Энэхүү материал нь динамик веб програмчлалын хичээлийг танилцуулахад зориулагдсан бөгөөд вебийн үндсэн ойлголтууд, вэб хуудсыг үүсгэх, вэб сервер, клиент серверийн системийн ажиллах зарчмыг тайлбарладаг. Веб хуудсыг статик болон динамик гэж ангилдаг бөгөөд динамик веб сайт нь хэрэглэгчийн хүсэлтээр хэлбэрийг өөрчилж, өгөгдлийн санг ашиглан мэдээллийг удирддаг. Мөн веб редакторын төрөл, түүний функцын тухай зохион байгуулалттай мэдээллийг агуулж байна.

1. Хичээлийн нэр: Динамик вэб програмчлал Хичээлийн төрөл: Лекц /№1/ Багшийн нэр: Г.Өсөхжаргал Вэбийн үндсэн ойлголтууд

2. Хичээлийн агуулга Вэбийн үндсэн ойголтууд Вэбийн ажиллах зарчим Ашиглагдах технологиуд

3. Вэб гэж юу вэ? Вэб буюу World Wide Web гэдэг нь HTML хэмээх тусгай форматаар бичигдсэн баримт, зураг, дуут, дүрст мэдээллүүдийг интернэт ашиглан дамжуулах боломж олгодог интернэт серверүүдийн систем юм

4. Вэб гэж юу вэ? Вэб хуудас = Вэб сайт ?

5. Вэб хуудас гэж юу вэ? HTML буюу гипертекст бэлтгэх хэл дээр бичсэн компьютерийн файлыг веб хуудас гэнэ HTML / Hypertext Markup Language / нь вебийг сүлжээгээр илгээхэд зориулсан кодлол юм.

6. Вэб сайт гэж юу вэ? И нтернэтийн сүлжээнд байрлах хоорондоо холбогдсон вэб хуудсуудыг в эб сайт гэнэ. Вэб сайт нь тодорхой сэдвийн дагуу гол хуудас / Home Page / бүхий , түүнд холбогдсон хэд хэдэн вэб хуудсуудаас бүтдэг.

7. Гол хуудас гэж юу вэ? Веб сайтыг дуудахад эхэлж нээгддэг в еб хууд сыг г ол хуудас / Home Page / гэх бөгөөд тухайн вэб сайт дахь вэб хуудсуудын гол зангилаа юм Гол хуудас нь тухайн вэб сайты н хаа агуулгыг бүрэн илэрхийлж чадах ёстой бөгөөд бусад хуудасруугаа нэвтрэх зам нь болж өгдөг.

8. Вэб хэрхэн дамждаг вэ? Веб нь Client/Server зарчмаар ажилладаг хэрэглэгчийн хүсэлт / request / , серверийн хариулт / response / -ын үндсэн систем юм.

9. Вэб хэрхэн дамждаг вэ? Хэрэглэгч в еб сайты г үзэхийн тулд тухайн вэб сайтын хаяг ийг вэб браузер програм ын хаягийн мөрд бичиж Enter товчлуур дээр дарснаар вэб браузер програм нь в еб сервер лүү тэрхүү хэрэглэгчийн хүсэлт ийг HTTP протоколоор дамжуулан илгээдэг. В еб сервер х ү сэлтийг нь х ү лээж аваад, хариу лт болгож, вэб хуудсыг HTTP протоколоор дамжуулан буцаадаг.

10. Клиент / Сервэр Интернэтэд холбогдсон компьютерүүдийг Эзэмшигч / Host / Үйлчлүүлэгч/ Client / гэсэн хоёр бүлэгт хувааж ангилдаг. Интернэттэй байнгын холбоотой байж , а лсаас хэрэглэгч холбогдо н, мэдээлэл солилцох боломжтой компьютер эзэмшигч гэнэ. Харин эзэмшигч компьютерруу хандаж, үйлчилгээ авч буй компьютерыг үйлчлүүлэгч гэнэ.

11. Клиент / Сервэр Сервэр – хэрэгцээтэй мэдээллийг хадгалж буй компьютер Клиент – хэрэглэгч буюу сервер дээрх мэдээлэлд хандаж буй компьютер Вэб сайтыг үзэхийн тулд клиентуудэд вэб үзүүлэгч програм хэрэгтэй, вэбийг үзүүлэхийн тулд сервэрүүдэд вэб сервэр програм хэрэгтэй.

12. Вэб сервэр И нтернетед в еб сайтуудыг хадгал а ж байдаг , хэрэглэгчийн үзэхийг хүссэн вэб сайтыг үзүүлэх үйлчилгээгээр хангах вэб сервэр програм бүхий компьютер ийг вэб сервэр гэнэ. Веб сервэр дээр веб сайтаа байрлуулахын тулд түрээсийн төлбөр / Hosting Charge / - ийг вэб сервэрийн эзэн/ host / - д төлдөг.

13. Вэб үзүүлэгч програм Веб хуудсыг үзэхэд зориулагдсан програмыг Веб браузер / web browser / хэмээн нэрлэдэг. Вэб браузер нь татаж авсан веб хуудсан дахь HTML кодыг хөрвүүлж, уг хуудсыг зохиогчынх нь гаргахыг хүссэн өнгө, агуулга, загвараар дэлгэцэнд гардаг.

14. Вэб сайтын хаяг Интернэтэд холбогдсон хvн бvхэн бусад компьютертэй харьцах боломжтой болно. Yvнд хаяглалт маш чухал vvрэгтэй б ө г өө д, маш нарийн зохицуулагдсан байна. Интернэтэд холбоотой байгаа толгой компьютер болгон өө рийн гэсэн хаягтай байна, бvх дэлхий даяар тvvнтэй ижилхэн хаягтай ко м пьютер нэг ч байх ёсгvй.

15. Вэб сайтын хаяг Интернэтэд дараах хоёр хаягийг хэрэглэнэ: Хэрэглэгчдэд зориулсан, прорам хангамж ын хvрээнд (давхаргад) хэрэглэгдэх хаяг буюу домайн нэр : ( http://www.ezmart.mn/ ) - энэ нь хvнд хэрэглэхэд хялбар болгодог хаяг. Сvлжээний хvрээнд хэрэглэгдэх хаяг буюу IP address: 105.2.205.6 - энэ нь яг Интернэт дотор мэдээлэл дамжуулахад хэрэглэгддэг vндсэн хаяг. Ингэхээр Интернэт дотор байгаа бvх ком-пьютеруудын IP хаяг нь 0.0.0.0-с 255.255.255.255-н хооронд байна гэсэн vг.

16. Вэб сайтын хаяг Вэб серверээс вэб хуудас vзэхийн тулд хэрэглэгч тухайн вэб хуудасны хаягийг буюу URL (Uniform Resource Locator)-г браузертаа бичиж оруулж ө гч болно, эсвэл өө р хуудсан дээр байгаа тухайн хуудасны холбоос (link) дээр дарах ёстой. И нтернэтэд байгаа бvх л юмны хаягийг URL гэж нэрлэнэ. URL нь хэрэглэгчийн үзэхийг хүссэн файл хаана байгаа тодорхойлж өгөх үүрэгтэй байна.

17. HTTP HyperText Transfer Protocol нь файлыг интернэтээр дамжуулахад зорицлсан протокол юм. HTTP-ын үндсэн гол зарчим нь хэрэглэгчийн хүсэлт болон вэб сервэрийг хооронд нь холбож өгдөг. Вэб броузер вэб серверээс HTML файл руу хандах хүсэлт гаргасны дараа HTTP руу холболт хийгдэн , сервер компьютер хүссэн файлыг дамжуулж холболт эргээд салдаг байна.

18. Хэрэглэгчийн хүсэлт Хэрэглэгчийн хүсэлт нь дараах гурван хэсгээс бүрдэнэ. Request line - Ямар веб хуудас хэрэгтэй байгаагийнхаа хаягийг, мөн хэрэглэгчийн браузер нь HTTP-н ямар хувилбарыг ойлгох чадвартайг заасан хэсэг. Request header - Энэ хэсэг дэхь мэдээлэл нь дурын шинж чанартай, жишээ нь ямар веб браузер хэрэглэж байгаа, он сар өдөр, хэрэв уг авахыг хүссэн хуудас нь нууц үг passport-р хамгаалагдсан бол зохих нууц үг нь гэх мэт мэдээллийг энэ хэсэгт явуулна. Request body - Хэрэглэгч ямар нэгэн форм бөглөсөн буюу түүнтэйтөстэй үйлдэл хийсэн бол тэр мэдээллүүд нь энэ хэсэгт орж сервер лүү явна

19. Сервэрийн хариулт Сервэрийн хариулт нь дараах гурван хэсгээс бүрдэнэ. Response status - Серверийн хэрэглэсэн HTTP хэлний хувилбарын дугаар, уг хүссэн хуудас нь олдсон эсэх талаарх код ( ж: 200 гэж байвал олдсон, 404 гэж байвал хүссэн хуудас нь явуулсан хаяган дээр байгаагүй г.м ) . Response header - Энэ хэсэгт бас л сайн дурын шинж чанартай баахан мэдээлэл явуулна. Response body - Хүссэн веб хуудас нь энд ирнэ.

20. Веб сайтын ангилал Вэб сайтыг Статик вэб сайт Динамик вэб сайт гэж ангилдаг.

21. Статик вэб сайт Вэб хуудаснуудыг зөвхөн HTML- ээр үүсгэсэн бол энэ нь статик бөгөөд хэрэглэгч тэрхүү вэб хуудастай харилцаж ажиллаж чадахгүй боломжгүй. Ийм вэб хуудаснууд нь бүх хэрэглэгчдэд ижил харагдана.

22. Статик вэб сайт Статик вэб сайт нь хэрэглэгчийн хүсэлтэнд зориулж урьдчилан бэлтгэсэн HTML хуудас ууд юм. Веб сервер нь хэрэглэгчийн хүсэлтийн дагуу тухайн вэб хуудсыг ямар нэгэн тусгай үйлдэл хийлгүйгээр шууд хэрэглэгч рүү явуулдаг. Харин хуудсыг үзэх хэрэглэгчийн хүсэлт нь URL хаяг, эсвэл URL хаяг руу заасан холболт байж болно. Жишээлбэл: http://www.company.com/home.htm хаяг серверрүү илгээгдэж сервер нь хариу лт болгон HTML хуудас буцаана

23. С татик вэб сайтын ажиллах зарчим .

24. Динамик вэб сайт Вэб хуудаснуудыг үүсгэхдээ HTML дээр нэмэлт байдлаар сервэр талын өөр хэлийг ашиглан үүсгэсэн бол энэ динамик вэб сайт болох бөгөөд тэрхүү вэб хуудаснуудтай хэрэглэгчийг харилцан ажиллахыг зөвшөөрдөг. Ийм вэб хуудаснууд нь ялгаатай хэрэглэгчдэд өөр өөрөөр харагдах боломжтой.

25. Динамик вэб сайт Динамик хуудас нь хэрэглэгчийн хүсэлтийн дагуу үүсгэддэг. Хэрэглэгч в еб браузер дээр тодорхой мэдээллийг бичин түүнийг хүчин төгөлдөржүүлэх командыг өгснөөр, тэрхүү мэдээлэл сервер лүү илгээгддэг. Уг мэдээллийг сервер хүлээн авч өгөгдлийн санд хадгалах буюу script, application зэргээр боловсруула л т хийгээд үр дүнг нь HTML хуудсаар хэрэглэгч рүү илгээдэг.

26. Динамик вэб програм Хэрвээ тухайн вэб нь эцсийн хэрэглэгчтэй вэб броузераар дамжуулан харилцдаг бөгөөд өгөгдлийн сан болон удаан хугацаагаар хадгалагдсан мэдээллийг шаарддаг бол түүнийг динамик вэб сайт эсвэл динамик вэб програм гэнэ.

27. Динамик вэб програм Динамик вэб нь дараах 2 хэсгээс бүрдэнэ. Өгөгдлийн сан /Database/. Програм /Application/.

28. Өгөгдлийн сан Динамик вэбийн гол цөм нь өгөгдлийн сан бөгөөд энэ нь тухайн програмд зориулагдсан өгөгдлийг хадгалдаг удаан хугацааны санах ой юм. Тухайн сайт нь өгөгдлийн сангүйгээр зорилгоо биелүүлж чадахгүй. Мөн өгөгдлийн сан нь ганцаараа бол хангалтгүй юм. Ө гөгдлүүд нь хоорондоо холбоо хамаарал бүхий хүснэгтүүдийн нэгдэлд зохион байгуулагдан хадгалагдсан байдаг RDBMS -ийг ашиглана. MySQL нь RDBMS бөгөөд вэб сай т уудтай хамгийн сайн зохицож ажилладаг.

29. Програм Програмууд нь хэрэглэгчид харагдахад вэб браузер цонхон дээр дүрслэгдэн үүсдэг. Тэдгээр програмууд нь хэрэглэгчийн вэб браузэр цонхонд бичсэн мэдээллийг хүлээн авах ба боловсруулах, тэдгээр мэдээллийг тухайн өгөгдлийн санд хадгалах, эсвэл өгөгдлийн сангаас гаргаж авах үйлдлүүдийг хийнэ.

30. Програм Динамик вэб хуудасыг үүсгэхдээ HTML дээр нэмэлт байдлаар өөр нэг хэлийг ашиглах ёстой. Динамик вэб хуудас хийхэд өргөн ашиглагддаг нэг хэл нь Javascript юм. Javascript нь вэб форм дээр хэрэглэгчийн бичсэн мэдээллийг хүлээн авах, хүчин төгөлдөр болгох гэх мэтийн үйлдлийг гүйцэтгэх боломжтой ч мэдээллийг вэб формоос өгөгдлийн санруу зөөхөд ашиглах боломжгүй. Харин PHP хэл нь өгөгдлийн сантай харилцан ажиллахад маш сайн нийцсэн байдаг. PHP нь вэб форм дээр хэрэгдэгчийн бичсэн мэдээллийг хүлээн авч хүчин төгөлдөржүүлэхээс гадна тэрхүү мэдээллийг өгөгдлийн санруу зөөх боломжтой.

31. Ди намик веб сайтын ажиллах зарчим

32. Веб едитор ( Web editor ) программуудын тухай Веб едитор программыг гурван төрөл болгон ангилж болно. Үүнд: Text Editor Toolbar Editor Text & toolbar editor

33. Text editor HTML хэлний командуудыг мэддэг тохиолдолд энэ төрлийн едиторыг ашиглаж болно. Өөрөөр хэлбэл Веб хуудасныхаа sourse кодыг текст файлтай ажиллаж байгаа мэтээр нэг бүрчлэн бичдэг.

34. Toolbar editor Энэ төрлийн едитор ашиглаж байгаа үед Веб хуудасыг Word программаар боловсруулсан зураг болон бусад объект бүхий баримттай ажиллаж байгаа мэтээр зохион байгуулах боломжтой учраас HTML хэлний командуудыг заавал мэддэг байх албагүй.

35. Text & Toolbar editor Энэ төрлийн едитор програмууд нь Веб хуудсаа командын хэрэглүүрийн тусламжтай зохион байгуулж шаардлагатай үед тухайн едитор програм дээрээ Веб хуудасныхаа sourse кодыг засварлаж болдог. Macromedia Dreamweaver программ нь Веб хуудас зохион байгуулахад зориулагдсан, хамгийн боловсронгуй аргуудыг багтаасан Веб едитор программ юм