नेपालमा शिक्षा
• नेपाििाघशक्षा लामो समयसम्म गृह-शवद्यालय र गुरुक
ु लहरूमा आधाररत
रहेको शियो।
• सन् १८५३ मा जङ्गबहािुर राणाद्वारा पशहलो औपचाररक शवद्यालय िरबार हाई
स्क
ु लको स्िापना गररएको शियो जुन त्यस समयमा धनी राणा वगषको लाशग
मात्र खुला राखखएको शियो।
• सन् १९५१ मा नेपालमा प्रजातन्त्र आएपशि यसमा साधारण व्यखिको
बच्चाहरूलाई समेत प्रवेि शिन िाशलएको हो। नेपालको वतषमान समयको
प्रािशमक शवद्यालयिेखख शलएर शवश्वशवद्यालय स्तरसम्मको शिक्षालाई भारतीय
शिक्षा प्रणाली अनुसार तयार गररएको ि, जुन शिशर्स राजको शवरासत हो।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 6
7.
शिक्षाका कालहरु
• प्राशचनकाल
• मध्य काल
• राणा काल
• आधुशनक काल
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 7
8.
प्राचीनकाल
• प्राचीनकालमा शिक्षाकोउद्देश्य शवद्यािीहरूलाई िारीररक, मानशसक र
सामाशजक गुणको शवकास गरी योग्य नागररक बनाउनु हो । गुरुक
ु ल
शवद्यालयहरू सहररया वातावरणिेखख अलग्ग प्रक
ृ शतको काखमा रहन्थे ।
गुरुहरू पशन आफ्नो उच्च आचारमा रहेका हुन्थे । जसको िाप
शवद्यािीहरूको कोमल मखस्तष्कमा पनुष स्वाभाशवक शियो । शिक्षामा आचार
शनमाषणलाई साह्रै ठ
ू लो स्िान प्रिान गररएको शियो ।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 8
9.
मध्यकाल
• मध्यकालीन िैशक्षकव्यवस्िालाई हेिाष बौद्धधमष तन्त्रिास्त्र, मूशतषकला,
शचत्रलेखन आशिको राम्रो उन्नशत भएको िेखखन्ि । मध्यकालीन शिक्षा िुई
भागमा बााँशडएको शियो । पशहलो आध्याखिक शिक्षा जसमा धमष, ििषन,
सङ्गीत आशि पिषथ्यो । िोस्रो जीवनमूलक शिक्षा जीवन धान्न अपनाइने
शचत्रकला, मूशतषकला वास्तुकला आशि शिए । पशहलो प्रकारको शिक्षा आनन्द
प्राखिको लाशग उच्चधरानासाँग सम्बखित शियो भने िोस्रो प्रकारको शिक्षा
तल्लो वगषको जीवन धान्ने प्रशतभासाँग सम्बखित शियो ।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 9
10.
राणाकाल
• जङ्गबहािुर राणालेबेलायतबार् फक
े पशि शव.स. १९१० मा िापािलीखस्ित िरवारको
िाख चोकमा नेपालको पशहलो अङ्ग
् ग्रेजी शवद्यालयको स्िापना गरेका शिए । यस
स्क
ू लमा राजाका िोरािोरी तिा राणाका सन्तानलाई शिक्षा शिने व्यवस्िा
शमलाइएको शियो । प्रधानमन्त्री वीर िमिेरका पालामा िरवार स्क
ू लमा
सवषसाधारण जनताका सन्तानले प्रवेि पाउने भए । उनको पालामा आएका
भारतका गंगावाइ भन्ने एक मशहलाले काठमाडौंमा आधारभूत प्रािशमक शिक्षा सुरु
गरेकी शिइन् । यसैको प्रभावबार् नेपालमा मशहला शिक्षाको सुरु गनष प्रेरणा प्राि
भएको माशनन्ि । प्रधानमन्त्री िेव िमिेरको पालामा भार्ा पाठिालाको स्िापना
नारी मुलुकका शवशभन्न भागमा प्रािशमक शिक्षा शिने पररपार्ीको िालनी गररएको
शियो । िेव िमिेरले शवद्यािीहरूलाई लेख्ने शसलोर् र अक्षराङ्क शिक्षा नामक पुस्तक
शनिः िुल्क शवतरण गने व्यवस्िा शमलाएका िए । िेव िमिेर शिक्षाप्रेमी राणा
प्रधानमन्त्रीमा गशनन्थे ।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 10
आधुशनककाल
• शव.स. २००७फागुन ७ गते नेपालमा प्रजातन्त्र प्राि भएपशि स्वतन्त्रपूवषक सबै कायष गर्षन
जनताले पाउने भए । २००७ मा शिक्षा मन्त्रालयको स्िापना भयो । अशधराज्यका शवशभन्न
गाउाँ ता सहरहरूमा शवद्यालयहरूको स्िापना गररयो । २०१० सालमा अशधराज्यलाई ७
शडशभजनमा शवभाशजत गरी प्रत्येक शडशभजनमा एउर्ा शडशभजन इन्सपेक्टर अफ स्क
ू लस
कायाषलयहरूको स्िापना गररयो । शडशभजनल इन्सपेक्टर अफ स्क
ू लसको काम
शवद्यालयहरू स्िापना गने, स्वीक
ृ शत शिने, सरकारबार् शिने आशिषक सहायता शवतरण गने र
शवद्यालयहरुको शनरीक्षण गने आशि शिए ।
•
शव.स. २०११ मा नेपाल राशरि य शिक्षा योजना आयोग बन्यो । उि आयोगले शिन प्रशतशिन
बढ्िै गएको शिक्षण संस्िाहरूको लाशग स्िापना गररएको शडशभजनल इन्स्पेक्टर कायाषलय
अपयाषि भएको क
ु रा िेखाउनुका सािै िैशक्षक शनरीक्षण तिा शवद्यालय प्रिासनको लाशग
त्यसबेला भएका २८ वर्ा शजल्लामा शजल्ला शिक्षा शनरीक्षकको कायाषलय स्िापना गरी
राजपत्र अनशङ्कत कमषचारीलाई शजल्ला शिक्षा शनरीक्षक शनयुि गररयो । शव.स. २०१८ मा
नेपाल अशधराज्यलाई १४ अञ्चल ७५ शजल्लामा शवभाशजत गररयो । सोही वर्ष सवाषङ्कीण
राशरि य शिक्षा सशमशत गठन गररयो । त्यसबेला शडशभजनल इन्सपेक्टर अफ स्क
ू ल
कायाषलयलाई खारेज गरी १४ वर्ा अञ्चल शिक्षा अशधकारी कायाषलयको स्िापना गररयो ।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 12
13.
घशक्षा क
े हो?
• सामान्यातया शिक्षा घसक्ने र घसकाउने प्रघिया हो । ज्ञानको जननी हो । िेि
शवकासको सम्बाहक हो । ब्यिीगत शबकासको अगुवा हो । शसप शबकािको
आधार हो । सभ्यताको ऐना हो । ब्यवहारवाि को प्रयोगिाला हो ।
नैशतकताको जननी हो । िक्षताको पशहचान हो । सम्पन्नताको मापक हो ।
योग्यताको शनधाषरक हो । श्रोत साधानहरुको ब्यवस्िापक हो ।
आवस्यकताहरुको पररचालक हो । शवतरणको शनिेिक हो । समाजको
आिषि हो । पशहचानको मूल ममष हो । सबाषङ्गगीण शबकािको मेरुिण्ड हो ।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 13
14.
पाठ्यक्रम भनेको क
ेहो?
• िाखिक अिषमा पढाईने घबषयबस्तुको ििबद्धिािाई पाठ्यिि भघनन्छ
। यद्धशप समकाशलन समाजका आवस्यकताहरु, ब्यिीगत आवस्यकताहरु
एवं राशरि य आवस्यकताहरु पररपुशतष गनष संगशठत िैशक्षशणक िस्तावेज
पाठ्यक्रम हो ।
पाठ्यक्रमलाई जुन कोणबार् पाररभाशर्त गरेता पनी यो पठनपाठनको
मागषििषन हो
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 14
15.
स्िानीय पाठ्यक्रम
• सामान्यतयिःस्थानीयस्तरका घवषयवस्तहरू सिावेश गरी घवद्याियिा घनयघिि
पठनपाठन गने उद्देश्यिे ियार गररने शैक्षघणक योजना नै स्थानीय पाठ्यिि
हो ।
• यसले स्िानीय क्षेत्रका प्रािशमकतामा रहेका शवर्यवस्तुहरूलाई समेर््ि र
शतनीहरूलाई शवद्यालयको शनयशमत कायषक्रम अनरूप कक्षाकोठासम्म पुयाषउने
अपेक्षा गररन्ि ।
• यस पाठ्यक्रममा शविेर्ितिः स्िानीय स्तरका प्राक
ृ शतक, सांस्क
ृ शतक, भाशर्क एवम्
ऐशतहाशसक शवर्यवस्तुका सािै पेसा, व्यवसाय शवपि् व्यवस्िापन लगायतका शवर्य
वस्तु समेशर्न्िन् ।
• शवद्यालय तहमा क
े न्द्रबार् तयार गरी लागू गररएको पाठ्यक्रमले मात्र
शवद्यािीहरूलाई आवश्यक ज्ञान, सीप र व्यवहारका सम्पूणष सक्षमताहरू प्रिान गनष
सिैन भन्ने यिािषलाई मध्यनजर गरी स्िानीय पाठ्यक्रमको अवधारणा आएको हो ।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 15
16.
स्िानीय पाठ्यक्रम भनेकोक
े हो?
• स्िाशनय सरोकोरवाला, शवज्ञहरु, स्िानीय बुखद्धशजशवहरु, सामाशजक अगुवाहरु,
नागररक समाज आशिको अगुवाईमा स्िानीय श्रोतसाधानहरु एवं
सम्भावनाहरुको समुशचत पररचालन गरी आििष समाज शनमाषणको पररकल्पना
अनुरुप शनमाषण गररने पाठ्यक्रम स्िानीय पाठ्यक्रम हो ।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 16
17.
स्िानीय पाठ्यक्रमको आवश्यकताशकन?
• कखन्द्रक
ृ त पाठ्यकक्रमले शवशबधतापूणष क्षेत्रको सम्भावनाहरुलाई समेर््न
नसक्दा स्िानीय पाठ्यक्रमको अवधारणा आएको हुन सक्ि । यद्धशप यो राम्रो
शबर्यबस्तु हो, महत्वपूणष अवधारणा हो । तर गखम्भर शबर्य यो हो की स्िाशनय
पाठ्यक्रम स्िाशनय तहमा ब्यवहाररकरण भएको ि की िै न ? यस बारे
सरोकारवालाहरुको एं व शवज्ञहरुको चासो रहेको ि की िै न ? यस बारे
समयमै ध्यान शिन जरुरी रहेको ि ।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 17
18.
औशचत्य
• स्थानीय िहिेआफ्ना िौघिक, सािाघजक, सांस्क
ृ घिक, ऐघिहाघसक
िथा पययटकीय िहि्वका घवषयवस्तुिाई स्थानीय पाठ्यपुस्तकिा
सिावेश गदाय आिघवद्याथीिा आफ्नो स्थानीय िहप्रघिको अपनत्व बढ्ने
देक्तिन्छ
•
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 18
19.
हामी जोड शिन्िौं
1)यस शवद्यालयले स्िानीय भार्ा संस्क
ृ शत र ररशतररवाजमा गौरव गरी शतनको
अभ्यास तिा खोज अनुसिान एव संरक्षण
2) स्िानीय आशिषक शक्रयाकलाप संग पररशचत भइ आयआजषन तफ
ष उन्मुख
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 19
20.
क
े क
े समाबेसहुन्ि?
• क) स्िानीय स्तरमा पाइने वनस्पशत तिा पिुपंक्षीको (जैशवक शवशवधता)
पशहचान ।
• ख) स्िानीय क्षेत्रमा रहेका भौगोशलक सम्पिाको पररचय ।
ग) स्िानीय क्षेत्रका प्राक
ृ शतक तिा मानवजन्य शबपत्तीहरूको पशहचान र
सोबार् होसीयारी ।
ि) स्िानीय क्षेत्रका प्रचशलत चाडपवष र संस्क
ृ शतको पशहचान ।
ङ्ग) स्िानीय ऐशतहाशसक स्िलहरूको पररचय ।
च) असल सामाशजक मूल्य–मान्यताको अनुिरण ।
ि) स्िानीय पेसा, व्यवसाय र आशिषक शक्रयाकलापहरूको पशहचान ।
ज) योग व्यायाम र खेलक
ु ि सम्बिी पररचय ।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 20
हाम्रा शवश्वशवद्यालयहरुको स्िापना
1)शत्रभुवन शवश्वशवद्यालय १९५९
2) नेपाल संस्क
ृ त शवश्वशवद्यालय १९८६
3) काठमाण्डौं शवश्वशवद्यालय १९९१
4) पूबाषञ्चल शवश्वशवद्यालय १९९४
5) पोखरा शवश्वशवद्यालय १९९७
6) लुखम्बशन बुशद्दर शवश्वशवद्यालय २००५
7) मध्य पशिम शवश्वशवद्यालय २०१०
8) सुिुर पशिम शवश्वशवद्यालय २०१०
9) क
ृ शर् तिा वन शवश्वशवद्यालय २०१०
10) नेपाल खुला शवश्वशवद्यालय २०१६
11) राजर्ी जनक शवश्वशवद्यालय २०१७
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 30
राम्रो शवद्यालय राम्रोशवश्वशवद्यालय
1) शिक्षण शसकाइ वातावरण
2) अनुसिान
3) साइर्ेसन( कशत ज्ञान उत्पािन भएको ि?,ररसचष शफडब्याक कसरी
गइरहेि,नशबन काम कशत भइरहेि)
4) राशरि य आउर्लुक-शविेिी र आफ्नो पाशलका बाशहरबार् कशत आएका िन?
5) उत्पािन- कशत शवद्यािी सन्तुस्ट िन?कशतले शवद्याबाररशध गिष न?
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 35
प्रमुख पात्र
• ८.घवद्याियः
• शवद्यािीको सरकार शिक्षक र प्र अ त्यसको प्रमुख भएकोले शिक्षणशसकाइ
प्रशक्रयामा स्िानीय पाठ्यक्रम बारे शिक्षकहरुलाई प्रबोशधकरण प्रयोग गरी
गुणस्तरीय शिक्षा अशभवृखद्ध गने शजम्मा प्रधानाधयापकको हुन्ि।
• अशभभावक संग िलफल गरी जानकारी शिने
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com/9856040542 39
एक शिन
• पशहलेक
े अन्तमा क
े जस्तो?
• हाम्रो शिमाग खाशल त हुिैन शन
• जस्तैिः न्यूयोक
ष -ठ
ू ला ठ
ू ला िर, स्वतन्त्रताको िाशलक
• त्यस्तै वालवाशलका पशन हामी जस्तै कल्पना गिषिन
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com 47
52.
Let see someanimation
April 22, 2024 Keshav Ghimire 52
गुणस्तरीय शिक्षा
• पाठ्यक्रमलेतोक
े का अशधकत शसकाइ उपलखिको प्राखिलाई गुणस्तरीय
शिक्षा भशनन्ि।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com 75
76.
कसरी ग्रहण गने
•ज्ञान
• सीप
• उत्पािन
• बजार
• आशिषक उन्नशत
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com 76
77.
नेपालमा हाल सम्मकोधारणा
• धेरै पाठ्यपुस्तक बोक
े र महङ्गा शनजी शवद्यालयमा अङ्ग
् ग्रेजी माध्यममा पढनु
पढाउनुलाई गुणस्तरीय शिक्षा भशनन्ि।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com 77
अन्राशरि य मापिण्डर समयुि रारि सङ्घको
अवधारणा
• गुणस्तरीय शिक्षा प्राि गनषिः १.शवद्यािीहरू स्वास्थ्य हुनु पिष
• २. शवद्यािीहरूले पोर्णयुि खाना खान पाउनु पिष ।
• ३. शवद्यािीहरू क
ु नै क
ु रा शसि मानशसक र िारीररक रुपमा तयार हुनु पिष ।
• ४. शवद्यािीहरूले गुणस्तरीय शिक्षामा सहभाशगता जनाउनको लाशग पररवार
अशन समुिायको पूणष सहयोग प्राि हुनु पिष ।
• ५. शवद्यािीहरू स्वस्थ्य, सुरशक्षत,,लैशङ्गक संबेिनशिलतालाई आि साि गिै
पयाषि श्रोत तिा सुशबधायुि वातावरणमा अध्ययन गने पाउने अवस्िाको
प्रत्यभूशत हुनु पिष ।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com 79
80.
फराशकलो ििमा शचत्रणगिाष
• ताशलम प्राि शिक्षकद्वारा बालक
े खन्द्रत शिक्षण शबशध प्रयोग भई ब्यवखस्ित
कक्षाकोठामा समान अवसर प्राि भएको अवस्िालाई गुणस्तरीय शिक्षा
भशनन्ि।
• युनुसेफका शनिेिक साशिङ्ग रशसिका अनुसारिः “गुणस्तरीय शिक्षाले रारि को
िैशक्षक लक्ष्य अशन शसपयुि सभ्य समाज शनमाषण गनष र ब्यखिको मशनबृशत्त
सकारािक बनाउन अहम भूशमका खेल्ि”।
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com 80
81.
अब क
े गने
1.शिक्षकलाई मशहना नकर््िै तलव भत्ता
2. शिक्षकलाई पुरस्क
ृ त र शनिेिन
3. शिक्षकलाई ताशलम शिएर अपडेर्
4/22/2024 ghimirekr@gmail.com 81