This file is helpful teachers.

1. शिक्षकमा हुनु पने सक्षमताहरु(Competencies of Teachers)
शिक्षा मन्त्रालयले शिक्षकका लाशि आठवटा सक्षमता शिर्ाारण िरेको छ ।तात्काशलक िैशक्षक जििक्ति
शवकास क
े न्द्रले तयार पारेको शिक्षक सक्षमताको प्रारूप शिक्षामन्त्री अध्यक्ष रहेको िैशक्षक जििक्ति शवकास
पररषद् ले स्वीक
ृ त िरेको हो ।शिक्षामा िुणस्तर ल्याउिकालाशि शिक्षकमा हुिु पिे आठवटा सक्षमता शकटाि
िररएको छ। शिक्षकमा हुिैपिे ८ सक्षमता :
१)शवषयवस्तुको ज्ञाि
२)शिक्षण शसकाइका तौरतररकासम्बन्धी ज्ञाि
३)बालबाशलका शसकारुसम्बन्धी ज्ञाि
४)शसकाइ वातावरण र कक्षा व्यव्थाापिसम्बन्धी ज्ञाि
५)सञ्चार र सहकाया
६)शिरन्तर शसकाइ र पेसाित शवकास
७)कािुिी आर्ार तथाा पेसाित आचारसंशहता
८)सूचिा तथाा सञ्चार प्रशवशर्सम्बन्धी ज्ञाि रहेका छि् ।
शिक्षक सक्षमताको प्रारूप २०७२ अनुसार शिक्षकको सक्षमताहरु
सक्षमता १ : शिषय िस्तुको ज्ञान (Content Knowledge)
शवद्याथाीहरूको शसकाइ आवश्यकतालाई सम्बोर्ि ििा आफ
ू ले अध्यापि ििे शवषयमा िहि ज्ञाि भएको ।
 सम्बक्तन्धत शवषय वस्तुमा िहि तथाा अद्यावशर्क ज्ञाि,
 सम्बक्तन्धत शवषयको अवर्ारणा, शसद्धान्त तथाा आपसी सम्बन्धबारे जािकारी,
 अध्यापि ििे शवषयको पाठ्यक्रमको बिौटलिायत समग्र पक्षको,
 ज्ञाि तथाा अन्य शवषयसँिको अन्तरसम्बन्धको जािकारी,
 शवषय वस्तुको ्थाािीय पररवेिसँिको सान्दशभाकता सम्बन्धी ज्ञाि ।
सक्षमता २ : शिक्षण शसकाइका तौर तररका सम्बन्धी ज्ञान (Pedagogical Knowledge)
 शिक्षण शसकाइ प्रशक्रया सम्बन्धी िहि ज्ञाि भएको र सो ज्ञािलाई शिक्षण शसकाइमा उपयुि तवरले प्रयोि ििा
सक्षम ।
 शिक्षण शसकाइका शवशभन्न तौर तररका तथाा िवीितम् शिक्षण प्रशवशर्मा अद्यावशर्क ज्ञाि,
 पाठ्यक्रमका उद्देश्य तथाा सक्षमताहरू हाशसल िराउिे िरी िैक्षशणक योजिा र रणिीशत तय ििा,
 शवषय वस्तुको प्रक
ृ शत, शवद्याथाीको स्तर तथाा वैयक्तिक शभन्नतालाई ख्याल िरी उपयुि शिक्षण शवशर्को छिोट
ििा,
 सशक्रय शसकाइको लाशि उपयुि शिक्षण शवशर् तथाा सामग्रीको प्रयोि िरी शसकाइ सहजीकरण ििा,
 उपयुि सार्िहरूको प्रयोि िरी शसकाइका शवशवर् पक्षको मूल्याङ्कि ििा, िशतजाको शवश्लेषण ििा तथाा सोको
उपयोि ििा,
 शसकाइ सुशिशितताका लाशि शिरन्तर शवद्याथाी मूल्याङ्कि िरी आवश्यकताअिुसार उपचारात्मक शिक्षण ििा ।
सक्षमता ३ : बाल बाशलका/शसकारु सम्बन्धी ज्ञान (Knowledge About Children/Learners)

2.  बाल बाशलकाहरूको शवशवर् शसकाइ आवश्यकता पशहचाि िरी सो अिुरूप शिक्षण ििा सक्षम ।
 बाल बाशलकाहरूको िारीररक, मािशसक, सामाशजक र संवेिात्मक शवकासको ज्ञाि तथाा त्यसको शिक्षणसँिको
सम्बन्ध बारेमा जािकारी राखी उपयोि ििा,
 बाल बाशलकामा भएको पूवा ज्ञािको उशचत आँकलि िरी ियाँ शसकाइसँि सम्बन्ध ्थााशपत ििा,
 शसकारुको भाशषक तथाा सामाशजक, साँस्क
ृ शतक मूल्य मान्यता र शवशवर्ताको पशहचाि िरी सोको सम्माि ििा,
 प्रत्येक बाल बाशलकाले शसक्ने अशर्कार राख्छि् र शसक्न सक्छि् भन्ने क
ु राको आत्मसात िदै उच्च शसकाइको
अपेक्षा ििा,
 बाल बाशलकामा रहेको शविेष शसकाइ आवश्यकता तथाा शवशिष्ट क्षमताबारे जािकारी राखी उपयुि शकशसमले
सम्बोर्ि ििा ।
सक्षमता ४ : शसकाइ िातािरण तथा कक्षा व्यिस्थापन (Learning Environment and Classroom
Management)
बालमैत्री शसकाइ वातावरणको शसजािा िदै प्रभावकारी शिक्षण शसकाइका लाशि कक्षा व्यव्थाापि ििा सक्षम ।
 शसकाइका शिशमत्त सुरशक्षत, सहयोिात्मक र चुिौतीपूणा वातावरण शसजािा िरी सशक्रय सहभाशिता हाशसल ििा,
 शवद्यालयको समग्र शवकासलाई ध्याि शददै स्रोत र सार्िको उपयुि व्यव्थाापि िरी बालमैत्री शसकाइ
वातावरणको शसजािा ििा,
 सबै शसकारुले रचिात्मक शसकाइ अवसर पाउिे िरी आवश्यकताअिुसार समूहहरू पररचालि ििा,
 सकारात्मक अिुिासिमाफ
ा त् शसकारुहरूशबच सहयोि तथाा आपसी समझदारी कायम िरी आदिा व्यवहारलाई
प्रोत्साशहत ििा,
 शसकारुलाई खोज तथाा शसजािा उन्मुख िराउिका लाशि पुस्तकालय र सूचिा प्रशवशर्को प्रयोि लिायत अन्य
उपयुि सार्ि र अवसर उपलब्ध िराउि,
 शवषम पररक्त्थाशतमा समेत क
ु िलतापूवाक उपयुि वातावरण शसजािा िरी शसकाइलाई शिरन्तरता शदि ।
सक्षमता ५ : सञ्चार तथा सहकायय (Communication and Collaboration)
शवद्याथाी, अशभभावक तथाा शिक्षकहरूशबच प्रभावकारी सञ्चार र सहकाया ििा सक्षम ।
 खोज, सहकाया तथाा अन्तशकयाका शिशमत्त प्रभावकारी सञ्चार ििा,
 शसकारुलाई शसकाइप्रशत उत्साशहत बिाउि, शवषय वस्तु स्पष्ट पािा, शिदेिि अिुरूपको कायामा सहभािी िराउि
तथाा िैक्षशणक परामिा शदि प्रभावकारी रूपमा सञ्चार ििा,
 पेसाित शवकास र शवद्याथाी शसकाइ प्रवर्ािका लाशि सहकमीहरूशबच अिुभव, पृष्ठपोषणको आदाि प्रदाि, आपसी
सहयोि र सहकाया ििा,
 शसकारुको शिक्षण शसकाइमा सहभाशिता र िैशक्षक
 उपलक्तब्ध लिायतका शवषयको अशभलेखि तथाा सहयोिका लाशि अशभभावकसँि छलफल परामिा ििा ।
सक्षमता ६ : शनरन्तर शसकाइ र पेसागत शिकास (Continuous Learning and Professional
Development)
 आफ
ू मा भएको ज्ञाि, शसप एवम् अिुभवको शवश्लेषण िरी शिरन्तर शसकाइ र पेसाित शवकासको लाशि प्रशतबद्ध
।

3.  पेसाित शवकासका अवसरहरूको खोजी िरी शिरन्तर शसकाइमा संलग्न रहि,
 आफ
ू ले सम्पन्न िरेका कामहरूको स्वप्रशतशबम्बि (Reflection) िरी शिरन्तर सुर्ारको प्रशक्रयामा संलग्न रहि,
 आफ्िो शवषय क्षेत्रमा भएका अध्ययि अिुसन्धािबारे जािकारी राख्ने तथाा शिक्षण शसकाइ सुर्ारका शिशमत्त
कायामूलक अिुसन्धाि ििा,
 आपसी सहयोि र सहकायामाफ
ा त आफ्िा अभ्यास र व्यवहारमा िवप्रवताि तथाा शसजाििीलताको शवकास िदै
पेसाित उन्नयिमा योिदाि शदि,
सक्षमता ७ : कानुनी आधार तथा पेसागत आचार सशहता (Legal Bases and Professional
Conduct)
 प्रचशलत ऐि शियम तथाा सामाशजक मूल्य मान्यता अिुक
ू ल आदिा पेसाित आचरण प्रदिाि िदै आफ्िो शजम्मेवारी
तथाा उत्तरदाशयत्त्व वहि ििा सक्षम ।
 आफ्िो पेसाप्रशत सम्माि र शिष्ठाभाव राख्ने तथाा उच्चतम् िैशतक व्यवहार प्रदिाि िदै सावाजशिक शवश्वास आजाि
ििा
 प्रचशलत ऐि, शियमावली, शिदेशिकाहरूअिुरूपको आदिा आचरण प्रदिाि िदै आफ्िो काया तथाा व्यवहारको
शजम्मेवारी शलि
 पेसाित आचार संशहता र पदीय मयाादा अिुक
ू ल सबै बाल
 बाशलकाप्रशत तट्था र सम्मािजिक व्यवहार प्रदिाि ििा तथाा उहाँहरूको सवोत्तम् शहतका लाशि प्रशतबद्ध रहि,
 सामाशजक मूल्य मान्यता र ्थाािीय संस्क
ृ शतप्रशत सम्माि तथाा शभन्न शवचार र आ्थााप्रशत सशहष्णु व्यवहार प्रदिाि
ििा,
 शिक्षा सम्बन्धी शवश्वव्यापी मान्यताहरू (मािव अशर्कार, बाल अशर्कार, मौशलक हकका रूपमा शिक्षा, सबैका
लाशि शिक्षा आशद) प्रशत सचेत रहँदै सोअिुक
ू ल व्यवहार प्रदिाि ििा ।
सक्षमता ८ : सूचना तथा सञ्चार प्रशिशध (Information and Communication Technology)
प्रभावकारी शिक्षण शसकाइका लाशि सूचिा तथाा सञ्चार प्रशवशर्को प्रयोि ििा सक्षम
 शसकाइलाई सहजीकरण ििा सूचिा तथाा सञ्चार प्रशवशर्को एकीक
ृ त शसकाइ रणिीशतहरूको छिौट तथाा उपयोि
ििा,
 शसकारुका आवश्यकता अिुक
ू ल शिशजटल सामग्री शवकास ििा तथाा उपलब्ध सामग्रीको अिुक
ू लि िरी उपयोि
ििा,
 सूचिा प्रशवशर्का सार्िमाफ
ा त शसकारुहरूको स्वशसकाइ प्रवर्ाि ििा आपसी सञ्चार र सहकायालाई प्रभावकारी
बिाउि,
 शसकाइको मूल्याङ्कि र पृष्ठपोषण प्रदाि ििा सूचिा तथाा सञ्चार प्रशवशर्को उपयोि ििा,
 शिक्षामा सूचिा तथाा सञ्चार प्रशवशर् सम्बन्धी िीशत र शिशजटल संस्क
ृ शतमा भएको शवकासबारे पररशचत हुँदै सो
अिुक
ू ल पेसाित व्यवहार पदािि ििा ।