Skip to main content
PERIKANAN + PER + IKAN + AN

IKAN =   BERTULANG BELAKANG
         BERNAPAS DENGAN INGSANG
         BERDARAH DINGIN
         HIDUP DI PERAIRAN

SECARA EKONOMI : “Ikan” = SELURUH
 MAKLUK HIDUP YANG SELURUH ATAU
 SEBAGIAN HIDUPNYA DI PERAIRAN, =
 IKAN, UDANG, KERANG, CUMI-CUMI KURA-
 KURA, KODOK, RUMPUT LAUT DSB
PERIKANAN =
   KEGIATAN YANG BERHUBUNGAN DENGAN
         MAKLUK HIDUP PERAIRAN

PEMBANGUNAN PERIKANAN :
 UPAYA MANUSIA UNTUK MEMANFAATKAN
 SUNBERDAYA HAYATI PERIKANAN DAN
 SUMBERDAYA PERAIRAN

LAUT =
  POTENSI SUMBARDAYA YANG TAK
  TERNILAI HARGANYA, PERLU
  DIMANFAATKAN DAN DILESTARIKAN
PEMANFAATAN SUMBERDAYA PERAIRAN :
JEPANG 12 JUTA TON, CHINA 10 JUTA TON, AMERIKA
SERIKAT 6 JUTA TON, CHILI 5 JUTA TON, INDIA 3 JUTA
TON KOREA 3 JUTA TON, INDONESIA 2,6 JUTA TON
DAN THAILAND 2,4 JUTA TON.


 KOMSUMSI IKAN :
 INDONESIA : 19,1 KG/TAHUN, JEPANG : 83 KG/TAHUN, MALAYSIA : 43
  KG/TAHUN, PHILIPINA : 41 KG/TAHUN, HONGKONG : 37 KG/TAHUN
  DAN TAIWAN 35 KG/TAHUN

PERMASALAHAN DALAM BIDANG PERIKANAN :
+ RENDAHNYA PENDIDIKAN DAN KEMAMPUAN BERUSAHA, SARANA
   TAK MENDUKUNG SEHINGGA PENDAPATAN RENDAH
+ PEMANFAATAN SUMBERDAYA ALAM TIDAK SEIMBANG,
   PENANGKAPAN INTENSIF TERBATAS PADA PERAIRAN SEMPIT
+ LEBIH DARI 90 % USAHA PERIKANAN KITA MASIH BERSIFAT SKALA
   KECIL
REFORMASI TOTAL DI BIDANG PERIKANAN :
MERUBAH POLA PANDANG DAN SIKAP PEMERINTAH DAN
MASYARAKAT MENENAI DUNIA PERIKANAN (MENJADIKAN PERIKANAN
SALAH SATU MATA PENCAHARIAN ANDALAN)

MENINGKATKAN KEMAMPUAN NELAYAN DAN PETANI IKAN MELALUI
PENDIDIKAN, PELATIHAN DAN PEMBINAAN SECARA INTENSIF

MENYIAPKAN KADER MUDA PERIKANAN YANG TANGGUH MEALUI
SEKOLAH-SEKOLAH PERIKANAN

MEMBANGUN FASILITAS PRODUKSI

MENYIAPKAN MODAL DASAR DI BIDANG PERIKANAN MELALUI KREDIT
LUNAK

MELANJUTKAN USAHA AHLI TEKNOLOGI BARU BERDASARKAN RISET
YANG DIKEMBANGKAN OLEH LEMBAGA-LEMBAGA RISET

MENINGKATKAN KERJASAMA INTERNASIONAL DALAM BIDANG
PERIKANAN
BIDANG PERIKANAN YANG SANGAT BERKEMBANG
ADALAH USAHA BUDIDAYA (AQUAKULTURE)
                     BUDIDAYA/AQUAKULTUR :
    SUATU SENI ATAU KREASI MANUSIA UNTUK MEMELIHARA, MEMBESARKAN
     DAN MENUMBUHKAN ORGANISME DALAM PERAIRAN SECARA
     TERKONTROL

    KREASI MANUSIA MEMADUKAN ILMU DAN TEKNOLOGI UNTUK MEMANIPULASI
     SUMBERDAYA PERAIRAN UNTUK KEPERLUAN MASYARAKAT

                   TUJUAN USAHA PERIKANAN :
-   MENGHASILKAN BAHAN PANGAN BERPROTEIN DAN BERNILAI GIZI TINGGI
-   MENGHASILKAN BAHAN BAKU INDUSTRI PENGOLAHAN HASIL PERTANIAN
-   MENGHASILKAN BIOTA PERAIRAN SEBAGAI SARANA REKREASI DAN
    HIBURAN
-   MENGHASILKAN IKAN UMPAN BAGI USAHA PENANGKAPAN
-   MELESTARIKAN PLASMA NUTFAH, PEMULIAAN JENIS DAN PENGENDALIAN
    POPULASI
-   MEMPERCEPAT RESERKULASI BUANGAN BAHAN ORGANIK (MEMBANTU
    PEMBERSIHAN ALAMI PENCEMARAN PERAIRAN)
-   MENINGKATKAN LAPANGAN KERJA
-   MENINGKATKAN PENDAPATAN DAN DEVISA NEGARA MELALUI EKSPOR
    KOMODITI HASIL PERIKANAN
KELEBIHAN USAHA BUDIDAYA :
DAPAT MENYEDIAKAN SUMBER PROTEIN IKAN PADA DAERAH
JAUH DARI LAUT (DAERAH TERPENCIL)

DAPAT DIKEMBANGKAN PADA LAHAN YANG TIDAK SESUAI
UNTUK KEGIATAN PERTANIAN

DAPAT DIKEMBANGKAN DALAM KEGIATAN GABUNGAN SECARA
TERPADU

DAPAT DIKEMBANGKAN DALAM USAHA KECIL (RUMAH TANGGA)

MAKANAN DAPAT DIPEROLEH DARI BUANGAN LIMBAH
ORGANIK (BIAYA RENDAH)

BERDASARKAN HABITATNYA USAHA BUDIDAYA TERDIRI ATAS :
BUDIDAYA AIR TAWAR
BUDIDAYA PAYAU (MUARA PANTAI)
BUDIDAYA AIR ASIN (LAUT)
ATAS :
TRADISIONAL : MENGANDALKAN PAKAN ALAMI, PADAT TEBAR
KECIL

EKSTENSIF : MAKANAN TAMBAHAN TERATUR, KAPUR, PUPUK
MASIH TERTUMPU PADA MAKANAN ALAMI TETAPI PADAT TEBAR
MASIH KECIL

INTENSIF : TELAH MENGGUNAKAN MODIFIKASI, MANIPULASI
DAN KONTROL BUDIDAYA LEBIH TINGGI SERTA PADAT TEBAR
TINGGI

BERDASARKAN ORGANISME TERPADU USAHA BUDIDAYA
TERDIRI ATAS:

LONGYAM (BALANG AYAM) : BUDIDAYA IKAN KOMBINASI DENGA
AYAM

LONGTIK (BALONG ITIK) : BUDIDAYA IKAN KOMINASI DENGAN
ITIK

MINAPADI : BUDIDAYA IKAN DI SAWAH YANG DITANAMI PADI
BERDASARKAN WADAH PEMELIHARAAN USAHA BUDIDAYA
TERDIRI ATAS :

CAGE CULTURE (BUDIDAYA DALAM SANGKAR) : KERAMBA EMPAT
PERSEGI PANJANG, BUNDAR PANJANG DAN BUJUR SANGKAR

RAFT CULTURE (BUDIDAYA RAKIT) : BUDIDAYA YANG MENEMPEL
PADA RAKIT SEPERTI REMIS, TIRAM DAN BEBERAPA JENIS
HEWAN AIR LAINNYA

STRING CULTURE : BUDIDAYA ORGANISME MENEMPEL DI TALI

KOLAM BETON AIR DERAS : BUDIDAYA DI KOLAM BETON DENGAN
ALIRAN AIR YANG DERAS DAN PADAT TEBAR YANG TINGGI

BERDASARKAN JUMLAH JENIS ORGANISMENYA TERDIRI ATAS :

MONOCULTURE : KEGIATAN BUDIDAYA MEMELIHARA SATU JENIS
IKAN
POLIKULTURE : KEGIATAN BUDIDAYA YANG MEMELIHARA
BEBERAPA JENIS IKAN (IKAN BERBEDA JENIS MAKANAN DAN
KEBIASAAN BERENANGNYA)
USAHA BUDIDAYA MENCAKUP DUA ASPEK BESAR :

USAHA PEMBENIHAN : PRA PEMIJAHAN
(PEMATANGAN INDUK), PEMIJAHAN (PENYUNTIKAN)
DAN PASCA PEMIJAHAN (PEMELIHARAAN LARVA)

PEMBESARAN : PEMILIHAN LOKASI (SITE SILKON),
KEADAAN AIR, KEADAAN TANAH, KONSTRUKSI DAN
DESAIN
BUDIDAYA
SUATU KEGIATAN ATAU TEKNOLOGI
UNTUK MEMPRODUKSI ORGANISME
AKUATIK DALAM LINGKUNGAN
TERKONTROL DENGAN TUJUAN
MENDAPATKAN KEUNTUNGAN
SEBESAR-BESARNYA
MEMPRODUKSI BUKAN SAJA
PERTUMBUHAN TETAPI JUGA
TERMASUK KUALITAS
Ruang lingkup budidaya :
1. Berdasarkan kegiatan : input produksi (prasarana dan
   sarana prduksi), proses produksi (persiapan hingga
   pemanenan) dan output produksi (penanganan pasca
   panen dan pemasaran)
2. Berdasarkan spasial : Kegiatan di darat dan di laut
   (mulai dari daerah pegunungan, perbukitan, dataran
   tinggi, datarn rendah, pantai, muara sungai, teluk, selat,
   perairan dangkal, terumbu karng sampai ke laut lepas)
3. Berdasarkan sumber air : air tawar (freswater culture),
   air payau (brackishwater culture) dan air laut
   (marineculture). Smber air : ditentukan oleh salinitas,
   sehingga jenis ikan juga berbeda tergantung
   kemampuan hidupnya pada salinitas teersebut.
4. Berdasarkan zonasi darat-laut : kegiatan budidaya
     dilakukan dengan menggunakan sumber air berupa air
     tawar seperti mata air, sungai, danau, waduk, saluran
     irigasi, air hujan, air sumur dan genangan air lainnya
     termasuk payau dan budidaya yang dilakukan di laut
5.   Bedasarkan posisi wadah produksi : budidaya dilakukan
      di daratan dn mengambil air di dekatnha, seperti
     kolamair tenang, kolam air deras, budidaya di sawah
     dan budidaya di tambak. Sedangkan budidaya yang
     dilakukan di badan air seperti di sungai, saluran irigasi,
     danau, waduk dan laut, dikenal dengan budidaya
     terbuka.
TUJUAN BUDIDAYA
1. Produksi makanan : daging ikan menyumbang lebih dari 15 total
  pasokan protein hewani. Semakin meningkat jumlah penduduk maka
  semakin meningkat pula kebutuhan akan daging ikan tersebut.
  Untuk mengatasi ini dapat dilakukan melalui usaha budidaya.


2. Perbaikan stok ikan di alam, stok ikan di perairan umum selau
  semakin menurun karena adanya penangkapan dan kematian,
  disebabkan dengan semakin meningkatnya jumlah penduduk. Untuk
  menjaga stok ikan tersebut maka kebutuhan manusia dapat diperoleh
  dari usaha budidaya yang dilakukan sehingga kepunahan ikan di
  perairan umum dapat diatasi.


3. Produkai ikan untuk rekreasi, usaha budidaya dapat juga dijadikan
  sebagai rekreasi misalnya budidaya ikan mas dalam kolam air deras
  (running water) dijadikan sebagai pemancingan berfungsi sebagi
  rekreasi
4. Produksi ikan umpan, untuk menangkap ian di laut lepas biasanya
   dilakukan dengan menggunakan umpan ikan hidup. Ikan lelel dan
   mas selalu dijadikan sebagi makanan bagi ikan arwana, maka
   penyediaan ikan umpan dapat dilakukan dengan usaha budidaya.


5. Produksi ikan hias, selain untuk konsumsi dan rekreasi, budidaya
   dapat juga digunakan untuk menghasilkan ikan hias (ornamental
   fish), dengan usaha budidaya ikan hias ini akan dapat memberikan
   keuntungan dan kesejahteraan manusia


6. Daur ulang bahan organik, budidaya dapat pula sebagai daur
   ulang bahan organik, misalnya ikan tilapia dipelihara di waduk
   akan dapat mengurangi sedimen organik yang terdapat di waduk
   karena dapat mengkonsumsi bahan organik yang ada di waduk
   tersebut


7. Produksi bahan industri, hasil budidaya dapat dijadikan sebagai
   bahan baku industri penting, seperti industri pakan, obat-obatan,
   kosmetika, testil dan kimia, misalnya rumput laut, ikan patin, ikan
PIP DOSEN SUKENDI