Tinalakay ng dokumento ang kahalagahan ng kalayaan sa pamamahayag at ang mga hangganan nito, tulad ng pangangalaga sa katotohanan at karapatan ng tao. Binibigyang-diin ang responsibilidad ng mga mamamahayag na iwasan ang paninirang-puri at lumahok sa mga positibong pagbabago sa lipunan. Layunin din ng dokumento na magbigay ng mga gabay sa wastong pamamahayag at pagbabalita upang matutunan ng mga estudyante ang integridad at tamang pagsasaalang-alang sa mga impormasyong kanilang ibinabahagi.

1. GODOFREDO S. GILE II, LPT
College Instructor
godogile284@gmail.com
ST. LOUISE DE MARILLAC COLLEGE OF SORSOGON, INC.
Higher Education Department

3. • Itinatadhana ng batas ang kalayaan sa Pamamahayag subalit
kaalinsabay nito ang hangganan ng kalayaang ito.
• Nararapat pakaisipin na ang paghahayag ay nararapat lamang
na nakabatay sa katotohanan, nakakabuo ng pagkatao at
nagkapagpapabago sa bawat nilalang sa kabutihan.
• Ang mga paninirang-puri ay dapat iwasan sapagkat nilalabag
nito ang karapatan ng tao. Anumang makapagpapababa sa
moralidad at pribadong pamumuhay na ibinabalita ay dapat
papanagutin ng batas.

4. • Karapatang magpahayag
• Walang pinapanigan
• Bumubuo ng kaisipan
• Pangangalaga sa karapatan ng tao
• Wastong pagpapasya

5. 1. Kawastuhan, katotohanan at layunin
2. Nangangalaga sa kapakanan ng mga mga kababaihang
sangkot sa kasong may kinalaman sa sekso.
3. Konpidensyal na paghahayag.
4. Katapatan sa paglikom ng ulat.
5. Paggalang sa pribadong karapatan at reputasyon ng
tao.
6. Marangal, kapita-pitagan at may mabuting panlasa.
7. Kaasalan.

6. 1. Ang pamamahayag ay isang sining ng paglalahad ng iba’t ibang
impormasyon mula sa mga nakalap na datos, mga pangyayari sa
lipunan, o mga isyung panlipunan na may halaga sa mga
mamamayan o mga mambabasa, manonood at tagapakinig.
2. Pinagtibay ang pampaaralang pahayagan ng Republic Act
No.7079 na kilala sa tawag na Campus Journalism Act of 1991.
3. Hinuhubog ang mga positibong pagpapahalaga, paglinang sa
mapanuri at malikhaing pag-iisip at pagpapaunlad ng katangiang
moral at disiplinang pansarili ng mga kabataang Filipino
(Alkuino, 2004)

7. 1.Paglalahad ng sariwang impormasyon
2.Makapanghikayat
3.Nakapagtuturo at nagpapaniwala
4.Nakapaglilibang
5.Nakapagbabatikos para sa pagbabago

8. 1. Malinang sa mga mag-aaral ang kahalagahan ng wasto
at tumpak na pagbabalita nang naaayon sa tamang
pamamahayag.
2. Malinang sa mga mag-aaral na maging mapagmasid,
mapanuri, mapanaliksik, matapang at mapagpahalaga sa
damdamin ng iba at sa mga nangyayari sa kapaligiran.
3. Matuto ang mga mag-aaral na mangalap ng mga
impormasyon batay sa tunay na pangyayari o
kaganapan.

9. 4. Magbibigkis sa mga mamamayan sa lipunan at sa mga
paaralan para sa pagkakaisa at pagtutulungan sa mga
proyekto at kaayusan ng lipunan at ng paaralan.
5. Malinang sa mga mag-aaral na maging responsable at
may mataas na pagpapahalaga sa integridad.
6. Malinang ang kasanayan ng mga mag-aaral na magsulat
ng iba’t ibang anyo o paraan ng pagsulat ng pahayagan
tungo sa mas makabuluhan at wastong pamamahayag.

10. 1. Iulat o ilarawan ang isang pangyayari.
2. Ipaliwanag ito at bigyang-kahulugan.
3. Hulaan ang maaaring kahihinatnan ng nasabing
pangyayari.
4. Mapanuri at walang pagkiling sa isang
pangyayari. Matapat, marunong magpahalaga sa
karapatan ng tao.

11. • Pangmukhang Pahina
a. pangalan ng pampaaralang pahayagan o nameplate –
nakapaloob ang pangalan at lugar ng paaralan, tomo, bilang ng
isyu, saklaw na mga buwan at taon ng pagkakalimbag.
b. tainga o ears – kahanay ng pangalan ng pampaaralang
pahayagan na naglalaman ng logo ng paaralan, maaaring
kartun, kasabihan o mga nilalaman ng panloob na pahina.

12. • Pangmukhang Pahina
c. ulo ng pinakapangunahing balita o banner headline
– pamagat ng pinakamahalaga o pinakatampok na balita na
nakasulat sa malalaking titik at maiitim na tipo.
d. mga ulo ng balita o headline – mga iba pang balita
na nakasulat sa mas maliliit na tipo.

13. • Pangmukhang Pahina
e. mga larawan o photos – mga larawang kuha na
kalakip ang mga ulo ng balita ng pinakatampok na balita o
iba pang ulo ng balita para magbigay ng mas malinaw na
paglalarawan sa balita

14. • Pahinang Editoryal
a. polyo – naglalaman ng bilang ng pahina, pangalan
ng pahayagan, petsa ng pagkakalimbag.
b. editoryal – naglalaman ng mga tampok na isyu na
binibigyan ng paliwanag o pagtatalakay batay sa
pansariling opinyon.

15. • Pahinang Editoryal
c. kartung editoryal – naiguhit na kartun na naglalarawan sa
nilalaman ng editoryal o maaaring iba pang isyung
napapanahon.
d. mga opinyon o kuro-kuro ng manunudling
e. kahon ng patnugutan – naglalaman ng pangalan ng
pahayagan, mga pangalan ng patnugot, tagapayo,
konsultant at mga kritiko

16. • Pahinang Lathalain
- naglalaman ng mga natatanging lathalain hinggil sa mga
pangyayari sa kapaligiran, mga pansariling karanasan, sa buhay
ng mga karaniwan o tanyag na may pambihirang nagawa sa
lipunan, at iba pa.
- naglalaman din ng mga bagong tuklas na imbensiyon o kaya’y
mga pag-unlad ng pamayanan o lipunan, gayundin ang mga
paksa na may kinalaman sa agham at teknolohiya.

17. • Pahinang Pampalakasan
- naglalaman ito ng mga balita, editoryal, opinyon,
lathalain, mga larawan at kartun hinggil sa iba’t
ibang isports na naganap sa loob at labas ng
paaralan.

18. ST. LOUISE DE MARILLAC COLLEGE OF SORSOGON, INC.
Higher Education Department

19. • Ito ay mga ulat ng mga napapanahong pangyayari sa lipunan.
• Ito ay pangangalap ng impormasyon na may kaugnayan sa kabuhayan,
politika, relihiyon, kalusugan, palakasan, at iba pa.
• Ayon kay Turner Catledge (tagapangasiwang editor ng The New York
Times) “anumang bagay na hindi mo alam nang nagdaang araw ay isang
balita, anumang kapaki-pakinabang sa iba ay mahalagang maipaalam sa
ibang tao.”
• Ayon kay Rufino Alejandro (dating katuwang na direktor ng Surian ng
Wikang Pambansa) “ang balita ay isang ulat na hindi pa nailalathala
tungkol sa mga ginagawa ng mga tao na inaakalang pananabikan,
maiibigang mabatid, at mapaglilibangan ng mambabasa.”

20. 1. Napapanahon
2. Kalapitan
3. Tunggalian
4. Katanyagan
5. Di-karaniwan
6. Makataong kawilihan
7. Pagbabago at Pag-
unlad
8. Bilang
9. Pangalan
10.Mga hayop
11.Sex

21. 1. Kawastuan
2. Timbang
3. Makatotohanan
4. Maikli at malinaw

23. 1. Ito ang panimulang bahagi ng unang talata
ng balita.
2. Itinatampok ang kapana-panabik na
pangyayari na humihikayat sa kawilihan at
interes ng mga mambabasa.

24. 1. Pamatnubay na kombensyonal – kadalasang ginagamit ito sa
mga nakakalap na balita sapagkat ang detalye ay sumasagot
sa mga tanong na sino, ano, saan, kailan at paano (5Ws at
1H).
2. Pamatnubay na di-kombensiyonal o makabagong
pamatnubay – ginagamit ito upang makatawag pansin sa
mga mambabasa, kadalasang ang panimula ay nakakaakit at
nakapupukaw interes sa mga mambabasa.
a. Panggulat
b. Patanong
c. Hiwa-hiwalay na mga salita o parirala
d. Kasabihan
e. Isang salita

25. 1. Isulat kaagad ang balita matapos makalap ang mga
mahahalagang datos o impormasyon.
2. Gamiting patnubay ang baligtad na piramide sa
pagsulat ng balita, unahin ang pinakamahalagang tala
hanggang sa di-gaanong mahalaga.
3. Isulat ang buong pangalan ng pinagkunan ng datos at
ng kaniyang katungkulan.

26. 4. Iwasang magbigay ng sariling opinyon o kuro-kuro.
5. Isulat lamang ang mga tumpak na datos na nakalap,
huwag magdadagdag o magkakaltas nang wala sa mga
datos o impormasyong nakuha.
6. Maging maikli at payak lamang ang mga
pangungusap.

27. 7. Iwasang gumamit ng unang panauhan sa balita.
8. Ilahad ang panig ng dalawang taong sangkot sa
balita.
9. Iwasang simulan ang balita sa tambilang,
gawing pasalita.
10.Gawing pasalita ang bilang isa hanggang siyam
at tambilang naman ang 10 pataas