆ แตไมวาจะเกี่ยวของกับสมัยใด ทุกทองถิ่นก็มีประวัติศาสตร ของตน เชน ทองถิ่นของตนตั้งขึ้นเมื่อใด ใครมีความสำคัญในการกอตั้ง บุคคลสำคัญในทองถิ่นมี ใครบาง ลักษณะสำคัญของทองถิ่นในดานตางๆ ซึ่งประเด็นตางๆ ดังที่กลาวมา นักเรียนสามารถนำ วิ ธี ก ารทางประวั ติ ศ าสตร ไ ปใช ใ นการศึ ก ษาได ตั ว อย า งที่ ก ล า วต อ ไปนี้ จ ะใช ข อ มู ล จากหลั ก ฐาน สมั ย สุ โขทั ย ดั ง นั้ น ข อ มู ล อาจใช ไ ด ทั้ ง ในประวั ติ ศ าสตร ท อ งถิ่ น และประวั ติ ศ าสตร แ ห ง ชาติ คื อ ประวัติศาสตรสุโขทัย ๑. ประวัติศาสตรทองถิ่น ในศิลาจารึกสมัยสุโขทัยมีการกลาวถึงเรื่องราวของทองถิ่นหลายเรื่อง โดยเฉพาะศิลาจารึก สมัยสุโขทัยหลักที่ ๑ หรือศิลาจารึกสมัยพอขุนรามคำแหง นักเรียนสามารถเริ่มตนหาความรูเกี่ยวกับ ประวัติศาสตรในทองถิ่นของตน หรือที่สนใจจากศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ ๑ ศิลาจารึกสมัยสุโขทัยหลักที่ ๑ มีความสำคัญมาก เพราะสรางมากกวา ๗๐๐ ปแลว ข อ ความที่ ป รากฏในศิ ล าจารึ ก ให ค วามรู ใ นหลายด า น ทั้ ง ที่ เ กี่ ย วกั บ ประวั ติ ศ าสตร ท อ งถิ่ น และ ประวัติศาสตรสุโขทัยศิลาจารึกสมัยสุโขทัยหลักนี้ องคกร การศึกษา วิทยาสาสตร และวัฒนธรรม แหงสหประชาชาติ หรือยูเนสโก (UNESCO) ยกยองใหเปน “เอกสารความทรงจำแหงโลก” (Memory of the world) เมื่อ พ.ศ ๒๕๔๖ ในศิลาจารึกสมัยพอขุนรามคำแหงมหาราช มีชื่อเมืองตางๆ หลายเมืองเชน เมืองศรีสัชนาลัย เมืองตาก เมืองสระหลวง เมืองสองแคว เมืองนครศรีธรรมราช เมืองคณฑี เปนตน หลายเมืองมีชื่อ เหมือนเดิมในปจจุบัน และยังมีความสำคัญอยู แตบางเมืองลดความสำคัญและเปนเมืองรางหาไมพบ เชน เมืองสระหลวง นักประวัติศาสตรลงความคิดเห็นวาเปนเมืองแฝดกับเมืองสองแคว สระหลวง สองแคว คือ เมืองพิษณุโลก เมืองคณฑี คือ บานโคน ใน อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร เมื่อนักเรียนเลือกและตั้งประเด็นศึกษาประวัติศาสตร ทองถิ่นของตนที่สนใจ ก็ทำการรวบรวมหลักฐานขอมูลจาก แหล ง ต า งๆ เช น ประชุ มจารึ กภาคที่ ๑ จารึ ก กรุง สุ โขทั ย หนังสือประวัติศาสตรจังหวัด เว็บไซตตางๆ แลวนำมาวิเคราะห หนังสือประชุมศิลาจารึกภาคที่ ๑ จารึกกรุงสุโขทัย เรียบเรียงเปนประวัติทองถิ่นที่ตอเนื่องมาถึงปจจุบันได และหนังสือประวัติศาสตรปตตานี หลักฐานที่สามารถ ใชในการศึกษาประวัติศาสตรทองถิ่นได
  • 34.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 30 ตัวอยางการนำวิธีการทางประวัติศาสตรไปใชศึกษาเรื่องราวทางประวัติศาสตรไทย ที่มีอยูในทองถิ่นในสมัยกอนประวัติศาสตร : ประวัติศาสตรวัฒนธรรมบานเชียง การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา อาจตั้งประเด็นศึกษาวา “ชุมชนโบราณบานเชียงสมัยกอน ประวัติศาสตรผูคนมีวิถีชีวิตและวัฒนธรรมอยางไร” ซึ่งบานเชียงเปนชื่อของหมูบาน อยูที่อำเภอ หนองหาน จังหวัดอุดรธานี เปนชุมชนโบราณสมัยกอนประวัติศาสตรที่สำคัญของประเทศไทยชุมชนหนึ่ง การรวบรวมหลักฐาน โดยพิจารณาขอมูลจากหลักฐานทางโบราณคดีที่ขุดพบที่บานเชียง เชน โครงกระดูกมนุษย เครื่องมือหิน เครื่องมือโลหะ ภาชนะดินเผา เครื่องประดับตางๆ ซึ่งปจจุบันมีการ จัดแสดงหลักฐานเหลานี้ตามพิพิธภัณฑตางๆ นอกจากนั้น ยังรวบรวมจากเอกสารรายงานการขุดคน ทางโบราณคดีที่เผยแพรตอสาธารณชน ผลงานการวิจัยบานเชียงของนักประวัติศาสตร หนังสือตางๆ ที่ใหขอมูลเกี่ยวกับประวัติศาสตรบานเชียง เปนตน การประเมินคุณคาหลักฐาน จากหลักฐานที่รวบรวมมา ใหคัดกรองเลือกหลักฐานที่เกี่ยวของ กับบานเชียงโดยตรง หลักฐานบางชิ้นไมมีแหลงที่มา ไมมีการอางอิง ผูเรียบเรียงไมมีประสบการณตรง ในการศึกษาประวัติศาสตรตองกรองเอาออก ถาขอมูลเปนเรื่องผานมาแลวหลายป หรือขัดแยงกันก็ ตองตรวจสอบทานจนกวาจะไดขอมูลที่นาเชื่อถือ และดวยเหตุที่ชุมชนโบราณบานเชียงเปนชุมชนสมัย กอนประวัติศาสตร ดังนั้นหลักฐานทางโบราณคดีที่พบอยูในหลุมขุดคนที่บานเชียง จึงเปนหลักฐาน ชั้นตนที่เราควรใหความเชื่อถือที่สุด การวิเคราะห สังเคราะห และจัดหมวดหมูขอมูล โดยนำ หลักฐานทั้งหมดมา ตีความ เชน ภาชนะดินเผา เครื่องมือเครื่องใช เศษเมล็ดขาวที่พบในชั้นดินแตละชั้นที่มีวิวัฒนาการตางกัน ใหขอมูล อะไรแก เ ราบ า ง ทั้ ง นี้ ค วรตรวจสอบทานกั บ หลั ก ฐานชั้ น รองที่ นั ก ประวัติศาสตรไดทำการวิเคราะหมาแลวดวยวา มีความเหมือนหรือ แตกตางจากที่เราวิเคราะหอยางไร หรือที่เราตีความไปอยางนั้นมี หลักฐานชั้นรองอะไรบางที่สนับสนุน การเรียบเรียง หรือการนำเสนอ ขอมูลที่เราตีความใหนำมา เรียบเรียงตอกันเขาอยางเปนเหตุเปนผล รวมทั้งมีการอางอิงแหลง ที่ ม าของข อ มู ล ด ว ย ตั ว อย า งเช น สรุ ป อย า งสั ง เขปได ว า ชุ ม ชนที่ บ า นเชี ย งผู ค นมี วิ ถี ชี วิ ต แบบวั ฒ นธรรมเกษตรกรรมที่ อ าศั ย อยู กั น อยางตอเนื่อง เนื่องจากมีรองรอยของวิวัฒนา การของเครื่องมือเครื่องใชในชั้นดินแตละระดับ จากระดับพื้นฐานที่เปนเครื่องมือเครื่องใชงายๆ จนสามารถพั ฒ นานำสำริ ด และเหล็ ก มาใช ไ ด ถือวาเปนชุมชนที่มีความเจริญกาวหนากวาชุมชน อื่นในยุคเดียวกัน และจากรองรอยของชุมชนพอ จะบอกไดวา ชาวบานเชียงรูจักทำการเพาะปลูก ขาวและเลี้ยงสัตวดวย ที่มา : http://thailandexhibition.com/Event-76/ Event-76-Detail.php?id=293
  • 35.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 31 ๒. ประวัติศาสตรสุโขทัย ประวัติศาสตรสุโขทัยมีเรื่องราวที่สำคัญและนาสนใจหลายเรื่อง ที่นำมาเปนตัวอยาง คือ ใครเปนพันธมิตรของเจาผูครองอาณาจักรไทย ๓ อาณาจักร ซึ่งเปนที่มาของพระบรมราชานุสาวรีย สามกษัตริยที่จังหวัดเชียงใหม การรวบรวมหลักฐานขอมูลในเรื่องนี้ควรเริ่มตนที่หนังสือประวัติศาสตรสุโขทัย ความสัมพันธ ไทยกับจีนสมัยสุโขทัย ชินกาลมาลีปกรณ ประวัติศาสตรของจีนในราชวงศหยวน ชีวประวัติของ กุบไลขาน เมื่อรวบรวมขอมูลไดแลว นักเรียนก็นำขอมูลมาจัดเปนประเด็นตางๆ เชน ทำไมกษัตริย ทั้ง ๓ พระองค มาทำสัญญาเปนพันธมิตร เมื่อ พ.ศ. ๑๘๓๐ นโยบายของกุบไลขานเกี่ยวของกับเรื่อง นี้อยางไร ลักษณะความสัมพันธทางการทูตของจีนกับสุโขทัยเปนอยางไร สุดทายจึงวิเคราะหและ เรียบเรียง นักเรียนจะไดความรูวา สามกษัตริยคือ พอขุนรามคำแหงมหาราชแหงสุโขทัย พระยา มังรายแหงลานนา พระยางำเมืองแหงพะเยา เปนพระสหายกัน ในเวลานั้นกุบไลขานผูนำพวก มองโกลสามารถพิชิตและยึดครองจีนได จากนั้นจึงขยายอำนาจไปยังอาณาจักรตางๆ เชน ญี่ปุน ปยุ (ในพมา) มีการสงทูตไปยังอาณาจักรตางๆ เรียกรองใหยอมออนนอมโดยการถวายบรรณาการ (จิ้มกอง) ถาไมยอมก็จะถูกโจมตีดวยกำลังทหาร กษัตริยทั้ง ๓ พระองค จึงมาทำสัญญาเพื่อชวยเหลือ ซึ่งกันและกัน ถาถูกกองทัพมองโกลโจมตี เหตุการณดังกลาวขางตน แสดงใหเห็นถึงความสามัคคี ของคนไทยไดเปนอยางดี พระบรมราชานุสาวรียสามกษัตริย อันไดแก พระยางำเมือง (ซาย) พระยามังราย (กลาง) และพอขุนรามคำแหงมหาราช (ขวา) ประดิษฐาน ณ บริเวณหนาศาลากลาง จังหวัดเชียงใหม ที่มา : http://comingthailand.com/chiangmai/threeking-statue.html
  • 36.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 32 ตัวอยางการนำวิธีการทางประวัติศาสตรไปใชศึกษา เรื่องราวทางประวัติศาสตรไทย : เหตุการณสำคัญสมัยสุโขทัย การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา อาจตั้งประเด็นวา “พอขุนรามคำแหงมหาราชครองราชยชวงระยะ เวลาใด” เหตุผลที่ศึกษาเรื่องนี้ เนื่องจากตำราทางประวัติศาสตรระบุศักราชการครองราชยไวแตกตาง กัน กอใหเกิดความสับสน เชน พ.ศ. ๑๘๒๐ – ๑๘๖๐ บาง พ.ศ. ๑๘๒๒ – ๑๘๔๑ หรือ พ.ศ. ๑๘๒๒ – ๑๘๔๓ แลวเราควรยึดถือชวงปใดเปนหลัก การรวบรวมหลักฐาน หลักฐานที่นำมาใชในการศึกษาเรื่องนี้ เปนหลักฐานประเภทลายลักษณ อักษร ตัวอยาง เชน ขอมูลจากศิลาจารึกหลักที่ ๑ หนังสือพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา, ราชาธิราช, สารนิพนธ ประเสริฐ ณ นคร, หนังสือจดหมายเหตุจีน เปนตน การประเมินคุณคาหลักฐาน จากหลักฐานทั้งหมด ขอมูลจากศิลาจารึกนาเชื่อถือที่สุดเพราะ เปนหลักฐานชั้นตน สวนเลมอื่นๆ เปนหลักฐานชั้นรอง ทั้งนี้หลักฐานชั้นรองบางเลม เชน หนังสือราชา ธิราช ที่ทางไทยแปลและเรียบเรียงหนังสือเลมนี้มาจากพงศาวดารมอญอีกทีหนึ่งจำเปนตองตรวจสอบ หลักฐานอื่นๆ ประกอบ เพราะขอมูลบางสวนยังไมมีที่มาที่แนนอน การวิเคราะห สังเคราะห และจัดหมวดหมู ขอมูล นำหลักฐานที่รวบรวมมาไดนำมาตีความ เชน ที่แตละเลมอางอิง พ.ศ. แตกตางกัน เกิดจากอะไร แตละเลมใชขอมูลอะไรเปนแหลงอางอิง ขอความ ในศิลาจารึกตอนใดที่เปนประโยชนไดบาง และขอ ความตอนนั้นสามารถแปลความไดวาอยางไร การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ นำขอมูล ที่ตีความมาไดสังเคราะหหรือเรียบเรียงออกมาได ดังนี้ แตเดิมนั้นหนังสือจำนวนมากอางอิงวาชวง ป ที่ ค รองราชย ข องพ อ ขุ น รามคำแหงมหาราช อยู ใ นช ว ง พ.ศ. ๑๘๒๐–๑๘๖๐ โดยใช ข อ มู ล ที่ สมเด็ จ ฯ กรมพระยาดำรงราชานุ ภ าพทรง สันนิษฐานไวในหนังสือพระราชพงศาวดาร ฉบับ พระราชหั ต ถเลขา ซึ่ ง ระบุ ไ ว ดั ง นี้ ว า “...น า จะ ประมาณวาพระเจาขุนรามคำแหงเสวยราชสมบัติ เมื่อราวปฉลู จุลศักราช ๖๓๙ พ.ศ. ๑๘๒๐ คือ กอน มะกะโทได เ มื อ งเมาะตะมะ ๔ ป เ ป น อย า งต่ ำ ...” และ “...ถาเอาหลักนี้เปนขอยุติ ควรลงเนื้อเห็นวา พระเจ า ขุ น รามคำแหงสวรรคตเมื่ อ ราวป ม ะเส็ ง จุลศักราช พ.ศ. ๑๘๖๐ อยูในราชสมบัติประมาณ ๔๐ ป...” เนื่องจากมีขอจำกัดทางดานหลักฐานใน ขณะนั้น ตามหลักฐานนี้จึงนาจะยังไมควรถือเปน เมืองเกาสุโขทัย ขอยุติ ที่มา : http://www.thai2trip.com/trip/detail.php?id=2293
  • 37.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 33 เมื่อไปสืบคนจากศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ ๑ สวนที่พอขุนรามคำแหงทรงใหจารึกประวัติของ พระองคไว แตในศิลาจารึกระบุไวแตเพียงวา “...พี่กูตาย จึงไดเมืองแกกูทั้งกลม...” ซึ่งไมไดระบุศักราช ไว อยางไรก็ตาม ในศิลาจารึกมีขอความตอนหนึ่งวา “...๑๒๑๔ ศก ปมะโรง พอขุนรามคำแหง เจ า เมื อ งศรี สั ช นาลั ย สุ โ ขทั ย นี้ ปลู ก ไม ต าลนี้ ได สิ บ สี่ เ ข า ...” ซึ่ ง ธรรมเนี ย มการปลู ก ต น ตาลนี้ นักประวัติศาสตรบางทานลงความเห็นวานาจะเปนธรรมเนียมเดียวกับกษัตริยไทอาหม โดยกษัตริย ไทอาหมจะปลูกตนไทร เรียกวา ตนอายุพร เปนคติวา การครองราชยจะไดอยูยืนยงเหมือนตนไทร ที่มา : http://sukhothaisongs.blogspot.com/ ทางลังกาเองก็ถือวาตนไทรและตนตาลเปนไมศักดิ์สิทธิ์ ดังนั้นปครองราชยจึงนาจะใชปที่ทรง ปลูกตนตาล คือ พ.ศ. ๑๘๒๒ เปนหลัก ซึ่งวิเคราะหดูแลว พอยึดถือนำมาใชเปนหลักเกณฑได สวนปสุดทายของรัชกาล ในจดหมายเหตุจีน สมัยราชวงศหยวน ไดบันทึกไววา “พ.ศ. ๑๘๔๒ พระเจากรุงจีนพระราชทานฮูเสือใหรัชทายาทของสยาม และรัชทายาทกราบทูลวา เมื่อพระราชบิดา ยังอยูในราชสมบัติราชสำนักเคยให...” ขอความนี้บงบอกถึงวา ในปนั้นสุโขทัยไดเปลี่ยนกษัตริยจาก พอขุนรามคำแหงมหาราชมาเปนพระยาเลอไท ผูเปนพระราชโอรสแลว ดังนั้นปสวรรคตของพอขุนราม คำแหงมหาราช จึงนาจะเปน พ.ศ. ๑๘๔๑ ดังนั้น ชวงปครองราชยของพอขุนรามคำแหงมหาราช จึงควรใชป พ.ศ. ๑๘๒๒–๑๘๔๑ เนื่องจาก มีขอมูลที่นำมาสนับสนุนขอสันนิษฐานสมเหตุสมผลมากกวา กล า วโดยสรุ ป หากผู ศึ ก ษาต อ งการศึ ก ษาประวั ติ ศ าสตร ไ ทยสมั ย ใดสมั ย หนึ่ ง ก็ ค วร เริ่ ม จากการกำหนดหั ว เรื่ อ ง จากนั้ น รวบรวมหลั ก ฐานต า งๆ ทั้ ง หลั ก ฐานชั้ น ต น และหลั ก ฐาน ชั้ น รองขั้นตอไป คือ การนำหลักฐานเหลานั้นมาประเมินความนาเชื่อถือแลวนำหลักฐานนั้นมา ตีความขอมูล ขั้นตอนสุดทาย คือ การสังเคราะหขอมูล เปนการนำขอมูลทั้งหมดมาเรียบเรียง เปนเรื่องและเมื่อผูศึกษาใชวิธีการทางประวัติศาสตรตามขั้นตอนตางๆ ไดอยางถูกตอง เปนระบบ ก็สามารถไดรับความรูที่ถูกตองและนำไปใชศึกษาคนควาวิชาอื่นๆ ได
  • 38.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 34 กิจกรรมที่ ๕ คำสั่ง ใหนักเรีทึกลงในกรอบที่กำหนดให าสตรสุโขทัการณสำคัญสมัยสุโขทัย” ารทางประวัติศาสตร แลวบัน ยนศึกษาเกี่ยวกับประวัติศ “หัวขอเหตุ ยที่กำหนดให โดยใชวิธีก ............................................................. ขั้นที่ ๑ ............................................................. ๑. การกำหนดหัวเรื่อง ............................................................. ............................................................. ............................................................. ............................................................. ๒. ขั้นที่ ๒ การรวบรวมหลักฐาน ............................................................. ............................................................. ............................................................. ขั้นที่ ๓ ............................................................. ๓. การประเมินคุณคา ............................................................. ของหลักฐาน ............................................................. ............................................................. ขั้นที่ ๔ ............................................................. ๔. การตีความหลักฐาน ............................................................. ............................................................. ............................................................. ขั้นที่ ๕ ............................................................. ๕. การกำหนดหัวเรื่อง ............................................................. .............................................................
  • 39.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 35 á¹ÇµÍº¡Ô¨¡ÃÃÁ·Õè õ พอขุนรามคำแหงมหาราช ............................................................. ครองราชยชวงระยะเวลาใด ............................................................. ๑. ขั้นที่ ๑ การกำหนดหัวเรื่อง ............................................................. ............................................................. ขอมูลจากศิลาจารึกหลักที่ ๑ , ............................................................. หนังสือพระราชพงศาวดาร ............................................................. ๒. ขั้นที่ ๒ ฉบับพระราชหัตถเลขา, ราชาธิราช, ............................................................. การรวบรวมหลักฐาน หนังสือจดหมายจีน ............................................................. จากหลักฐานทั้งหมด ขอมูลจากศิลา ............................................................. ขั้นที่ ๓ จารึกนาเชื่อถือที่สุดเพราะเปนหลักฐาน ............................................................. ๓. การประเมินคุณคา ชั้นตน สวนเลมอื่นๆ เปนหลักฐาน ............................................................. ของหลักฐาน ชั้นรอง ............................................................. นำหลักฐานที่รวบรวมมาไดนำมาตีความ ............................................................. เชน ที่แตละเลมอางอิง พ.ศ. แตกตาง ............................................................. ๔. ขั้นที่ ๔ การตีความหลักฐาน กันนั้น เกิดจากอะไร ............................................................. ............................................................. ชวงปครองราชยของพอขุนรามคำแหง ............................................................. มหาราช จึงควรใชชวงป พ.ศ. ๑๘๒๒ ............................................................. ๕. ขั้นที่ ๕ การกำหนดหัวเรื่อง – ๑๘๔๑ เนื่องจากมีขอมูลที่นำมา ............................................................. สนับสนุนขอสันนิษฐานสมเหตุสมผล .............................................................
  • 40.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 36 µÍ¹·Õè õ ตัวอยางการนำหลักฐานไปใชในการศึกษา ประวัติศาสตรสุโขทัย หลักฐานทางประวัติศาสตรไทยที่ไดกลาวมาเปนภาพรวมในตอนตนนั้น เราสามารถเลือกนำ มาใชในการศึกษาประวัติศาสตรได ในที่นี้ขอยกตัวอยางหลักฐานที่นำมาใชในการศึกษาประวัติศาสตรไทย สมัยสุโขทัย พอเปนสังเขป ดังนี้ ๑. หลักฐานชั้นตน หลักฐานชั้นตนที่เราสามารถเลือกนำมาใชในการศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัยได เชน ๑) ศิลาจารึกหลักที่ ๑ หรือศิลาจารึกพอขุนรามคำแหงมหาราช เริ่มแรกสรางขึ้น เมื่อ พ.ศ. ๑๘๒๖ โดยพอขุนรามคำแหงมหาราชทรงใหชางแกะสลักและจารขอความลงไปในเนื้อหิน เพื่อบันทึกเรื่องราวในรัชสมัยของพระองคไว แตภายหลังเขาใจวานาจะเปนกษัตริยสุโขทัยองคตอๆ มา ไดจารึกเพิ่มขึ้นจนครบทั้ง ๕ ดาน ตัวอยางขอความที่ปรากฏอยูในศิลาจารึกหลักที่ ๑ ดาน ที่ ๑ คัดเอามาเฉพาะบางตอน “พ อ กู ชื่ อ ศรี อิ น ทราทิ ต ย แม กู ชื่ อ นางเสื อ ง พี่ กู ชื่ อ บานเมือง ตูพี่นองทองเดียวกัน หาคน ผูชายสาม ผูญีงโสง พี่เผือผูอายตายจากเผือเตียมแตยังเล็ก เมื่อกูขึ้นใหญไดสิบเกาเขา ขุนสามชนเจาเมืองฉอด มาทเมืองตาก พอกูไปรบ ขุนสามชนหัวซาย ขุนสามชนขับมา หัวขวา ขุนสามชนเกลื่อนเขา ไพรฟาหนาใสพอกู หนีญญาย พายจแจน กูบหนี กูขี่ชางเบกพล กูขับกอนพอกู กูตอชางดวย ขุนสามชน ตนกูพุงชางขุนสามชน ตัวชื่อมาสเมือง แพ ขุน สามชนพายหนี พอกูจึงขึ้นชื่อกู ชื่อพระรามคำแหง เพื่อกูพุง ชางขุนสามชน... ...เมื่ อ ชั่ ว พ อ ขุ น รามคำแหง เมื อ งสุ โ ขทั ย นี้ ดี ในน้ ำ มี ป ลา ในนามี ข า ว เจ า เมื อ งบ เ อาจกอบในไพร ศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ ๑ หรือศิลาจารึก ลูทางเพื่อนจูงวัวไปคาขี่มาไปขาย ใครจักใครคาชาง คา พอขุนรามคำแหงมหาราชเปนหลักฐานชั้นตน ใครจักใครคามา คา ใครจักใครคาเงือนคาทองคา...” สำคัญที่ใชในการศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัย
  • 41.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 37 ความสำคัญของศิลาจารึกหลักที่ ๑ เปนหลักฐานที่ใหขอมูลของอาณาจักรสุโขทัยหลายๆ ดาน ทั้งการเมือง การปกครอง เศรษฐกิจ สังคม ขนบธรรมเนียมประเพณี และวิถีชีวิตความเปนอยู ของผูคน และเนื่องจากเปนหลักฐานที่สรางขึ้นรวมกับสมัยสุโขทัย ดังนั้นจึงเปนหลักฐานชิ้นสำคัญที่ ผูศึกษาประวัติศาสตรจะตองใชในการศึกษาและอางอิง ๒) เจดียทรงดอกบัวตูม หรือเจดียทรงพุมขาวบิณฑ เปน โบราณสถานในวัดมหาธาตุ จังหวัดสุโขทัย ลักษณะเปนเจดียสี่เหลี่ยมทรง ซอนกันขึ้นไป ๓ ชั้น องคเจดียเปนรูปสี่เหลี่ยมยอมุม ปลายยอดทำเปน รูปทรงดอกบัวตูม หรือทรงพุมขาวบิณฑ แกนทำดวยศิลาแลงแลวฉาบ ปูนทับ ประดิษฐานเปนเจดียองคประธาน รอบองคเจดียประธานมี เจดียทิศรวม ๘ องค นับเปนเจดียที่มีลักษณะเดนที่สุดในกลุมเจดีย ทรงดอกบัวตูมในสมัยสุโขทัยดวยกัน ผลจากการศึกษาหลักฐานทางดานโบราณสถานที่ เปนเจดียดังกลาว อาจวิเคราะหไดวานาจะสรางขึ้นในสมัยหลัง พอขุนรามคำแหงมหาราช เพราะมิไดมีการกลาวถึงวัดมหาธาตุ ซึ่งเปนวัดสำคัญในศิลาจารึกหลักที่ ๑ ดานที่ ๑ ดังนั้นจึงนา จะสรางในสมัยพระมหาธรรมราชาที่ ๑ (ลิไทย) อันเปน ยุคที่พระพุทธศาสนาเจริญรุงเรืองที่สุดในสมัยสุโขทัย ลักษณะของทรงเจดียแสดงใหเห็นวา ไดรับ อิทธิพลมาจากเจดียทรงปรางคของขอมประยุกตเขากับเจดียทรงกลมแบบลังกา โดยชางสุโขทัยได นับมาปรับปรุงเสริมสรางแนวคิดของตนเขาไป จนมีความสวยงามจนเปนเอกลักษณเฉพาะของ เจดียแบบสุโขทัยแท ๒. หลักฐานชั้นรอง หลักฐานชั้นรองที่เกี่ยวกับอาณาจักรสุโขทัยก็มีอยูไมนอย ซึ่งสวนใหญจะเปนผลงาน การศึกษาของนักวิชาการที่มีการเขียนเรียบเรียงอยางเปนระบบ ซึ่งเราสามารถนำขอมูลมาใชใน การศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัยได ตัวอยางเชน ๑) สารนิพนธ ประเสริฐ ณ นคร ศาสตราจารย ดร. ประเสริฐ ณ นคร เปนบุคคลอีกทานที่มีผลงานการศึกษาคนควา เกี่ยวกับประวัติศาสตรไทยอยูเปนจำนวนมาก ในหนังสือเลมนี้มีบทความ เกี่ยวกับการศึกษาคนควาประวัติศาสตรสุโขทัยของทานอยูหลายเรื่อง อาทิ ประวัติศาสตรสุโขทัยจากจารึก การชำระประวัติศาสตรสุโขทัย หลักการสอบคนเมืองสมัยสุโขทัย เปนตน หนังสือสารนิพนธ ประเสริฐ ณ นคร ในเลมจะมีขอมูลเกี่ยวกับประวัติศาสตร สุโขทัยหลายเรื่อง
  • 42.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 38 ตัวอยางขอมูลที่อยูในหนังสือเลมนี้ “...จารึกหลักที่ ๔๕ เปนเรื่องคำสัตยสาบานระหวางกษัตริยสุโขทัย และเจาเมืองนาน เมื่อ พ.ศ. ๑๙๓๕ มีขอความกลาวลำดับบรรพบุรุษ ของราชวงศพระรวงไวดังตอไปนี้ “ปูขุนจิต ขุนจอด ปูพระยาศรีอินทราทิตย ปูพระยาบาน ปูพระยารามราช (ราคำแหง) ปูไสสงคราม ปูพระยาเลอไท ปูพระยา งั่วนำถม ปูพระยามหาธรรมราชา พองำเมือง พอเลอไท” ถานับวาปูพระยาเปนกษัตริยทุกพระองคแลว ราชวงศพระรวงจะประกอบดวย ๑. พอขุนศรีอินทราทิตย (เริ่มเสวยราชย พ.ศ.๑๗๙๒ สวรรคตปใดไมปรากฏ) ๒. พอขุนบานเมือง (พ.ศ.? - ๑๘๒๒) ๓. พอขุนรามราช (รามคำแหง) (ประมาณ พ.ศ. ๑๘๒๒ – ๑๘๔๑) ๔. พระยาเลอไทย (พ.ศ. ๑๘๔๑ – ประมาณ พ.ศ. ๑๘๖๖) ๕. พระยางั่วนำถม (ประมาณ พ.ศ. ๑๘๖๖ – ๑๘๙๐) ๖. พระมหาธรรมราชาที่ ๑ ลิไทย (พ.ศ. ๑๘๙๐ – ๑๙๑๑) ๗. พระมหาธรรมราชาที่ ๒ (พ.ศ. ๑๙๑๑ ถึงประมาณ พ.ศ. ๑๙๔๒) ๘. พระมหาธรรมราชาที่ ๓ ไสลือไทย (พ.ศ. ๑๙๔๓ – ๑๙๖๒) ๙. พระมหาธรรมราชาที่ ๔ บรมปาล (พ.ศ. ๑๙๖๒ ถึงประมาณ พ.ศ. ๑๙๘๑) จากการศึกษาของ ศ.ดร.ประเสริฐ สรุปวา สุโขทัยมีกษัตริยปกครองรวม ๙ พระองค และ ถาเราพิจารณาจากขอมูลจะเห็นวา การสืบทอดพระราชอำนาจจะเปนไปในหมูเชื้อพระองคเดียวกัน ซึ่งขอมูลนี้สามารถนำไปใชในการศึกษาเกี่ยวกับลักษณะการเมืองการปกครองของสุโขทัยได ๒) สุโขทัยเมืองพระรวง เปนหนังสือที่จัดทำโดยกรมศิลปากร มีเนื้อหาเกี่ยวกับ ประวัติศาสตรสุโขทัยพรอมภาพประกอบ เนื้อหาไมลึกมากนัก สามารถอานทำความเขาใจไดงาย ตัวอยางขอมูลเชน “…สมัยนี้อาจนับเปนยุคทองของศิลปกรรมของสุโขทัย ซึ่งแสดงออกในรูปแบบของ ปูชนียสถานและปูชนียวัตถุตางๆ พระศรี ศ ากยมุ นี เป น พระพุ ท ธรู ป หล อ สำริ ด ขนาดใหญ ได รั บ การสร า งขึ้ น เพื่ อ ประดิษฐานอยูในวิหารหลวงวัดพระศรีรัตนมหาธาตุกลางเมืองสุโขทัย ซึ่งปจจุบันไดมีการยายมาเปน พระประธานในพระอุโบสถวัดสุทัศนเทพวนาราม กรุงเทพมหานคร
  • 43.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 39 พระศรีศากยมุนี เปนตัวอยางแบบแผนทางศิลปกรรมสุโขทัย ที่มีความเปนตัวของ ตัวเองและมีชื่อเสียงเปนที่รูจักกันทั่วไป รวมทั้งเปนเครื่องแสดงเทคนิควิทยาขั้นสูงในการสรางซึ่งปรากฏ ใหเห็นเปนแบบฉบับในสมัยของพระธรรมราชาลิไทยนี้” ขอมูลจากหนังสือเลมนี้เราสามารถนำไปใชอางอิงได และเปนหลักฐานชั้นรองที่ชวยใหเรา เห็นภาพรวมของอาณาจักรสุโขทัยไดดีในระดับหนึ่ง จากที่กลาวมาแลวทั้งหมด เราจะเห็นไดวาในการศึกษาประวัติศาสตรเราจำเปนตองมีวิธี การที่เปนระบบเพื่อใชเปนแนวทางในการศึกษา ซึ่งเรียกวา “วิธีการทางประวัติศาสตร” และในการใช ขอมูลจำเปนตองใชขอมูลทั้งหลักฐานชั้นตนและหลักฐานชั้นรองที่ผานการตรวจสอบความนาเชื่อถือ มาประกอบกัน ก็จะทำใหเราสามารถทราบเรื่องราวทางประวัติศาสตรที่ตองการได และวิธีการทาง ประวัติศาสตรนี้เราก็สามารถนำไปประยุกตใชในการดำเนินชีวิตไดดวยเชนกัน กลาวโดยสรุป การศึกษาประวัติศาสตร นอกจากจะเกี่ยวของกับเรื่องราว เวลาและหลักฐาน แล ว เพื่ อ ให ไ ด ค วามรู ที่ ถู ก ต อ ง ตรงกั บ ความเป น จริ ง มากที่ สุ ด ต อ งมี วิ ธี ก ารศึ ก ษา ซึ่ ง เรี ย กว า “วิธีการทางประวัติศาสตร” ซึ่งมีอยู ๕ ขั้นตอนดวยกัน คือเริ่มจากการตั้งประเด็นศึกษาที่นาสนใจ การรวบรวมขอมูลตางๆ การวิเคราะห และการประเมินคุณคาของหลักฐาน การเลือกสรรและจัด ความสัมพันธของขอมูล และการวิเคราะหขอมูล การสังเคราะหขอมูล ซึ่งก็คือนำขอมูลมาเรียบเรียง เปน องคความรู ซึงเปนขันตอนสุดทายทีมความสำคัญมาก และเปนขั้นตอนทีมความละเอียดรอบคอบ ่ ้ ่ี ่ี ในการใชหลักฐานประกอบความคิดอยางมีเหตุผลและแสดงออกอยางชาญฉลาด สามารถนำไปใชใน การศึกษาคนควาวิชาอื่นๆ ได และถาใชเปนนิสัยจะทำใหเปนคนที่มีความคิด เหตุผลมีความนาเชื่อถือ ซึ่งจะเปนประโยชนในการดำรงชีวิตตอไป
  • 44.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 40 กิจกรรมที่ ๖ คำสั่ง ใหนักเรียนดูภาพหลักฐานทางประวัติศาสตร แลวตอบคำถามตามประเด็น ที่กำหนด ๑. ประเภทของหลักฐาน  หลักฐานชั้นตน  หลักฐานขั้นรอง ๒. ความนาเชื่อถือของหลักฐาน  นาเชื่อถือ  ไมนาเชื่อถือ ๓. ความสำคัญของหลักฐานทางประวัติศาสตร ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... เจดียทรงดอกบัวตูม ........................................................................................... หรือเจดียทรงพุมขาวบิณฑ ........................................................................................... ๑. ประเภทของหลักฐาน  หลักฐานชั้นตน  หลักฐานขั้นรอง ๒. ความนาเชื่อถือของหลักฐาน  นาเชื่อถือ  ไมนาเชื่อถือ ๓. ความสำคัญของหลักฐานทางประวัติศาสตร ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ศิลาจารึกสุโขทัย หลักที่ ๑ ...........................................................................................
  • 45.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 41 á¹ÇµÍº¡Ô¨¡ÃÃÁ·Õè ö ๑. ประเภทของหลักฐาน  หลักฐานชั้นตน  หลักฐานขั้นรอง ๒. ความนาเชื่อถือของหลักฐาน  นาเชื่อถือ  ไมนาเชื่อถือ ๓. ความสำคัญของหลักฐานทางประวัติศาสตร เปนโบราณสถานในวัดมหาธาตุ เปนเจดียที่มี ........................................................................................... ลักษณะเดนที่สุดในกลุมเจดียทรงดอกบัวตูมใน ........................................................................................... สมัยสุโขทัยดวยกัน ลักษณะของเจดียแสดงให ........................................................................................... เจดียทรงดอกบัวตูม เห็นวาไดรับอิทธิพลมาจากเจดียทรงปรางคของ ........................................................................................... หรือเจดียทรงพุมขาวบิณฑ ขอมประยุกตเขากับเจดียทรงกลมแบบลังกา ........................................................................................... ๑. ประเภทของหลักฐาน  หลักฐานชั้นตน  หลักฐานขั้นรอง ๒. ความนาเชื่อถือของหลักฐาน  นาเชื่อถือ  ไมนาเชื่อถือ ๓. ความสำคัญของหลักฐานทางประวัติศาสตร เปนหลักฐานที่ใหขอมูลของอาณาจักรสุโขทัย ........................................................................................... หลายๆ ดาน ทั้งการเมือง การปกครอง เศรษฐกิจ ........................................................................................... สังคม ขนบธรรมเนียมประเพณี และวิถีชีวิต ........................................................................................... ความเปนอยูของผูคน ........................................................................................... ศิลาจารึกสุโขทัย หลักที่ ๑ ...........................................................................................
  • 46.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 42 ประจำหนวยที่ ๒ คำชี้แจง ขอสอบเปนแบบปรนัย ชนิด ๔ ตัวเลือก จำนวน ๒๐ ขอ คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกตองที่สุดเพียงคำตอบเดียว แลวกากบาท ( ) ลงใน กระดาษคำตอบ ๑. การศึกษาเรื่องราวทางประวัติศาสตร ๕. ขั้นตอนใดของวิธีการทางประวัติศาสตร จะมี ค วามถู ก ต อ งสมบู ร ณ ม ากเป น ที่ มี ค วามสำคั ญ ที่ สุ ด ต อ การเขี ย นผล เพราะเหตุใด งานทางประวัติศาสตรใหสมบูรณ ก. รัฐบาลใหการสนับสนุน ก. การรวบรวมหลักฐาน ข. ประชาชนใหความสนใจ ข. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ ค. มีหลักฐานในการคนความาก ค. การประเมินคุณคาของหลักฐาน ง. นักประวัติศาสตรมีความสามารถ ๒. เราควรใชวิธีการทางประวัติศาสตรใน ง. ทุกขั้นตอนมีความสำคัญเทาเทียมกัน การศึกษาประวัติศาสตรตามขอใด ๖. การศึกษาเรื่องราวของมนุษยสมัยกอน ก. เรื่องที่เราใหความสนใจ ประวัติศาสตรควรศึกษาจากหลักฐาน ข. เรื่องที่ผูอื่นศึกษาไวแลว ใด ค. เรื่องที่ลึกลับเหนือธรรมชาติ ก. ศิลาจารึก ง. เรื่ อ งที่ ท ำให เ กิ ด ความเสี ย หายแก ข. หลักฐานทางโบราณคดี บุคคลอื่น ค. พระราชพงศาวดาร ๓. การศึกษาประวัติศาสตรจากหลักฐาน ง. บันทึกของชาวตางชาติ ชั้นรองมีขอดีอยางไร ๗. เพราะเหตุใดจึงตองใชวิธีการทางประวัติ ก. ใหขอมูลที่เชื่อถือไดแนนอน ศาสตรในการศึกษาประวัติศาสตร ข. ไมตองนำมาวิเคราะหตีความ ค. เปนแนวทางในการศึกษาเบื้องตน ก. เพื่อจะไดเปนนักประวัติศาสตรที่มี ง. ไมตองเหนื่อยในการคนหาหลักฐาน ชื่อเสียง ๔. การพิจารณาความนาเชื่อถือของหลักฐาน ข. เพื่อเปรียบเทียบผลการศึกษาใน ควรดูจากสิ่งใด สาขาวิชาตางๆ ก. ขอมูลจากหลักฐาน ค. เพื่อคนหาความจริงจากหลักฐาน ข. จำนวนหลักฐานที่พบ ทางประวัติศาสตร ค. ความสมบูรณของหลักฐาน ง. เพื่อหาจุดประสงคของผูสราง ง. ความนาเชื่อถือของผูสรางหลักฐาน หลักฐานทางประวัติศาสตร
  • 47.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 43 ๘. ขั้นตอนแรกของวิธีการทางประวัติศาสตร ๑๒. หากผลการศึกษาประวัติศาสตรของเรา คือขอใด มีความแตกตางกันจากขอมูลประวัติ- ก. การสันนิษฐาน ศาสตรที่มีอยูเดิมจะตองทำอยางไร ข. การลงประชามติ ก. แสดงขอมูลหลักฐานมาสนับสนุน ค. การรวบรวมขอมูล ข. กลับไปศึกษาใหมอีกครั้งเพื่อความ ง. การกำหนดหัวเรื่อง แนใจ ๙. บุคคลใดมีคุณลักษณะพื้นฐานของนัก ค. ปรับผลการศึกษาใหสอดคลองกับขอ ประวัติศาสตรที่ดี มูลที่มีอยูเดิม ก. กลามีความเชื่อมั่นในตนเองสูง ง. นำเสนอผลการศึกษาโดยไมสนใจ ข. แกวมีนิสัยลำเอียง เขาขางแตคนที่ ขอมูลที่มีอยูเดิม ตนรัก ๑๓. หลักฐานทางประวัติศาสตรขอใดอยูตาง สมัยจากขออื่น ค. เกงเชื่อที่คนอื่นพูดโดยไมไตรตรอง ก. วัดพระศรีสรรเพชญ ใหดีกอน ข. จดหมายเหตุลาลูแบร ง. กองมีความละเอียดรอบคอบและ ค. พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท เปดใจกวางรับฟงความเห็นที่แตกตาง ง. พระราชพงศาวดารกรุ ง เก า ฉบั บ ๑๐. การตรวจสอบหลักฐานวาเปนของจริง หลวงประเสริฐฯ หรือไมเปนขั้นตอนใดของวิธีการทาง ๑๔. เพราะเหตุใดนักประวัติศาสตรจึงตีความ ประวัติศาสตร ขอมูลจากหลักฐานชิ้นเดียวกันแตกตาง ก. การรวบรวมหลักฐาน กัน ข. การกำหนดหัวเรื่องที่จะศึกษา ก. มีความเชื่อตางกัน ค. การประเมินคุณคาของหลักฐาน ข. มีความสนใจตางกัน ง. การวิเคราะห สังเคราะห และจัด ค. มีจุดประสงคที่ตางกัน หมวดหมูขอมูล ง. มีความรูความสามารถตางกัน ๑๑. ขอความในศิลาจารึกวา “...เจาเมืองบ ๑๕. ความรู ใ หม ท างประวั ติ ศ าสตร ที่ ผ า น เอาจกอบในไพรลูทาง...” หมายความวา การศึกษาคนควาตีความแลวเปลี่ยนแปลง เจาเมืองไมเก็บภาษีผานทาง ขอความนี้ ไดหรือไม จัดอยูในขั้นตอนใด ก. ได ขึ้นอยูกับนักประวัติศาสตร ก. การรวบรวมหลักฐาน ข. ไมได เพราะจะทำใหคนสับสน ข. การเรียบเรียงหรือการนำเสนอ ค. ไมได เพราะผานการวิเคราะหตีความ ค. การประเมินคุณคาของหลักฐาน มาแลวอยางดี ง. การวิเคราะห สังเคราะห และจัด ง. ได ขึ้นอยูกับขอมูลหลักฐานที่อาจมี หมวดหมูขอมูล การคนพบเพิ่มเติมในภายหลัง
  • 48.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 44 ๑๖. ขอใดคือปจจัยสำคัญที่ทำใหมีการบิด ๑๙. ในการนำตำนานมาใช เ ป น หลั ก ฐาน เบือนขอเท็จจริงทางประวัติศาสตร ทางประวัติศาสตร ผูศึกษาควรใชวิธีการ ก. ขอมูลขัดแยงกัน ใดจึงจะไดขอมูลที่นาเชื่อถือมากที่สุด ข. อคติของผูศึกษา ก. นำมาใชกลาวอางไดเลย ค. ขอมูลไมสมบูรณ ข. ควรนำหลั ก ฐานอื่ น มาใช ศึ ก ษา ง. ความยาวนานของเวลา ประกอบ ๑๗. หากนักเรียนพบความขัดแยงของขอมูล ค. ตำนานเป น เรื่ อ งอิ ท ธิ ป าฏิ ห าริ ย จากหลั ก ฐานต า งประเภทกั น ควรทำ นำมาใชเปนหลักฐานไมได อยางไร ง. ควรนำตำนานมาประชาพิ จ ารณ ก. ถือวาเปนขอมูลที่ไมนาเชื่อถือทั้งคู เพื่อประเมินความนาเชื่อถือกอน ข. ตรวจสอบเปรียบเทียบกับหลักฐาน ๒๐. หลักฐานประเภทใดที่บันทึกเรื่องราวใน อื่นตอไป อดีตภายใตการอุปถัมภของราชสำนัก ค. ถื อ ว า ข อ มู ล ถู ก ต อ ง แต ต า งกั น ที่ ก. พงศาวดาร ความเห็นของผูสราง ข. ตำนาน ง. ตรวจสอบดูวาหลักฐานใดสรางกอน ค. จดหมายเหตุ ยอมมีความนาเชื่อถือมากกวา ง. บันทึกของชาวตางชาติ ๑๘. ในการศึกษาประวัติศาสตรสมัยสุโขทัย ควรศึกษาจากแหลงขอมูลใด ก. ตำนานมูลศาสนา ข. จดหมายเหตุลาลูแบร ค. ศิลาจารึกพอขุนรามคำแหงมหาราช ง. จดหมายเหตุฟาน ฟลีต หรือวัน วลิต
  • 49.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 45 Ẻ·´ÊͺËÅѧàÃÕ ประจำหนวยที่ ๒ ¹ ขอ คำตอบ ขอ คำตอบ ๑ ค ๑๑ ก ๒ ก ๑๒ ก ๓ ข ๑๓ ค ๔ ค ๑๔ ก ๕ ง ๑๕ ง ๖ ข ๑๖ ข ๗ ค ๑๗ ข ๘ ง ๑๘ ค ๙ ง ๑๙ ข ๑๐ ค ๒๐ ก
  • 50.
    วิธีการทางประวัติศาสตร 46 บรรณานุกรม ณรงค พวงพิศ และคณะ. หนังสือเรียนประวัติศาสตร ม.๑. กรุงเทพฯ : อักษร เจริญทัศน, ๒๕๕๒. ไพฑู ร ย มี กุ ศ ล และคณะ. หนั ง สื อ เรี ย นประวั ติ ศ าสตร ม.๑. กรุ ง เทพฯ : วัฒนาพานิช, ๒๕๕๒. .แบบฝกหัดพัฒนาการเรียนรูประวัติศาสตร ม.๑. พิมพครั้งที่ ๑. กรุงเทพฯ : วัฒนาพานิช, ๒๕๔๙. วงเดือน นาราสัจจ และคณะ. หนังสือเรียนประวัติศาสตร ม.๑. กรุงเทพฯ : พัฒนาคุณภาพวิชาการ(พว.), ๒๕๕๒. วรรัตน วรรณเลิศลักษณ และคณะ. แบบวัดและบันทึกผลการเรียนรู. กรุงเทพฯ : อักษรเจริญทัศน, ๒๕๕๑. วีณา เอี่ยมประไพ และคณะ. สัมฤทธิ์มาตรฐานประวัติศาสตร ม.๑. กรุงเทพฯ : อักษรเจริญทัศน, ๒๕๕๐.