Үйл явц, загвар ашиглах тухай, аргууд, орчин, онол

1. 1. Шийдвэр гаргах үйл явц
2. Шийдвэр гаргалтанд загварыг ашиглах нь
3. Шийдвэр гаргалтанд ашиглагддаг аргууд
4. Шийдвэрийн орчин
5. Шийдвэрийн онол
- тодорхой нөхцөлд шийдвэр гаргах
- аз туршсан нөхцөлд шийдвэр гаргах
- тодорхойгүй нөхцөлд шийдвэр гаргах

2. Шийдвэр гаргах үйл явц
 Шийдвэр гэдэг нь 2 ба түүнээс дээш хэд хэдэн
боломжит хувилбаруудаас хийсэн сонголт юм.
 Амжилттай сайн шийдвэрүүд нь дараах 6 үе шатуудаас
тогтсон үйл явц байна.
1. Асуудлыг илрүүлж тодорхойлох
2. Шалгуур болон хязгаарлалтуудыг тогтоох
3. Боломжийн хувилбаруудыг боловсруулах
4. Хувилбаруудад үнэлгээ хийх
5. Хувилбарын сонголт хийх
6. Шийдвэрийг хэрэгжүүлэх

3. Шийдвэр гаргалтанд загварыг ашиглах
нь Загвар гэдэг нь бодит байдлын хийсвэрлэл юм.
 Загварыг шийдвэр гаргалтанд ашиглах зайлшгүй хэдэн
шаардлагууд байдаг.
➢ Нарийн түвэгтэй байдал: бодит байдалд нөлөөлөх нөлөөллүүдийг
судлах боломжийг нэмэгдүүлдэг
➢ Туршилт: амьдрал дээр цөөн тоогоор туршиж байж олноор үйлдвэрлэх
боломжтой болдог
➢ Удирдлагын чиг хандлага: хувилбаруудад харьцуулалт хийн
сонголт хийх, шийдвэрийн үр дагаварыг урьдчилан харж өнөөгийнхтэй
харьцуулах боломж олгодог
 Загварыг - биет
- бүдүүвч
- математик гэж 3 ангилдаг.

4. Шийдвэр гаргалтанд ашиглагддаг аргууд
Нийтлэг хэрэглэдэг хэд хэдэн аргууд байдаг.
❖ Тоглоомын онол: Өрсөлдөгчийн гаргасан шийдвэр, түүний
үр дагаварыг үнэлж загварчлах арга
❖ Дараалал тогтоох арга: Үйлчилгээний ажлын дараалал,
хүлээлтийн шугамын нөхцөл байдлын арга
❖ Нөөцийн удирдлага: Нөөцийн захиалгын хэмжээ болон
хугацааг оновчтойгоор төлөвлөх арга
❖ Шугаман программчлалын арга: Хязгаарлагдмал нөөцийн
хуваарилалтыг ашиг хамгийн их, алдагдал хамгийн бага байхаар
оновчтой хийх арга
❖ Эдийн засгийн шинжилгээ: Үйлдвэрлэлийн ашиг
алдагдлын шинжилгээ хийхэд үндэслэгддэг бөгөөд үйлдвэрлэлийн
ашигтай ажиллах боломжийг тогтоох арга
Ашиг алдагдлын шинжилгээ гэдэг нь ашиг ч үгүй алдагдал ч үгүй
(Break Even Point) цэгийг олох зорилготой. Ө/х ашиг тэг байх буюу
нийт орлого нийт зардал тэнцэх цэг юм.

5. Нийт орлого гэдэг нь бүтээгдэхүүний тоог нэгжийн үнээр
үржүүлсэнтэй тэнцүү.
TR=P*Q
Нийт зардал гэдэг нь хувьсах ба тогтмол зардлын нийлбэр
байх бөгөөд тогтмол зардал нь үйлдвэрлэлийн хэмжээнээс
хамаарахгүйгээр гарч байдаг. Харин хувьсах зардал нь тоо
хэмжээнээс хамаарч өөрчлөгднө.
TC=TFC+VC*Q
Profit=TR-TC=O TC=TR
Эндээс Q (BEP)=TFC/P-VC байдлаар тодорхойлогдно.

6. Шийдвэрийн онол
Шийдвэр гаргах орчин нь шийдвэр гаргах үйл явцад
нөлөөлдөг бөгөөд үүнийг 3 ангилж үздэг.
тодорхой нөхцөлд шийдвэр гаргах: Шийдвэрийн үр дүн нь
бүрэн мэдэгдэж байх нөхцөл
аз туршсан нөхцөлд шийдвэр гаргах: тодорхой
магадлалтай мэдэгдэж байх нөхцөл
тодорхойгүй орчинд шийдвэр гаргах: шийдвэрийн үр дүнг
урьдчилан хэлж чадахгүй байх, түүний магадлалыг тооцоолох
боломжгүй байх нөхцөл
Шийдвэрийн онолыг байгууллагын цаашдын хандлагыг
тогтоож хамгийн сайн хувилбарыг олж сонгох гол
хандлага гэж үздэг.

7. Шийдвэрийн онолоор шийдвэрлэх гэж байгаа
асуудлын үр дүн нь мэдэгдэж буй байдалтай нь
холбоотойгоор дараах алхамуудыг хийнэ.
 Ирээдүйд бий болох нөхцлүүдийг таниж мэдэх
 Ямар нэгэн зүйлийг нэмэхгүйгээр бодит байдалд
үндэслэн боломжит хувилбаруудыг дэвшүүдэх
 Нөхцөл байдлыг хувилбар тус бүр дээр үр дүнтэй нь
холбон үзэх
 Бололцоотой бол ирээдүйн нөхцөл байдлын талаархи
магадлалыг тооцно.
 Шийдвэрийг үнэлэхдээ тодорхой шалгуурыг үндэслэн
хамгийн сайн хувилбарыг сонгох