1. Η κρίση και οι απώλειες της αυτοκρατορίας κατά τον 11ο αιώνα (1025 - 1081)
1.
I. Η ΕΞΑΣΘΕΝΗΣΗΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟ
ΣΧΙΣΜΑ ΜΕ ΤΗ ΔΥΣΗ
1. Η ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΤΗΣ
ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΆ ΤΟΝ 11Ο ΑΙΩΝΑ
(1025 – 1081)
α. Η εσωτερική κρίση.
Τσατσούρης Χρήστος, Φιλόλογος Γυμνασίου Μαγούλας
Σελ.
53
http://xtsat.blogspot.gr/
14ος αι.
Αρχή
αποσύνθεσης
Βυζαντινής
αυτοκρατορίας
μέσα 14ου
επιτάχυνσηαποσύνθεσης
εμφύλιοι πόλεμοι
εξασθένηση στρατού
οικονομική αδυναμία
επέκταση Σέρβων +
Οθωμανών
1453
Άλωση
Κωνσταντινούπολης
από Οθωμανούς
Τούρκους
Αποκατάσταση Βυζαντινής αυτοκρατορίας από την αυτοκρατορία της Νίκαιας το 1261
Ποιοι λόγοι οδήγησαντη
βυζαντινή αυτοκρατορία σε
κρίση τον 11ο αιώνα; (όταν
πέθανε ο Βασίλειος Β΄)
8.
Όταν πέθανε οΒασίλειος ο Β’ το 1025,
τα ταμεία του κράτους ήταν γεμάτα
χρυσάφι. Υπήρχε ασφάλεια, οικονομική
ευημερία, ανάπτυξη εμπορίου, ειρήνη.
Ωστόσο χρειάστηκαν λιγότερο από εξήντα χρόνια για να
βρεθεί η αυτοκρατορία στα πρόθυρα της κατάρρευσης :
με κατεστραμμένη την οικονομία της, στρατιωτική
αδυναμία και σημαντικές απώλειες εδαφών
Η αιτία όμως για την εξασθένιση μιας τόσο δυνατής αυτοκρατορίας δε
θα μπορούσε να είναι μόνο μία! Ας τις ανακαλύψουμε!
Η ΔΥΝΑΣΤΕΙΑ ΤΩΝΜΑΚΕΔΟΝΩΝ ( μετά τον Βασίλειο Β΄Βουλγαροκτόνο)
Κωνσταντίνος Η΄ ........................... 1025-1028
Ρωμανός Γ΄ Αργυρός ...................... 1028-1034
Μιχαήλ Δ΄ ........................................ 1034-1041
Μιχαήλ Ε΄ Καλαφάτης ................... 1041-1042
Ζωή και Θεοδώρα ......................... 1042
Κωνσταντίνος Θ΄ Μονομάχος ...... 1042-1055
Θεοδώρα .......................................... 1055-1056 (δεύτερη βασιλεία)
ΟΙ ΔΙΑΔΟΧΟΙ ΤΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ
Μιχαήλ ΣΤ΄ ..................................... 1056-1057
Ισαάκιος Α΄ Κομνηνός ................... 1057-1059
Η ΔΥΝΑΣΤΕΙΑ ΤΩΝ ΔΟΥΚΩΝ
Κωνσταντίνος Ι΄ Δούκας .............. 1059-1067
Ρωμανός Δ΄ Διογένης...................... 1067-1071
Μιχαήλ Ζ΄ Δούκας ......................... 1071-1078
Νικηφόρος Γ΄ Βοτανειάτης .......... . 1078-1081
Χρυσό νόμισμα του Ρωμανού, που
απεικονίζει τον ίδιο και τους συμβασιλείς
του: στην πρόσθια πλευρά, ο Μιχαήλ Ζ'
Δούκας, πλαισιωμένος από τους αδερφούς
του Ανδρόνικο και Κωνστάντιο, και στην
οπίσθια ο Ρωμανός και η Ευδοκία
Μακρεμβολίτισσα, στεφόμενοι από το
Χριστό
11.
Η συχνή εναλλαγήαυτοκρατόρων στην εξουσία είναι
ενδεικτική της κατάστασης που επικράτησε στο εσωτερικό
του κράτους: Οι τελευταίοι απόγονοι των Μακεδόνων, ο
Κωνσταντίνος Η' και οι κόρες του Ζωή και Θεοδώρα,
ζούσαν πολυτελή ζωή χωρίς να ενδιαφέρονται για τις
κρατικές υποθέσεις. Την ίδια στιγμή οικογένειες
αριστοκρατών, όπως οι Δούκες και οι Κομνηνοί,
ανταγωνίζονται για την κατάληψη του θρόνου.
Στην εικόνα, το στέμμα του αυτοκράτορα
Κωνσταντίνου Θ' Μονομάχου (1042-1055).
Hungary, Budapest, Magyar Nemzeti Museum
Η Ζωή, ανιψιά του Βασιλείου Β΄. Διατηρώντας τη συμβασιλεία και
προσφέροντας τον θρόνο στους διαδοχικούς συζύγους της συνήψε τρεις γάμους
με τους εξής συζύγους: α) τον Ρωμανό Γ‘ τον Αργυρό (+1034), β) τον Μιχαήλ Δ‘
τον Παφλαγόνα (+1041) και γ) τον Κωνσταντίνο Θ‘ τον Μονομάχο (+1055).
Εξαιρετικά ματαιόδοξη η Ζωή, είχε μετατρέψει τα δωμάτια των ανακτόρων σε
εργαστήρια κατασκευής καλλυντικών, αρωμάτων και αλοιφών. Το περίφημο
ψηφιδωτό της στην Αγία Σοφία της αποδίδει όμορφα χαρακτηριστικά, δεδομένου
ότι ήταν ήδη πάνω από 60 ετών όταν κατασκευάστηκε.
12.
Ο Κωνσταντίνος Η΄(1025 – 1028) ποτέ δεν είχε ενδιαφερθεί για τα κοινά έχοντας
μόνη φροντίδα την ευζωία, τις διασκεδάσεις, τον Ιππόδρομο, τα ζάρια και τους μίμους.
[…] Σύζυγος της Ζωής ο εξηντάχρονος Ρωμανός Γ΄ διαδέχεται μετά τρεις μέρες (12
Νοεμβρίου 1028) τον πεθερό του στον αυτοκρατορικό θρόνο. Παρά το ανώτερο κρατικό
λειτούργημα που ως τότε κατείχε – ήταν έπαρχος της πόλης – αποδείχθηκε αφελής και
επιπόλαιος, χωρίς διοικητικές ή στρατιωτικές ικανότητες […].Το αταίριαστο ειδύλλιο
[ανάμεσα στη Ζωή και τον νεαρό Μιχαήλ] συνεχίστηκε και συνέπεσε με τη χειροτέρευση
της υγείας του αυτοκράτορα Ρωμανού, οποίος σε σύντομο χρονικό διάστημα άλλαξε
τελείως σωματική εμφάνιση και ψυχική διάθεση, ώστε να αρχίσουν διαδόσεις σε βάρος
της αυτοκράτειρας Ζωής για δηλητηρίαση του Ρωμανού Γ΄ με αργής ενέργειας δηλητήριο.
Το βέβαιο είναι ότι η αυτοκράτειρα δεν έβλεπε την ώρα να κλείσει ο δυστυχής σύζυγος
τα μάτια για να νομιμοποιήσει το ερωτικό της πάθος. Τόση ήταν η βιασύνη της, ώστε τη
νύχτα της Μεγάλης Πέμπτης προς Παρασκευή (1034) κάλεσαν στα ανάκτορα τον
πατριάρχη, ο οποίος κυριολεκτικά τα έχασε, όταν αντίκρισε από τη μια τον αυτοκράτορα
μόλις να έχει ξεψυχήσει και από την άλλη τη Ζωή έτοιμη για την ιερολογία του γάμου της
με το Μιχαήλ. Τους πατριαρχικούς δισταγμούς σίγησε δωρεά της Ζωής στον ίδιο και τον
κλήρο.
(Αικ. Χριστοφιλοπούλου, Βυζαντινή Ιστορία, τόμος Β2, 196, 198)
Ποια ήταν η συμπεριφορά των πρώτων διαδόχων του Βασίλειου Β΄;
Πώς πιστεύετε ότι επηρέασαν την αυτοκρατορία με τη συμπεριφορά τους;
13.
Μετά το θάνατοτου Βασιλείου Β’ (1025)
Μέτρα αποστρατιωτικοποίησης
(Πολεμικοί θρίαμβοι αλαζονεία, επανάπαυση, ψευδαίσθηση εξασφάλισης διαρκούς ειρήνης)
α. Η εσωτερική κρίση.
«Η ανάκτηση της αξιοπρέπειας όμως, οδηγεί στην
υπερηφάνεια. Και η υπερηφάνεια από την αλαζονεία δεν
απέχουν πάρα πολύ. Οι επιτυχίες δηλητηρίασαν το
βυζαντινό τρόπο σκέψης και πολιτικής, τόσο πολύ, που
σιγά – σιγά φανάτισαν τους ιθύνοντες της εξωτερικής
πολιτικής του κράτους και τους έστρεψαν στην
υιοθέτηση υπεροπτικών στάσεων …»
Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ, Η πολιτική ιδεολογία της
βυζαντινής αυτοκρατορίας
14.
Μετά το θάνατοτου Βασιλείου Β’ (1025)
Μέτρα αποστρατιωτικοποίησης
(Πολεμικοί θρίαμβοι αλαζονεία, επανάπαυση, ψευδαίσθηση εξασφάλισης διαρκούς ειρήνης)
α. Η εσωτερική κρίση.
Παραμέληση στόλου ( «δόξα της Ρωμανίας»)
Αντικατάσταση υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας με φόρο
Στρατολόγηση ξένων μισθοφόρων
Διάλυση των θεμάτων/ θεματικών στρατών (εξαθλίωση μικρής + μεσαίας αγροτικής τάξης)
Χρησιμοποίηση ξένων σε ανώτερες θέσεις
16.
1.Ποια άποψη υποστηρίζειο στρατηγός
Κεκαυμένος για τους ξένους;
2. Πού τη στηρίζει (επιχειρήματα);
Σελ.
53
17.
1.Οι βυζαντινές αρχές
δενθα πρέπει να
χρησιμοποιούν στις
ανώτερες διοικητικές
θέσεις ξένους και
μάλιστα άσημους.
2α) Θα προκληθεί η
δυσαρέσκεια της
άρχουσας τάξης του
Βυζαντίου
2β) Αυτή η τακτική θα
προκαλέσει τα ειρωνικά
σχόλια των ξένων που
θα θεωρήσουν ότι το
Βυζάντιο δεν διαθέτει
ικανούς ανθρώπους.
1.Ποια άποψη υποστηρίζει ο
στρατηγός Κεκαυμένος για τους
ξένους;
2. Πού τη στηρίζει (επιχειρήματα);
Η βαραγγική φρουρά
Χρονικό του Σκυλίτζη, Madrid, Biblioteca Nacional
18.
α. Η εσωτερικήκρίση.
Υπερφορολόγηση
Παραμέληση επαρχιών
Αυταρχική κεντρική
κυβέρνηση
Ταραχές / εξεγέρσεις
ηθική, οικονομική,
στρατιωτική, θεσμική,
κοινωνική
Απώλεια μεγάλου
μέρους της Βυζαντινής
επικράτειας
Βυζαντινός φοροεισπράκτορας εισπράττει χρήματα από
οφειλέτες.
(Μικρογραφία από βυζαντινό χειρόγραφο, Ι. Μ. Αγ.
Αικατερίνης, Σινά)
19.
Ποιοι λόγοι οδήγησαντη βυζαντινή
αυτοκρατορία σε κρίση τον 11ο αιώνα; (όταν
πέθανε ο Βασίλειος Β΄)
Τσατσούρης Χρήστος, Φιλόλογος Γυμνασίου Μαγούλας
xtsat.blogspot.gr
20.
I. Η ΕΞΑΣΘΕΝΗΣΗΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟ
ΣΧΙΣΜΑ ΜΕ ΤΗ ΔΥΣΗ
1. Η ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΤΗΣ
ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΆ ΤΟΝ 11Ο ΑΙΩΝΑ
(1025 – 1081)
β. Οι στρατιωτικές αποτυχίες.
Τσατσούρης Χρήστος, Φιλόλογος Γυμνασίου Μαγούλας
Σελ.
53
http://xtsat.blogspot.gr/
21.
Ποιοι εχθροί απείλησαντην
εδαφική ακεραιότητα της
βυζαντινής αυτοκρατορίας
κατά τον 11ο αιώνα και με
ποια αποτελέσματα;
22.
1.Σελτζούκοι Τούρκοι
Μάχη στο( )- ( κοντά στη λίμνη Βαν της Αρμενίας)
Συντριβή μισθοφορικών στρατευμάτων Βυζαντίου
2. Νορμανδοί
Αφαίρεση ιταλικών κτήσεων Βυζαντίου
Άλωση ( ) : τέλος Βυζαντινής Ιταλίας
3.Ούγγροι-Σέρβοι
Κρίσιμη μεταβατική περίοδος:
στασιμότητα + υποχώρηση βυζαντινής αυτοκρατορίας (1025-1081)
24.
Ποια ήταν, σύμφωναμε το
παράθεμα, η κατάσταση του
βυζαντινού στρατού στις
παραμονές της μάχης του
Ματζικέρτ; Για ποιους λόγους;
Σελ.
54
25.
Η κατάσταση τουστρατού ήταν :
Ανοργάνωτος
στρατός
Μισθοφορικός
κι όχι εθνικός
Ολιγάριθμος Φτωχός και
άοπλος
Απλήρωτος
και χωρίς
προμήθειες
Ανεκπαίδευτοι
στρατιώτες
Δειλοί και
φυγόμαχοι,
αφού
πολεμούσαν
για το
χρήμα
Χωρίς
αγωνιστικό
φρόνημα
ώστε να
θυσιάσουν
τη ζωή
τους.
26.
Η σημασία τηςμάχης στο Ματζικέρτ (1071)
Αρχή
κατάρρευσης
Βυζαντινής
αυτοκρατορίας
Κατάρρευση
διοικητικού
συστήματος
στις
ανατολικές
επαρχίες
Αρχή της
κατάληψης ενός
από τα
σημαντικότερα και
πλουσιότερα
τμήματα της
αυτοκρατορίας,
της Μ.Ασίας
Ίδρυση
ισχυρού
κράτους από
Σελτζούκους
Τούρκους
Η μάχη στο Ματζικέρτ
Ο Ρωμανός Δ΄ο Διογένης
αιχμάλωτος του Αρπ Ασλάν
Σημασία ήττας Ματζικέρτ
28.
Η μεγάλη αυτοκρατορίατων Σελτζούκων το 1092.
Ο Ρωμανός Διογένης και
η σύζυγός του Ευδοκία
σε πλάκα από
ελεφαντόδοντο
![Ο Κωνσταντίνος Η΄ (1025 – 1028) ποτέ δεν είχε ενδιαφερθεί για τα κοινά έχοντας
μόνη φροντίδα την ευζωία, τις διασκεδάσεις, τον Ιππόδρομο, τα ζάρια και τους μίμους.
[…] Σύζυγος της Ζωής ο εξηντάχρονος Ρωμανός Γ΄ διαδέχεται μετά τρεις μέρες (12
Νοεμβρίου 1028) τον πεθερό του στον αυτοκρατορικό θρόνο. Παρά το ανώτερο κρατικό
λειτούργημα που ως τότε κατείχε – ήταν έπαρχος της πόλης – αποδείχθηκε αφελής και
επιπόλαιος, χωρίς διοικητικές ή στρατιωτικές ικανότητες […].Το αταίριαστο ειδύλλιο
[ανάμεσα στη Ζωή και τον νεαρό Μιχαήλ] συνεχίστηκε και συνέπεσε με τη χειροτέρευση
της υγείας του αυτοκράτορα Ρωμανού, οποίος σε σύντομο χρονικό διάστημα άλλαξε
τελείως σωματική εμφάνιση και ψυχική διάθεση, ώστε να αρχίσουν διαδόσεις σε βάρος
της αυτοκράτειρας Ζωής για δηλητηρίαση του Ρωμανού Γ΄ με αργής ενέργειας δηλητήριο.
Το βέβαιο είναι ότι η αυτοκράτειρα δεν έβλεπε την ώρα να κλείσει ο δυστυχής σύζυγος
τα μάτια για να νομιμοποιήσει το ερωτικό της πάθος. Τόση ήταν η βιασύνη της, ώστε τη
νύχτα της Μεγάλης Πέμπτης προς Παρασκευή (1034) κάλεσαν στα ανάκτορα τον
πατριάρχη, ο οποίος κυριολεκτικά τα έχασε, όταν αντίκρισε από τη μια τον αυτοκράτορα
μόλις να έχει ξεψυχήσει και από την άλλη τη Ζωή έτοιμη για την ιερολογία του γάμου της
με το Μιχαήλ. Τους πατριαρχικούς δισταγμούς σίγησε δωρεά της Ζωής στον ίδιο και τον
κλήρο.
(Αικ. Χριστοφιλοπούλου, Βυζαντινή Ιστορία, τόμος Β2, 196, 198)
Ποια ήταν η συμπεριφορά των πρώτων διαδόχων του Βασίλειου Β΄;
Πώς πιστεύετε ότι επηρέασαν την αυτοκρατορία με τη συμπεριφορά τους;](https://image.slidesharecdn.com/111025-1081-150304095724-conversion-gate01/85/1-11-1025-1081-12-320.jpg)
