Esquema guerra civil española

1. A guerra
civil

2. A SUBLEVACION MILITAR
 Conspiración militar.
 Sublevación simultanea en varias provincias
 Controlar o maior número de cuarteis
 Controlar tropas maís preparadas: Lexión, ÇRegulares,
Garda Civil
 Apoio civil: milicias de falanxe e requetes
 Ación violenta
 Eliminar a previsible resistencia
 Amendrentar, asustar, evitar todo intento de resistencia
 Facilitar a organización dun novo orde político sen
oposición

3. DOC 1: Planificación do golpe por Mola
Se tendrá en cuenta que la acción ha de ser en
extremo violenta para reducir lo antes posible al
enemigo, que es fuerte y bien organizado. Desde
luego, serán encarcelados todos los directivos de
los partidos políticos, sociedades o sindicatos no
afectos al movimiento, aplicándoles castigos
ejemplares a dichos individuos para estrangular
los movimientos de rebeldía o huelgas.
Instrucción reservada nº 1, firmada por Mola en
Madrid el 25 de mayo de 1936
Hay que sembrar el terror... hay que dejar la
sensación de dominio eliminando sin escrúpulos ni
vacilación a todos los que no piensen como
nosotros.
El 19 de julio de 1936, iniciado el golpe

4. Doc 2: Entrevista a Franco en Xullo do 36
El general Franco insiste en que vencerá. ¿Tendrá que matar a lo mitad de
España? "Triunfaré cueste lo que cueste”. (….
Pregunta: ¿Eso significa que tendrá que matar a la mitad de España?
El general Franco sacudió la cabeza con sonrisa escéptica, pero dijo:
“Repito, cueste lo que cueste (…)”
Pregunta: ¿Qué haría su gobierno si venciera?
General Franco: ‘Yo establecería una dictadura militar y más tarde
convocaría un plebiscito nacional para ver lo que el país quiere. Los
españoles están cansados de política y de políticos (…)”
Pregunta: Y las elecciones de febrero, ¿no representaron la voluntad
popular?
General Franco: “Las elecciones nunca la representan (…)”
Pregunta: ¿Pero cómo va a pacificar España si la matanza sigue? ¿No teme
que una guerra civil prolongada destruirá a la República, destruirá el
Ejército y la Marina y dejará el camino abierto al comunismo?
General Franco: “No. Los ejércitos se forjan en la guerra. Esta es la lucha
entre la España verdadera y los marxistas”
News Chronicle, 29 de julio de 1936

5. A SUBLEVACION MILITAR: APOIOS Ó GOLPE
Políticos:
 Falanxe
 Bloque Nacional (carlistas e monárquicos)
 Sectores da CEDA
Sociais
 Oligarquía
 Non aceptaron nunca a República nin un sistema democrático.
 Sectores católicos das clases medias
 Medo á revolución
 A conflictividade da República, a propaganda da extrema dereita e
da Igrexa acrecenta a idea de que hai en marcha unha revolución
 Defensa do catolicismo e da posición tradicional de Igrexa
 Igrexa católica
 Apoia dende o principio o golpe e o xustifica como unha “cruzada”
en defensa da relixión

6. Seminaristas
Franco e Millan Astray

7. O triunfo do pronunciamento
depende de:
 Posición do oficiais do exército: onde apoiaron
maioritariamente o pronunciamento este tivo maís
posibilidade de ter éxito
 Da implantación das forzas obreiras: onde os
sindicatos CNT e UGT eran máis fortes o golpe tiña
máis posibilidades de fracasar: (ver mapa electoral
e de implantación sindical)
 Da actitude tomada polas autoridades republicanas:
onde se buscou antes o apoio das forzas obreiras e
se repartiron armas entre elas o gope tivo menos
posibilidades

8. A Coruña xullo 1936
Barcelona xullo 1936
Cuartel de la Montaña, Madrid xullo 1936

9. Eleccións de
febreiro 1936
Azul: Zonas nas que triunfa o
pronunciamento

10. Azul: Zonas nas que triunfa o pronunciamento

12. Zona Sublevada ou “nacional”
 Zonas agrarias: menos potencial industrial e
mais seguridade no abastecemento e alimentos
 Controla as mellores tropas do exército de terra:
lexión e regulares
 Conta con unidades militares completas, cos
seus oficiais
 Controla a metade da flota
 Menos aviación nun primeiro momento pero
compensada pronto polo apoio alemán e italiano

13. Requetés 1936
Tropas regulaes 1936
Franco en Canarias con mandos 1936

14. Zona republicana
 Zonas industriais e portos:
 Controla a metade da Garda Civil e da Garda de
Asalto
 Exército desarticulado: poucos oficiais, tropas
desmovilizadas
 Controla boa parte da aviación
 Formación de milicias populares
 Controladas por partidos e sindicatos
 Descordinación nas suas accións
 Escasa preparación militar dos mandos
 Problemas de disciplina
 A elevada moral de combate
 Lograr en moitos casos parar o golpe

15. Milicias 1936
Columna Durruti 1936

16. Dimensión internacional da guerra
 Fonda repercusión internacional nun contexto de
crecente tensión coa Alemaña nazi
 Para os sectores progresistas: enfrontamento entre
democracia e fascismo
 Para os sectores máis conservadores: enfrentamento da
civilización occidental contra o comunismo
 Comité de Non Intervención
 Prohibe a exportación de armas a España a calquera
dos bandos
 Deixa ó goberno lexítimo, o republicano sen
posibilidade de abastecerse de armamento para
derrotar os sublevados

17. Dimensión internacional da
guerra
 Italia e Alemaña firman o acordo de non intervención,
pero non o cumpren.
 Apoio claro os sublevados
 Francia. Simpatía do goberno francés polo republicano
pero non apoio directo
 Medo as repercusións internas
 Medo a tensar máis as relacións con Alemaña
 Manter unha unidade de acción con Gran Bretaña
 Gran Bretaña
 Medo a apoiar unha república de esquerdas e que se convirta
nun modelo de revolución para Europa
 Medo a tensar máis as relacións con Alemaña

18. Axuda a República
 Axuda soviética
 Material bélico (tanques e avións) e técnicos
 Irregular, costosa.
 Condicionada ó aumento da influencia do
PCE
 Brigadas internacionais
 Corpo de voluntarios
 Escasa preparación militar
 Importante efecto moral

19. Bigadas internacionais 1936

20. Axuda os sublevados
 Axuda alemana e italiana
 Esencial tanto dende o primeiro momento para o paso
das tropas de África cara a península como para manter
o esforzo bélico durante tres anos
 Desequilibrou a situación militar a favor dos sublevados
 Axuda militar de alta calidade (lexión Condor alemana)
ou abundante (Tropas voluntarias italianas)
 Axuda financeira, materias primas, alimentos de
alemaña e Italia
 Axuda privada
 Combustible de multinacionais americanas
 Camions de General Motors e Ford

21. Tropas italianas 1936
Avions alemáns 1936
Tropas alemanas 1936

24. EVOLUCIÓN POLÍTICA ZONA REPUBLICANA:
Fragmentación do poder e revolución: verán do 36
Fragmentación do poder
 Goberno Giral formado por republicanos de esquerdas
 Pouca capacidade de reacción e escaso poder real.
 Formación de xuntas, comites locais, rexionais, etc.
 Formados por partidos de esquerdas e sindicatos, que asumen
de xeito práctico o poder en diferentes zonas:
 Comité de Milicias Antifascistas en Cataluña (CNT), Consello de
Aragón (CNT).
 Organizan a vida na retaguardia, a resistencia …
 Formación de milicias controladas por diferentes patidos e
sindicatos.
 Non hai mando unificado.
 O goberno carece de control sobre elas
 Organizan a resistencia a sublevación
 Represión
 Realizada polas milicias
 Nesta etapa é mais intensa e descontrolada

25. EVOLUCIÓN POLÍTICA ZONA REPUBLICANA
Fragmentación do poder e revolución: verán do 36
Revolución social
 A guerra desata o inicio dun proceso revolucionario en
zona republicana:
 Ocupación de terras
 Colectivizadas ou repartidas entre os labregos.
 Colectivizacións de industrias.
 En moitos casos quedan baixo o control de sindicatos (CNT en
Cataluña), que organizan a producción, regulan os salarios,
xornadas laborais, etc.
 Servicios públicos m controlados polos sindicatos (en
Barcelona CNT).
 Experiencias comunismo libertario e Aragón.

26. EVOLUCIÓN POLÍTICA ZONA REPUBLICANA
Goberno de Largo Caballero: setembro 36-maio 37
Goberno de coalición con case todas as forzas partidarias
da República, incluída a CNT. Obxectivos
 Acabar coa dispersión de poder para mellorar o esforzo
bélico.
 Eliminar ou controlar os consellos e xuntas locais ou
rexionais .
 Restablecer os concellos.
 Reorganizar as milicias
 Militarización das milicias.
 Formación do Exército Popular para coordinar mellor o mando.
 Manter a conquistas revolucionarias.
 Poñelas baixo control do goberno.
 Regular as colectivizacións: en cataluña preténdese facer a
través dun decreto da Generalitat. A CNT pretende que sigan
baixo o control dos comites de Fábrica ou dos sindicatos.

27. EVOLUCIÓN POLÍTICA ZONA REPUBLICANA
Goberno de Largo Caballero: setembro 36-maio 37
Enfrontamentos internos
 Partidarios de continuar a revolución social. CNT, POUM
 Argumentos:
 Para gañar a guera é necesario facer a revolución.
 Os traballadores loitarán polos cambios sociais
 Parar o proceso revolucionario e centrarse no esforzo
bélico: Republicanos, PCE e boa parte do PSOE
Argumentos

 Dedicar todos os esforzos a gañar a guera
 Manter o apoio das clases medias asustadas pola revolución
 Gañar apoios internacionais
 Maio do 37. Sucesos de Barcelona.
 Enfrontamento entre sectores partidarios da “revolución” e os
partidarios dun gobern central forte e de frenar o proceso
revolucionario
 Derrota CNTe o POUM
 Caída do goberno de Largo Caballero

28. EVOLUCIÓN POLÍTICA ZONA REPUBLICANA
O goberno Negrín. Maio 37-marzo 39
 Goberno formado polo PSOE e o PCE.
 Incremento influencia PCE.
 Axuda soviética.
 Prestixio pola súa organización.
 Represión POUM e CNT.
 Paralización colectivizacións e autoxestión da
industria.
 Nacionalización industria de Guerra.
 Municipalización dos servicios urbanos
 Supresión poderes locais ou rexionais (Consello de
aragón ou Comité de Milicias Antifascistas).
 Consolidación do Exército Popular e desaparición das
milicias

29. EVOLUCIÓN POLÍTICA ZONA REPUBLICANA
O goberno Negrín. Maio 37-marzo 39
 O goberno Negrin busca o apoio das potencias
europeas.
 Esperanzas fustradas co Pacto de Munich de setembro de
1938 e a derrota na Batalla o Ebro
 Obxectivos: intentar resistir máis tempo.
 Posibiidade de enfrontemento de Francia e Inglaterra
contra Alemaña.
 Despois da caida de Cataluña xa non hai
posibilidades para a república
 Enfrontamento entre os partidarios de continuar a
guerra e os partidarios da rendición (esperando
unha imposible negociación)
 Golpe de estado do Coronel Casado

30. EVOLUCIÓN POLÍTICA DO BANDO SUBLEVADO
Diversidade de forzas
políticas e sociaisque
apoiaron o golpe.
 Monarquicos alfonsinos,
carlistas, CEDA, Falanxe.
 Apoio da Igrexa
 Apoio da oligarquía
 Formación da Xunta de
Defensa Nacional en
Burgos presidida por Requetes
Cabanellas
 Coordinación das
accións militares baixo
un mando único.
 Asumir labores de
goberno
Falanxistas

31. EVOLUCIÓN POLÍTICA DO BANDO SUBLEVADO
Circustancias que favoreceron
a Franco:
 Morte de Sanjurjo, José
antonio, Mola.
 Éxitos militares nos
Franco e Mola
primeiros meses.: paso do
estreito, campaña de
extremadura.
 Control do exército de
África.
 Contactos e apoio italiano e
alemán.
 Apopio da xerarquía
eclesiástica
Franco e a igrexa

32. EVOLUCIÓN POLÍTICA DO BANDO SUBLEVADO
Concentración de poder Franco
Control militar.
 Outubro do 36 Xefe da Xunta de Defensa
Nacional.
Control político:
 Outubro 36 nomeado xefe do goberno.
 Unificación baixo o seu mando de forzas
polítcas: formación en abril do 37 de FET de
las JONS.
 Eliminación da oposición interna
 Represión (Hedilla, Fal Conde o carlista,
etc),
 Marxinación de políticos da CEDA, etc
 Lei da Administración Central de Estado
(1938). Franco confirmado como:
 xefe do estado
 xefe de goberno
 potestade lexislativa
 xefe do exército
 xefe do partido único

33. EVOLUCIÓN POLÍTICA DO BANDO SUBLEVADO
Contrareformas, ditadura e represión
 Supresión de toda a lexislación social republicana:
(salarios, xornada laboral, divorcio, educación etc)
 Supresión da reforma agraria e devolución de
terras.
 Prohibición partidos políticos e sindicatos.
 Lei de responsabilidades políticas con carácter
retroactivo dende 1934.
 As actividades realizadas polos partidos de esquerdas son
consideradas delito
 Deenas de miles de españois poden ser
 Supresión estatutos de autonomía

34. Represión na zona republicana
 Prodúcese sobre todo nos primeiro meses da guerra. No ano
1936 e nas zonas baixo control da República
 Afectou principalmente a:
 Militares que apoiaron o golpe
 Membros de partidos da dereita
 Membros do clero
 Individuos que pola sús posición social se considerabaque
poodían ser partidarios dos sublevados: latifundistas,
empresarios etc, actuaran ou non a prol da sublevación
 Non foi sistemática ou organizada dende o goberno da
República. Responde máis a iniciativa das diferentes milicias.
 Formas.
 Execucións non xudiciais ou paseos
 Torturas, palizas
 Condeas a cárcere
 Mortos: entre 30.000 e 50.000

36. Represión na zona sublevada 1
 Prolóngase durante toda a guerra e en todo o pais.
 É mais intensa non primeiros momentos ou cando un novos
territorios cae baixo control dos rebeldes (Galicia e extremadura
no 36, asturias e Pais Vasco no 37, Cataluña, Valencia ou
Madris no 39)
 Afetou principalmente a:
 Militares fieis á República
 Individuos que se opoñen activamente ó pronunciamento
 Cargos públicos (gobernadores civis, alcaldes,
concelleiros… ) da Fronte Pplars
 Membros de organizacións políticas e sindicais de
esquerdas
 Preferentemente obreiros e xornaleiros, mestres,
intelectuais

37. Represión na zona sublevada 2
 Formas
 Execucións extraxudiciais ou paseos. Realizados sobre todo por
falanxistas e requetes
 Execucións xudiciais tras xuízo militar sen garantáias
 Condeas á carcere ou campos de detención
 Torturas, palizas humillacións (corte de pelo para as mulleres,
aceite de ricino, iolacións … )
 Confiscacións de bens
 Represión organizada e diseñada dende arriba, sistemática e
brutal
 Eliminar calquera resistencia aniquilando fisicamente os seus
principais enemigos
 Crear un clima de terror que impedira a oposición de quen non
son víctimas directas
 Facilitar a creación dun novo orde político sen oposición
 Mortos: Entre 125.000 e 150.000 víctimas directas contando os
da postguerra (uns 40.000 executados unha vez rematada a
guerra)

38. Represión franquista en Badajoz

39. Represión franquista

40. Consecuencias da Guerra
Demográficas
Políticas
 Entre 500.000 e 600.000
 Retroceso político. Fin da
mortos
 200.000 víctimas da represión tradición liberal que arranca
 Mortos e combate das Cortes de Cádiz
 Víctimas de penaliades e  Fin da experiencia
miseria
democrática
 Exilio
 Ditadura
 Casi 300.000 exiliados
permanetes  Volta da vella oligarquía ó
 Penalidades en Francia
poder
 Campos de detención
 Illamento internacional de
 Exilio cara América: México
 Campos de concentración España
alemáns
 Loita contra os nazis

41. Consecuencias da Guerra
Económicas
 Destrucción de infraestructuras
 Ferrrocaris, estradas, barcos
 Vivendas
 Non houbo grandes destrucción en industrias
 Reducción da producción industrial
 Crise agrícola.
 Caída da producción
 Redución tremenda da cabaña gandeira
Culturais
 Perda de boa parte da élite intelectual: científicos, escritores…
acabaron no exilio
 Afectou moito o sistema educativo: boa parte dos mestres e
profesores universitarios foron apartados dos seu postos
 Volta o modelo tradicional de educación
 Illamento das correntes culturais europeas

42. EXILIO E PRISION

43. A VICTORIA