O Franquismo

1. ESPAÑA E GALICIA.
A DITADURA DE FRANCO
Tema 9

2. A DITADURA DE FRANCO
E OS SEUS APOIOS
LECCIÓN 1

3. EVOLUCIÓN DO FRANQUISMO
• O Franquismo desenvólvese entre o fin da Guerra Civil (1939) ata a morte
do dictador en novembro de 1975.
• Pasa por dúas etapas diferenciadas:
– Primeira Etapa (1939-1959)
• Séntanse as bases legais do novo Estado (elabóranse as leis polas
que se vai rexir).
• Época de enorme represión política (ás persoas non afíns ao
réxime franquista).
• Política de autosuficiencia (autarquía) económica.
• O país vive illado da comunidade internacional.
– Segunda Etapa (1959-1975)
• Crece á oposición á ditadura e, pouco a pouco, esta vai entrando
en crise.
• Abandóase a autarquía e a economía experimenta crecemento.
• Internacionalmente melloran as relacións.

4. FUNDAMENTOS IDEOLÓXICOS DO
FRANQUISMO
 O Franquismo (concentración do poder na persoa de Franco) é
o resultado da mestura ideolóxica de diversas doctrinas:
1. As estructuras teóricas tomounas da doutrina (doctrina) falanxista,
como, por exemplo, o emblema do xugo (yugo) e as flechas, ou a
camisa azul.
2. Dos fascismos europeos incorporou:
1. O saúdo co brazo en alto.
2. O anticomunismo.
3. A negación do liberalismo e a democracia.
3. O tradicionalismo español vixente dende finais do séculos XIX, tamén
formaba parte do franquismo. Deste xeito, considerábase herdeiro da
gloria de ilustres antepasados españois, como os Reis Católicos ou os
primeiros Austrias.

6. 4. O militarismo impulsado
dende a Guerra Civil.
5. O nacionalcatolicismo,
distintivo do Réxime
franquista. A Igrexa
católica estableceu unha
firme alianza co novo
réxime unha vez rematada
a Guerra Civil, ao que lle
deu lexitimidade. A
cambio, o Franquismo
devolveulle os seus
privilegios e concedeulle
un trato de favor.

7. APOIOS POLÍTICOS E SOCIAIS
 APOIOS POLÍTICOS:
– A Falanxe: encargouse da propaganda ideolóxica e do control
social a través de organizacións como:
• Fronte de Xuventudes: Sección da FET (Falange Española
Tradicionalista y de las Jons), creada para o adoutrinamento da
mocidade española nos principios franquistas do Movemento
Nacional. Para acadalo, utilizábanse a formación política, o deporte,
as colonias, albergues e campamentos xuvenís.
• A OJE: Organización Juvenil Española fundada coa finalidade de
dedicar o tempo libre dos mozos afiliados a fins educativos e de servizo
aos demais. Foi unha plataforma más na difusión das ideas franquistas.
• A Sección Feminina: Organización feminina vinculada a Falange
Española, que potenciou o papel da muller como nai e esposa,
sacrificada e obediente, dedicada ás tarefas domésticas e sometida
ao marido.
• O Auxilio Social: Organización franqista destinada a prestarlle auxilio
humanitario á pobación en situación de grave necesidade.
– Algúns militares de alto rango, que ocuparon altos cargos
políticos e controlaron a orde pública.
– Moitos católicos.
– Monárquicos que pensaban que restablecería pronto a
monarquía.

13.  APOIOS SOCIAIS:
– Dende a primeira etapa:
• Teratenentes.
• Medianos propietarios agrarios do norte e centro peninsular.
• Empresarios industriais.
• Financeiros.
• Moitos funcionarios.
• orde pública.
– Dende a segunda etapa:
• A melloría económica favoreceu a chamada “maioría
silenciosa”, formada por clase media e obreiros apolíticos
que aceptaron a falta de liberdades a cambio de certo nivel
de benestar.

14. A POLÍTICA INTERIOR DO
RÉXIME FRANQUISTA
LECCIÓN 2

15. OS SISTEMA POLÍTICO TOTALITARIO
(1939-1942)
 Durante eses anos, se impuxo un sistema totalitario, de tal
xeito que Franco concentrou na súa persona:
– A xefatura do estado.
– A xefatura do Goberno.
– O mando supremo do exército.
– Estableceu unha única organización política
(partido único): o Movemento Nacional.
 Principales leis desta época:
– Leis Fundamentais, en lugar dunha Constitución.
– Foro do Traballo, no que se recollían ideas
laborais franquistas e creaba sindicatos verticais.
– Lei de responsabilidades poíticas, pola que se
establecían penas e sancións para os derrotados
na Guerra Civil.

16. A SIMULACIÓN DA DEMOCRACIA
(1942-1959)
 Ante a previsible derrota dos totalitarismos na
Segunda Guerra Mundial, Franco quixo darlle
apariencia democrática ao réxime e restableceu as
Cortes, pero únicamente con función consultiva.
Deste xeito, creou a chamada “Democracia
Orgánica”, xa que os seus representantes eran
considerados órganos naturais da sociedade (familia,
municipio…).
 Novas Leis destas datas:
– Foro dos Españois. Declaración de dereitos
que na práctica non se cumprían.
– Lei de Referendo Nacional.
– Lei de Sucesión.
– Lei de Principios do Movemento Nacional.
Sintetiza a ideoloxía franquista.

17. INMOBILISMO, “APERTURA” E CRISE
(1959-1975)
 A apertura reflectiuse en novas leis:
– A Lei de Prensa: suprimía a censura previa, pero
non eliminaba os “secuestros” de publicacións.
– Lei Orgánica do Estado: separaba os cargos de efe
de Estado e presidente do Goberno. Pouco
despóis, Franco designaba ao príncipe Juan
Carlos, fillo de Juan de Borbón como Sucesor a
“título de rei”. Os gobernos deste período incluíron
tecnócratas.
– Crise do réxime:
» 1973: Franco renuncia á xefatura do Goberno,
que asume Carrero Blanco e tras o seu
asasinato en manos de ETA, Arias Navarro.
» 20/11/1975: morre Franco e asume a xefatura
do Estado o rei Don Juan Carlos.

18. A OPOSICIÓN Á DITADURA E
A SÚA REPRESIÓN
LECCIÓN 3

19. A REPRESIÓN POLÍTICA: INTERNA E
EXTERNA
 A represión foi moi dura durante todo o Franquismo:
• Moitas persoas tiveron que exiliarse ou esconderse.
• Outras foron asasinadas, encarceradas e torturadas.
• Sufriron moitas trato vexatorio ou foron sancionadas.
• Moitas viviron acasadas polo seu parentesco cos “rojos”, ou
con constante temor a seren delatadas polos seus veciños.
 Non obstante, organizouse pronto unha oposición interior e
exterior ao réxme franquista.
• No interior:
– Durante a primeira etapa franquista destacaron os maquis
(guerrilleiros diseminados polas montañas) e unha oposición
clandestina.
– Durante a segunda etapa, diversos sindicatos de tendencia
comunista, diversos partidos políticos de esquerda e outros
opositores, concentraron a oposición á ditadura (entre eles,
estudantes universtarios e grupos terroristas como ETA ou o GRAPO).

22. • No exterior:
– Durante a primeira etapa franquista:
» Os republicanos exiliados restableceron as
institucións republicanas.
» Os monárquicos: Don Juan de Borbón
escribiu o Manifesto de Lausana (Estoril,
Portugal), denunciando o totalitarismo do
réxime de Franco e esixindo o
restablecemento da monarquía.
– A partir da segunda etapa:
» Elabórase o Contubernio de Munich, unha
reunión de grupos de oposición celebrada
para esixir a democracia en España.
» Elabórase o Congreso de Suresnes
(Francia); neste congreso, entre outras
cuestións, adoptouse a socialdemocracia e
elixiuse a Felipe González como xefe do
partido (socialista)

24. A POLÍTICA EXTERIOR DO
RÉXIME FRANQUISTA
LECCIÓN 4

25. INVESTIGA…
 QUE RELACIÓN TIVO A ESPAÑA FRANQUISTA COAS
POTENCIAS DO EIXE DURANTE A SEGUNDA GUERRA
MUNDIAL?
 EN QUE CONSISTIU O CONCORDATO COA SANTA SÉ
DE 1953?
 COMO ACADOU ESPAÑA O FIN DO ILLAMENTO
INTERNACIONAL E A ENTRADA NA ONU?
 EN QUE CONSISTIU A MARCHA VERDE?
 DE QUE XEITO PRETENDÍA FRANCO RECUPERAR
XIBRALTAR?

26. A EVOLUCIÓN ECONÓMICA
LECCIÓN 5

27. A Autarquía e as súas
consecuencias
 Tendo en conta o illamento de
España a nivel internacional, España
refuxiouse no autoabastecemento,
é máis, baseouse no sistema
económico empregado polos
fascismos europeos, a autarquía.
 Características da autarquía:
1. Intervencionismo económico
Para desenvolver a autarquía o Réxime
incitaba á compra de productos nacionais a
través de propaganda.
2. Nacionalizáronse importantes sectores (a
telefonía ou o transporte ferroviario).
3. Creouse o INI (Instituto Nacional de
Industria) para exercer control industrial.
4. Xeneralizouse o uso de cartillas de
racionamento, que limitaban a
adquisición de alimentos (sólo podíanse
mercar as cantidades estipuladas polo
Estado):

28. Consecuencias da
Autarquía:
 Enorme Inflación (Elevación
notable do nivel de prezos
con efectos desfavorables
para a economía dun país),
o que ocasionou a carestía
de alimentos.
 O racionamento potenciou
a existencia dun mercado
negro. O estraperlo
abasteceu nun mercado
non oficial.
 Pauperización
(empobrecemento) da
maior parte dos españois,
ata o punto que a renda per
cápita do ano 1936 non se
volveu a alcanzar ata
mediados dos anos
cincuenta.

29. O Plan de Estabilización
 Antes deste plan, España mellorou grazas á
axuda norteamericana:
Púxose fin ao racionamento.
A industria beneficiouse dos suministros e patentes
norteamericanas aos que nos anos cuarenta
(autarquía), non podía ter acceso.
 Plan de Estabilización (1959):
 Tendo en conta a lixeira renovación que sufriu o
Réxime, os falanxistas non encaixaban coa nova
imaxe, e foron afastados do poder. No seu lugar
entraron os tecnócratas, mozos economistas
vinculados ao Opus Dei.
 Un dos tecnócratas, Laureano López Rodó, foi o
que desenvolveu este plan:
• Baseábase na austeridade económica coa
conxelación de salarios.
• Encarecemento dos créditos.
• Desvalorización da peseta.
 A finalidade deste plan era incentivar os
investimentos estranxeiros.

30. Consecuencias do Plan de Estabilización:
 Os traballadores foron os que sufriron as peores
consecuencias. Dentro das medidas de austeridade,
prohibíanse as horas extraordinarias no traballo, horas
que daquela permitiran sobrevivir a numerosas
familias.
 Consecuentemente, moitos traballadores tiveron que
emigrar, algo frecuente durante o franquismo dende
aquel momento.
 No mesmo ano no que se fai este plan, o
presidente americano Eisenhower visita España,
o que supón o asentamento definitivo da
dictadura franquista.