Neoclasicismo, Goya e Romanticismo

1. NEOCLASICISMO,
GOYA E
ROMANTICISMO

2. NEOCLASICISMO

3. REFERENTES HISTÓRICOS.
XERALIDADES
• Desenvólvese dende mediados do século XVIII até principios do século
XIX, coincidindo co desenvolvemento da Ilustración, a Revolución
Francesa e o Imperio Napoleónico.
• É unha época de oposición, por parte da Burguesía e as clases medias,
ao absolutismo, á sociedade o Antigo Réxime (estamental,
aristocrática…) e ao papel xogado pola Igrexa Católica ata este
momento.
• Será un movemento que propugne a substitución do principio de autoridade
monárquica e relixiosa polo de racionalidade democrática. É unha época
de introdución de novas formas de relación entre o home e as insitucións,
tomando para isto como modelo a República Romana e a Atenas
Clásica.
• Coincide, ademais, co redescubrimento (un máis) da antigüidade
clásica, gracias ás escavacións que meses momentos se estaban a
realizar en Herculano e Pompeya, as cidades sepultadas polo Vesubio.

5. • A Revolución Francesa supuxo o triunfo da burguesía e a
fin do Antigo Réxime.
• A Revolución Industrial favoreceu a aparición da figura do
proletario e deu un xiro ás estructuras económicas e
produtivas.
• A consolidación da burguesía e o proceso de
industrialización, fomentou o aumento dos transportes e a
aparición de novas fontes de enerxía, así como o crecemento
das zonas urbanas, que derroubaron as súas murallas
medievais.
• Tras o período Napoleónico producírone as grandes
revolucións sociais, que partiron de Francia, pero
contaxiaron despóis a outros lugares de Europa (revolucións
burguesas de 1820, 1830, 1848).
• Grande crecemento demográfico:
– Retroceso da mortalidade.
– Aumento da produción de alimentos.
– Progreso da hixiene e a medicina.

7. • Revoltas e difusión de ideais revolucionarios
desembocaron no final das monarquías
absolutas, ao tempo que xurdía, en moitos
lugares de Europa e nas colonias americanas
unha conciencia nacional, materializadas na
creación de novos estados (exemplo, Grecia.
1830).
• Creación de novas doutrinas sociais, debido aos
problemas derivados da sociedade industrial,
como o socialismo e anarquismo, así como
movemento reivindicativos e revolucionarios.

8. LOCALIZACIÓN E
EVOLUCIÓN ARTÍSTICA
• Os focos principais foron Roma e París:
– Roma foi o foco principal de busca dos
principios Neoclásicos.
– París tivo imporatnacia relativa durante o
Neoclasicismo, aínda que durante o período
romántico se converteu en lugar de referencia
da arte europea. Este liderado acentuouse no
terreo pictórico, no que a escola francesa
influiu durante todo o século XIX. En
Inglaterra se desenvolveo o prerrafaelismo.

9. • O Neoclasicismo evolucionou en paralelo á
Ilustración e coexistiu desde un punto de vista teórico
co final do Rococó. Non obstante, en Inglaterra, fie ao
espírito clasicista, podemos identificar xa nos inicios
do século XVIII un Protoneoclasicismo, principalmente
na arquitectura.
• En Francia, o termo Romanticismo utilizouse para
referirse á pintura e para opoñelo á pintura neocláisca.
De aí que os límites cronolóxicos dos movementos
sexan pouco claros e se atopen mesturados en
artistas dunha mesa época e en diferentes países de
Europa.
• Dalgún xeito, o Romanticismo do século XIX foi
unha contraposición ao Neoclasicismo.

10. Neoclasicismo.
Características Xerais
• O Neoclasicismo é unha volta á Antigüidade
Clásica, retomándoa de forma moito máis fiel
que a protagonizada por retornos anteriores.
• Oponse á funcionalidade e ao exceso
decorativo do Barroco e do Rococó.
• O Neoclasicismo preséntase como unha arte
nova, sereno e equilibrado, fronte ao
esgotamento das formas do Rococó, coa súa
linguaxe baleira e reiterativo.

11. • O feito de que se fixen nas institucións da República Romana
e da Atenas clásica fará que se adopten as formas clásicas
como estilo oficial.
• Este estilo preconizará o ideal grego como punto de
partida de toda beleza: prefírese a arte grega, considerado
máis puro que o romano.
• É unha arte non cristiá: substitúe a Deus polo culto á razón.
É, pois, a vertente artística da secularización da cultura
(promovida pola Ilustración) e da Revolución Francesa.
• A burguesía adoptará o Neoclasicismo como a súa arte e
como a expresión da derrota da nobreza (condenando os
seus excesos, expresados no rococó).

12. • Non se trata dunha simple imitación do
mundo clásico, senón máis ben como a
revisión ou a adaptación deste modelo ao
mundo do século XIX.
• Academicismo: Necesidade de axustarse a
unhas normas establecidas polas academias.
Isto coindide á perfección co espírito
racionalista dos homes da Ilustración, á vez
que reflicte o rexeitamento do decorativismo
Rococó (manifestación do gusto da
decadente aristocracia).

13. ARQUITECTURA
NEOCLÁSICA
• Xorde como reacción fronte ás liberdades e subxectividade da
arquitectura barroca.
• Imponse o racionalismo das formas neoclásicas, que se inspiran
nos principios da arquitectura grecorromana.
• Predominou a imitación por encima da invención, ao estar
convencidos da superioridade da arte helénico.
• A base da arquitectura neoclásica é a columna, triunfando a orde
dórico grego; o templo helénico é imitado non só en igrexas, senón
en toda clase de edificios públicos (escolas, hospitais, museos...).
• Como nos tempos de Grecia, os frontóns enchéronse con estatuas.
Pero a ciencia do espazo segue sendo romana. Non se soubo
prescindir das bóvedas romanas.
• Exemplo desta arquitectura é a IGREXA DA MADELEINE en París.
En España, destacan Ventura Rodríguez e Juan de Villanueva,
autor do MUSEO DO PRADO.

19. ESCULTURA NEOCLÁSICA
• Inspírase directamente nos modelos da antigüidade, a través das
noticias literarias, estatuas, relevos e restos conservados do mundo
grecorromano:
– Predomina o emprego do mármore branco como material máis puro.
– Imponse o razoamento intelectual da beleza, dotándoa de certa
frialdade e afastándoa notablemente do espectador.
– As figuras son perfectas formalmente, pero carentes de
expresividade: elimínase toda temática relacionada coa emoción, o
sentimento ou a paixón.
– Prescíndese de movementos violentos, escorzos e diagonais para
reducir a visión a un só plano: o frontal.
– Especial importancia do espido como representación ideal do ser
humano.
– Sobresae como novidade a escultura nos cemiterios, favorecido pola
lei napoleónica de prohibir os enterramentos dentro dos recintos
urbanos, principalmente nas igrexas.

20. CÁNOVA

22. PINTURA NEOCLÁSICA
• A case ausencia de restos pictóricos da cultura clásica lévalles a fixar os
seus ollos en Rafael e Corregio (que destacan pola súa perfección formal,
a súa serenidade suave, a estudada dozura dos temas) e nas formas da
escultura clásica (por iso é polo que as súas pinturas lembran á escultura
helenística).
• O debuxo adquire gran importancia, por influencia da escultura (os
valores plásticos impóñense aos pictóricos).
• Chégase a afirmar que o colorido é algo superficial. Por iso as cores
utilizadas son sobrias.
• Os temas, serenos e equilibrados, estarán inspirados na historia
grecorromana.
• O aspecto máis destacable dos cadros é a presentación do feito, non se
comenta nin se interpreta; de aí a súa obxectividade e que busque
conmover pola súa temática.
• Perspectiva lineal, situando os personaxes nun plano único (coma nos
relevos clásicos).
• Fronte ao Barroco, prefírense as composicións sinxelas, centradas e
sen contrastes lumínicos.

23. Jacques-Louis David
• David adheriuse con total entusiasmo á Revolución
Francesa: en 1792 foi un dos extremistas da
Convención e un ano despois tomou parte na votación
que decidiu a execución do rei. Chegou a ocupar a
presidencia dos jacobinos.
• Nun principio, David inspirouse en temas e
personaxes clásicos (as orixes de Roma, Sócrates...)
pero coa Revolución Francesa e a chegada ao poder
de Napoleón considerou que estes feitos históricos
estaban á altura dos heroes antigos e que, por tanto,
o máis consecuente era plasmar os novos tempos.
• A súa predilección polos temas heroicos e patrióticos
preparaba xa o camiño á nova corrente que
empezaba a perfilarse: o romanticismo.

24. O XURAMENTO DOS HORACIOS

25. • Os tres irmáns Horacios xuran ante o seu pai lealdade ao Estado e poñen a
disposición a súa vida para defendelo. Nun recuncho, as mulleres mostran
o seu abatemento polo que vai acontecer.
• David baséase nunha traxedia inspirada á súa vez nunha historia narrada
en Ab urbe condita de Perico Livio. No século VII a. C. Roma e alba Longa
disputábanse o dominio da Italia central.
• Para dirimir cal sería a cidade vencedora combateron tres irmáns de cada
bando: os Horacios por Roma e os Curiacos por Alba Longa. O que
pretendía David con este lenzo era infundir nos seus contemporáneos o
sentido do deber cara á patria, a imaxe e semellanza dos Horacios. Por iso
elixe o instante do xuramento, no que o orgullo patriótico é máis intenso.
• En canto á composición, os tres arcos do fondo divídena en tres zonas. Os
distintos grupos de personaxes permanecen xuntos, pero sen chegar a
tocarse entre eles. O número tres é unha constante en toda a obra: tres
arcos, tres espadas, tres irmáns, tres mulleres...
• Os distintos elementos distribúense a partir de distintas formas
xeométricas. A enerxía e vitalidade dos homes contrastan co abatemento
das mulleres.

28. GOYA:
entre a
tradición
e a
ruptura
1746-1828
1790

29. Características Xerais
da obra de Goya
• Nacido en 1746, en Fuendetodos (Zaragoza) morre en 1828, mostrando na
súa evolución unha íntima relación coa historia do seu tempo. Nacido en pleno
século XVIII, na época en que predomina o estilo Rococó e iníciase o
Neoclasicismo, morre cando xa apunta o movemento romántico. Por iso é
imposible encadralo dentro dun só movemento artístico.
• CARACTERÍSTICAS DA OBRA DE GOYA:
– Grande evolución, tanto temática como na factura e na cor:
• desde temas alegres e amables aos máis dramáticos e patéticos.
• desde un perfecto acabado do debuxo ata a factura máis solta e desfeita.
• desde unha paleta rica e clara á presenza dominadora e abafadora do negro.
– Son tan distintas as obras da súa primeira etapa e do seu período final que parecen obras
de artistas distintos:
• Gran variedade temática froito dunha extraordinaria imaxinación chea de fantasía: costumistas,
infantís, patrióticos, relixiosos, taurinos, retratos, etc.
• É unha arte de contrastes, pasando con facilidade da festa ao aquelarre, do real ao fantástico.
• No medio da época neoclásica (na que se subliña a importancia do debuxo, a parquedad de cor, o
estatismo) Goya prefire o movemento e a cor, impoñéndose ao debuxo. Para el pintar “non é
engadir cor a un debuxo, senón compoñer, crear, e en definitiva, dar vida coa cor mesmo”.
• Goya foi un cronista do mundo que lle rodeaba, interpretándoo cunha sorprendente orixinalidade.
En boa parte da súa obra presta atención ao pobo, ao principio en festas e algarabías, máis tarde
como protagonista de terribles sufrimentos. Tampouco esquece ás clases acomodadas,
burguesas ou aristocráticas.

30. Evolución Artística
• Primeira Etapa (1763-1792)
• Segunda Etapa (1792-1808)
• Terceira Etapa (1808-1828)

31. Primeira Etapa (1763-1792)
• Estará marcada polo optimismo e a cor.
• Inicia a súa formación en Zaragoza, nun estilo aínda dentro
do último barroco, de grande influencia italiana (onde viaxa).
• Xa en Madrid, entrará a formar parte do grupo de pintores de
cartóns da Real Fábrica de tapices de Santa Bárbara.
• As súas obras son dun costumismo idealizado: temas
cotiáns, festas populares... todo iso con cores claras e
luminosas.
• Exemplos de cartóns para tapices son A PRADERÍA DE SAN
ISIDRO ou O QUITASOL.
• Outras obras desta etapa son o CRISTO CRUCIFICADO e A
FAMILIA DO DUQUE DE OSUNA, exemplo de retrato
colectivo.

32. 1772

34. 1786
1779

35. 1778 (p. 326)

36. 1792

37. 1788

38. 1788

39. Segunda Etapa (1792-1808)
• Despois dunha viaxe a Cádiz volve xordo, iniciando un
proceso de illamento e introspección. Isto agudizará o seu
espírito de observación, que será un dos fundamentos do seu
costumismo crítico. É unha primeira dor, unha dor persoal,
que lle levará a centrarse nos aspectos máis negativos da
sociedade, desenvolvendo unha actitude crítica e amarga. A
esta crise física ha de unirse a crise moral, motivada polo
amor non correspondido pola duquesa de Alba e pola
decepción política que supuxo o desenvolvemento da
Revolución Francesa, que termina co Terror de Rosbespierre
e máis tarde coa ditadura de Napoleón Bonaparte.
• Continuando coas obras relixiosas, aínda que xa nesta
segunda etapa, destaca as que realiza na BÓVEDA DA
ERMIDA DE SAN ANTONIO DA FLORIDA.

40. • É nesta época cando Goya comeza o seu inmenso labor
gráfico, da que conservamos preto dun milleiro de gravados.
A maior parte dos seus gravados agrúpanse en series (os
“Caprichos”, os “Desastres da Guerra”, a “Tauromaquia” e os
“Disparates”). Estas tres últimas xa na última etapa.
• Un dos xéneros que máis cultivará retrato. Será o retratista
de moda, polo que recibirá unha avalancha de encargos,
espléndida galería de personaxes do seu tempo. Exemplo de
retrato colectivo é a FAMILIA DE CARLOS IV, que ten
parangón coas Meninas de Velázquez. Tamén desta época é
A MAJA, unha figura espuda que, a diferenza de obras como
a Venus do espello de Velázquez, que é o seu precedente,
non se xustifica con alusións á mitoloxía, senón que se
axusta estritamente á realidade, sem engadir á obra mais
lectura que a dun retrato da duquesa de Alba.

41. 1795

45. 1799

47. • Goya reflicte nalgúns dos seus cadros e
na serie de gravados “Os Caprichos”,
unha visión crítica do fanatismo relixioso e
a superstición da España do seu tempo.

48. 1800

51. 1800
(p.
327)


54. Terceira Etapa (1808-1828)
• En 1808 iníciase a terceira etapa, na que será a dor colectiva
o que lle faga profundar no dramático e violento. Será
provocado pola Guerra da Independencia, que intensificará o
seu pesimismo. Chegará a ser pintor de José I, o que lle
valerá a acusación de afrancesado (algo moi discutible).
• En 1814 presenta ao Consello de Regencia a solicitude para
ilustrar episodios sobresalientes da insurrección de Madrid
contra os franceses. Serán dous cuadros históricos, pero que
carecen do acento oficial que adoita caracterizar a este
xénero, xa que non reflicte a heroes nin personaxes
importantes, senón ao pobo de Madrid que combate e morre
por defender o seu país. Un é O 2 DE MAIO DE 1808 EN
MADRID: A CARGA DOS MAMELUCOS. O outro, O 3 DE
MAIO OU OS FUSILAMENTOS DA MONCLOA (NA
MONTAÑA DE PRÍNCIPE PÍO)

55. 
P. 330

56. • Tamén realizou unha dura crítica contra a
inxustiza e a perversidade dos invasores
franceses nos dous cadros de denuncia
máis característicos da súa produción.

57. 
P. 328-329

58. 1814

59. 1816

61. 1823

62. ca. 1823
P. 332

66. • Desta última época son os cadros de
corridas de touros e a serie de gravados
titulada Tauromaquia. Goya achegou unha
nova técnica de gravado, a litografía.

68. • Pintada no exilio francés, a Leiteira de
Burdeos anticipa o Impresionismo.

70. SÉCULO
XIX
ROMANTICISMO
Géricault
Delacroix

71. Contexto Histórico
• É un movemento artístico que se desenvolve durante a primeira
metade do século XIX. Tras a caída de Napoleón prodúcese a
consolidación dos réximes da Restauración monárquica. Estes
tentarán borrar os vestixios da Revolución Francesa. Desta forma, o
romanticismo converterase en bandeira das novas xeracións que
aspiran a cambiar o mundo existente por medio dunha revolución
en todos os campos.
• A crise interna dos sistemas que tentaran acabar co Antigo Réxime
provoca a perda de fe na Razón como paradigma capaz por si só
de organizar a vida dos homes en sociedade. Como consecuencia
prodúcese o rexeitamento á razón, pasando a conceder un valor
primordial ao sentimento. O romanticismo é, ante todo, unha
maneira de sentir. Exaltarase o misterioso e o pasional, a
liberdade e o patriotismo, e a evasión cara a un pasado
afastado, que adoita ser a Idade Media.
• Con todo, o estilo non foi acollido con simpatía nos círculos
conservadores, cuxo “bo gusto” e sentido da harmonía e beleza
non era compatible cos novos postulados. Da mesma maneira que
as monarquías restauradas, que pretendían volver aos principios do
absolutismo, non podían admitir o liberalismo burgués.

72. Pintura Romántica
• Ruptura dos convencionalismos neoclásicos
(composición anticlásica) e a uniformidade estilística.
Non hai normas establecidas, reflectindo cada obra a
personalidade do autor.
• Rexeitamento do predominio da razón. Fronte a
iso exáltanse os sentimentos: o misterioso, paixóns
desbordadas, o exótico, épocas afastadas...
• Compromiso histórico: inclusión de temas de guerra
ou desastres, a liberdade, o patriotismo...
• Composicións dinámicas e movementos
violentos.
• Técnica solta cun colorido cálido e luces
brillantes, que priman sobre o debuxo.

73. A BALSA DA MEDUSA. GERICAULT

74. • Con esta obra iníciase o Romanticismo pictórico francés. É un cadro
denuncia ou cadro manifesto: aborda un feito real ocorrido o 1816,
o naufraxio da fragata “ Medusa” en augas de Senegal. O capitán e
os oficiais decidiron utilizar os botes salvavidas e desentendéronse
dos mariñeiros, que consideraban socialmente inferiores. Os
naúfragos construíron unha balsa e permaneceron á deriva 13 días.
Das 150 persoas só 15 sobreviviron. Géricault plasma o momento
no que os naúfragos tratan de chamar a atención do barco que
os terminará rescatando. A obra pretendía denunciar a hipocrisía do
réxime da Restauración, corrupto e retrógrado. O resultado foi esta
impresionante alegoría dunha Francia á deriva despois da caída
de Napoleón.
• O predominio de cores cálidas permite o achegamento sensorial e
emocional á obra.
• Un foco de luz ilumina violentamente a escena e provoca un
claroscuro contrastado (aprendeu esta técnica de Caravaggio).
• A composición é triangular, de clara influencia barroca. Os mortos
na base, no medio os enfermos e moribundos, e na cúspide os que
axitan os panos para ser rescatados. É un símbolo do camiño desde
a desesperación á esperanza. Os personaxes están dispostos de tal
maneira que parece que se penetren no cadro e afástense do
espectador.

75. A LIBERDADE GUIANDO AO POBO. DELACROIX

76. • Delacroix sentiu unha gran atracción por
Miguel Ángel e a terribilitá dos seus
personaxes, que soubo plasmar
excepcionalmente nas súas obras. O
tratamento da cor da escola veneciana
tamén deixou pegada nas súas creacións.
Pero a quen máis valorou foi a Rubens, de
quen imitou a súa vitalidade desbordante e a
súa profusión decorativa. Obras súas son A
LIBERDADE GUIANDO AO POBO e A
MORTE DE SARDANÁPALO.