5. Η Βυζαντινή Εποποιία. Επικοί αγώνες και επέκταση της Αυτοκρατορίας 
Μπακάλης Κώστας: history –logotexnia.blogspot.com
Όροι-κλειδιά της ενότητας
α. ΑΓΩΝΕΣ 
ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΑΒΕΣ
▲ Η Μικρά Ασία π ριν απ ό τις κατακτήσεις του Ιωάννη Κουρκούα. Οι 
βυζαντινές π εριοχές σημειώνονται με το ανοιχτό χρώμα. Τα σύνορα 
π αρουσιάζονται κατά π ροσέγγιση, επ ειδή λόγω των συνεχών 
συγκρούσεων ήταν ιδιαίτερα ευμετάβλητα. Επ ίσης στον χάρτη 
φαίνονται και τα σημερινάπ ολιτικά σύνορα. 
Η Μικρά Ασία στις αρχές του10ου αιώνα 
Πηγή: http://el.wikipedia.org/wiki. File:Minorasia_950AD_el.png
Στα χρόνια του Ρωμανού Λακαπηνού 
εγκαινιάζεται η μεγάλη στρατιωτική αντεπίθεση 
των Βυζαντινών κατά των Αράβων. 
Ο στρατηγός Ιωάννης Κουρκούας κατέλαβε την 
Έδεσσα της Συρίας. 
Η επιτυχία αυτή προετοίμασε τις επικές νίκες του 
Νικηφόρου Φωκά, 
του Ιωάννη Τζιμισκή 
και του Βασιλείου Β'.
Ρωμανός Ά Λεκαπηνός: Διπλωματική επιδεξιότητα, ψυχραιμία, επιμονή 
▲ Ο αυτοκράτορας Ρωμανός Α' Λεκαπ ηνός κατόρθωσε στο διάστημα της βασιλείας του 
(920-944) να π εριορίσει την εξάπ λωση των Αράβων. Στην εικόνα η π ολιορκία της Μελιτηνής 
απ ό τους Βυζαντινούς στα 934. Μικρογραφία απ ό το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, τέλη 
12ου- αρχές13ου αιώνα. 
Madrid, Biblioteca Nacional, fol. 127a © Biblioteca Nacional,Madrid 
http://www.ime.gr/chronos
◄ Κατά της διάρκεια της βασιλείας του 
Ρωμανού Α' Λεκαπ ηνού(920-944) οι 
Βυζαντινοίπ έτυχαν σημαντικές νίκες κατά των 
Αράβων, μεταξύ αυτών την κατάληψη της 
' Εδεσσας(943), απ ό όπ ου μεταφέρθηκε το 
'Aγιο Μανδήλιο στην Κωνσταντινούπ ολη. Στην 
εικόνα, ο βασιλιάς'Aβγαρος κρατά το'Aγιο 
Μανδήλιο. Λεπ τομέρεια τριπ τύχου του10ου 
αιώνα. Σινά, Μονή Αγίας 
Αικατερίνης. http://www.ime.gr/chronos/09/gr 
/gallery/main/miniatures/p13cp1.html 
▲ http://el.wikipedia.org/wikiFile:Romanus1.jpg
Στρατηγική μεγαλοφυΐα – Σιδερένια πειθαρχία 
▲ Νικηφόρος Β΄ Φωκάς 
963-969 
▲ Ιωάννης Α΄ Τζιμισκής 
969-976 
▲ Βασίλειος Β΄ 
976-1025
Οι τρεις αυτοί άνδρες που 
ενσάρκωναν τον τύπο του 
στρατηγού-αυτοκράτορα ανέκτησαν: 
• τις μεγαλονήσους Κρήτη (961) και Κύπρο (965), 
• τις πόλεις της Κιλικίας και τμήματα της Συρίας και 
της Παλαιστίνης. 
Η ανάκτηση όλων των παλαιών ρωμαϊκών εδαφών της Εγγύς 
Ανατολής ήταν ο απώτερος σκοπός των εκστρατειών αυτών.
Νικηφόρος Β΄ Φωκάς 
963-969 
Σταυροφορικό πάθος, ορμή κι αυτοπεποίθηση 
▲ Χρυσός σόλιδος της επ οχής του αυτοκράτορα 
Νικηφόρου Β΄ Φωκά(963-969). Αθήνα, Βυζαντινό και 
Χριστιανικό Μουσείο 
http://www.ime.gr/chronos/09/gr gallery/ 
main/coins/o9b2p1.html 
ανάκτηση Κρήτης (961) 
και Κύπρου (965)
▲ Στα 961 οι Βυζαντινοί ανακατέλαβαν την Κρήτη π ου για 130 
χρόνια βρισκόταν υπ ό αραβική κατοχή και εδραίωσαν την 
κυριαρχία τους στην ανατολική Μεσόγειο. Στην εικόνα, το κάστρο 
του Χάνδακα ( Ηράκλειο). Μικρογραφία απ ό το Χρονικό του Ιωάννη 
Σκυλίτζη, τέλη12ου- αρχές13ου αιώνα. 
Madrid, Biblioteca Nacional, fol. 140. © Biblioteca Nacional, 
Madrid. Πηγή: http://www.ime.gr/chronos
▲ Η θριαμβευτική είσοδος του αυτοκράτορα 
Νικηφόρου Β΄ Φωκά (963-969) στην 
Κωνσταντινούπ ολη στα 963. Μικρογραφία απ ό το 
Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, τέλη 12ου- αρχές 
13ου αιώνα. Madrid, Biblioteca Nacional, fol. 
145rb © Biblioteca Nacional, Madrid. Πηγή: 
http://www.ime.gr/chronos
Επιστολή του Νικηφόρου Φωκά στο χαλίφη 
Στη μάχη της κλεισούρας οι μαχητές σου 
τράπηκαν σε φυγή σαν κοπάδι ζώων. [...] Τα 
ψηλά κτίρια γκρεμίστηκαν και τα ερειπιά τους, 
κάποτε ακμαία κέντρα, έχουν γίνει ακατοίκητη 
έρημος. Μόνο η κραυγή της κουκουβάγιας και ο 
αντίλαλος της στις κολόνες αντηχούν στην 
ερημιά. 
Η Αντιόχεια δεν είναι μακριά. Σύντομα θα 
φτάσω εκεί με πολυάριθμο στρατό [...]. Εσύ που 
κατοικείς τις αμμώδεις ερήμους, να' σαι 
καταραμένος! Γύρνα στη χώρα Σάνα, την 
πρώτη σου πατρίδα. Σύντομα θα κατακτήσω 
την Αίγυπτο με το σπαθί μου κι ο πλούτος της 
θα γεμίσει το θησαυροφυλάκιο μου [...]. 
Θα κατακτήσω όλη την Ανατολή και τη Δύση 
και θα διαδώσω παντού τη θρησκεία του 
σταυρού. 
S. Vryonis, Byzantium and Europe, 
Λονδίνο 1967, 87-88. . 
◄ Πώς έβλεπε τον πόλεμο κατά 
των Σαρακηνών ο Νικηφόρος 
Φωκάς; Ποια ήταν τα σχέδια 
και οι φιλοδοξίες του, σύμφωνα 
με την παρατιθέμενη επιστολή;
▲ Μικρογραφία με το βυζαντινό στρατό ναπ ολιορκεί την Αντιόχεια στη 
Συρία, την οπ οία κατέλαβε το969. 12ος αιώνας, Μαδρίτη, Εθνική Βιβλιοθήκη 
της Ισπ ανίας.
« Θριάμβευε η Θεοφανώ, κυβερνούσε, π ίστευε στη 
δύναμή της· Κίρκη του 10ου αιώνα, δεν μετέβαλε 
σε χοίρους εκείνους π ου την αγαπ ούσαν, αλλά σε 
σκλάβους, σε δούλους π ου έσκυβαν το κεφάλι 
μπ ροστά σε κάθε υπ οταγή της. Εξουσίαζε, ήταν 
αδάμαστη, ήταν σκληρή, ήταν λύκαινα, όπ ως την 
απ οκάλεσε ο σύγχρονός της Λέων ο διάκονος. 
Βασίλευε, κυβερνούσε απ ό τον γυναικωνίτη, 
μισούσε χωρίς ν' αγαπ άει, ώσπ ου κάπ οια αυγή, 
όταν π ρωτόνιωσε τον έρωτα, τον π λάστη και τον 
χαλαστή, γνώρισε μετά απ ό μια ανόσια π ράξη της 
ένα τέλος φρικιαστικότερο απ ό το θάνατο για το 
χαρακτήρα της: την τέλεια εξαφάνιση για π ολλά 
χρόνια απ ό το π ροσκήνιο της ζωής της 
Αυτοκρατορίας. 
Είδα με αγάπ η τους ήρωές μου, τόνισα τις 
μεγαλοσύνες τους, φανέρωσα, όσο μου επ έτρεπ αν 
τα μέσα μου, τον χαρακτήρα τους. Μην βιαστείτε 
να τους κρίνετε, η επ οχή ήταν αλλιώτικη, οι 
άνθρωπ οι π ιο άγριοι, το έγκλημα συγχωριότανε 
π ολλές φορές...». 
( ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΛΟΓΟ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ)
Ιωάννης Α΄ Τζιμισκής 
969-976 
ανάκτηση Κιλικίας και τμημάτων Συρίας 
και Παλαιστίνης
▲ Χρυσός σόλιδος του αυτοκράτορα Ιωάννη Α΄ Τζιμισκή (969-976). 
Αθήνα, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Συλλογή Αυγέρη. 8269. N. 
779. YΠΠO/ΤΑΠ. Βυζαντινό Μουσείο: Τα Νέα Απ οκτήματα (1986- 
1996), Υπ ουργείο Πολιτισμού, Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και 
Απ αλλοτριώσεων, Αθήνα1997, σ. 184, αρ. 94. 
© YΠΠOhttp://www.ime.gr/ chronos/09/gr/gallery /main /coins 
/p11p1.html
Βασίλειος Β΄ 
976-1025 
1. Πόλεμος κατά των Δυνατών 
2. Επιλογή κατάλληλων συνεργατών 
3. Σκληρότατες και μακράς διάρκειας εκστρατείες χωρίς χρονοδιάγραμμα
◄ Ο Βασίλειος Β' (976-1025) 
δέχεται τα σύμβολα της εξουσίας 
απ ό το Χριστό. Μικρογραφία απ ό 
ψαλτήριπ ου χρονολογείται 
π ερίπ ου στα1018. 
Venezia, Biblioteca Nazionale 
Marciana, cod. marc. Gr. Z. 
17(=421), f. IIIr. 
© Biblioteca Nazionale 
Marciana, Venezia 
http://www.ime.gr/chronos
ΑΓΩΝΑΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΔΥΝΑΤΩΝ 
▲Oι Φωκάδες και οι Σκληροί απ οτελούν χαρακτηριστικάπ αραδείγματα 
μεγαλογαιοκτημόνων. Στην εικόνα ο Βάρδας Σκληρός και ο Βάρδας Φωκάς. Μικρογραφία απ ό 
το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, τέλη12ου- αρχές13ου αιώνα. Madrid, Biblioteca 
Nacional, fol. 164b. © Biblioteca Nacional, Madrid. 
http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/main/people/k9a1p1.html 
◄ Μικρογραφίαπ ου δείχνει ένα δυνατό, 
καθισμένο σε θρόνο μπ ροστά στο σπ ίτι του. 
11ος αιώνας, Bατικανό, Απ οστολική 
Βιβλιοθήκη του Βατικανού.
◄ Χάρτηςπ ου δείχνει τα σύνορα του 
βυζαντινού κράτους γύρω στα 
1025. Επ εξεργασία: Ίδρυμα Μείζονος 
Ελληνισμού. © ΙΜΕ. 
http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gall 
ery/main/others/o7p1.html 
► Χρυσό ιστάμενον της εποχής του 
αυτοκράτορα Βασιλείου Β' (976-1025). Αθήνα, 
Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, Συλλογή 
Αυγέρη. 8273 N. 783. YΠΠO/ΤΑΠ. Βυζαντινό 
Μουσείο: Τα Νέα Απ οκτήματα(1986- 
1996), Υπουργείο Πολιτισμού, Ταμείο 
Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων, 
Αθήνα 1997, σ. 184, αρ. 95. ΥΠΠO 
http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/mai 
n/coins/o9b1p1.html
Η προσωπικότητα του Βασιλείου Β' 
[Ο Βασίλειος], αφού καθάρισε το κράτος από τους 
βάρβαρους και κυριάρχησε στο εσωτερικό του, 
περιόρισε την αριστοκρατία των μεγάλων 
οικογενειών [...] και, αφού ανέδειξε γύρω του μια 
ομάδα εκλεκτών συνεργατών, τους εμπιστεύθηκε 
τα μυστικά του κράτους [...]. 
Έκανε τις εκστρατείες εναντίον των εχθρών, όχι 
όπως συνήθως τις κάνουν οι περισσότεροι βασιλείς 
στο μέσο της άνοιξης, επιστρέφοντας, όταν 
τελειώσει το καλοκαίρι, αλλά αυτός, για να 
επιστρέψει, έπρεπε να φτάσει στο σκοπό που είχε 
όταν ξεκινούσε. Και δεν υποχωρούσε ούτε στο 
μεγάλο κρύο ούτε στη μεγάλη ζέστη [...]. 
Μιχαήλ Ψελλός, Χρονογραφία, κεφ. 30, 32, έκδ. 
E. Renauld, τ. 1 (Παρίσι 1926) 18-20. 
► Ποια ήταν τα 
κυριότερα εσωτερικά 
προβλήματα του 
Βυζαντινού Κράτους και 
πώς τα έλυσε ο 
Βασίλειος Β' σύμφωνα 
με το τρίτο παράθεμα; 
Σε τι διέφερε ο 
Βασίλειος από άλλους 
στρατιωτικούς ηγέτες;
β. ΑΓΩΝΕΣ 
ΜΕ ΤΟΥΣ ΒΟΥΛΓΑΡΟΥΣ
β1. Συμεών 
893-927 
▲ Ο Συμεών στέλνει απ εσταλμένους 
στο Χαλιφάτο του Φατιμίντ 
http://el.wikipedia.org/wiki
Άνοδος Συμεών = Σύγκρουση με Βυζάντιο 
• Οι φιλικές σχέσεις με τους Βουλγάρους, έγιναν εχθρικές: 
• όταν ανήλθε στον βουλγαρικό θρόνο ο ελληνομαθής, αλλά φιλόδοξος Συμεών. 
Ενέργειες και Στόχος πολιτικής Συμεών 
• Ο Συμεών πολιόρκησε την πρωτεύουσα 
• επιδιώκοντας να ιδρύσει μια βουλγαροβυζαντινή αυτοκρατορία 
στη θέση της βυζαντινής 
• και αυτοτιτλοφορήθηκε βασιλεύς Βουλγάρων και Ρωμαίων. 
Αποτέλεσμα 
• Ο θάνατος του ματαίωσε τις φιλοδοξίες του. 
• Ο διάδοχος του Πέτρος συνήψε με το Βυζάντιο συνθήκη ειρήνηςκαι 
νυμφεύτηκε τη Μαρία, ανεψιά του Ρωμανού Λακαπηνού.
Ο Ρωμανός επικρίνει τον Συμεών 
Γιατί, πες μου, τι περισσότερο κατάφερες με το να γράφεις τον εαυτό σου βασιλέα 
Βουλγάρων και Ρωμαίων, χωρίς σ'αυτό να είναι σύμφωνος και βοηθός σου ο Θεός; Τι 
κέρδισες που με τη βία πήρες τη γη μας; Πού είναι οι φόροι που πήρες από αυτή; 
Βυζαντινά Κείμενα (Αετός, Βασική Βιβλιοθήκη, 3), 
έκδ. Δ. Ζακυθηνός, Αθήνα 1958, 134. 
▲ Στα913 ο βούλγαρος ηγεμόνας Συμεών οργάνωσε εκστρατεία κατά της 
Κωνσταντινούπ ολης. Στην εικόνα, οι διαβουλεύσεις του βουλγάρου ηγεμόνα με το 
Νικόλαο Μυστικό, εκπ ρόσωπ ο του βυζαντινού αυτοκράτορα. Μικρογραφία απ ό τη 
Χρονογραφία του Κωνσταντίνου Μανασσή. Citta del Vaticano, Biblioteca Apostolica 
Vaticana. 
© Biblioteca Apostolica Vaticana, Citta del Vaticano 
http://www.ime.gr/chronos
Βασιλεύς Ρωμαίων 
ΤΟΝ ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΝ ΑΠΌ ΤΟ 
ΒΥΖΑΝΤΙΟ: 
1. Φραγκική Αυτοκρατορία 
των Καρολιδών (αρχές 9ου αι.) 
2. Βούλγαρος Συμεών (αρχές 
10ου αι΄) 
3. Γερμανική Αυτοκρατορία 
των Οθωνιδών (μέσα 10ου αι.) 
▲ Ο βασιλιάς των Φράγκων 
Καρλομάγνος(786-814), 
διεκδικητής της ρωμαϊκής 
αυτοκρατορικής αρχής. 
http://www.ime.gr/chronos/ 
09/gr/gallery/main/people 
/p3ep1.html 
Οι Βυζαντινοί θεωρούσαν ότι η χρήση του τίτλου βασιλεύς Ρωμαίων ήταν αποκλειστικό 
δικαίωμα των ηγεμόνων τους, διαδόχων των αρχαίων ρωμαίων αυτοκρατόρων.
β2. Σαμουήλ 
997-1014 
► Σύγχρονη ανθρωπολογική ανασύνθεση 
του προσώπου του Σαμουήλ 
http://el.wikipedia.org/wiki
Η ειρήνη έδωσε τη θέση της στον πόλεμο, όταν ο τσάρος Σαμουήλ ίδρυσε νέο 
Βουλγαρικό Κράτος με επίκεντρο, αυτή τη φορά, την περιοχή της Αχριδας 
Βασίλειος Β΄ Σαμουήλ
◄ Οι βυζαντινοβουλγαρικές διαμάχες 
υπ ήρξαν έντονες κατά την π ερίοδο 
966-1025. Στην εικόνα, ο βυζαντινός 
στρατός με επ ικεφαλής το Νικηφόρο 
Ουρανό τρέπ ει σε φυγή τους 
Βουλγάρους. Μικρογραφία απ ό το 
Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, τέλη 
12ου- αρχές13ου αιώνα. 
Madrid, Biblioteca Nacional, fol. 
185a. © Biblioteca Nacional,Madrid 
http://www.ime.gr/chronos 
► Ο Νικηφόρος Ουρανός 
κατατροπώνει τους 
Βούλγαρους στη μάχη του 
Σπερχείου 
http://el.wikipedia.org/wiki
Ο αγώνας αυτός υπήρξε μακρός και δύσκολος για τον αυτοκράτορα Βασίλειο Β', 
τερματίστηκε όμως με τη συντριβή των Βουλγάρων: 
997 
• Στις μάχες 
Σπερχειού 
1014 
• και Κλειδίου 
1018 
• Η Βουλγαρία 
υποτάχθηκε 
πλήρως 
• και 
οργανώθηκε 
σε δύο 
θέματα.
Τα σύνορα του Βυζαντίου έφτασαν και πάλι στον Δούναβη. 
▲ http://commons.wikimedia.org/wiki/ File%3AMap_ Byzantine_ Empire_ 
1025-el.svg By Flyax (Greek version
▲ Θριαμβική παρέλαση του Βασίλειου Β‘ 
στην Κωνσταντινούπολη (από το βιβλίο 
"Σκυλίτζης της Μαδρίτης") 
◄ Η νίκη των Βυζαντινών κατά 
των Βουλγάρων στη Μάχη του 
Κλειδίου και ο θάνατος του 
Σαμουήλ. 
http://el.wikipedia.org/wiki
γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ 
ΤΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ
Οι κατακτήσεις του βυζαντινού στρατού και η επέκταση των βυζαντινών συνόρων 
ευνόησαν την άνθηση της οικονομίας. ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΩΝ: 
Νέα εδάφη 
Παραγωγικό 
δυναμικό 
Έσοδα 
και τα νομισματικά 
αποθέματα του 
Βυζαντινού Κράτους. 
Έτσι 
πολλαπλασιάστηκαν 
η παραγωγή 
διακοπή των 
αραβικών επιδρομών 
επέτρεψε ειρηνική 
καλλιέργεια της γης. 
Ο πλούτος έφερε 
ευμάρεια και χλιδή, 
ενίσχυσε τις 
δυνατότητες και το 
διεθνές κύρος της 
αυτοκρατορίας 
γέννησε 
αισθήματα 
αυτοπεποίθησης 
και περηφάνιας .
Βυζαντινή εποποιία και οικονομία 
Ο Ιωάννης Τζιμισκής δεν μπόρεσε να κατακτήσει τα Εκβάτανα (Σημ.: εδώ τη Βαγδάτη), 
αλλά έλαβε δώρα από τους Μουσουλμάνους αξίας τριών εκατομμυρίων χρυσών και 
αργυρών νομισμάτων• όταν επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη, τέλεσε μεγάλο θρίαμβο, 
στη διάρκεια του οποίου χρυσάφι, ασήμι, μπαχαρικά και μεταξωτά ενδύματα παρέλασαν 
μπροστά στα έκθαμβα μάτια των κατοίκων σε μια θριαμβική πομπή (προέλευσις) προς 
την αγορά (forum) (Βλ. Λέων Διάκονος, Ιστοριαι, έκδ.C.B. Hase, Βόννη 1828, 162-163). 
Ο Βασίλειος Β', πεθαίνοντας, άφησε τα ταμεία τόσο γεμάτα, ώστε να εντυπωσιαστεί όχι 
μόνο ο Ψελλός αλλά και οι Μουσουλμάνοι. Αραβική πηγή του ύστερου 11ου αι. μας 
πληροφορεί ότι ο Βασίλειος [...] άφησε 10.000 καντάρια χρυσών νομισμάτων (=72.000 
χρυσά νομίσματα) και μαργαριτάρια αξίας 54 εκατομ. δηναρίων. Ο Ψελλός αναφέρει 
200.000 τάλαντα ή λίτρες χρυσού σε μετρητά, δηλαδή 14.4 εκατομμύρια χρυσά 
νομίσματα. 
Α. E. Laiou, The Economic History of Byzantium [=Dumbarton Oaks Studies 39], 
WashingtonD.C. 2002, 715. 
▲ Ποιες ήταν οι άμεσες οικονομικές συνέπειες της βυζαντινής εποποιίας, σύμφωνα με το 
σχετικό παράθεμα και ποιες, κατά τη γνώμη σου, οι έμμεσες ψυχολογικές συνέπειες;
◄ Στα χρόνια της βασιλείας των Μακεδόνων(867-1056) 
π αρατηρήθηκε ανανέωση στην τέχνη γνωστή ως 
Μακεδονική Αναγέννηση. Απ ό τα χαρακτηριστικότερα 
π αραδείγματα της τέχνης αυτής τηςπ εριόδου είναι το 
Παρισινό Ψαλτήρι αρ. 139. β΄ μισό10ου αιώνα. 
http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/main/miniature 
s/t8p1.html 
► Στα χρόνια της Μακεδονικής δυναστείας(867-1056) 
σημειώνεται μεγάλη λογοτεχνική π αραγωγή. Σ' αυτήν ανήκουν οι 
π ολυτελείς κώδικεςπ ου γίνονταν κατάπ αραγγελία 
αυτοκρατόρων. Στην εικόνα, π ολυτελής κώδικας σκευοφυλακίου 
γνωστός ως Ευαγγελιστάριο του αυτοκράτορα Νικηφόρου Β΄ 
Φωκά(963-969). Στο χειρόγραφο απ εικονίζεται η σκηνή της 
Γέννησης. 'Aγιο Όρος, Μονή Μεγίστης Λαύρας, κώδ. σκευοφ. 1, 
φ. 114β. Γαλάβαρης, Γ., Ελληνική Τέχνη: Ζωγραφική βυζαντινών 
χειρογράφων, Εκδοτική Αθηνών Α.Ε., Αθήνα 1995, σ. 120, εικ. 
120. © Ιερά Κοινότητα Αγίου Όρους, 
'Aθωςhttp://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/main/miniatur 
es/pn9p1.html
▲ Το Ιερό Παλάτι όπ ως ήταν γύρω στα τέλη του10ου αιώνα( αναπ αράσταση). 
http://museduc.gr/docs/Istoria/B/LAI_K3_K4.pdf
◄ Τα εργαστήρια ειδώνπ ολυτελείας 
ήταν συγκεντρωμένα στην 
π ρωτεύουσα. Στην εικόνα, τμήμα 
μεταξωτού υφάσματοςπ ου 
χρονολογείται γύρω 
στα1000. http://www.ime.gr/ 
chronos/ 09/gr/ gallery/main 
/miniatures/o8a1p1.html 
► Μεταξωτό ύφασμα με αετό, π ου συμβόλιζε τη δύναμη του 
βυζαντινού κράτους. Τα μεταξωτά της Κωνσταντινούπ ολης ήταν 
φημισμένα και είχαν μεγάλη ζήτηση. Τα υφάσματα στο χρώμα 
τηςπ ορφύρας( βαθύ κόκκινο) τα έφτιαχναν στα αυτοκρατορικά 
εργαστήρια μόνο για το βυζαντινό αυτοκράτορα και την 
οικογένειά του. 10 ος αιώνας, Μπ ρεσανόνα( Ιταλία), Διακονικό 
Μουσείο.
ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΚΥΠΡΟΥ 
965 
ΜΑΧΗ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ 
997 
ΜΑΧΗ ΚΛΕΙΔΙΟΥ 
1014 
913 913 926 939 95 965 978 991 1004 1025 
961 
ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΚΡΗΤΗΣ 
1018 
ΥΠΟΤΑΓΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ 
913 - 959 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ζ΄ 
920 -944 ΡΩΜΑΝΟΣ Α΄ ΛΑΚΑΠΗΝΟΣ 
959 - 963 ΡΩΜΑΝΟΣ Β΄ 
963 - 969 ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ Β΄ ΦΩΚΑΣ 
969 -976 ΙΩΑΝΝΗΣ Α΄ ΤΖΙΜΙΣΚΗΣ 
976 - 1025 ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Β΄

5. Η Βυζαντινή Εποποιία. Επικοί αγώνες και επέκταση της Αυτοκρατορίας

  • 1.
    5. Η ΒυζαντινήΕποποιία. Επικοί αγώνες και επέκταση της Αυτοκρατορίας Μπακάλης Κώστας: history –logotexnia.blogspot.com
  • 2.
  • 3.
    α. ΑΓΩΝΕΣ ΜΕΤΟΥΣ ΑΡΑΒΕΣ
  • 4.
    ▲ Η ΜικράΑσία π ριν απ ό τις κατακτήσεις του Ιωάννη Κουρκούα. Οι βυζαντινές π εριοχές σημειώνονται με το ανοιχτό χρώμα. Τα σύνορα π αρουσιάζονται κατά π ροσέγγιση, επ ειδή λόγω των συνεχών συγκρούσεων ήταν ιδιαίτερα ευμετάβλητα. Επ ίσης στον χάρτη φαίνονται και τα σημερινάπ ολιτικά σύνορα. Η Μικρά Ασία στις αρχές του10ου αιώνα Πηγή: http://el.wikipedia.org/wiki. File:Minorasia_950AD_el.png
  • 5.
    Στα χρόνια τουΡωμανού Λακαπηνού εγκαινιάζεται η μεγάλη στρατιωτική αντεπίθεση των Βυζαντινών κατά των Αράβων. Ο στρατηγός Ιωάννης Κουρκούας κατέλαβε την Έδεσσα της Συρίας. Η επιτυχία αυτή προετοίμασε τις επικές νίκες του Νικηφόρου Φωκά, του Ιωάννη Τζιμισκή και του Βασιλείου Β'.
  • 6.
    Ρωμανός Ά Λεκαπηνός:Διπλωματική επιδεξιότητα, ψυχραιμία, επιμονή ▲ Ο αυτοκράτορας Ρωμανός Α' Λεκαπ ηνός κατόρθωσε στο διάστημα της βασιλείας του (920-944) να π εριορίσει την εξάπ λωση των Αράβων. Στην εικόνα η π ολιορκία της Μελιτηνής απ ό τους Βυζαντινούς στα 934. Μικρογραφία απ ό το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, τέλη 12ου- αρχές13ου αιώνα. Madrid, Biblioteca Nacional, fol. 127a © Biblioteca Nacional,Madrid http://www.ime.gr/chronos
  • 7.
    ◄ Κατά τηςδιάρκεια της βασιλείας του Ρωμανού Α' Λεκαπ ηνού(920-944) οι Βυζαντινοίπ έτυχαν σημαντικές νίκες κατά των Αράβων, μεταξύ αυτών την κατάληψη της ' Εδεσσας(943), απ ό όπ ου μεταφέρθηκε το 'Aγιο Μανδήλιο στην Κωνσταντινούπ ολη. Στην εικόνα, ο βασιλιάς'Aβγαρος κρατά το'Aγιο Μανδήλιο. Λεπ τομέρεια τριπ τύχου του10ου αιώνα. Σινά, Μονή Αγίας Αικατερίνης. http://www.ime.gr/chronos/09/gr /gallery/main/miniatures/p13cp1.html ▲ http://el.wikipedia.org/wikiFile:Romanus1.jpg
  • 8.
    Στρατηγική μεγαλοφυΐα –Σιδερένια πειθαρχία ▲ Νικηφόρος Β΄ Φωκάς 963-969 ▲ Ιωάννης Α΄ Τζιμισκής 969-976 ▲ Βασίλειος Β΄ 976-1025
  • 9.
    Οι τρεις αυτοίάνδρες που ενσάρκωναν τον τύπο του στρατηγού-αυτοκράτορα ανέκτησαν: • τις μεγαλονήσους Κρήτη (961) και Κύπρο (965), • τις πόλεις της Κιλικίας και τμήματα της Συρίας και της Παλαιστίνης. Η ανάκτηση όλων των παλαιών ρωμαϊκών εδαφών της Εγγύς Ανατολής ήταν ο απώτερος σκοπός των εκστρατειών αυτών.
  • 10.
    Νικηφόρος Β΄ Φωκάς 963-969 Σταυροφορικό πάθος, ορμή κι αυτοπεποίθηση ▲ Χρυσός σόλιδος της επ οχής του αυτοκράτορα Νικηφόρου Β΄ Φωκά(963-969). Αθήνα, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο http://www.ime.gr/chronos/09/gr gallery/ main/coins/o9b2p1.html ανάκτηση Κρήτης (961) και Κύπρου (965)
  • 11.
    ▲ Στα 961οι Βυζαντινοί ανακατέλαβαν την Κρήτη π ου για 130 χρόνια βρισκόταν υπ ό αραβική κατοχή και εδραίωσαν την κυριαρχία τους στην ανατολική Μεσόγειο. Στην εικόνα, το κάστρο του Χάνδακα ( Ηράκλειο). Μικρογραφία απ ό το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, τέλη12ου- αρχές13ου αιώνα. Madrid, Biblioteca Nacional, fol. 140. © Biblioteca Nacional, Madrid. Πηγή: http://www.ime.gr/chronos
  • 12.
    ▲ Η θριαμβευτικήείσοδος του αυτοκράτορα Νικηφόρου Β΄ Φωκά (963-969) στην Κωνσταντινούπ ολη στα 963. Μικρογραφία απ ό το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, τέλη 12ου- αρχές 13ου αιώνα. Madrid, Biblioteca Nacional, fol. 145rb © Biblioteca Nacional, Madrid. Πηγή: http://www.ime.gr/chronos
  • 13.
    Επιστολή του ΝικηφόρουΦωκά στο χαλίφη Στη μάχη της κλεισούρας οι μαχητές σου τράπηκαν σε φυγή σαν κοπάδι ζώων. [...] Τα ψηλά κτίρια γκρεμίστηκαν και τα ερειπιά τους, κάποτε ακμαία κέντρα, έχουν γίνει ακατοίκητη έρημος. Μόνο η κραυγή της κουκουβάγιας και ο αντίλαλος της στις κολόνες αντηχούν στην ερημιά. Η Αντιόχεια δεν είναι μακριά. Σύντομα θα φτάσω εκεί με πολυάριθμο στρατό [...]. Εσύ που κατοικείς τις αμμώδεις ερήμους, να' σαι καταραμένος! Γύρνα στη χώρα Σάνα, την πρώτη σου πατρίδα. Σύντομα θα κατακτήσω την Αίγυπτο με το σπαθί μου κι ο πλούτος της θα γεμίσει το θησαυροφυλάκιο μου [...]. Θα κατακτήσω όλη την Ανατολή και τη Δύση και θα διαδώσω παντού τη θρησκεία του σταυρού. S. Vryonis, Byzantium and Europe, Λονδίνο 1967, 87-88. . ◄ Πώς έβλεπε τον πόλεμο κατά των Σαρακηνών ο Νικηφόρος Φωκάς; Ποια ήταν τα σχέδια και οι φιλοδοξίες του, σύμφωνα με την παρατιθέμενη επιστολή;
  • 14.
    ▲ Μικρογραφία μετο βυζαντινό στρατό ναπ ολιορκεί την Αντιόχεια στη Συρία, την οπ οία κατέλαβε το969. 12ος αιώνας, Μαδρίτη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Ισπ ανίας.
  • 15.
    « Θριάμβευε ηΘεοφανώ, κυβερνούσε, π ίστευε στη δύναμή της· Κίρκη του 10ου αιώνα, δεν μετέβαλε σε χοίρους εκείνους π ου την αγαπ ούσαν, αλλά σε σκλάβους, σε δούλους π ου έσκυβαν το κεφάλι μπ ροστά σε κάθε υπ οταγή της. Εξουσίαζε, ήταν αδάμαστη, ήταν σκληρή, ήταν λύκαινα, όπ ως την απ οκάλεσε ο σύγχρονός της Λέων ο διάκονος. Βασίλευε, κυβερνούσε απ ό τον γυναικωνίτη, μισούσε χωρίς ν' αγαπ άει, ώσπ ου κάπ οια αυγή, όταν π ρωτόνιωσε τον έρωτα, τον π λάστη και τον χαλαστή, γνώρισε μετά απ ό μια ανόσια π ράξη της ένα τέλος φρικιαστικότερο απ ό το θάνατο για το χαρακτήρα της: την τέλεια εξαφάνιση για π ολλά χρόνια απ ό το π ροσκήνιο της ζωής της Αυτοκρατορίας. Είδα με αγάπ η τους ήρωές μου, τόνισα τις μεγαλοσύνες τους, φανέρωσα, όσο μου επ έτρεπ αν τα μέσα μου, τον χαρακτήρα τους. Μην βιαστείτε να τους κρίνετε, η επ οχή ήταν αλλιώτικη, οι άνθρωπ οι π ιο άγριοι, το έγκλημα συγχωριότανε π ολλές φορές...». ( ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΛΟΓΟ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ)
  • 16.
    Ιωάννης Α΄ Τζιμισκής 969-976 ανάκτηση Κιλικίας και τμημάτων Συρίας και Παλαιστίνης
  • 17.
    ▲ Χρυσός σόλιδοςτου αυτοκράτορα Ιωάννη Α΄ Τζιμισκή (969-976). Αθήνα, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Συλλογή Αυγέρη. 8269. N. 779. YΠΠO/ΤΑΠ. Βυζαντινό Μουσείο: Τα Νέα Απ οκτήματα (1986- 1996), Υπ ουργείο Πολιτισμού, Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απ αλλοτριώσεων, Αθήνα1997, σ. 184, αρ. 94. © YΠΠOhttp://www.ime.gr/ chronos/09/gr/gallery /main /coins /p11p1.html
  • 18.
    Βασίλειος Β΄ 976-1025 1. Πόλεμος κατά των Δυνατών 2. Επιλογή κατάλληλων συνεργατών 3. Σκληρότατες και μακράς διάρκειας εκστρατείες χωρίς χρονοδιάγραμμα
  • 19.
    ◄ Ο ΒασίλειοςΒ' (976-1025) δέχεται τα σύμβολα της εξουσίας απ ό το Χριστό. Μικρογραφία απ ό ψαλτήριπ ου χρονολογείται π ερίπ ου στα1018. Venezia, Biblioteca Nazionale Marciana, cod. marc. Gr. Z. 17(=421), f. IIIr. © Biblioteca Nazionale Marciana, Venezia http://www.ime.gr/chronos
  • 20.
    ΑΓΩΝΑΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝΔΥΝΑΤΩΝ ▲Oι Φωκάδες και οι Σκληροί απ οτελούν χαρακτηριστικάπ αραδείγματα μεγαλογαιοκτημόνων. Στην εικόνα ο Βάρδας Σκληρός και ο Βάρδας Φωκάς. Μικρογραφία απ ό το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, τέλη12ου- αρχές13ου αιώνα. Madrid, Biblioteca Nacional, fol. 164b. © Biblioteca Nacional, Madrid. http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/main/people/k9a1p1.html ◄ Μικρογραφίαπ ου δείχνει ένα δυνατό, καθισμένο σε θρόνο μπ ροστά στο σπ ίτι του. 11ος αιώνας, Bατικανό, Απ οστολική Βιβλιοθήκη του Βατικανού.
  • 21.
    ◄ Χάρτηςπ ουδείχνει τα σύνορα του βυζαντινού κράτους γύρω στα 1025. Επ εξεργασία: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. © ΙΜΕ. http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gall ery/main/others/o7p1.html ► Χρυσό ιστάμενον της εποχής του αυτοκράτορα Βασιλείου Β' (976-1025). Αθήνα, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, Συλλογή Αυγέρη. 8273 N. 783. YΠΠO/ΤΑΠ. Βυζαντινό Μουσείο: Τα Νέα Απ οκτήματα(1986- 1996), Υπουργείο Πολιτισμού, Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων, Αθήνα 1997, σ. 184, αρ. 95. ΥΠΠO http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/mai n/coins/o9b1p1.html
  • 22.
    Η προσωπικότητα τουΒασιλείου Β' [Ο Βασίλειος], αφού καθάρισε το κράτος από τους βάρβαρους και κυριάρχησε στο εσωτερικό του, περιόρισε την αριστοκρατία των μεγάλων οικογενειών [...] και, αφού ανέδειξε γύρω του μια ομάδα εκλεκτών συνεργατών, τους εμπιστεύθηκε τα μυστικά του κράτους [...]. Έκανε τις εκστρατείες εναντίον των εχθρών, όχι όπως συνήθως τις κάνουν οι περισσότεροι βασιλείς στο μέσο της άνοιξης, επιστρέφοντας, όταν τελειώσει το καλοκαίρι, αλλά αυτός, για να επιστρέψει, έπρεπε να φτάσει στο σκοπό που είχε όταν ξεκινούσε. Και δεν υποχωρούσε ούτε στο μεγάλο κρύο ούτε στη μεγάλη ζέστη [...]. Μιχαήλ Ψελλός, Χρονογραφία, κεφ. 30, 32, έκδ. E. Renauld, τ. 1 (Παρίσι 1926) 18-20. ► Ποια ήταν τα κυριότερα εσωτερικά προβλήματα του Βυζαντινού Κράτους και πώς τα έλυσε ο Βασίλειος Β' σύμφωνα με το τρίτο παράθεμα; Σε τι διέφερε ο Βασίλειος από άλλους στρατιωτικούς ηγέτες;
  • 23.
    β. ΑΓΩΝΕΣ ΜΕΤΟΥΣ ΒΟΥΛΓΑΡΟΥΣ
  • 24.
    β1. Συμεών 893-927 ▲ Ο Συμεών στέλνει απ εσταλμένους στο Χαλιφάτο του Φατιμίντ http://el.wikipedia.org/wiki
  • 25.
    Άνοδος Συμεών =Σύγκρουση με Βυζάντιο • Οι φιλικές σχέσεις με τους Βουλγάρους, έγιναν εχθρικές: • όταν ανήλθε στον βουλγαρικό θρόνο ο ελληνομαθής, αλλά φιλόδοξος Συμεών. Ενέργειες και Στόχος πολιτικής Συμεών • Ο Συμεών πολιόρκησε την πρωτεύουσα • επιδιώκοντας να ιδρύσει μια βουλγαροβυζαντινή αυτοκρατορία στη θέση της βυζαντινής • και αυτοτιτλοφορήθηκε βασιλεύς Βουλγάρων και Ρωμαίων. Αποτέλεσμα • Ο θάνατος του ματαίωσε τις φιλοδοξίες του. • Ο διάδοχος του Πέτρος συνήψε με το Βυζάντιο συνθήκη ειρήνηςκαι νυμφεύτηκε τη Μαρία, ανεψιά του Ρωμανού Λακαπηνού.
  • 26.
    Ο Ρωμανός επικρίνειτον Συμεών Γιατί, πες μου, τι περισσότερο κατάφερες με το να γράφεις τον εαυτό σου βασιλέα Βουλγάρων και Ρωμαίων, χωρίς σ'αυτό να είναι σύμφωνος και βοηθός σου ο Θεός; Τι κέρδισες που με τη βία πήρες τη γη μας; Πού είναι οι φόροι που πήρες από αυτή; Βυζαντινά Κείμενα (Αετός, Βασική Βιβλιοθήκη, 3), έκδ. Δ. Ζακυθηνός, Αθήνα 1958, 134. ▲ Στα913 ο βούλγαρος ηγεμόνας Συμεών οργάνωσε εκστρατεία κατά της Κωνσταντινούπ ολης. Στην εικόνα, οι διαβουλεύσεις του βουλγάρου ηγεμόνα με το Νικόλαο Μυστικό, εκπ ρόσωπ ο του βυζαντινού αυτοκράτορα. Μικρογραφία απ ό τη Χρονογραφία του Κωνσταντίνου Μανασσή. Citta del Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana. © Biblioteca Apostolica Vaticana, Citta del Vaticano http://www.ime.gr/chronos
  • 27.
    Βασιλεύς Ρωμαίων ΤΟΝΔΙΕΚΔΙΚΟΥΝ ΑΠΌ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ: 1. Φραγκική Αυτοκρατορία των Καρολιδών (αρχές 9ου αι.) 2. Βούλγαρος Συμεών (αρχές 10ου αι΄) 3. Γερμανική Αυτοκρατορία των Οθωνιδών (μέσα 10ου αι.) ▲ Ο βασιλιάς των Φράγκων Καρλομάγνος(786-814), διεκδικητής της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής αρχής. http://www.ime.gr/chronos/ 09/gr/gallery/main/people /p3ep1.html Οι Βυζαντινοί θεωρούσαν ότι η χρήση του τίτλου βασιλεύς Ρωμαίων ήταν αποκλειστικό δικαίωμα των ηγεμόνων τους, διαδόχων των αρχαίων ρωμαίων αυτοκρατόρων.
  • 28.
    β2. Σαμουήλ 997-1014 ► Σύγχρονη ανθρωπολογική ανασύνθεση του προσώπου του Σαμουήλ http://el.wikipedia.org/wiki
  • 29.
    Η ειρήνη έδωσετη θέση της στον πόλεμο, όταν ο τσάρος Σαμουήλ ίδρυσε νέο Βουλγαρικό Κράτος με επίκεντρο, αυτή τη φορά, την περιοχή της Αχριδας Βασίλειος Β΄ Σαμουήλ
  • 30.
    ◄ Οι βυζαντινοβουλγαρικέςδιαμάχες υπ ήρξαν έντονες κατά την π ερίοδο 966-1025. Στην εικόνα, ο βυζαντινός στρατός με επ ικεφαλής το Νικηφόρο Ουρανό τρέπ ει σε φυγή τους Βουλγάρους. Μικρογραφία απ ό το Χρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη, τέλη 12ου- αρχές13ου αιώνα. Madrid, Biblioteca Nacional, fol. 185a. © Biblioteca Nacional,Madrid http://www.ime.gr/chronos ► Ο Νικηφόρος Ουρανός κατατροπώνει τους Βούλγαρους στη μάχη του Σπερχείου http://el.wikipedia.org/wiki
  • 31.
    Ο αγώνας αυτόςυπήρξε μακρός και δύσκολος για τον αυτοκράτορα Βασίλειο Β', τερματίστηκε όμως με τη συντριβή των Βουλγάρων: 997 • Στις μάχες Σπερχειού 1014 • και Κλειδίου 1018 • Η Βουλγαρία υποτάχθηκε πλήρως • και οργανώθηκε σε δύο θέματα.
  • 32.
    Τα σύνορα τουΒυζαντίου έφτασαν και πάλι στον Δούναβη. ▲ http://commons.wikimedia.org/wiki/ File%3AMap_ Byzantine_ Empire_ 1025-el.svg By Flyax (Greek version
  • 33.
    ▲ Θριαμβική παρέλασητου Βασίλειου Β‘ στην Κωνσταντινούπολη (από το βιβλίο "Σκυλίτζης της Μαδρίτης") ◄ Η νίκη των Βυζαντινών κατά των Βουλγάρων στη Μάχη του Κλειδίου και ο θάνατος του Σαμουήλ. http://el.wikipedia.org/wiki
  • 34.
  • 35.
    Οι κατακτήσεις τουβυζαντινού στρατού και η επέκταση των βυζαντινών συνόρων ευνόησαν την άνθηση της οικονομίας. ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΩΝ: Νέα εδάφη Παραγωγικό δυναμικό Έσοδα και τα νομισματικά αποθέματα του Βυζαντινού Κράτους. Έτσι πολλαπλασιάστηκαν η παραγωγή διακοπή των αραβικών επιδρομών επέτρεψε ειρηνική καλλιέργεια της γης. Ο πλούτος έφερε ευμάρεια και χλιδή, ενίσχυσε τις δυνατότητες και το διεθνές κύρος της αυτοκρατορίας γέννησε αισθήματα αυτοπεποίθησης και περηφάνιας .
  • 36.
    Βυζαντινή εποποιία καιοικονομία Ο Ιωάννης Τζιμισκής δεν μπόρεσε να κατακτήσει τα Εκβάτανα (Σημ.: εδώ τη Βαγδάτη), αλλά έλαβε δώρα από τους Μουσουλμάνους αξίας τριών εκατομμυρίων χρυσών και αργυρών νομισμάτων• όταν επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη, τέλεσε μεγάλο θρίαμβο, στη διάρκεια του οποίου χρυσάφι, ασήμι, μπαχαρικά και μεταξωτά ενδύματα παρέλασαν μπροστά στα έκθαμβα μάτια των κατοίκων σε μια θριαμβική πομπή (προέλευσις) προς την αγορά (forum) (Βλ. Λέων Διάκονος, Ιστοριαι, έκδ.C.B. Hase, Βόννη 1828, 162-163). Ο Βασίλειος Β', πεθαίνοντας, άφησε τα ταμεία τόσο γεμάτα, ώστε να εντυπωσιαστεί όχι μόνο ο Ψελλός αλλά και οι Μουσουλμάνοι. Αραβική πηγή του ύστερου 11ου αι. μας πληροφορεί ότι ο Βασίλειος [...] άφησε 10.000 καντάρια χρυσών νομισμάτων (=72.000 χρυσά νομίσματα) και μαργαριτάρια αξίας 54 εκατομ. δηναρίων. Ο Ψελλός αναφέρει 200.000 τάλαντα ή λίτρες χρυσού σε μετρητά, δηλαδή 14.4 εκατομμύρια χρυσά νομίσματα. Α. E. Laiou, The Economic History of Byzantium [=Dumbarton Oaks Studies 39], WashingtonD.C. 2002, 715. ▲ Ποιες ήταν οι άμεσες οικονομικές συνέπειες της βυζαντινής εποποιίας, σύμφωνα με το σχετικό παράθεμα και ποιες, κατά τη γνώμη σου, οι έμμεσες ψυχολογικές συνέπειες;
  • 37.
    ◄ Στα χρόνιατης βασιλείας των Μακεδόνων(867-1056) π αρατηρήθηκε ανανέωση στην τέχνη γνωστή ως Μακεδονική Αναγέννηση. Απ ό τα χαρακτηριστικότερα π αραδείγματα της τέχνης αυτής τηςπ εριόδου είναι το Παρισινό Ψαλτήρι αρ. 139. β΄ μισό10ου αιώνα. http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/main/miniature s/t8p1.html ► Στα χρόνια της Μακεδονικής δυναστείας(867-1056) σημειώνεται μεγάλη λογοτεχνική π αραγωγή. Σ' αυτήν ανήκουν οι π ολυτελείς κώδικεςπ ου γίνονταν κατάπ αραγγελία αυτοκρατόρων. Στην εικόνα, π ολυτελής κώδικας σκευοφυλακίου γνωστός ως Ευαγγελιστάριο του αυτοκράτορα Νικηφόρου Β΄ Φωκά(963-969). Στο χειρόγραφο απ εικονίζεται η σκηνή της Γέννησης. 'Aγιο Όρος, Μονή Μεγίστης Λαύρας, κώδ. σκευοφ. 1, φ. 114β. Γαλάβαρης, Γ., Ελληνική Τέχνη: Ζωγραφική βυζαντινών χειρογράφων, Εκδοτική Αθηνών Α.Ε., Αθήνα 1995, σ. 120, εικ. 120. © Ιερά Κοινότητα Αγίου Όρους, 'Aθωςhttp://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/main/miniatur es/pn9p1.html
  • 38.
    ▲ Το ΙερόΠαλάτι όπ ως ήταν γύρω στα τέλη του10ου αιώνα( αναπ αράσταση). http://museduc.gr/docs/Istoria/B/LAI_K3_K4.pdf
  • 39.
    ◄ Τα εργαστήριαειδώνπ ολυτελείας ήταν συγκεντρωμένα στην π ρωτεύουσα. Στην εικόνα, τμήμα μεταξωτού υφάσματοςπ ου χρονολογείται γύρω στα1000. http://www.ime.gr/ chronos/ 09/gr/ gallery/main /miniatures/o8a1p1.html ► Μεταξωτό ύφασμα με αετό, π ου συμβόλιζε τη δύναμη του βυζαντινού κράτους. Τα μεταξωτά της Κωνσταντινούπ ολης ήταν φημισμένα και είχαν μεγάλη ζήτηση. Τα υφάσματα στο χρώμα τηςπ ορφύρας( βαθύ κόκκινο) τα έφτιαχναν στα αυτοκρατορικά εργαστήρια μόνο για το βυζαντινό αυτοκράτορα και την οικογένειά του. 10 ος αιώνας, Μπ ρεσανόνα( Ιταλία), Διακονικό Μουσείο.
  • 40.
    ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΚΥΠΡΟΥ 965 ΜΑΧΗ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ 997 ΜΑΧΗ ΚΛΕΙΔΙΟΥ 1014 913 913 926 939 95 965 978 991 1004 1025 961 ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΚΡΗΤΗΣ 1018 ΥΠΟΤΑΓΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ 913 - 959 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ζ΄ 920 -944 ΡΩΜΑΝΟΣ Α΄ ΛΑΚΑΠΗΝΟΣ 959 - 963 ΡΩΜΑΝΟΣ Β΄ 963 - 969 ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ Β΄ ΦΩΚΑΣ 969 -976 ΙΩΑΝΝΗΣ Α΄ ΤΖΙΜΙΣΚΗΣ 976 - 1025 ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Β΄