1. TEMA 7: A ARTE DO SÉCULO XIX
Sergio Martínez Gómez

2. 1- A ARTE DE FINAIS DO SÉCULO XVIII
• A ARTE ROCOCÓ EN EUROPA
o Orixe: Francia.
o Caraterísticas:
 Elegante.
 Refinada.
 Sobre os gustos da aristocracia e a burguesía.
Ornamentación e intimismo:
o Arquitectura:
 Modelos estéticos do barroco.
 Decoración dos interiores con:
* Profusa ornamentación con liñas ondulantes e asimétrica.
 Materiais sinxelos.
 Gran impacto visual.
 Baratos.
o Escultura:
 Técnica da porcelana (Oriente).
 Tipo de escultura de pequno formato.

3. Unha pintura aristocrática:
o De ambiente refinado e despreocupado das clases privilexiadas (galante).
o Novas cores, claras como o gris, verde mazá, azul ceo, rosa pálido e beixe.
o Predominio da cor sobre o debuxo (técnica pictórica do pastel).
o Francia: temas amorosos e festas aristocráticas dominan a obra de
pequeño formato (J.A Watteau, François Boucher, J.H. Fragonard).
o Italia: paisaxes urbanas (Canaletto), decorativismo exacerbado e teatral
(Tiépolo).
o Inglaterra: paisaxes campestres e retratos da nobreza (Gainsborough,
Hogarth, Reynolds).
• A ARTE ROCOCÓ EN ESPAÑA
o Gusto francés e motivos orientais e espazos interiores.
o Escultura en madeira policromada de temática relixiosa.
o Escultores: Francisco Salcillo e Narciso Tomé.
o Pintura: intimismo e gusto galante da aristocracia (Luis Paret y Alcázar).

4. J.H. FRAGONARD J.A. WATTEAU
FRANÇOIS BOUCHER

5. CANALETTO
HOGARHT
TIÉPOLO
REYNOLDS
GAINSBOROUGH

6. PARET Y ALCÁZAR
SALZILLO
TOMÉ

7. • FRANCISCO DE GOYA
o Fuente de todos (Zaragoza).
o Constante innovación.
o Influencia no inicio de Italia, Barroco serodio e Rococó (cartóns para a Real Fábrica de
Tapices).
o Romanticismo e impresionismo.
o 1775 pintor da corte (retratista).
o Pintura a partir de 1792 máis fonda e crítica(a causa da súa xordeira).
o Preocupacións en canto as súas obras:
 Impacto plástico.
 Creación de maxia do ambiente.
 Suscitar emocións.
 Retratar a realidade máis alá da evidencia.
o Espírito Ilustrado e crítica do fanatismo relixioso e a superstición (serie de gravados “Os
caprichos”.
o Crítica á invasión napoleónica (“A carga dos mamelucos”), “Os fusilamentos do 3 de maio”,
“Os desastres da guerra”, unha estarrecedora serie de gravados).
o Íllase co retorno do absolutismo e volve á súa casa, A Quinta do Xordo, no que leva a cabo as
Pinturas Negras, cheas de forza e visións oníricas próximas ao expresionismo.
o Nos seus últimos anos exíliase a Bordeos (cadro de “A leiteira”, próximo ao Impresionismo).

9. 2- NEOCLASICISMO
• Retorno á sobriedade e á racionalidade do clasicismo.
• RECUPERACIÓN DE MODELOS ARQUITECTÓNICOS
o Modelos gregos e romanos.
o Rexeitamento da recarga da ornamentación.
o Decoración escultórica con frontóns e muros lisos, ou con sinxelos motivos
de estuco.
o Protagonismo da construcción de edificios públicos.
o Gusto por erixir columnas conmemorativas e arcos de triunfo durante a
época napoleónica.
o Francia: J.G. Soufflot (Panteón de París), Pierre Vignon (La Madeleine).
o Alemaña: Leo von Klenze (Propileos de Múnic).

10. LEO VON KLENZE
J.G. SOUFFLOT
PIERRE VIGNON

11. • UNHA ESCULTURA IDEALIZADA
o Referencia na estatuaria grecorromana, modelo de equilibrio e harmonía.
o Temática mitolóxica, pero tamén é importante o monumento funerario e o retrato.
o Materiais: mármore e tamen, menos, o bronce.
o Busca da beleza e a perfección.
o Obras con espontaneidade e naturalidade.
o Italiano Antonio Cánova e o danés Bertel Thorvaldsen.
• A ORDE DA PINTURA NEOCLÁSICA
o Pintura inspirada na orde e no equilibrio da antigüidade.
o Principios:
 Predominio do debuxo sobre a cor, perfilando as siluetas.
 Composición ordenada e harmónica, situando os personaxes nun plano único.
 Predilección pola temática mitolóxica e histórica que transmiten valores
exemplares con intención moralizante.
 Artistas: franceses J.L. David e J.A. Dominique Ingres.

12. ANTONIO CANOVA
BERTEL THORVALDSEN
J.A. DOMINIQUE INGRES J.L. DAVID

13. 3- A ARQUITECTURA NA SEGUNDA
METADE DO SÉCULO XIX.
• O HISTORICISMO
o Aparición de ideais nacionalistas e procura no pasado das propias raíces,
maioritariamente atoapdas na Idade Media.
o Arquitectura: recreación de manifestacións artísticas de outras épocas,
recuperando a súa linguaxe e estilo construtivo.
o Máis importante: neogótico (arquitectos como Viollet-Le-Due e Pugin).
o Novos estilos construídos como o neorrománico, neorrecentista, neomudéxar, etc.
• A ARQUITECTURA DO FERRO
o Aparición de novos materiais e produción en serie destes.
o Ferro e aceiro, invención do cemento e popularización do vidro para cerramentos.
o Necesidade de edificios e construccións funcionais, prácticas, espazosas, rápidas e
baratas de construír.
o Gustave Eiffel: Torre Eiffel para a Exposición Universal de París de 1889.
o Escola de Chicago de arquitectura, Louis Sullivan: construcción dos primeiros
rañaceos.

14. VIOLLET-LE-DUC LOUIS SULLIVAN
GUSTAVE EIFFEL
AUGUSTUS PUGIN

15. 4- O MOVEMENTO ROMÁNTICO:
UNHA EXALTACIÓN VITALISTA
• O Romanticismo espallouse por toda Europa nas primeiras décadas do s.XIX.
• Ampla corrente intelectual con claras connotacións políticas xurdido como
reacción contra o clasicismo.
• Nova estética e novo sentimento.
• Valores:
o Amor á liberdade.
o Exaltación do individualismo.
o Defensa dos sentimentos.
• Insatisfacción polo presente, pracer de gozar da natureza, gusto polo exotismo e
as cousas descoñecidas.
• A ESCULTURA
o Maior propensión a expresar movementos e sentimentos.
o Formas axitadas e dinámicas e importancia da xestualidade e expresión dos
rostros.
o Materiais máis rudos como a pedra.
o Aparición de numerosos temas patrióticos.
o Relevo da “Marsellesa”, Françóis Rude (defensa da República Francesa, 1712).

16. FRANÇOIS RUDE

17. • A PINTURA
o Diversidade.
o Aspiración á liberdade individual.
o Historicismo, esencialmente da I. Media.
o Conprensión da natureza desde unha óptica sentimental e relixiosa.
o Predilección polo exótico e o imaxinario.
o Dous grandes cambios:
 Maior movemento mediante liñas curvas e diagonais.
 Expresión da cor e da luz co uso de cores brillantes.
o Temática: interese polo medieval e oriental, representación da
paisaxe.
o Artistas: Eugène Delacroix, Théodore Géricault (Francia); C.D
Friedrich (Alemaña).

18. C.D. FRIEDRICH EUGÈNE DELACROIX
MARAINO FORTYNY
THÉODORE GÉRICAULT MARIANO FORTUNY

19. 5- O REALISMO
• UNHA OLLADA OBXECTIVA DA REALIDADE
o Novo movemento cultural.
o Orixinado por:
 Fracaso das revolucións de 1848-
 Avance da industrialización.
 Avance da ciencia.
o Interés por coñecer a realidade concreta da súa epoca e describila
fielmente.
• A ESCULTURA REALISTA
o Maior vontade de perfeccionamento na captación do detalle.
o Temáticas relacionadas coas cuestións sociais.
o Retratos de personaxes destacados e grupos escultóricos.
o Artistas: francés J.B. Carpeaux; belga Constantin Meunier.

20. CONSTANTIN MEUNIER
J.B. CARPEAUX

21. • UNHA PINTURA FOTOGRÁFICA
o Vontade de retratar a vida cotiá e os problemas sociais da
industrialización.
o Visión obxectiva sen idealización.
o Pintores: Gustave Coubert, Honoré Daumier ou J.F. Millet; busca da
representación dunha escena dun xeito verídico, obxectivo e imparcial.
o 1839, aparición da fotografía; creación de encadramentos semellantes aos
dunha instantánea fotográfica.

22. HONORÉ DAUMIER J.F. MILLET
GUSTAVE COURBET CAMILLE COROT

23. 6- A ARTE NO CAMBIO DE SÉCULO
• Revolución artística de comezos do s.XX. Causas:
o Impresionismo.
o Audacia de numerosos artistas.
• IMPRESIONISMO
o Derradeiro terzo do s.XIX.
o Representación dos efectos cambiantes da luz.
o Subordinación da forma á cor.
o Traballo ao aire libre.
o Técnica de pinceladas soltas e rápidas.
o Orixe: Francia.
o Édouard Manet, Claude Monet, August Renoir, Alfred Sisley.
• POSTIMPRESIONISMO
o Mediados da década de 1880.
o Investigación, exploración da xeometría, a cor, a liña e a expresividade.
o Edgar Degas, Georges Seurat, Paul Cézanne, Vincent van Goh, Henri Toulose-
Lautrec e Paul Gauguin.

24. AUGUST RENOIR
ÉDOUARD MANET
CLAUDE MONET
ALFRED SISLEY

25. VINCENT VAN GOGH
EDGAR DEGAS
HENRI TOULOSE-LAUTREC
GEORGES SEURAT
PAUL CÉZANNE
PAUL GAUGUIN

26. • O SIMBOLISMO
o Paralelo ao Postimpresionismo.
o Presentación de temas bíblicos e mitolóxicos.
o Evocación do mundo dos soños.
o Presentación da muller desde unha perspectiva anxelical ou maligna.
o Pierre Puvis de Chavannes e Henri Rosseau.

27. PIERRE PUVIS DE CHAVANNES
HENRI ROUSSEAU

28. 7- O MODERNISMO
• 1890-1910.
• Diversos nomes.
• Características:
o Rotura definitiva coa tradición academicista.
o Aproveitamento das vantaxes que ofrecía a tecnoloxía e mais a industria da
época.
o Reivindicación do carácter integrador das artes.
o Potenciación do traballo artesán.
• ARQUITECTURA
o Predominio da liña curva e ondeada e a simetría.
o Inspiración na natureza.
o Liberdade creativa.
o Belga Victor Horta.
o Integración das novas técnicas constructivas do traballo artesanal.
o Ferro forxado, vidreiras e mosaicos cerámicos.

29. VICTOR HORTA

30. • ESCULTURA E PINTURA
o Rotura da rixidez das normas académicas.
o Temática baseada na figura humana.
o Uso da liña curva e expresividade dos rostros.
o Abandono dos aspectos cotiás para plasmar temas de contido simbólico e conceptual.
o Finalidade decorativa.
o Inspiración da natureza e figura da muller como tema recorrente.
o Importancia da ilusión gráfica e o cartelismo.
o Austríaco Gustav Klimt e o checo Alfons Mucha.
• AS ARTES DECORATIVAS
o Importancia debido á preocupación dos artistas por fusionar arte e vida cotiá.
o Importancia dos traballos de forxa, vidreira, cerámica, deseño de obxectos, téxtil e
mobiliario como elementos decorativos.
o Movemento inglés “Arts and Crafts” iliderado por William Morris, que quería crear
obxectos únicos e artesanais.

31. GUSTAV KLIMT ALFONS MUCHA WILLIAM MORRIS

32. • ANTONI GAUDÍ
o Máxima representante do modernismo en España.
o Inspiracio´n nas formas da natureza.
o Imaxinación desbordante e mundo propio que volca nas obras.
o Concepción global da obra arquitectónica e detallista.
o Colaboradores e artesáns (máis importante: arquitecto e deseñador Josep
María Jujol).

34. 8- A ARTE DO SÉCULO XIX EN ESPAÑA E
CULTURA GALEGA
• Recoñecemento mundial de Goya.
• Importante centro modernista xurdido en Barcelona.
• ARQUITECTURA
o A partir de 1760, arquitectura neoclásica (Juan de Villanueva).
o S. XIX, recuperación romántica do pasado medieval traducida en construccións neorrománicas, neogóticas
e neomudéxares.
o Uso do ferro e o vidro (evolución industrial de España) Palacio de Cristal do Retiro de Madrid.
o Finais do s.XIX, foco do modernismo en Barcelona. Ademais de Gaudí, destacan Lluís Domènech e
Montaner e Josep Puig e Cadafalch.
• ESCULTURA
o Gusto neoclásico na 2º metade do s.XVIII e parte do XIX.
o Substitución da madeira polo mármore.
o Temática histórica e mitolóxica.
o Substitución de retablos por relevos e estatuas exentas.
o Damiá Campeny (Lucrecia).
o Romanticismo e Realismo: Mariano Benlliurel (Monumento a Isabel a Católica) e Ricardo Bellver (O anxo
caído).
o Modernismo: trazos sensuais e mestura de realismo e simbolismo, Josep Llimona (Desconsolo).

35. JUAN VILLANUEVA
GOYA JOSEP PUIG E CADAFALCH
LLUÍS DOMÈNECH E MONTANER

36. MARIANO BENLLIUREL
DAMIÀ CAMPENY
RICARDO BELLVER
JOSEP LLIMONA

37. • PINTURA
o Neoclásica: Dominada pola Real Academia de Belas Artes de San
Fernando. Valoración por enriba da cor e falta de expresividade nos
personaxes. José de Madrazo.
o Romántica: Importancia do retrato e da temática histórica. Eduardo
Rosales (Testamento de Isabel a Católica). Mariano Fortuny e
Genaro Pérez Villaamil.
o Realista: Temática social e vontade de retratar a vida cotiá e
anecdótica (Ramón Martí Alsina); preferencia da paisaxe (Carlos de
Haes e Joaquim Vayreda).
o Impresionista: proximidade ás exposicións impresionistas de
captación da luz ao aire libre. Joaquim Sorolla, Darío de Regoyos.
o Modernista: Centro en Cataluña. Ambientes amables da burguesía,
retratos e algunhas escenas de carácter social, e temática da
paisaxe en obras de Ramón Casas, Santiago Rusiñol e Isidre Nonell.

38. GENARO PÉREZ VILLAAMIL
JOSÉ DE MADRAZO
MARIANO FORTUNY
EDUARDO ROSALES

39. RAMÓN MARTÍ ALSINA
CARLOS DE HAES
JOAQUÍN SOROLLA
JOAQUÍN SOROLLA
JOAQUIM VAYREDA

40. DARÍO DE REGOYOS
ISIDRE NONELL
RAMON CASAS SANTIAGO RUSIÑOL

41. • O REXURDIMENTO GALEGO
o Mediados do s.XIX.
o Movemento literario para a recuperación da lingua galega.
o Rosalía de Castro.
o “Cantares gallegos”: describe a paisaxe e costumes campesiños; “Follas
Novas”: expresión dos seus sentimentos.
o Consolidación da poesía galega con outros autores como Eduardo Pondal
(Queixumes dos pinos) e Manuel Curros Enríquez (Aires da Miña Terra).
o Consolidación da prosa no 1º terzo do s.XIX.