Esquema crise da Restauración e Ditadura de Primo de Rivera

1. O REINADO DE
ALFONSO XIII
A crise da Restauración

2. PROBLEMAS XERAIS DA RESTAURACIÓN A
INICIOS DO SÉCULO XX
 Fraude electoral e caciquismo.
 Crise dos partidos dinásticos
 O problema militar
 Incremento da conflictividade social
 Crecente inxerencia do rei en cuestións políticas e militares
 Fracaso das reformas intentadas ata 1917: Maura e Canalejas
 Maura e o rexeneracionismo conservador
 Canalejas e o rexeneracionismo liberal
 Crecemento dos partidos antidinásticos e do movemento obreiro
 Os republicanos
 Rexionalistas e nacionalistas
 Movemento obreiro

3. Crise dos partidos dinásticos
 Desaparición de Cánovas e Sagasta
a finais do XIX e de Maura e
Canalejas antes de 1914
 Mantense a quenda, pero as veces
rómpese a maioría gubernamental.
 Gobernos inestables (parte dos
diputados dun partdo non acatan as
decisións do goberno, votan contra
as suas propostas de lei, etc.)
Entre1902-1905 cinco gobernos
conservadores e 1905-1907 seis
gobernos liberais Se repite a
situación entre 1917 e 1923
 Gobernos pouco eficaces, pola súa
curta duración e escaso apoio.
Fraude electoral e caciquismo.
 Desprestixio do sistema.
 Deixa fora do xogo político as
clases populares e ás clases
medias que se achegan a outras
opcións contrarias ó sistema:
socialismo, republicanos,
nacionalismos

4.  Entre os militares medra o
O problema militar nacionalismo español e o
 Desprestixio militares: sistema de anticatalanismo (incidente do
reclutamento, trato dado ós Cu-Cut), así como a idea de que
soldados, participación en funcións teñen o dereito e o deber de
represivas (Semana Tráxica) e as intervir en política para manter a
derrotas nas guerras de Cuba e
Marrocos. orde social evitar o crecemento do
 Malestar entre o militares: movemento obreiro ou dos
problemas profesionais, críticas da nacionalismos periféricos
prensa.
 Resposta militares: influír no poder
político, recuperar protagonismo
político: lei de xurisdidcións (1906)
A partir de 1917 o malestar
aumenta: xuntas de defensa (1917)
e finalmente golpe de Primo de
Rivera.
 O sistema depende cada vez máis
dos militares (da súa forza
disuasoria) fronte a oposición,
especialmente fronte ó Movemento
Obreiro (así na Semana Tráxica ou
na folga xeral do 17)

5. Inxerencia do rei en cuestións políticas e
militares
 Álfonso XIII accede ó trono
mi novo, con 16 anos
 Dende pronto amosa unha
tenencia a intervir en
cuestóns polítcas e sobre
todo militares con escaso
acierto
 En 1923 o du apoio á
ditdura de Primo de Rivera
marcará o destino da
monarquía

6. Incremento da conflictividade social
 Atraso económico e pobreza de
boa parte das clases populares
xenera conflictos máis frecuentes
e graves
 Crecemento do socialismo e sobre
todo do anarquismo (formación da
CNT en 1910)
 Anticlericalismo
 Dura represión fronte as protestas
das clases populares lonxe de
acabar coa conflictividade provoca
a radicalizaciónda mesma
 Semana Tráxica de Barcelona
(1909)
 Crise do 17
 conflictos en Andalucia nos anos
1918-1920, Barcelona, etc
 Revindicacións nacionalistas de
Cataluña e o Pais Vasco

7. Maura e o rexeneracionismo conservador
 Pretende limitar o fraude electoral e a
 Lei electoral de 1907. influencia dos caciques, pero sin
 Resultou un fracaso. Naquelas apostar claramente pola
circunscripcións nas que se democratización do sistema
presentaxe un so candidato este  Fracaso das reformas e caída do
resultaba elexido se necesidade de goberno como consecuencia da
celebrar eleccións. Facilitou o fraude guerra de Marrocos e a Semana
e a labor dos caciques tráxica de Barcelona
 Lei de administración local.
 Máis autonomía paraos municipios.
 Posibilidade de mancomunidades
locais ou provinciais
 Achegarse ós nacionalistas cataláns
 Lexislación social
 Descanso dominical, legalización da
folga, etc.
 Buscaba calmar ou restar
argumentos ó Movemento Obreiro.
 Pero por outa banda tamén reforzar
a represión coa Lei de Represión
do Terrorismo

8. Marrocos O interés español en
marrocos responde a
 Causas políticas e de prestixio:
trala derrota de 1898 España
carece de colonias.
 Intereses económicos: explotación
minas e construcción ferrocarril.
Beneficios para grandes
compañias e inversores
(oligarquía)
Problemas:
 Conflicto diplomático con Alemania
e Francia. Acordo con Francia
 Resistencia das cabilas bereberes.
Incremento das tropas, do
reclutamento e das baixas. A
batalla do Gurugú e a do Barranco
del Lobo provocan moitas baixas

9. Semana Tráxica de Barcelona
 Reacción contra o exército ante a
guerra de Marrocos e o embarque
de reservistas Antimilitar
 Os fillos das clases pudientes
libraban pagando
 Maltrato dado no exército ós reclutas
 Recordo do desastre de Cuba e as
miles de baixas
 Chámase os reservistas. Homes xa
con familia e traballo
 Protesta social obreira
 Forte contido anticlerical.
 Considerase a igrexa como un pilar
básico do sistema. Dura represión:
 Represión
 Necesario recurrir ó exército
 Centos de mortos e feridos
 Execucións. Ferrer i Guardia
 Condena internacional

11. Canalejas e o rexeneracionismo liberal
 Limitar a influencia da Igrexa:
 Responder e limitar ó crecente
anticlericalismo de boa parte da
sociedade española manifestado
de xeito radical durante os
sucesos de Barcelona de 1909
 Lei do Cadeado e proxecto de lei
de Asociaciones Relixiosas.
 Fracaso ante a dura oposición da
Igrexa, que segue a ter unha
enorme influenciasoicial e política
 Reformas sociais.
 Resposta a crecente presión do
Movemento Obreiro, buscaba
calmalo e restarlle argumentos: lei
de accidentes de traballo, redución
da xornada laboral, negociación
colectiva, etc.

12. Canalejas e o rexeneracionismo liberal
 Reforma do sistema de
reclutamento.
 Obrigatorio en tempo de guerra. (en
tempo de paz pagando facíase en
menos tempo).
 Seguía perxudicando ás clases
populares.
 Lei de Mancomunidades de 1912.
 Dar resposta ás demandas do
nacionalismo catalán.
 Permitía a formación de
mancomunidades entre varias
provincias. Un primer paso cara a
autonomía
 Acordos con Francia para controlar
Marrocos

13. Oposición: Os  Republicanismo moderado ou de
dereitas
republicanos  Rexeita a insurrección
 Conservador no social
 Liberalismo democrático:
democratización do sistema
 Apoio entre as clases medias e
intelectuais
 Apoio electoral nas grandes cidades
 Republicanismo Radical
 Non rexeita a insurrección aínda que
acepta o xogo parrlamentario da
monarquía
 Maís progresista no social con
tendencia ó populismo e a demagoxia
 Anticlerical
 Busca o apoio das clases media e
sectores das claeses baixas
 Acaba formando o Partido Radical
dirixido po Alexandro Lerroux

14. A oposición: o nacionalismo catalán
 Liga Regionalista de Cataluña
 Autonomista
 Conservador, ainda que defende
unha democratización do sistema
 Acepta a monarquía
 Apoio entre a burguesía catalana
 Radicalización pola Lei de
xurisdiccións
 Tendencia a pactar e colaborar
con gobernos conservadores
 Logra a constitución da
Mancomunitat de Cataluña en
1914

15. A oposición: nacionalismo vasco
 Tendencia radical
 Independentista intranxisente
 Ultraconservador e católico
 Apoio no mundo rural tradicional
 Tendencia moderada
 Acepta principios políticos do
liberalismo
 Aceptaría a autonomía como
pripeiro paso
 Gaña apoios entre a burguesía
industrial e amplia as súas bases
sociais

16. Movemento obreiro  Anarquismo
 Crecemento do anarcosindicalismo:
solidaridad obrera
 Fundación da CNT en 1910
 Acción directa. Rexeita a acción
política
 Folga xeral revolucionaria
 Non rexeita por suposto loitas por
melloras parciais, pero tendo como
obxectivo a revolución social
 Sindicato maioritario anta a dictadura
de Primo de Rivera
 Socialismo
 Crecemento dende 1910
 Tendencia máis radical ou ortodoxa:
mantén os postulados clásicos do
marxismo
 Tendencia máis moderada: asume
as posicións revisionistas e busca
un acordo cos republicanos para
democratizar o sistema político

17. Socialismo moderado
 Non é partidario da revolución. Defende a democracia e o acceso
ó poder por medios democráticos, co sufraxio universal e os
partidos socialistas.
 Non busca a ditadura do proletariado, nin a supresión da
burguesía. Cando o partido chegue ó poder, socializará aqueles
medios de produción co Estado poda dirixir mellor cos
particulares.
 O seu obxectivo é elevar o nivel de vida do proletariado ata
equiparalo á burguesía e isto farase coas leis oportunas
(regulación laborais, etc), socializando algúns medios de
producción (transportes, industrias estratéxicas, e cos impostos.
 Cobrando maís ós que máis teñen para invertir e benefico dos que
menos teñen:educación, sanidade, gastos sociais, etc
 A súa finalidade é converter a democracia política en
democracia social.

18. O impacto da Primeira Guerra Mundial
 Crecemento das exportacións de materias primas e de
productos industriais e de alimentos
 España abastece ós países belixerantes
 Ocupa mercados exteriores abandonados por eses países
 Crecemento industrial
 Acumulación de capitais: enriquecemento de certos sectores
sociais
 Non hai demasiado investimento en modernización da industria
 Aumento dos prezos
 O salarios reais non aumentan, pois os prezos suben por encima
dos salarios
 Descenso nivel de vida das clases traballadoras
 Incremento da tensión social e do movemento obreiro
 Diferencias máis evidentes e chamativas
 Sindicatos queren aproveitar o momento para lograr melloras
 Obreiros moi enfadados, pois mentres outros enriquecen se eles
perden calidade de vida

21. Crise de 1917
Circustancias nas que se produce a crise:
 Forte tensión social, incremento das folgas durante
o ano 16 e incluso unha folga xeal dun día
 Gobernos moi débiles e inestables. Non logran
suficiente apoio parlamentario. División dos partidos
dinásticos
 Crecente malestar entre o exército.
 A crise militar: as Juntas de Defensa
 Crise política: a Asemblea de Parlamentarios
 Crise social: a folga xeral de agosto

22. A crise militar: as Juntas de Defensa
 Causas
 Cuestións salariais
 Proxecto reforma militar: diminución do número de oficiais
 Ascensos rápidos por méritos de guerra perxudicaban ós
oficiais que non podía servir en Marrocos
 Malestar dos oficiais ante o auxe do catalanismo, o
desprestixio militar, o antimilitarismo, etc
 Formacións das Juntas de Defensa
 Organizacións profesionais de oficiais.
 O reglamento militar prohibía este tipo de asociacións
 Derrota do goberno
 Medo a un golpe militar
 Necesita ós militares para conter o Movemento Obreiro,
especialmente na Folga de agosto do 17

23. A crise política: a Asemblea de Parlamentarios
Circustancias Fracaso da Asemblea
 Gobernos moi débiles e  Escaso apoio entre deputados e
inestables. Non logran senadores non cataláns
suficiente apoio parlamentario.  Variedade de obxectivos:
División dos partidos dinásticos nacionalistas,
 Suspensión das Cortes e das democrarizadores, etc
garantías constitucionais:  Non logran o apoio dos militres :
censura, etc  Anticatalanismo militar
 Debilidade do goberno polas
 O goberno cede ante as presións das
Juntas de Defensa
Juntas de Defensa  Non buscan o apoio do
Obxectivos da Asemblea : movemento obreiro coíncidindo
 Facer unha nova constitución coa Folga xeral de agosto
máis democrática  Medo á revolución. Os deputados
non son revolucionarios, senón
 Autonomía para Cataluña
reformistas liberais ou demócratas

24. A crise social: a folga xeral
 Preparación dende o ano 16
 Acordo entre a UGT e a CNT
 Folga xeral revolucionaria
 Non obxectivos laborais
 Derrubar ó goberno
 Cambiar o sistema político
 Maior seguimento nas grandes
cidades e pouca incidencia
nas vilas e pobos
 Fracaso da folga
 Dura represióna cargo o
exército
 Falta de apoios da Asemblea
parlamentaria
 Podía haber algún punto de
encontro: a democratización do
sistema político

27. Balance da crise
 Non hai cambios no sistema político
 Exército reforzado
 Aumenta a súa influencia política
 O sistema depende dos militares para manterse fronte os
que reclaman cambios
 Cada vez e necesario recurrir maìs a forza
 Inmovilismo da burguesía e clase política
 Demostran máis medo á revolución que desexo de
cambiar o sistema politico
 Non parece disposta a chegar a un entendemento coa
esquerda (socialistas) para cambiar o sistema
 Movemento obreiro.
 Non logra os seus obxectivos pero demostra unha grande
capacidade de movilización. No derrotados

28. O colapaso do Sistema da Restauración
 Inestabilidade política
 Gobernos débiles e inestables (11 gobernos entre 1917 e
1923)
 Auxe do nacionalismo vasco e catalá
 Conflictividade social e crecemento do
movemento obreiro
 Crecemento da afiliación sindical
 Aumento dos conflictos
 Incremento da violencia
 A cuestión de Marrocos
 Crece o malestar no exército ante as críticas e o
desprestixio

29. Inestabilidade política
 Gobernos débiles e
inestables (11 gobernos
entre 1917 e 1923)
 Fragmentación dos partidos
tradicionais: non logran maiorçias
parlamentarias estables
 Recurso continuo a medidas
excepcionais: peche de Cortes,
suspensión dereitos constitucionais,
etc
 Ineficacia na labor de goberno
 Creciente inxerencia militar e do
monarca. Cada vez máis
militares nos gobernos
 Cada vez e máis necesario
recurrir o exército para controlar
as protestas

30. Auxe do nacionalismo vasco e catalán
Nacionalismo catalán:
 Campañas autonomistas
 Radicalización de algíuns sectores:
Maciá funda Estat Catalán,
partido independentista
 O crecemento do nacionalismo
catalán choca frontalmente co
nacionalismo español, fortemente
arraigado no exército.
Crise do nacionalismo vasco
 Escisión entre o sector moderado
(acepta a autonomía) e o radical
(independentista) Maciá

31. Conflictividade social e expansión do
movemento obreiro

32. Conflictividade social e movemento obreiro
Circustancias que favorecen
o crecemento do
Movemento Obreiro
 Crise económica da
posguerra europea:
 España reduce as exportacións,
baixa a producción industrial
 Reducción de persoal, aumento
do paro, etc
 Influencia da Revolución
Rusa:
 A revolución parece algo posible
 Experiencia sindical dos anos
anterioress
 Crecemento da afiliación
sindical
 CNT chega a 700.000 afiliados
 UGT chega a 240..000

33. Conflictividade social e movemento obreiro
 Aumento dos conflictos
 Trienio Bolxevique en Andalucia
 Ocupacións de terras de grandes propietarios
 Algúns éxitos importantes do movemento sindical anarquista
 Folga da Canadiense
 Logranse algúns avances significativoas.
 Xornada de oito horas…
 Represión
 Sectores da burguesía catalana e do exército exisen unha
represión máis contundente para frear o vance sindical
 Peche patronal
 Detención de líderes sindicais
 Utilización de pistoleiros para romper as folgas e atentados
contra sindicalistas

34. Conflictividade social e movemento obreiro
Incremento da violencia
 A medida que se pechan
sindicatos e se imposibilita a
folga como forma de loita
aumentan os atentados e a
violencia
 Enfrontamentos entre grupos
armados da patronal e dos
sindicatos.
 Incremento da represión.
 Martinez Anido aplica con
xenerosidade a lei de fugas

35. Salvador Seguí Martinez Anido

36. A cuestión de Marrocos: o desastre
de Annual
 Mantense a ocupación de Marrocos:
intereses económicos de empresas
mineiras, prestixio político, e militar
 Rebelión das cabilas bereberes áo
mando de Abd-el-Krim
 Conmoción pública
 Non se aclaran ben as
responsabilidades dos mandos
militares, políticas e do propio
monarca: expediente Picasso
 Crece o malestar no exército ante as
crítcas e o desprestixio
Abd-el-Krim

37. Tropas españolas en Marrocos

40. A dictadura de Primo de Rivera: apoios ó golpe
 Monarca
 Oligarquía.
 Ve na dictadura a mellor
opción para manter a súa
posición de dominio.
 Clases medias
 Medo á revolución.
 Garantizar a orde pública.
 Igrexa.
 Poñer fin o crecente
anticlericalismo
 Medo á revolución
 Actitude pasiva de
republicanos e socialista.

41. Obxectivos do golpe
 Acabar co “desorde político”.
 Establecer un goberno
estable e forte
 Frenar a “subversión social”.
 Acabar co movemento
obreiro
 Poñer coto a “ameaza do
separatismo”
 Reprimir o nacionalismo
catalán
 Solucionar a cuestión de
Marrocos
 Recuperar o prestixio militar
 Controlar a colonia

42. O Directorio Militar
Acabar co “desorde político: Goberno militar
 Suspensión da constitución, disolución Cortes, censura, prohibición partidos
políticos, etc
 Nomeamento de gobernadores militares nas provincias e alcaldes
(delegados gubernativos militares) nos concellos
 Formación da Unión Pattriótica. Partido único que debería servir para
articular o apoio civil á ditadura
Frenar a “subversión social”. Restablecemento da orde social
 Dura represión do movemeto obreiro anarquista
 Xenerosa aplicación da lei de fugas por Gonzalez Anido
 Creación do somaten: corpo de cilis armados para apoiar as accións
policiais
Poñer coto a “ameaza do separatismo. Represión do catalanismo
 Supresión mancomunitat catalana
 Prohibición catalán
 Acabará provocando unha radicalización do catalanismo
Cuestión de Marrocos
 Desembarco de Alucemas e derrota de Ab-el-Krim
 Supuxo un importante impulso á popularidade da ditadura

43. Desembarco de Alucemas

44. Directorio Civil
Política económica
 Intervencionismo estatal. O estado asume un papel económico
máis activo
 Creción de monopolios estatais
 Fomento das obras públicas
 Crear infraestructuras básicas para o desenvolvemento económico
 Diminuir o paro e o malestrar das clases baixas e a conflictividade
 Proteccionismo
 Resultados
 Crecemento económico favorecido pola boa coxuntura internacional
 Problemas
 Forte endebedamento público
 Atraso técnico
 Baixos salarios. Non hai mellora do nivel de vida da clase obreira e
campesiña: non hai incremento do consumo

45. Directorio Civil
Política social
 Combina a represión cunha política social que busca
reducir a protesta social e controlar ó Movemento
Obreiro
 Construcción vivendas sociais, creación de escolas,
regulación laboral
 Establecemento Organización corporativa Nacional
 Comites paritarios de patróns e obreiros para
establecer a regulación laboral de cada sector
 Certa colaboración inicial dos socialistas.
Oportunidade para adiantar a CNT
 Represión da CNT

46. Fin da dictadura.
 Reorganización da oposición política
 Aumenta no PSOE a oposición á dictadura
 Acordos entre os republicanos
 Reagrupación dos nacionalistas cataláns que da lugar o
nacemento de ERC.
 Independentista e de esquerdas
 A CNT segue na ilegalidade e os anarquistas fundan a FAI. Non
é un sindicato e pode actuar dende a clandestinidade
 Conflicto do ditador cun sector do exército
 Oposición do intelectuais
 Axitación estudiantil
 A monarquía intenta marcar a distancia co ditador. Teme que
unha caída da ditadura acabe arrastrando á propia monarquía O
monarca acaba por destituir a Primo de Rivera

47. A caída da monarquía O goberno de
Berenguer
 A “Ditablanda” pretende a volta ó sistema da Restauración, pero:
 Non existen xa os partidos dinásticos
 Os grupos contrarios o sistema teñen moitos máis apoios
 A poboación urbana, maís numeros agora, é maís dificil de
controlar polos caciques.
 Pacto de San Sebastián
 Firmado por republicanos e nacionalistas. Logo se suman os
socialistas
 Obxectivo: a proclamación da república mendiante unha
insurrección
 Fracaso da intentona de Jaca
 Convovcatoria de eleccións municipais para o 12 de abril.
 Monarquía ou república