1. Эдийн засгийн өсөлт ба ядуурал, ядуурлыг бууруулах боломж
Ж.Өлзийхутаг
Удирдагч: Б.Баттулга /магистр/
ШУТИС –ҮТДС
Mongol_ubtr91@yahoo.com
Хураангуй
Энэхүү судалгааны зорилго нь Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлт болон ядуурлын
хоорондын хамаарал түүнд нөлөөлж буй гол хүчин зүйлсийг тогтоох, эдийн засгийн
өсөлтөөр ядуурлыг бууруулах өөрийн саналыг дэвшүүлсэн. Монгол Улсад уул
уурхайн баялаг, ашигт малтмал,
олборлох үйлдвэрлэл нэмэгдэн, түүний
нөлөөгөөрбий болсон эдийн засгийн өсөлт нь хүн амын амжиргааны түвшинд
хэрхэн нөлөөлөж байгааг судлах шаардлага зүй ѐсоор урган гарч байна. Эдийн
засгийн үр өгөөж нэмэгдэн, хүн амын орлого өсч байгаа боловч инфляци, инфляцийг
өдөөх хүчин зүйлсүүдээс шалтгаалан ядуурлын түвшин төдийлөн буурахгүй байна.
Эдийн засгийн өсөлтийн үр өгөөжийг зөв зохистой ашиглаж баялагийг үржүүлэх,
ажилгүйдэл, ядуурлыг бууруулах цогц системтэй бодлого үгүйлэгдэж байна. Иймээс
энэ илтгэлдээ эдийн засгийн цогц хөгжлийн бодлогыг боловсруулах саналыг
гаргасан болно.
Түлхүүр үг: Инфляци, Эдийн засгийн өсөлт,
Үйлдвэржилт , Ядуурал, Ажилгүйдэл
I.
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн,
ОНОЛЫН ХЭСЭГ
Монгол Улсын ДНБ болон ядуурлын хоорондын хамаарал
Ядуурал түүнд нөлөөлөх хүчин зүйл
Хүн амын ажил эрхлэлт
Хүн амын амьжиргааны түвшин
Хэрэглээний үнийн индекс
Инфляци түүний үр нөлөө
Монгол улсын эдийн засгийн өсөлт ДНБ
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний тухай ойлголт, түүний төрөл
Нэг жилийн хугацаанд нийт эдийн засгийн хэмжээгээр үйлдвэрлэсэн эцсийн бараа
бүтээгдэхүүн , үйлчилгээний үйлдвэрлэлийн нийт зах зээлийн өртгөөр ДНБ-ий
хэмжээг тодорхойлдог.
Эдийн засгийн өсөлт гэдэг нь:
1. Ашиглаж буй үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлүүдийн тоог нэмэгдүүлэх буюу техник,
технологийг боловсронгуй болгосны дүнд үндэсний нийт бүтээгдэхүүний
хэмжээ бодитоор өсөх.
2. Нэг хүнд ноогдох үндэсний нийт бүтээгдэхүүн нэмэгдэх.
Эдийн засгийн өсөлтийг эрчим буюу хурдаар нь дараах гурван хэлбэрээр
ангилж болно. Үүнд:
 Эрчимтэй өсөлт: технологийн дэвшлийн ачаар үйлдвэрлэл нэмэгдэх

2.  Эрчимгүй өсөлт : нөөцийн үйлдвэрлэлийн хэмжээгээр нэмэгдэх
 Холимог өсөлт: технологийн болон үйлдвэрлэлийн хэмжээний өсөлт
Эдийн засгийн онол ёсоор эдийн засгийн өсөлт нэмэгдэхэд ядуурал урвуу
пропорцианалиар буурах ёстой гэж үздэг.
Ядуурал гэдэг нь хувь хүн өөрийн материаллаг болон оюуны хэрэгцээг хангаж
чадахгүйгээс гарах амьдрах орчны эмзэгшил бөгөөд дан ганц орлогын аргаар
ядуурлыг тодорхойлох нь өрөөсгөл ойлголт юм. Хүн амын дундаж наслалт,
боловсрол болон эрүүл мэндийн байдал, орлого зэргээс хамаардаг.
Олон улсад ядуурлын түвшинг олон хэлбэрээр тодорхойлдог.
НҮБ
Дэлхийн банк
Монгол Улс
Өрхийн нэг гишүүний
орлого сард хэрвээ 100$
-оос бага байвал түүнийг
ядуурлын
шугаманд
оруулдаг ба
жилийн
хэрэглээний сагсны үнэ
цэнээр
хэмжигддэг/
жилийн орлогын 1860
ам доллараас доош /
/Туйлын
ядуурал/
өдрийн хэрэгцээнд
зарцуулж
буй
мөнгөний дүн 1,25
ам доллараас бага
бол
Ядуурал /энгийн /:
өдрийн хэрэгцээнд
зарцуулж
буй
мөнгөний дүн 2 –оос
5 ам доллар болон
түүнээс доош
Хувь
хүн
өөрийн
үндсэн
хэрэгцээнийхээ аль нэг хэсгийг
бүрэн ба хагас байдлаар хангаж
чадахгүй байгаа байдлыг хэлдэг.
Ядуурлыг орлогоор , чадавхийн
ядуурал, нэг хүнийг нөгөөтэй
харьцуулах
зэрэг
аргаар
тодорхойлдог.
Ядуурал түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлс:
1. Инфляци
2. Ажилгүйдэл
Инфляци гэдэг нь үнийн ерөнхий түвшний байнгын өсөлт ба мөнгө
үнэгүйдэх, мөнгөний худалдан авах чадвар буурах үзэгдлийг мөнгөний ханш уналт
гэнэ.
Ажилгүйдэл
Ажилгүй байснаас наад захын хэрэгцээт зүйлсээ авхад хүндрэл учрах , эсвэл
боломжгүй болдог ба үүнээс болж сэтгэл санааны хямралд орж, эрүүл мэнд болон
нийгмийн сөрөг үр дагавар үүсдэг. Ажилгүй хүн гэдэгт албан ѐсоор хийсэн ажилгүй
боловч ажил идэвхтэй хайж байгаа хүнийг хэлэх бөгөөд ажил хайхгүйгээр сууж
байгаа хүнийг албан ѐсны ажилгүй хүний тоонд оруулдаггүй.
1. Ажилгүйдлээс хамааран ядуурал өсөх
2. Өөртөө болон нийгэмд орлого олох боломжоо алдах
Английн эдийн засагч Артур Оукений хуулиар ажилгүйдлийн түвшин хэвийн
ажилгүйдлийн түвшин 1%-иар өсөхөд ДНБ-ний хэмжээг 2.5%-иар нэмж үйлдвэрлэх
боломж алддаг гэж үздэг байна.

3. II.
СУДАЛГААНЫ ХЭСЭГ
МОНГОЛ УЛСЫН ЭДИЙН ЗАСГИЙН ӨСӨЛТ БА ГОЛ НӨЛӨӨЛЖ БУЙ
САЛБАРУУД
Монгол улсын ДНБ -түүний өсөлт
3.50%
3.00%
2.50%
2.00%
1.50%
1.00%
0.50%
0.00%
3%
1.26%
0.83%
0.80%
0.37%
0.30%
2006 он
2007 он
2008 он
2009 он
2010 он
2011 он
Монгол улсын ДНБ -түүний өсөлт
Эх үүсвэр : МУ-ын статистикийн эмхэтгэл- 2009,2010,2011 он
Монгол улсын эдийн засгийн өсөлт 2006 оноос 2011 он хүртэл 3 дахин нэмэгдсэн
байна. Энэ нь 2005 оны суурь үнэтэй харьцуулсан судалгаа бөгөөд эдийн засаг өсхөд
нөлөөлж байгаа гол нэрийн бүтээгдэхүүнүүд нь уул уурхай, олборлох
үйлдвэрлэлийн бүтээгдэхүүн болон анхдагч түүхийн эдийн экспорт юм.
ДНБ-нд салбарын эзлэх хувь
2010-2011
2006-2007 он
2002-2003 он
0.00%
10.00%
20.00%
30.00%
40.00%
50.00%
2002-2003 2004-2005 2006-2007 2008-2009
2010-2011
он
он
он
он
60.00%
нийт
дундаж
Хөдөө аж ахуй
21.10%
19.80%
20%
21.40%
19.00%
20%
Уул уурхай
15.70%
27.20%
29.70%
22.50%
22.20%
23%
Боловсруулах үйлдвэрлэл
6.10%
5.15%
5.80%
6.05%
8%
6%
Эх үүсвэр : МУ-ын статистикийн эмхэтгэл- 2009,2010,2011 он
Хөдөө аж ахуйн болон уул уурхайн салбарын өсөлт жигд тогтмол өсөж байхад
баялагийг бүтээх боловсруулах үйлдвэрлэлийн олон жилийн дундаж хувь нь уул
уурхайтай харьцуулахад 3 хувиар бага байна. Үүнээс үзэхэд Монгол улсад эдийн
засгийн эрчимгүй өсөлт буюу нөөцийн үйлдвэрлэлийн хэмжээгээр эдийн засаг өсч
байна гэдгийг харж болохоор байна.

4. Энэ нь нэгдүгээрт Импортоор орж ирэх бүтээгдэхүүний хэмжээг нэмэгдүүлдэг
хоѐрдугаарт: гадаад улс орон руу вальютийн ихээхэн хэмжээний урсгал гадагшилна.
Гуравдугаарт: өөрийн дотоод зах зээлийг хангах бүтээгдэхүүний тоог хязгаарладаг
бөгөөд гадаад худалдааны тэнцлийг алдагдуулж байна.
Ядуурлын түвшний судалгаа
Ядуурлын түвшин
32.20%
2007
35.20%
38.70%
39.20%
29.70%
2008
2009
2010
2011
Эх үүсвэр : МУ-ын статистикийн эмхэтгэл- 2009,2010,2011 он
Монгол улсад ядуурлын түвшин 2007 оноос -2010 он гэхэд 7% -аар нэмэгдэж , жил
бүр тогтмол 1-3 хувиар нэмэгдэж ирсэн бөгөөд 2011 онд 9% аар буурчээ. Уг буурах
гол шалтгаан нь малын хорогдолт багасч, төл бойжуулалт нэмэгдсэнтэй холбогдон
гарсан гэж судлаачид үзсэн байна. Ядуурал эдийн засгийн өсөлтийг дагаж буурдаг
хэдий ч манай улсад сүүлийн 3-4 жилд ДНБ 3 дахин өссөн хэдий ч ядуурал тогтмол
нэмэгдэж байна.
Ядуурал түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлүүд
Инфляци түүний нөлөөлөл
1. Нийгмийн халамжаас болон цалингийн өсөлтөөс шалтгаалсан үнийн
хөөрөгдөл
2. Гол нэрийн бараа бүтээгдэхүүний үнийн өсөлт
3. Импортоос хараат бараа бүтээгдэхүүний өсөлт
4. Гадаад валютын урсгал /уул уурхайн дэлхийн зах зээлийн үнэ болон ХАА
бараа бүтээгдэхүүний үнийн өөрчлөлтөөс/
Орлогын бодит өсөлт
Ажилгүйдэл

5. Хүн амын орлого, хэрэглээний судалгаа
2.50%
2.30%
2.10%
2.00%
1.50%
1.30%
1.23%
1.00%
1.48%
1.38%
Орлого
1%
0.90%
Зарлага
0.54%
0.46%
0.50%
0.25%
0.20%
0.00%
2006 он
2007 он
2008 он
2009 он
2010 он
2011 он
Эх үүсвэр : Өрхийн орлого ба зарлагын байдал. МУ-ын статистикийн эмхэтгэл- 2009,2010,2011 он
Хүн амын орлого тодорхой хэмжээгээр нэмэгдсэн ч түүний дагаад өөрийн
орлогоос 20 % аар илүү зарлага гаргаж байгаа нь зах зээл дээр эрэлт хэдий нэмэгдэж
байгаа ч тодорхой жилүүдийн үнийн өсөлтөөс болоод бодит байдал дээр хүн амын
амьжиргааны түвшин буурч, хуримтлал үүсэх нөхцөл буюу ирээдүйд хэрэглэх,
ирээдүйд чиглэгдсэн хэрэглээний мөнгөний байдал хүнд байгааг харуулж байна.
Хүмүүс цалингаас цалингын хооронд зээл авч амьдарсаар байна. Инфляцаас үүдсэн
дарамтаас үүдэн хэрэглээний зардал өсч бодит худалдан авах чадвар буурчээ.
Ядуу өрхийн орлогод эзлэх хүнсний хэрэглээний судалгаа
Монголчуудын гол хүнсний
бүтээгдэхүүн
болох
мах
махан
бүтээгдэхүүн түүний үнийн нэмэгдэл
нь сүүлийн саруудад 1,5 дахин
нэмэгдсэн нь хот суурин газрын
ядуувтар оршин суугчид орлогынхоо
ихээхэн
хувийг
зарцуулдаг
тул
хүнсний барааны үнийн өсөлтөнд
ихээхэн хүчтэй өртөж байна. Ядуурлын
түвшингээс доогуур амьжиргаатай
өрхүүдийн хүнсний нийт зарлагынхаа
80
гаруй
хувийг
мах,
сүүн
бүтээгдэхүүнд (46 хувь),
гурил,
гурилан бүтээгдэхүүнд (36 хувь)
зарцуулдаг байна.

6. Инфляцийн өсөлт
инфляцийн түвшин 28%
12.70%
9.60%
8.20%
5.10%
2003
8%
10.10%
9.40%
2010
2011
4.30%
2004
2005
2006
2007
2008
2009
инфляцийн түвшин
Инфляцийн түвшин 2003-2004 онд өсөлт харьцангуй тогтвортой байснаа 2005
оноос эхлэн 2011 он хүртэл тогтворгуй өндөр хэлбэлзэлтэйгээр өөрчлөгдсөн байгааг
харж болохоор байгаа бөгөөд энэ нь цогио хэлбэрийн инфляци юм. 2008 онд
инфляци 28 % д хүрсэн нь төрийн зүгээс сонгуулийн мөрийн хөтөлбөртэй холбоотой
амлалтуудаас болж инфляцийг өсгөх үндсэн шалтгаан болсон бөгөөд үүнд : Төрийн
албан хаагчдын цалинг үндэслэлгүйгээр өсгөх, хавтгайрсан халамжийн бодлого
зэрэг багтана.
Инфляци түүнд нөлөөлдөх хүчин зүйл
1. Импортын хараат байдал
Хүнсний бүтээгдэхүүний Монгол Улс хүнсний хэрэгцээнийхээ ихэнх хэсгийг
ОХУ, БНХАУ-аас импортоор авдаг.. Орос болон БНХАУ-ын зах зээл дээрх бараа
бүтээгдэхүүний үнэ өсөхөд Монгол улсын үнийн өсөлт дагаад өсдөг. Жишээлбэл,
Монгол Улс импортоор авч байгаа гурилынхаа 80 гаруй хувийг ОХУ-аас цайны
хэрэгцээний 80 хувийг авдаг ОХУ-д хүнсний барааны инфляци нэг улирлын дотор
гурав дахин өсч, 2010 оны 4-р улиралд 12 хувьд хүрсэн. Гурил, гурилан
бүтээгдэхүүний хувьд, энэхүү үнийн өсөлт тэр даруй Монгол Улсын үнэнд
нөлөөлсөн нь дээрх судалгаанаас харагдаж байна.

7. 2. Дундаж цалингийн өсөлт
3.00%
2.50%
2.00%
1.50%
1.00%
0.50%
0.00%
2.30%
1.70%
2.50%
1.90%
0.70%
0.20%
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Эдийн засгийн өөрчлөлттэй холбогдож цалин нэмэгдэж байгаа хэдий ч инфляцийн
хөөрөгдөлөөс болж хэрэглээний зардал 70 -80 % байна.
3. Халамжийн бодлого болон цалин хөлсний нэмэгдэл
Иргэн бүрт бэлэн мөнгө ямарч нөхцөлгүй бөгөөд зорилгогүй тараах нь нилээд ховор
үзэгдэл юм. Одоогоор АНУ-ын Аляска муж болон Монгол Улс нь үүнийг
хэрэгжүүлж байна. АНУ-ын Аляска мужид 1982 оноос хойш бэлэн мөнгө тарааж
байна.. Монгол Улсын Засгийн газраас нэг хүнд ногдох орлогын 7 хувь эсвэл
ДНБ ний 10 хувьтай тэнцэхүйц хэмжээний бэлэн мөнгийг 2011 онд иргэн бүртээ
хуваарилсан. Мөн түүнчлэн цалин хөлс нэмэгдсэн сургаар худалдаачид бараа
бүтээгдэхүүний үнийг нэмэх нь түгээмэл үзэгдэл болсон. /Эх сурвалж Дэлхийн банкны
монгол дахь судалгаа 2011 он/
4. Дизель түлшний үнийн хөөрөгдөл
Монгол Улс нь нефть бүтээгдэхүүнийхээ 90 хувийг ОХУ-аас ипортоор авдаг. Энэхүү
импорт нь ОХУ бензин түлшний экспортоо хязгаарлах үеэр зогссон болно Дэлхийн
зах зээлд нэг баррель нефтийн үнэ тогтвортой байхад монгол улсад яагаад бензиний
үнэ 200 төгөөр нэмэгдэв, мөн түүнчлэн холбогдох гаалийн татвар болон бусад
татвараас чөлөөлөөд байхад өссөн гэдэг нь одоо болтол тодорхойгүй байсаар. Мөн
үүнтэй холбогдуулан бараа бүтээгдэхүүний үнэ өсдөг болоод удаж байгаа хэдий ч
бензин дизель түлшний үнийг 50 төгөөр хямдруулаад байхад барааны үнэд огт
буурсан өөрчлөлт ажиглагдсангүй
5. Улирлын шинж чанартай инфляци
Өвөл – энэ улиралд харьцангуй улсаас нөөцөлсөн гол хүнсний/ мах ,буудай/
бараа бүтээгдэхүүний нөөцлөлт ихтэй байдаг боловч дэлхийн банкны валютын
ханшны зөрүү түүнээс шалтгаалдаг
Хавар- түүхий эд буюу бүтээгдэхүүн нөөцлөлтийн хэмжээ багасч /эрэлт их
байгаа хэдий ч нийлүүлэлт багасах /хомсдолд ордог
Зун болон намарын цагт үнэ бол харьцангуй тогтвортой байдаг.
6. Өргөн хэрэглээний хүнсний барааны өсөлт
2006 -2011 оны дунджаар 1р гурилын үнэ 0,6 дахин өссөн бол Махны үнэ 1,5- 2
дахин өссөн гэдэг нь монголд хүнсний барааны үнэ жил болгон хэр хэмжээний
өсөлттэй байгааг харуулж байгаа юм.

8. 2.50%
1-р гурил
2.00%
Атар талх
1.50%
Цагаан будаа
Мах /Хонь/
1.00%
Мах /Үхэр/
0.50%
Элсэн чихэр
0.00%
Шингэн сүү
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Эх үүсвэр : Өргөн хэрэглээний бараа бүтээгэдхүүний судалгаа /МУ-ын статистикийн
эмхэтгэл- 2011 он/
Монгол улсын ажиллах хүчний судалгаа
Ажиллах хүч
Хувь
0.40%
0.38%
0.34%
0.36%
0.34%
0.35%
0.33%
0.30%
0.25%
0.20%
0.15%
0.10%
0.05%
0.08%
0.06% 0.06% 0.07% 0.07%
0.05% 0.06% 0.05% 0.06% 0.06%
0.04%
0.04%
0.04%
0.04%
0.04%
0.04%
0.03%
0.03%
0.03%
0.03%
0.00%
2006
уул уурхай
2007
хөдөө аж ахуй
2008
2009
боловсруулах үйлдвэр
боловсрол
2010
эрүүл мэнд
Эх үүсвэр : МУ-ын статистикийн эмхэтгэл- 2011 он
Үүнээс үзхэд монгол улсын тэргүүлэх салбар болох уул уурхайн салбарт
ажиллах хүчний орон тоо буурч байгаагийн гол үндэслэл нь мэргэшсэн ажилчид
болон сүүлийн үеийн техник технологийн дэвшил, уул уурхайн салбар дахь
гадаадын ажилчдын тоо нэмэгдэж байгаа зэргээс хамааралтай.
Манай орны томоохон салбаруудын ажиллах хүчний хувийг харуулбал :

9. Гол салбаруудын ажиллах хүчний харьцаа
8.40%
6.80%
ХАА
10.70%
Уул уурхай
Боловсруулах үйлдвэрлэл
Боловсрол
7.80%
Эрүүл мэнд
66.90%
Эх үүсвэр : МУ-ын статистикийн эмхэтгэл- 2011 он
Эндээс харахад Монгол улсын ажиллах хүчний ихэнхи хувийг ХАА салбар
бүрдүүлдэг гэдгийг харж байгаа биз ээ. Угаасаа ч монгол орон нь эрт дээр үеээс
эхлэн нүүдлийн аж ахуйтай орон байсан. Нийт ажиллах хүчний 38,1 % ийг бүрдүүлж
байгаа хэсгийн бүрэлдэхүүнд малчид болон фермерийн аж ахуй, газар тариалан
багтдаг.
МУ-ын эдийн засгийн гол салбаруудын ажиллах хүчний 66,9 хувийг хөдөө
аж ахуйн салбар эзэлдэг хэдий ч нь уул уурхайн жилүүдийн дундаж өсөлтийн хувь
нь ХАА салбараас 3 % -аар илүү байна.
III.
ДҮГНЭЛТ
ДНБ өсөлт ба ядуурлын хамаарал
45.00%
40.00%
38.70%
35.20%
35.00%
30.00%
39.60%
38.60%
39.00%
34.50%
33.45%
29.60%
ДНБ
25.00%
Ядуурал
20.00%
18%
17%
15.00%
10.00%
10.80%
5.00%
0.20%
орлого
5.10%
0.00%
2002-2003
Инфляци
10.30%
9.70%
6.40%
0.70%
2004-2005
1.70%
2006-2007
1.90%
2008-2009
2.50%
2010-2011
Эх үүсвэр : МУ-ын статистикийн эмхэтгэл- 2009,2010,2011 он

10. Аливаа эдийн засгийн өсөлт нэмэгдэхэд ядуурал урвуу пропорцианалиар
буурах ѐстой гэж үздэг. Гэвч дээрх судалгаанаас үзэхэд ойрын 6 жилд Дотоодын
нийт бүтээгдэхүүн 4 дахин нэмэгдсэн хэдий ч ядуурал буурахгүйгээр зогсохгүй 1-3
пунктээр өссөн байна. Энэ нь хүн амын орлого нэмэгдэж байгаа тоо харагдаж
байгаа хэдий ч инфляцийн өсөлттэй холбогдуулан хүн амын бодит худалдан авах
чадвар болон амьжиргааны түвшин буурч байгааг илтгэж байна. Үнийн өсөлт нь
дараах нөхцөлөөс хамаарч бий болдог.
 ОХУ болон БНХАУ Импортын бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгдэхэд
 2007-2008 оны хооронд Засгийн газар 2009-2011 нийгмийн халамжийн
мөнгөний өсөлтөөс
 Халамж болон цалингийн өсөлт
 Дэлхийн зах зээл дээрх эдийн засгийн өсөлт болон хямрал зэрэг нь инфляцийг
нэмэгдүүлэхэд гол нөлөө үзүүлж байна
Хөдөө аж ахйун салбарт нийт ажиллах хүчний 66,9% нь ажиллаж байгаа хэдий ч
салбарын эдийн засгийн өсөлтөнд нөлөөлөх нөлөөлөл бага байна. Энэ нь мал аж
ахуйн түүхий эдийг бүрэн гүйцэт ашиглахгүйгээс шалтгаалж байна.
Санал
Эдийн засгийн өсөлтийг үр өгөөжийг боловсруулах үйлдвэрлүү шилжүүлэх.
Уул уурхайн баялагт түшиглэсэн эдийн засгаас, аж үйлдвэрийн эдийн
засагтай улс орон болохыг зорих
Боловсруулах үйлдвэр хөгжүүлэх ууль эрх зүйн таатай нөхцлийг бүрдүүлэх.
Ингэснээр үйлдвэр эрхлэгчдийн тоо хэмжээ болон боловсруулах
үйлдвэрлэлийн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх боломжтой болно.
Үйлдвэрлэлтийг эрчимжүүлснээр тухайн үйлдвэрийн газарт мэргэжлийн
боловсон хүчний хэрэгцээ шаардлага үүссэнтэй холбогдуулан боловсролын
салбарт хөрөнгө оруулалт хийгдэнэ. Үйлдвэрийн дотоод нөхцөл байдлаас
хамааран эрүүл мэнд , хөдөлмөр хамгаалал, нийгмийн үйлчилгээний систем
боловсронгуй болгож эрүүл бүтээмжтэй ажилчинг бэлтгэнэ.
Энэ нь
боловсрол болон эрүүл мэндийн салбарыг дэмжихэд түлхэц болж өгнө.
Монгол улс өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүнхээ ихэнх хувийг гадаад
зах зээлээс бүрдүүлдэг. Болосруулах үйлдвэрийн салбарыг хөгжүүлэх нь
гадаад улс орноос хамааралтай байгаа импортыг орлох бүтээгдэхүүнээр
дотоод зах зээлээ хангах боломжтой болох бөгөөд үүний үндсэнд ОХУ болон
БНХАУ зах зээлийн нөлөөллийг саармагжуулж өгөх бөгөөд гадаад зах
зээлийн үнийн өөрчлөлтөд Монгол улсын эдийн
өртөмтгий байдлыг
багасгана.

11. Эдийн засгийн өсөлтөөр ядуурлыг бууруулах нь
ДНБ ӨСӨЛТӨӨС ОРЖ ИРЭХ МӨНГӨ
БОЛОВСРУУЛАХ ҮЙЛДВЭР ДЭХЬ ХӨРӨНГӨ
ОРУУЛАЛТ
ХУУЛЬ ЭРХ ЗҮЙН ОРЧИН
ҮЙЛДВЭРЖИЛТ
МЭРГЭЖЛИЙН
АЖИЛЧДЫН ХЭРЭГЦЭЭ
НЭМЭГДЭНЭ.
ТЕХНИК
ТЕХНОЛОГИЙН
ОРЧИН
ҮНИЙН
ТОГТВОРЖИЛТ
ГАДААД ЗАХ ЗЭЭЛИЙН НӨЛӨӨЛЛИЙН
СААРМАГШИЛ
ЯДУУРАЛ БУУРАХ
ХАЛАМЖИЙН
ЗАРДЛЫН БУУРАЛТ
ИМПОРТЫГ ОРЛОХ БҮТЭЭГДЭХҮҮН
ЭРҮҮЛ МЭНД
БОЛОВСРОЛ
ЭРҮҮЛ МЭНД
ХӨДӨЛМӨР
ХАМГААЛАЛ,
НИЙГМИЙН
ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ
СИСТЕМ
АЖЛЫН БАЙР

12. Ном зүй
МУ-ын статистикийн хороо: статистикийн эмхэтгэл 2009
МУ-ын статистикийн хороо: статистикийн эмхэтгэл 2010
Дэлхийн банкны монгол дахь ядуурлын талаарх судалгаа 2011
Макро экономикс- Б.Алтанцэцэг 2005 он
Экономикс- Mc.Connel , S.Brue – 2008 он
Цахим эх үүсвэр :
 Wikipedia.org
 NSO.MN
 Worldbank.org