แผนการจัดการเรียนรู้ ป.4-6 หน่วย 4+494+dltvsocp6+T2 p4 6-u04-soc

1. ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ - ๖ เล่ม ๔
55
แผนการจัดการเรียนรู้ กลุ่มสาระการเรียนรู้
สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม
หน่วยการเรียนรู้ที่ ๔ สิ่งแวดล้อมและเทคโนโลยีดีด้วยพระบารมีฯ
เรื่อง โรงเรียนของเรา ระยะเวลาในการสอน....................ชั่วโมง
๑. มาตรฐานการเรียนรู้
มาตรฐาน ส ๕.๑ เข้าใจลักษณะของโลกทางกายภาพ และความสัมพันธ์ของสรรพสิ่งซึ่งมีผลต่อกันและกัน
ในระบบของธรรมชาติ ใช้แผนที่และเครื่องมือทางภูมิศาสตร์ในการค้นหา วิเคราะห์ สรุป และใช้ข้อมูลภูมิสารสนเทศ
อย่างมีประสิทธิภาพ
ตัวชี้วัด
ป. ๔/๑ ใช้แผนที่ ภาพถ่าย ระบุลักษณะสำ�คัญทางกายภาพของจังหวัดตนเอง
ป. ๔/๒ ระบุแหล่งทรัพยากรและสิ่งต่างๆ ในจังหวัดของตนเองด้วยแผนที่
ป. ๔/๓ ใช้แผนที่อธิบายความสัมพันธ์ของสิ่งต่างๆ ที่มีอยู่ในจังหวัด
ป. ๕/๑ รู้ตำ�แหน่ง (พิกัดภูมิศาสตร์ ละติจูด ลองจิจูด) ระยะ ทิศทางของภูมิภาคของตนเอง
ป. ๕/๒ ระบุลักษณะภูมิลักษณ์ที่สำ�คัญในภูมิภาคของตนเองในแผนที่
ป. ๕/๓ อธิบายความสัมพันธ์ของลักษณะทางกายภาพกับลักษณะทางสังคมในภูมิภาคของตนเอง
ป. ๖/๑ ใช้เครื่องมือทางภูมิศาสตร์(แผนที่ภาพถ่ายชนิดต่างๆ)ระบุลักษณะสำ�คัญทางกายภาพและสังคมของ
ประเทศ
ป. ๖/๒ อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างลักษณะทางกายภาพกับปรากฏการณ์ทางธรรมชาติของประเทศ
๒. สาระสำ�คัญ
ลักษณะของโลกทางกายภาพใช้แผนที่และเครื่องมือทางภูมิศาสตร์ปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสภาพแวดล้อม
ที่ก่อให้เกิดการสร้างสรรค์วัฒนธรรม การอนุรักษ์ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
๓. จุดประสงค์การเรียนรู้
๑. บอกและอธิบายเกี่ยวกับปัญหาสิ่งแวดล้อม และทรัพยากรในชุมชนได้
๒. เขียนผังความคิด เกี่ยวกับปัญหาสิ่งแวดล้อมได้
๓. บอกและอธิบายบทบาท และหน้าที่ของคนในชุมชน เกี่ยวกับการอนุรักษ์ และแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมได้
๔. บอกและอธิบายลักษณะเฉพาะ ความสำ�คัญ และความแตกต่างของสิ่งแวดล้อม และทรัพยากรธรรมชาติ
ในภูมิภาคต่างๆ ได้
๕. บอกและอธิบายความแตกต่างของสิ่งแวดล้อมทางสังคม วัฒนธรรมและวิถีชีวิตไทย ในภูมิภาคต่างๆ ได้
ป.๔-๖
Untitled-1 55 9/13/11 1:41 PM

2. คู่มือครูสอนทางไกลผ่านดาวเทียมสำ�หรับโรงเรียนปลายทาง
56
๖. ชื่นชมและปฏิบัติตาม การทำ�ความดีของบุคคลสำ�คัญในสังคม
๗. อธิบายและปฏิบัติตนตามหลักศีลธรรม คุณธรรม จริยธรรม ค่านิยมที่ดีงาม
๔. กระบวนการจัดการเรียนรู้
กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
แบ่งกลุ่มนักเรียน กลุ่มละ ๔ - ๕ คน
๑. กลุ่มนักเรียนระดมความคิดเกี่ยวกับปัญหาสิ่งแวดล้อม และทรัพยากรใน
ชุมชน และรายงานหน้าชั้นแลกเปลี่ยนความคิด และลำ�ดับความสำ�คัญช่วย
กันวางกฎกติกาในการทำ�งานกลุ่มและทำ�งานร่วมกัน(คุณธรรม,จริยธรรม
ที่พึงประสงค์)
๒. แสดงบทบาทสมมติเกี่ยวกับปัญหาสิ่งแวดล้อมที่สำ�คัญๆ ในชุมชน และ
ชุมชนช่วยกันป้องกัน แก้ไข หาข้อเสนอแนะต่อฝ่ายบริหารส่วนท้องถิ่น
ร้องเพลง และแสดงบทบาทประกอบ ชื่นชมกลุ่ม/นักเรียนที่แสดงได้ดี
๓. จัดทำ�โครงงานศึกษาสภาพปัญหาสิ่งแวดล้อมของท้องถิ่น และการสำ�รวจ
ความต้องการของท้องถิ่นเกี่ยวกับชุมชนศึกษา(การเรียนการสอนสิ่งแวดล้อม)
แบ่งเป็น ๒ กิจกรรม
ทั้ง ๒ กิจกรรมนี้ เป็นการหาข้อมูล เพื่อใช้ในการวางแผน การจัดทำ�
หน่วยการเรียนรู้ การจัดกิจกรรมการเรียนการสอน และกำ�หนดวิธีอนุรักษ์
และพัฒนาสิ่งแวดล้อมของท้องถิ่นในปัจจุบันและอนาคต
๔. กลุ่มนักเรียนช่วยกันออกแบบหน่วยการเรียนรู้ ครู และนักเรียนร่วมกัน
วางแผนจัดกิจกรรมการเรียนการสอนเพื่อให้สอดคล้องทั้งปัญหา(ในชุมชน)
สาระ(ตามหลักสูตร)และกิจกรรมที่น่าสนใจที่นักเรียนและครูช่วยกันคิดโดย
การวางแผนเป็นรายภาค รายปีเพื่อศึกษาข้อมูล และเรียนรู้เกี่ยวกับคน สัตว์
ดิน นํ้า อากาศ พืช แร่ธาตุ พลังงาน สารเคมี และวัฒนธรรมของท้องถิ่น
ประเด็นสำ�คัญในการเรียนรู้อยู่ที่การรู้จักสังเกตความตระหนักในหน้าที่
สิทธิเพื่อคุ้มครองตนเองสิ่งแวดล้อมและสังคมยอมรับในความคิดเห็นของ
ผู้อื่น
๕. กลุ่มนักเรียนช่วยกันคิดกิจกรรมการเรียน เพื่อให้สอดคล้องกันทั้งในด้าน
สาระ กิจกรรม จุดประสงค์การเรียนรู้ สาระ หรือกิจกรรมใดที่สามารถสอน
ในเวลาเรียนออกอากาศได้ สาระ และกิจกรรมใดที่นักเรียนสามารถเรียน
นอกห้องเรียน และชุมชนได้เป็นการนำ�แผนการเรียนรู้ไปสืบค้นหาความรู้
มีการประเมิน และบันทึกผลการจัดการเรียนรู้ว่ากิจกรรมต่างๆ ที่กำ�หนด
ไว้ในแต่ละตอนสามารถปฏิบัติได้จริง และส่งผลให้ผู้เรียนบรรลุตามจุด
ประสงค์การเรียนรู้หรือไม่ หากนักเรียนปฏิบัติกิจกรรมแล้ว ยังไม่บรรลุจุด
ประสงค์การเรียนรู้จะต้องจัดกิจกรรมการเรียนรู้เพิ่มเติม หรือเสริมอย่างไร
– ปฏิบัติกิจกรรมเหมือนโรงเรียน
ต้นทาง
– สารานุกรมไทยฯ เล่มที่ ๑๙
– วิเคราะห์ข้อมูล และปัญหา
– ศึกษาการแก้ปัญหาและการ
ป้องกันจากโครงการพระ-
ราชดำ�ริต่างๆ เพื่อแก้ปัญหา
สิ่งแวดล้อม
สิ่งแวดล้อม
ที่มนุษย์สร้างขึ้น
ฯลฯ
สวน
ถนน
อาคารสวนต่างๆ สนามเด็กเล่น
พว.
Untitled-1 56 9/13/11 1:41 PM

3. ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ - ๖ เล่ม ๔
57
กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
บ้างกิจกรรมตามขั้นตอนนี้จะนำ�ไปสู่การปรับปรุงแผนการเรียนรู้ที่สมบูรณ์
ต่อไป
๖. กลุ่มนักเรียนช่วยกันประเมินผล และปรับปรุงแผนการจัดการเรียนรู้
“สิ่งแวดล้อม” ชั้น ป. ๔ - ๖ ที่กลุ่มนักเรียน และครูช่วยกันสร้างขึ้น จำ�เป็น
ต้องตรวจสอบว่าสามารถพัฒนาผู้เรียนตามจุดมุ่งหมายของหลักสูตรปัจจุบัน
โดยผู้เรียนได้รับการพัฒนาอย่างเต็มศักยภาพ มีความก้าวหน้า และมีชีวิต
อยู่อย่างเก่งดีมีสุขหรือไม่ถ้าบกพร่องจุดใดให้ช่วยกันปรับปรุงวิธีการทักษะ
กระบวนการให้มีความสมบูรณ์ และปรับปรุงใช้ในเทอมต่อไป
ทุกคนยอมรับในจุดบกพร่อง และเต็มใจปรับปรุง
๗. นักเรียนช่วยกันเขียนผังความคิด จากกิจกรรม ๑ - ๖ เช่น
หรืออาจเป็นผังความคิดที่กลุ่มนักเรียนช่วยกันคิดเองและอธิบายให้เพื่อนๆ
และครูเข้าใจได้
๘. กลุ่มนักเรียน ศึกษา สภาพปัญหาสิ่งแวดล้อมของชุมชน
เป็นการแบ่งกลุ่มกันศึกษา สภาพปัญหาสิ่งแวดล้อมของชุมชนที่อยู่รอบๆ
ตัวนักเรียน ได้แก่ คน พืช สัตว์ ดิน นํ้า (ทะเล) อากาศ แร่ธาตุ พลังงาน สาร
เคมี และศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น ว่ามีสภาพอย่างไร สอดคล้อง และมีการ
เปลี่ยนแปลงที่จะเป็นผลเสียต่อชุมชนอย่างไรซึ่งอาจใช้วิธีการศึกษาดังนี้คือ
– การสำ�รวจพื้นที่ (หน้าเขา, หลังเขา)
– การสอบถาม หรือสัมภาษณ์ผู้ปกครอง ชาวบ้านหรือนักเรียน, ครู ด้วย
ถ้อยคำ�สุภาพ ยกย่องผู้ใหญ่
– การสำ�รวจความคิดเห็น (ออกแบบสอบถาม)
– การประชุม
เมื่อได้ทราบปัญหาดังกล่าวแล้ว จัดหมวดหมู่ของสภาพปัญหา, สาเหตุของ
ปัญหา และจัดลำ�ดับความสำ�คัญของปัญหา, สาเหตุของปัญหาจัดเก็บเป็น
ระบบข้อมูลสารสนเทศเกี่ยวกับปัญหาสิ่งแวดล้อม
– คำ�ถาม
– ในโรงเรียนของเรามีรูปแบบ
การบริหารอย่างไร ใครทำ�
หน้าที่อะไรบ้าง
หมายเหตุ ๑) สิ่งแวดล้อมหมายถึงสิ่งต่างๆที่อยู่รอบตัวเราสิ่งไม่มีชีวิตรวมทั้งสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นและเกิดขึ้นตามธรรมชาติ
๒) ครูควรสอนจากสิ่งใกล้ตัว เช่น สิ่งแวดล้อมภายในโรงเรียนไปสู่ชุมชน จังหวัด ภาค ประเทศและโลก
Untitled-1 57 9/13/11 1:41 PM

4. กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
คู่มือครูสอนทางไกลผ่านดาวเทียมสำ�หรับโรงเรียนปลายทาง
58
๙. การวิเคราะห์เรื่องที่เรียน
กลุ่มนักเรียนและครูร่วมกันสร้างกรอบความคิดเกี่ยวกับเรื่องที่จะเรียนรู้
โดยเทคนิคการจัดทำ�แผนผังความคิด (Mind Mapping) โดยครูตั้งคำ�ถาม
กล่าวถึงเรื่องที่จะเรียน นักเรียนนึกถึงอะไรบ้าง เช่น
– นักเรียนจะเรียนเรื่องอะไร เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อม?
(สมมติตอบว่าจะเรียนเรื่อง ทะเล)
– มีอะไรที่เกี่ยวข้องกับทะเลบ้าง?
(การประมง,การจับปลา,การเลี้ยงปลาในกระชังสะพานปลา,ร้านอาหาร,
การปล่อยนํ้าเสีย และของเสียลงทะเล ฯลฯ)
– นักเรียนช่วยกันอภิปราย และบอกสิ่งที่นึกถึงในขั้นตอนนี้ จะไม่มีการ
ตรวจสอบคำ�ตอบของนักเรียนว่าถูกหรือผิด เป็นการระดมสมอง และให้
นักเรียนตอบให้มากที่สุด ซึ่งจะเป็นประโยชน์กับการหาสาระที่จะเรียนรู้
ต่อไป ตัวอย่างเช่น
ขั้นตอนต่อไป กลุ่มนักเรียนร่วมกันเขียนผังความคิดเรื่องที่เรียน เช่น ช้าง,
วนอุทยาน ฯลฯ
๑๐. บันทึกพฤติกรรม วัดผล ประเมินผล
– โรงเรียนของเราขึ้นอยู่กับ
สำ�นักงานเขตพื้นที่การศึกษา
ใด มีนโยบายอย่างไร
– ใครเป็นกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ
ในสำ�นักงานเขตพื้นที่การศึกษา
บ้าง
– ในอำ�เภอ (หัวหิน) มีโรงเรียนกี่
โรงเรียน สังกัดใด บ้าง
– นักเรียนในร.ร.มาจากชุมชนใด
ในเมือง/นอกเมืองเพราะเหตุใด
ใช้เหตุการณ์ปัจจุบันเป็นหัวข้อ
สนทนาและวิเคราะห์ปัญหา เช่น
– เหตุใดดินจึงถล่มทับบ้านเรือน
และผู้คนในอ.ลับแลจ.อุตรดิตถ์
(การตัดไม้ทำ�ลายป่า การปลูก
ต้นไม้ไม่ถูกวิธี ไม่ใช้หญ้าแฝก
กันดินพัง ฯลฯ)
– เหตุใดเกิดนํ้าท่วมใหญ่ในหลาย
จังหวัด
– ภาวะโลกร้อนเพราะเหตุใด
วิเคราะห์ปัญหาที่อาจเกิดใน
ชุมชน เช่น
– การทิ้งขยะ - นํ้าเสียลงทะเล
– การไถภูเขาปลูกต้นไม้
– การปลูกพืชไร่
– การทำ�ลายป่าชายเลน
– การจับสัตว์นํ้า
– การปลูกบ้าน, หมู่บ้าน
ขวางทางนํ้า
หมายเหตุ ทรัพยากรธรรมชาติหมายถึงสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติและมนุษย์สามารถนำ�มาใช้ประโยชน์ได้
เช่น บรรยากาศ ดิน นํ้า ป่าไม้ ทุ่งหญ้า สัตว์ป่า แร่ธาตุ พลังงาน และกำ�ลังแรงงานมนุษย์
Untitled-1 58 9/13/11 1:41 PM

5. ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ - ๖ เล่ม ๔
59
ตัวอย่างผังความคิด
w w w w w w w w
Untitled-1 59 9/13/11 1:41 PM

6. คู่มือครูสอนทางไกลผ่านดาวเทียมสำ�หรับโรงเรียนปลายทาง
60
แผนการจัดการเรียนรู้ กลุ่มสาระการเรียนรู้
สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม
หน่วยการเรียนรู้ที่ ๔ สิ่งแวดล้อมและเทคโนโลยีดีด้วยพระบารมีฯ
ระยะเวลาในการสอน....................ชั่วโมง
๑. มาตรฐานการเรียนรู้
มาตรฐาน ส ๕.๑ เข้าใจลักษณะของโลกทางกายภาพ และความสัมพันธ์ของสรรพสิ่งซึ่งมีผลต่อกันและกัน
ในระบบของธรรมชาติ ใช้แผนที่และเครื่องมือทางภูมิศาสตร์ในการค้นหา วิเคราะห์ สรุป และใช้ข้อมูลภูมิสารสนเทศ
อย่างมีประสิทธิภาพ
ตัวชี้วัด
ป. ๔/๑ ใช้แผนที่ ภาพถ่าย ระบุลักษณะสำ�คัญทางกายภาพของจังหวัดตนเอง
ป. ๔/๒ ระบุแหล่งทรัพยากรและสิ่งต่างๆ ในจังหวัดของตนเองด้วยแผนที่
ป. ๔/๓ ใช้แผนที่อธิบายความสัมพันธ์ของสิ่งต่างๆ ที่มีอยู่ในจังหวัด
ป. ๕/๑ รู้ตำ�แหน่ง (พิกัดภูมิศาสตร์ ละติจูด ลองจิจูด) ระยะ ทิศทางของภูมิภาคของตนเอง
ป. ๕/๒ ระบุลักษณะภูมิลักษณ์ที่สำ�คัญในภูมิภาคของตนเองในแผนที่
ป. ๕/๓ อธิบายความสัมพันธ์ของลักษณะทางกายภาพกับลักษณะทางสังคมในภูมิภาคของตนเอง
ป. ๖/๑ ใช้เครื่องมือทางภูมิศาสตร์(แผนที่ภาพถ่ายชนิดต่างๆ)ระบุลักษณะสำ�คัญทางกายภาพและสังคมของ
ประเทศ
ป. ๖/๒ อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างลักษณะทางกายภาพกับปรากฏการณ์ทางธรรมชาติของประเทศ
๒. สาระสำ�คัญ
ลักษณะของโลกทางกายภาพใช้แผนที่และเครื่องมือทางภูมิศาสตร์ปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสภาพแวดล้อม
ที่ก่อให้เกิดการสร้างสรรค์วัฒนธรรม การอนุรักษ์ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
๓. จุดประสงค์การเรียนรู้
๑. บอกและอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติกับทางสังคม และวัฒนธรรมได้
๒. บอกและอธิบายมิติสัมพันธ์เชิงทำ�เลที่ตั้งและลักษณะทางกายภาพและกระบวนการของสิ่งแวดล้อมทาง
ธรรมชาติได้
๓. ทำ�และใช้แผนที่ และเครื่องมือทางภูมิศาสตร์ ตรวจข้อมูลได้
๔. อธิบายและแสดงความชื่นชม ในความเป็นพลเมืองดีตามวิถีชีวิตประชาธิปไตยได้
๕. บอกและอธิบายหลักธรรมสำ�คัญของพุทธศาสนา และศาสนาที่นักเรียนนับถือได้
๖. ปฏิบัติตนตามหลักธรรมคำ�สั่งสอนของพุทธศาสนาและศาสนาที่นักเรียนนับถือ
ป.๔-๖
Untitled-1 60 9/13/11 1:41 PM

7. ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ - ๖ เล่ม ๔
61
๔. กระบวนการจัดการเรียนรู้
กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
๑. กลุ่มนักเรียนเขียนผังความคิด(MindMapping)บอกความสัมพันธ์ระหว่าง
สิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติกับทางสังคม และวัฒนธรรมได้
จากการเขียนผังความคิด เรื่อง “ทะเล” ก็จะได้หัวข้อที่จะเรียนรู้ ออกไปอีก
หลายหัวข้อที่สัมพันธ์กับทางสังคม และวัฒนธรรมได้ ครูอาจแบ่งกลุ่ม
นักเรียนออกจำ�นวนเท่ากับหัวข้อที่ให้ศึกษา
๒. กลุ่มนักเรียนวิเคราะห์หัวข้อ นักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�หัวข้อที่เลือกศึกษามา
กำ�หนดเป็นเรื่อง เพื่อจัดทำ�ผังความคิด (Mind Mapping) เพื่อกำ�หนดสาระ
ที่จะเรียนรู้ต่อไป เช่น กลุ่มนักเรียนที่เลือกหัวข้อที่ศึกษา เรื่อง “สัตว์” อาจ
ตั้งเรื่อง “สัตว์ทะเล” “สัตว์บก” “สัตว์ครึ่งบกครึ่งนํ้า” “สัตว์ปีก”
๓. กลุ่มนักเรียนวิเคราะห์หัวข้อย่อย นักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�หัวข้อย่อย กำ�หนด
เป็นเรื่อง (Theme) เพื่อกำ�หนดประเด็นสาระการเรียนรู้
– ปฏิบัติกิจกรรมเหมือนโรงเรียน
ต้นทาง
– สารานุกรมไทยฯ เล่มที่ ๑๙
– แผนภูมิ
Untitled-1 61 9/13/11 1:41 PM

8. กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
คู่มือครูสอนทางไกลผ่านดาวเทียมสำ�หรับโรงเรียนปลายทาง
62
จากหัวเรื่อง “ช้าง” นักเรียนได้ประเด็นการเรียนรู้ที่จะไปสืบค้นความรู้
จากผู้รู้ในท้องถิ่น หรือไปศึกษาจากตำ�ราเอกสาร หรือของจริงประมาณ ๕
ประเด็นหรืออาจมากกว่านั้น
ในขั้นตอนนี้ถ้านักเรียนเลือกหัวเรื่องที่จะเรียนรู้เกี่ยวกับสัตว์ชนิดใด
บ้างกลุ่มนักเรียนจะต้องร่วมกันจัดทำ�ผังความคิด(MindMapping)เกี่ยวกับ
สัตว์นั้นเช่นเดียวกับการที่จะเรียนรู้เกี่ยวกับ“ช้าง”เพื่อกำ�หนดประเด็นสาระ
ที่จะเรียนรู้
๔. กลุ่มนักเรียนช่วยกันกำ�หนดแผนการเรียนรู้การกำ�หนดแผนการเรียนรู้ เป็น
ขั้นตอนที่นักเรียนและครูร่วมกันวางแผนที่จะเรียนรู้ตามสาระที่กำ�หนดไว้
ดังตารางตัวอย่าง
วิธีการเรียนรู้ สถานที่ บุคคลที่เกี่ยวข้อง เครื่องมือ วันเดือนปี
๑) ศึกษาจาก
ห้องสมุด,เอกสาร,
ตำ�รา,หนังสือ
ห้องสมุด
มุมหนังสือ
ห้องคอมพิวเตอร์
นักเรียน,ครู
พ่อแม่ญาติ
แบบบันทึก
๒) ดูของจริงหรือ
ดูจากภาพยนตร์,
ซีดี
อ.ปราณบุรี
ห้องโสต
ทัศนศึกษา
นักเรียนพ่อแม่
ญาติครู
ผู้ใหญ่ในชุมชน
ผู้บริหารร.ร.
แบบสังเกต
แบบบันทึก
แบบเก็บข้อมูล
กระดาษสี
กล้องถ่ายรูป
หมายเหตุ แต่อาจหมดไป
เพราะเหตุใด
ศึกษา
– ช้างมีคุณประโยชน์แก่ป่า
อย่างไรบ้าง
– จัดกิจกรรมพัฒนานักเรียนให้
สอดคล้องกับบทเรียน
Untitled-1 62 9/13/11 1:41 PM

9. ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ - ๖ เล่ม ๔
63
กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
วิธีการเรียนรู้ สถานที่ บุคคลที่เกี่ยวข้อง เครื่องมือ วันเดือนปี
๓) สัมภาษณ์
สืบค้นความรู้
อ.ปราณบุรี
อ.หัวหิน
จ.ประจวบคีรีขันธ์
ผู้ใหญ่ในชุมชน
ผู้บริหารร.ร.
เจ้าอาวาส,พระ
พ่อแม่ครูผู้รู้
แบบสัมภาษณ์
กล้องถ่ายรูป
เครื่องบันทึกเสียง
สร้างเครื่องมือการเรียนรู้เป็นขั้นตอน การสร้างเครื่องมือ เช่น แบบ
บันทึก แบบสังเกต แบบสัมภาษณ์ แบบเก็บข้อมูล ฯลฯ
๕. กลุ่มนักเรียนปฏิบัติกิจกรรมที่กำ�หนดตามแผนการเรียนรู้โดยใช้เวลา
เรียนหลังกล้อง และนอกเวลาเรียน เช่น การค้นคว้าในห้องสมุด หรือจาก
อินเทอร์เน็ต โดยนักเรียนและครูร่วมกันจัดทำ�ปฏิทินในการปฏิบัติงาน +
ปฏิบัติตามปฏิทินนั้น ระยะเวลาในการเรียนรู้ขึ้นอยู่กับขั้นตอนการวางแผน
ว่ามีกิจกรรมอะไรบ้าง และแต่ละกิจกรรมใช้เวลาในการเรียนรู้นานเท่าใด
การจัดทัศนศึกษาควรวางแผนกับฝ่ายบริหาร ร่วมกันทั้ง ร.ร. และทั้ง ๘
กลุ่มสาระจะได้คุ้มค่า + คุ้มเวลา
๖. การสังเคราะห์ความรู้
กลุ่มนักเรียนนำ�ข้อมูลที่ได้จากการเรียนรู้มาสังเคราะห์อภิปรายสรุปเป็น
องค์ความรู้ในรูปแบบต่างๆ เช่น รายงานผลการเรียนรู้ จัดทำ�หนังสือเล่ม
เล็ก บันทึกเหตุการณ์เรื่องราว หนังสือประวัติจัดทำ�แผนที่ แผนภูมิ จัด
นิทรรศการ จัดทำ�บทละคร บทร้องลำ�นำ�ตามท้องถิ่น บทเพลงพื้นบ้าน
สร้างหุ่นเชิดหุ่นมือ หรือกิจกรรมอื่นๆ เพื่อเตรียมนำ�เสนอองค์ความรู้แก่
นักเรียน ครู ผู้ปกครอง และชุมชน (การแสดงกิจกรรมทางโทรทัศน์, การ
ประชุมผู้ปกครอง)
๗. วัดผล ประเมิน - ปรับปรุงพัฒนา
– การจัดกิจกรรมเสริมหลักสูตร
เป็นเรื่องจำ�เป็นมาก นักเรียนไม่
สามารถเรียนรู้จากครู และจาก
หนังสือเรียนได้ครบทุกอย่าง
– ต้องให้นักเรียนมีประสบการณ์
ตรงจึงจะเกิดการเรียนรู้และคิด
วิเคราะห์ได้ทุกกิจกรรมต้องให้
นักเรียนมีส่วนร่วม
w w w w w w w w
Untitled-1 63 9/13/11 1:41 PM

10. คู่มือครูสอนทางไกลผ่านดาวเทียมสำ�หรับโรงเรียนปลายทาง
64
แผนการจัดการเรียนรู้ กลุ่มสาระการเรียนรู้
สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม
หน่วยการเรียนรู้ที่ ๔ สิ่งแวดล้อมและเทคโนโลยีดีด้วยพระบารมีฯ
ระยะเวลาในการสอน....................ชั่วโมง
๑. มาตรฐานการเรียนรู้
มาตรฐาน ส ๕.๒ เข้าใจปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสภาพแวดล้อมทางกายภาพที่ก่อให้เกิดการสร้างสรรค์
วัฒนธรรม มีจิตสำ�นึกและมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
ตัวชี้วัด
ป. ๔/๑ อธิบายสภาพแวดล้อมทางกายภาพของชุมชนที่ส่งผลต่อการดำ�เนินชีวิตของคนในจังหวัด
ป. ๔/๒ อธิบายการเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมในจังหวัดและผลที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงนั้น
ป. ๔/๓ มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในจังหวัด
ป. ๕/๑ วิเคราะห์สภาพแวดล้อมทางกายภาพที่มีอิทธิพลต่อลักษณะการตั้งถิ่นฐานและการย้ายถิ่นของ
ประชากรในภูมิภาค
ป. ๕/๒ อธิบายอิทธิพลของสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติที่ก่อให้เกิดวิถีชีวิตและการสร้างสรรค์วัฒนธรรมใน
ภูมิภาค
ป. ๕/๓ นำ�เสนอตัวอย่างที่สะท้อนให้เห็นผลจากการรักษาและการทำ�ลายสภาพแวดล้อม และเสนอแนวคิด
ในการรักษาสภาพแวดล้อมในภูมิภาค
ป. ๖/๑ วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติกับสิ่งแวดล้อมทางสังคมในประเทศ
ป. ๖/๒ อธิบายการแปลงสภาพธรรมชาติในประเทศไทยจากอดีตถึงปัจจุบัน และผลที่เกิดขึ้นจากการ
เปลี่ยนแปลงนั้น
ป. ๖/๓ จัดทำ�แผนการใช้ทรัพยากรในชุมชน
๒. สาระสำ�คัญ
ลักษณะของโลกทางกายภาพ และความสัมพันธ์ของสรรพสิ่งที่มีผลต่อกันและกันในระบบของธรรมชาติ ใช้
แผนที่และเครื่องมือทางภูมิศาสตร์ ใช้ข้อมูลสารสนเทศ เข้าใจปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสภาพแวดล้อมทางกายภาพ
ที่ก่อให้เกิดวัฒนธรรม
๓. จุดประสงค์การเรียนรู้
๑. บอกและอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ กับทางสังคม และวัฒนธรรมได้
๒. แสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมได้
ป.๔-๖
Untitled-1 64 9/13/11 1:41 PM

11. ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ - ๖ เล่ม ๔
65
๓. บอกหน้าที่ของตนเองในการอนุรักษ์ และรักษาสิ่งแวดล้อม และทรัพยากรธรรมชาติได้
๔. อธิบายและแสดงความชื่นชม ในความเป็นพลเมืองดีตามวิถีประชาธิปไตยได้
๕. บอกและอธิบายหลักความสำ�คัญของพุทธศาสนา และศาสนาที่นักเรียนนับถือได้
๖. ปฏิบัติตนตามหลักธรรม คำ�สั่งสอนของพุทธศาสนา ในชีวิตประจำ�วัน
๔. กระบวนการจัดการเรียนรู้
กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
๑. หลังจากคุณครูมอบให้กลุ่มนักเรียน สำ�รวจเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อม และ
ทรัพยากรธรรมชาติ บริเวณโรงเรียน ใกล้เคียงโรงเรียน บริเวณชุมชน ฯลฯ
กลุ่มนักเรียน ร่วมแสดงความคิดเห็น และช่วยกันเขียนผังความคิด (Mind
Mapping) เกี่ยวกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
(วิธีให้ทุกคนแสดงความคิดเห็น ครูใช้วิธีตั้งคำ�ถามจากหมวก ๖ ใบ
โดยไม่ต้องบอก ขั้นต้นแต่ละกลุ่ม อาจคิดได้เพียง ๑ - ๒ ข้อ เมื่อทุกกลุ่มรวม
กัน ครูอาจตั้งคำ�ถาม และเพิ่มเติมได้ทุกข้อ)
สำ�หรับครู
กลุ่มนักเรียนอภิปราย เรื่องใดบ้าง ที่นักเรียนมีส่วนร่วมได้มากที่สุด
และรองลงมา ลดหลั่นตามลำ�ดับด้วยเหตุผลใด
๒. กลุ่มนักเรียนวิเคราะห์หัวข้อที่ครูมอบให้ศึกษาจากการสังเกต และ
ประสบการณ์ที่ได้ได้สำ�รวจมา เช่น ให้นักเรียนสังเกตทรัพยากรธรรมชาติที่
มีตามธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมใดบ้างที่มนุษย์สร้างขึ้น
กลุ่มนักเรียน ช่วยกันเขียนผังความคิด และสารานุกรมไทย อภิปราย
(ครูดูข้อมูล จากสารานุกรมฯ เล่มที่ ๑๙) จากประสบการณ์ตรง ทั้งจากการ
สำ�รวจและข่าวต่างๆ จากหนังสือพิมพ์ท้องถิ่น หนังสือพิมพ์ที่ลงข่าว เน้น
ข่าวเรื่องสิ่งแวดล้อมเป็นประจำ� ตัดข่าว รวบรวม พร้อมทั้งรวบรวมภาพ
– ยกตัวอย่างเหตุการณ์ปัจจุบัน
ภัยธรรมชาติ เช่น อ. ลับแล
จ.อุตรดิตถ์
– ใช้ ซี.ดี. ประกอบภาพและควร
มีภาพการปลูกต้นไม้บนภูเขา/
หลังเขาที่ถูกต้อง
– วิเคราะห์
ทรัพยากรธรรมชาติที่เกิดขึ้น
ตามธรรมชาติ และนำ�มาใช้ได้
Untitled-1 65 9/13/11 1:41 PM

12. กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
คู่มือครูสอนทางไกลผ่านดาวเทียมสำ�หรับโรงเรียนปลายทาง
66
ต่างๆ จากทุกภูมิภาคของประเทศไทย แต่ละโรงเรียน เน้นข่าวในท้องถิ่น
ของตน เช่น การปล่อยนํ้าเสียลงแม่นํ้า ลำ�คลอง ทะเล
– ฝนตกหนัก ภูเขาพังทลายลงมา
– เหตุการณ์สึนามิ ๖ จังหวัดภาคใต้ จุดที่ถูกทำ�ลายมากที่สุด เช่น เขาหลัก
เนื่องจากมนุษย์ทำ�ลายธรรมชาติคือทลายภูเขาลงเพื่อให้ได้พื้นที่ราบมากขึ้น
ฯลฯ
ในการอภิปรายควรลำ�ดับคำ�ถามตามหมวก๖ใบพร้อมสอดแทรกหลัก
ธรรมทางพุทธศาสนาและศาสนาอื่นๆ เช่น มัชฌิมาปฏิปทา การปฏิบัติตน
ตามทางสายกลาง ไม่โลภ ไม่เอาเปรียบ ไม่ทำ�ลายธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม
มากเกินไป ความรู้จักพอ คือความพอดี ตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง จะช่วย
ให้มนุษย์อยู่ร่วมกับธรรมชาติได้อย่างเป็นสุข ไม่เกิดภัยธรรมชาติร้ายแรง
ตัวอย่างผังความคิด
อภิปรายความคิดเห็น
– มนุษย์ใช้ทรัพยากรธรรมชาติในการดำ�รงชีวิต ตั้งแต่เกิดจนตาย จึงเป็น
ประโยชน์และมีความสำ�คัญยิ่งต่อมวลมนุษย์
คำ�ถาม :
๑) ในชุมชนของเรา มีทรัพยากรธรรมชาติหรือไม่ อะไรบ้าง
(การสังเกตสำ�รวจ ศึกษา)
๒) ในจังหวัดของเรา มีทรัพยากรธรรมชาติอะไรบ้างที่สำ�คัญๆ มีอะไร
๓) ทรัพยากรธรรมชาติเหล่านี้ มีผลกระทบอย่างไรบ้าง
(ป่าไม้ สัตว์ป่า เช่นช้าง นํ้า ดิน ฯลฯ)
๔) ชุมชน/จังหวัด มีการจัดการอย่างไร ได้ผลอย่างไร นักเรียนคิดว่าใน
ระยะยาว เราควรมีการจัดการอย่างไร เกิดผลดี ผลเสียอย่างไร
(ควรมองทั้งสองด้าน)
๕) ในประเทศไทย มีทรัพยากรธรรมชาติ อะไรบ้าง ที่สำ�คัญๆ มีอะไร
๖) การใช้ทรัพยากรธรรมชาติเหล่านี้ มีผลกระทบอย่างไรบ้าง
(พลังงาน:- ก๊าซ, นํ้ามัน, แร่, ป่าไม้ ฯลฯ)
– บรรยากาศ
– ดิน
– นํ้า
– ป่าไม้
– ทุ่งหญ้า
– สัตว์ป่า
– แร่ธาตุ
– พลังงาน
– กำ�ลังแรงงานมนุษย์
– การจำ�แนกสิ่งแวดล้อมเป็น
ทรัพยากรธรรมชาติ มีปัจจัยที่
เกี่ยวข้อง
๑. เกิดจากความต้องการของ
มนุษย์
๒. การเปลี่ยนแปลงตามกาล
เวลา (การนำ�มาใช้)
๓. สภาพภูมิอากาศ ความห่าง
ไกลของสิ่งแวดล้อม
ค้นคว้าเกี่ยวกับโครงการ
พระราชดำ�ริที่ส่งเสริมการ
ประหยัดพลังงานและการ
อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
จากสารานุกรมไทยสำ�หรับ
เยาวชน
– หนังสือมูลนิธิชัยพัฒนา
ฯลฯ
Untitled-1 66 9/13/11 1:41 PM

13. ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ - ๖ เล่ม ๔
67
กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
๗) รัฐบาลมีการจัดการอย่างไรบ้าง ได้ผลมากน้อยเพียงไร นักเรียนคิด
ว่าการจัดการเหล่านี้เหมาะสมหรือไม่ อย่างไร หรือควรเพิ่มเติม
ในเรื่องใดบ้าง อย่างไร
๘) นักเรียนและครูมีส่วนในการจัดการเหล่านี้อย่างไรบ้างมีสิทธิอย่างไร
ในสังคมประชาธิปไตย เราควรปฏิบัติอย่างไรบ้าง
๙) หลักธรรมที่นักเรียนควรปฏิบัติในเรื่องนี้ มีอะไรบ้าง อย่างไร
นอกจากการถือสายกลางและความพอดี (มีอีกหลายข้อ ยกตัวอย่าง
อัตถจริยาในสังคหวัตถุ ๔ หมายถึง การทำ�สิ่งที่เป็นประโยชน์
เช่น ช่วยเก็บขยะ แยกขยะ ทำ�ปุ๋ยชีวภาพจากเศษอาหาร ใบไม้
ฯลฯ ช่วยปรับสภาพดินและสิ่งแวดล้อม ถ้าทุกคนปฏิบัติไม่เพียง
แต่โรงเรียน แม้แต่โลกก็จะน่าอยู่ขึ้น)
๑๐) ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีความสำ�คัญต่อการพัฒนา
และความเจริญของประเทศตลอดจนคุณภาพชีวิตที่ดีของประชาชน
อย่างไรบ้างจงอธิบาย
๑๑) ประเทศเพื่อนบ้านของเรา ที่มีทรัพยากรธรรมชาติอุดมสมบูรณ์
มีประเทศใดบ้าง
๑๒) ถ้าพลังงานจากนํ้ามันและก๊าซลดน้อยลงอย่างในปัจจุบันเราจะมีวิธี
แก้ปัญหาอย่างไร จงอภิปราย ในชุมชนและจังหวัดของเรามีข้อมูล
และดำ�เนินการในเรื่องนี้อย่างไรบ้าง
๑๓) สิ่งแวดล้อมที่มนุษย์สร้างขึ้น เพื่อใช้ประโยชน์ตามความต้องการ
ของมนุษย์ เช่นอะไรบ้าง (เช่น เขื่อน ฝนหลวง) ฯลฯ
๑๔) ปัจจุบันประเทศไทยมีปัญหาเกี่ยวกับความเสื่อมโทรมของทรัพยากร
ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมหลายประการ ซึ่งจำ�เป็นต้องแก้ไขเช่น
อะไรบ้าง และมีการแก้ไขอย่างไร
๓. กลุ่มนักเรียนร่วมกันทำ�โครงงานเกี่ยวกับทรัพยากรที่ใช้แล้วหมดไป(ควรทำ�
โครงงานร่วมกับวิทยาศาสตร์ ให้ครูผู้สอนประสานงานกัน ทำ�โครงงานชุด
เดียวกันให้ได้หลายกลุ่มสาระแบบบูรณาการ)
จากเรียนรู้บูรณาการ สพฐ.
ประเภทของโครงงาน :-
๑) สำ�รวจรวบรวมข้อมูล
๒) การทดลอง
๓) พัฒนา/ประดิษฐ์
๔) ทฤษฎี หลักการ แนวคิด
๕) ศึกษาโครงการพระราชดำ�ริฯ
ที่เกี่ยวข้อง
Untitled-1 67 9/13/11 1:41 PM

14. กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
คู่มือครูสอนทางไกลผ่านดาวเทียมสำ�หรับโรงเรียนปลายทาง
68
ในหัวข้อที่ต้องศึกษา :-
– ความต้องการของมนุษย์
– การเปลี่ยนแปลงตามกาลเวลา
– สภาพภูมิอากาศ และความห่างไกลของสิ่งแวดล้อม
– สิ่งที่อาจสร้าง(ปลูก)ทดแทนเช่นปลูกปาล์มนํ้ามันอ้อยกลั่นนํ้ามันและ
แอลกอฮอล์
– ผลจากการทดลอง และนํ้ามันที่ใช้เติมรถยนต์ ฯลฯ ในปัจจุบัน ได้มาจาก
อะไรบ้าง
– ฯลฯ
การรายงานสรุปหน้าชั้น ให้เน้นหัวข้อที่ไม่ซํ้าซ้อนกัน ทิ้งนํ้าหนักกลุ่ม
สาระนั้นๆ
๔. กลุ่มนักเรียนทำ�โครงการเสนอครู และผู้บริหารโรงเรียน “แนวคิดในการ
จัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนของเรา” โดยยึด
หลักตามผังความคิด
และหลักการในการจัดการ ดังนี้
– ใช้ทรัพยากรหมุนเวียน เช่น แยกขยะ ทำ�ปุ๋ย ฯลฯ
– ใช้ทรัพยากรทดแทนเช่นปลูกพืชผักหมุนเวียน,นํ้าใช้แล้วนำ�ไปรดต้นไม้
ฯลฯ
– ประหยัดทรัพยากรที่ใช้แล้วหมดไป และพยายามไม่ให้เกิดการสูญเสีย
เช่น การใช้กระดาษ ฯลฯ
การทำ�โครงการ ควรได้เริ่มด้วยการ
– ออกแบบสอบถาม รวบรวมปัญหา (ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ/ครู)
– ลำ�ดับความสำ�คัญของปัญหา
ประเภทที่ ๑
รวบรวมข้อมูล
(๑) ชนิดและจำ�นวนของสิ่งต่างๆ
เช่น พืช สัตว์ ดิน หิน แร่ ใน
ท้องถิ่น
(๒) พฤติกรรมของสัตว์
(๓) ปัญหาสิ่งแวดล้อมในบ้าน
และโรงเรียน
(๔) ภาษาในหน้าหนังสือพิมพ์
(๕) ลักษณนามในภาษาถิ่น
(๖) ความคิดเห็นของนักเรียน
ป.๔-๖เกี่ยวกับการใช้ไฟฟ้า
อย่างประหยัด
(๗) ขนมไทยที่นักเรียนชอบรับ
ประทาน
– ศึกษางานต่างๆ ของศูนย์ศึกษา
เพื่อการพัฒนาที่อยู่ใกล้ชุมชน/
จังหวัดที่โรงเรียนตั้งอยู่
– ให้นักเรียนทำ�โครงการแยกขยะ
และการทำ�ปุ๋ยหมัก/ปุ๋ยชีวภาพ
ตามวัสดุที่มีในท้องถิ่นต่างๆ
และบันทึกผลแลกเปลี่ยนเรียน
รู้กัน
– โรงเรียนปลายทางที่จัดทำ�
โครงการได้ผลดี อาจส่งผลให้
ร.ร. ต้นทาง (ร.ร. วังไกลกังวล)
ทราบ เพื่อเผยแพร่และแลก
เปลี่ยนเรียนรู้
Untitled-1 68 9/13/11 1:41 PM

15. ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ - ๖ เล่ม ๔
69
กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
– ควรศึกษาธรรมะบูรณาการไป
กับทักษะกระบวนการคิด
(ถ้าทุกคนคิดดี คิดชอบ เรา
ทุกคนจะมีความสุข และรู้รัก
สามัคคีตามพระบรมราโชวาท)
ตัวอย่างทักษะกระบวนการคิด
พระราชดำ�ริเกี่ยวกับการใช้นํ้า
– การวางแผนร่วมกัน
– ตรวจสอบและปรับปรุง
การเสนอโครงการ ควรเสนอผ่านกลุ่มโครงการ ชั้นเรียน และฝ่ายบริหาร
ตามลำ�ดับ
หมายเหตุ การให้นักเรียนได้จัดทำ�โครงการเสนอตามลำ�ดับขั้น เป็นการ
เรียนรู้แบบบูรณาการ และเรียนรู้วิถีประชาธิปไตยตามวิธีปฏิบัติจริง ให้
สอดคล้องกับชีวิตประจำ�วัน แก้ปัญหาคนที่ชอบพูดวิจารณ์เมื่อเกิดปัญหา
แต่ไม่ได้เรียนรู้วิธีแก้ปัญหา ปัญหาของประเทศโดยส่วนรวมจึงสะสมนานปี
โดยไม่ได้รับการแก้ไขโดยวิถีทางประชาธิปไตย
๕. ทฤษฎี หลักการ และแนวคิด ตามหลักพุทธธรรมที่นำ�มาใช้ในการจัดทำ�
โครงงาน ตามที่พระธรรมปิฎกได้เผยแพร่ที่สำ�คัญๆ ควรนำ�มาสอนและใช้
ในเรื่องนี้ มีดังนี้ :–
ทฤษฎีพื้นฐาน
๑) ความสุขของมนุษย์เกิดจากการรู้จักดำ�เนินชีวิตให้ถูกต้องทั้งต่อตนเอง
และผู้อื่น
๒) การรู้จักดำ�เนินชีวิตอย่างถูกต้อง คือ การคิดเป็น พูดเป็น และทำ�เป็น
๓) การคิดเป็นหรือการคิดอย่างถูกต้องเป็นศูนย์กลางที่บริหารการดำ�เนิน
ชีวิตทั้งหมด ทำ�หน้าที่ชี้นำ�และควบคุมการกระทำ� ดังแสดงในแผนผัง
๔) กระบวนการคิดเป็น เป็นสิ่งที่พัฒนาได้ ฝึกฝนได้ โดยกระบวนการที่
เรียกว่า การศึกษา การพัฒนานั้นเรียกว่า การพัฒนาสัมมาทิฏฐิ ผลที่ได้
คือ “มรรค” หรือการกระทำ�ที่ดีงาม
๕) แก่นแท้ของการศึกษาคือการพัฒนาปัญญาของตนเองให้เกิดสัมมาทิฏฐิ
คือ “ความรู้” “ความเข้าใจ” “ความคิดเห็น ค่านิยมที่ถูกต้อง ดีงาม”
เกื้อกูลแก่ชีวิต และครอบครัว
๖) สัมมาทิฏฐิ ทำ�ให้เกิดการพูด และการกระทำ�ที่ถูกต้องดีงาม สามารถ
ดับทุกข์ และแก้ปัญหาได้
๗) ปัจจัยที่ทำ�ให้เกิดสัมมาทิฏฐิได้มี ๒ ประการคือ
Untitled-1 69 9/13/11 1:41 PM

16. กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
คู่มือครูสอนทางไกลผ่านดาวเทียมสำ�หรับโรงเรียนปลายทาง
70
– ปัจจัยภายนอก ได้แก่ สิ่งแวดล้อมต่างๆ ครู พ่อแม่ เพื่อน สื่อ ฯลฯ
– ปัจจัยภายใน หรือเรียกว่า “โยนิโสมนสิการ” ได้แก่ การคิดเป็น
๘) การศึกษา เป็นปัจจัยภายนอก
๙) บุคคลส่วนใหญ่ในโลกจะสามารถพัฒนาตนเองให้ใช้“โยนิโสมนสิการ”
๑๐) โยนิโสมนสิการ เรียกได้ว่า การคิดเป็น
๑๑) โยนิโสมนสิการ เป็นองค์ประกอบภายใน มีความเกี่ยวข้องกับการฝึก
ใช้ความคิด
๑๒) โยนิโสมนสิการ ไม่ใช่ตัวปัญญา แต่เป็นปัจจัยให้เกิดปัญญามีเป้าหมาย
สูงสุด คือการดับทุกข์
๑๓) โยนิโสมนสิการ มีองค์ประกอบ ๔ ส่วนคือ
๑๓.๑ อุบายมนสิการ คือ คิดอย่างเข้าถึงความจริง
๑๓.๒ ปถมนสิการ คือ คิดอย่างมีลำ�ดับขั้นตอน ไม่สับสน
๑๓.๓ การณมนสิการ คือ การคิดอย่างมีเหตุผล
๑๓.๔ อุปปาทกมนสิการ คือ การคิดอย่างมีเป้าหมาย คิดให้เกิดผล
ไม่ใช่คิดไปเรื่อยเปื่อย
เขียนผังความคิด
๖. ขั้นตอนการทำ�โครงงาน
เป็นกิจกรรมที่ต้องทำ�ต่อเนื่องตั้งแต่เริ่มต้นจนกระทั่งเสร็จสิ้นโครงงานโดย
ครูคอยแนะนำ�อย่างใกล้ชิดตลอดเวลา ขั้นตอนสำ�คัญประกอบด้วย
– ขั้นเตรียมการ
– ขั้นการดำ�เนินงาน
– ขั้นสรุปการดำ�เนินงานและประเมินผล
แต่ละขั้นตอน บทบาทของผู้สอนและผู้เรียน จะช่วยส่งเสริมให้การทำ�
โครงงานประสบความสำ�เร็จ
– การทำ�โครงงานควรให้นักเรียน
มีส่วนร่วมตั้งแต่การเลือกโครง
งาน เตรียมการดำ�เนินงาน และ
สรุป คุณครูเป็นผู้สนับสนุนนำ�
ให้คิดสร้างแรงจูงใจเสนอแนะ
ปัญหาและแนะนำ�
– การจัดทำ�โครงงานต้องได้ลงมือ
Untitled-1 70 9/13/11 1:41 PM

17. ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ - ๖ เล่ม ๔
71
กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
ทำ�จริงตามกระบวนการทุกขั้น
ตอน โดยครูต้องใช้เทคนิคการ
ระดมสมอง และการบริหาร
แบบมีส่วนร่วม แต่ไม่รวบรัด
– การลงมือทำ�งานต้องรู้จักลำ�ดับ
ความสำ�คัญของงานจะทำ�อะไร
ก่อนหลัง มีปฏิทินปฏิบัติงาน
และกำ�หนดผู้รับผิดชอบให้
ชัดเจน
– โครงงานที่ทำ� ควรเริ่มจากง่าย
ใกล้ตัวไปหายาก/ไกลตัว
– เรื่องที่ทุกคนควรทำ� “เรื่องนํ้า
เสียและขยะ”
– ช่วยกันกำ�จัดนํ้าเสียในบ้านไม่
ให้ไหลลงแม่นํ้าลำ�คลอง
– ช่วยกันแยกขยะ
– ช่วยกันแยกเศษอาหารออกจาก
ขยะ และทำ�ปุ๋ยชีวภาพ
* ความตระหนักเป็นเรื่องสำ�คัญ
ถ้าทุกคนตระหนักในหน้าที่
ช่วยกันคนละไม้คนละมือ ไม่
ต้องใช้งบประมาณมหาศาลเงิน
นั้นอาจใช้พัฒนาการศึกษาต่อ
ไปได้มาก
Untitled-1 71 9/13/11 1:41 PM

18. กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
คู่มือครูสอนทางไกลผ่านดาวเทียมสำ�หรับโรงเรียนปลายทาง
72
ผังความคิด
๗. กลุ่มนักเรียนศึกษากลยุทธ์ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและ
สิ่งแวดล้อม เขียนผังความคิด แสดงความคิดเห็น อภิปราย ศึกษา สำ�รวจ
เริ่มตั้งแต่โครงการเทศบาล อำ�เภอหัวหิน ไปจนกระทั่งระดับจังหวัด ระดับ
ชาติ
– การจัดการทรัพยากรธรรม-
ชาติและสิ่งแวดล้อมจะประสบ
ผลสำ�เร็จได้ต้องอาศัยความร่วม
มือของคน ในชุมชนทุกคน,
ทุกระดับ โดยมีโรงเรียนเป็น
ศูนย์กลางการเรียนรู้
Untitled-1 72 9/13/11 1:41 PM

19. ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ - ๖ เล่ม ๔
73
กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
ศึกษาเปรียบเทียบกับข้อมูลจากสารานุกรมไทยฯ และข้อมูลจากแหล่ง
อ้างอิงต่างๆดังข้างต้นนักเรียนอาจหาข้อมูลและเสนอโครงการผ่านโรงเรียน
ไปยังเทศบาล ชุมชน และจังหวัดได้ เพราะเทศบาลเชิญผู้แทนครูไปร่วม
วางแผน เช่น เชิญอาจารย์เสาวนีย์ นักเรียนควรเสนอโครงการผ่านอาจารย์
เสาวนีย์ เป็นวิธีคิดแบบโยนิโสมนสิการ
๘. กลุ่มนักเรียนศึกษาการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมระดับพื้นที่
เพื่อรวบรวมทำ�สมุดภาพ และรายงานศึกษาจากสื่อสิ่งพิมพ์ต่างๆ
– จากการวางแผนการจัดการด้านสิ่งแวดล้อมควบคู่กับการพัฒนาเศรษฐกิจ
และสังคม
– เริ่มดำ�เนินงานตั้งแต่แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม ฉบับที่ ๕ (พ.ศ.
๒๕๒๕ - ๒๕๒๙) ในหลายพื้นที่ เช่น
๑) การพัฒนาลุ่มนํ้าทะเลสาบสงขลา
๒) การจัดการสิ่งแวดล้อมบริเวณชายฝั่งตะวันออก เน้นความสำ�คัญ
เกี่ยวกับการจัดการนํ้าเสีย อากาศเสีย กากของเสีย ขยะ และสิ่งปฏิกูล
และการจัดการทรัพยากรชายฝั่งทะเล
๓) การวางแผนการจัดการด้านสิ่งแวดล้อมเพื่อการพัฒนาภาคใต้ตอนบน
เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจคู่กับการรักษาดุลยภาพของสิ่งแวดล้อมอย่างเป็น
ระบบลดปัญหาความขัดแย้งในการใช้ทรัพยากรชายฝั่งควบคุมปัญหา
ความเสื่อมโทรมของสภาพแวดล้อม เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
เขียนผังความคิดตามพ.ร.บ.ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ
พ.ศ. ๒๕๓๕ เช่น
ให้นักเรียนศึกษา ค้นคว้า ว่าในจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งเป็นเขตภาค
ใต้ตอนบน มีอำ�เภอใด ชุมชนใด หาดทราย ทะเล ฯลฯ ตอนใดที่เข้าข่ายเขต
อนุรักษ์ควบคุม และมีโครงการอย่างไรบ้าง โดยเฉพาะโครงการ ในอำ�เภอ
– ขยะมีพิษ เช่น ถ่านไฟฉาย ฯลฯ
ควรแยกกำ�จัดจะช่วยให้ดิน-นํ้า
ไม่มีพิษต่อตัวเรา
กิจกรรมการสำ�รวจ
– ครูอาจให้นักเรียนไปสำ�รวจ
ปัญหาและจดข้อมูลต่างๆ ใน
ชุมชนมารายงานหน้าชั้นเช่น
เรื่อง นํ้าเสีย (แม่นํ้า/ทะเล)
เพราะเหตุใด
– การทิ้งขยะและนํ้าเสีย
– การใช้ปุ๋ยเคมีและยาฆ่าแมลง
– การก่อสร้างในที่สาธารณะ
– การรักษาความสะอาดของ
ตลาด, ท่าเรือ ฯลฯ
Untitled-1 73 9/13/11 1:41 PM

20. กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
คู่มือครูสอนทางไกลผ่านดาวเทียมสำ�หรับโรงเรียนปลายทาง
74
หัวหิน ได้ผลเป็นอย่างไร มีกลยุทธ์ในการจัดการ และมีกิจกรรม อย่างไรบ้าง
ร่วมกันคิดตามลำ�ดับ หมวก ๖ ใบ และเรียบเรียง สรุปรายงาน
กิจกรรมเหล่านี้ มีผลได้ผลเสียโดยตรงต่อตัวเรา ชุมชน ประเทศชาติ
เมื่อมีข่าวหรือมีปัญหา หรือคิดว่าอาจเกิดปัญหา ต้องร่วมกันศึกษาหาข้อมูล
ช่วยกันพูดเสนอแนะ ประชาสัมพันธ์อย่างต่อเนื่อง ตามหลักความคิด แบบ
โยนิโสมนสิการ
ผังความคิด
๙. กลุ่มนักเรียนศึกษาและทำ�โครงงาน เกี่ยวกับพืชที่อาจใช้ทดแทนนํ้ามัน
ปิโตรเลียมในอนาคต เช่น ปาล์มนํ้ามัน, มะพร้าว ฯลฯ ตามหัวข้อต่อไปนี้
– ปลูกภาคใด จังหวัดใดมากที่สุด และรองๆ ลงมา
– วิธีการปลูก
– นํ้ามันได้จากส่วนใด
– ใช้ประโยชน์อะไรได้บ้าง
– อื่นๆ
อภิปรายและสรุปรายงานหน้าชั้น จัดป้ายนิเทศ จัดทำ�สมุดรวมผลงาน ฯลฯ
๑๐. กลุ่มนักเรียนศึกษาและทำ�โครงงาน เรื่อง “ฝนหลวง” ตามหัวข้อต่อไปนี้
(ควรนำ�นักเรียนไปทัศนศึกษา ณ สถานีฝนหลวง ต.บ่อฝ้าย อ.หัวหิน)
– ประวัติและความเป็นมา
– ฝนหลวง เป็นทรัพยากรธรรมชาติที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ หรือมนุษย์
สร้างขึ้น เพราะเหตุใด
– การวิจัยและค้นคว้าทดลอง เกี่ยวข้องกับฝนหลวงอย่างไร
– กรรมวิธีฝนหลวง มีกี่ขั้นตอน เป็นอย่างไร (ก่อกวน, เลี้ยงให้อ้วน, โจมตี)
กิจกรรมการศึกษาและสำ�รวจ
โครงการพระราชดำ�ริต่างๆ
ในด้านทรัพยากรธรรมชาติ
ในชุมชน/จังหวัด
– รวบรวมรายงาน
– แลกเปลี่ยนเรียนรู้
– ส่งข้อมูล ร.ร. ต้นทางเพื่อเผย
แพร่
– ผลงานและโครงการ โครงงาน
ที่ ร.ร. จัดทำ�จนประสบความ
สำ�เร็จ
– ศึกษาหาความรู้โดยทำ�โครงงาน
Untitled-1 74 9/13/11 1:41 PM

21. ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ - ๖ เล่ม ๔
75
กิจกรรมโรงเรียนต้นทาง กิจกรรมโรงเรียนปลายทาง
– ความสำ�เร็จของฝนหลวง ด้านประชาชน และรัฐบาล เป็นอย่างไรบ้าง
– ฯลฯ
๑๑. กิจกรรมทุกกิจกรรมควรมีการวัดผลประเมินผลและปรับปรุงวิธีการเรียนรู้
ให้เหมาะสมยิ่งขึ้น
๑๒. ตัวอย่างคำ�ถามและแบบฝึกหัด
๑) สิ่งแวดล้อมในโรงเรียนของเรา มีอะไรบ้าง (สิ่งมีชีวิต, สิ่งไม่มีชีวิต)
๒) ปัญหาสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนของเรามีอะไรบ้างจงอธิบายและมีสาเหตุ
เกิดจากหรือมีผลกระทบจากอะไร
๓) สิ่งแวดล้อมที่ดี คืออย่างไร จงอธิบาย
๔) เราควรสงวนทรัพยากรธรรมชาติ อย่างไรบ้าง
๕) ใครมีหน้าที่รักษา แก้ไข ปรับปรุงสิ่งแวดล้อมในโรงเรียน
๖) ถ้านักเรียนมีความเห็นในการปรับปรุงสิ่งแวดล้อมในโรงเรียน ควรทำ�
อย่างไร
๗) ทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่ตามธรรมชาติ ในชุมชนของเรามีอะไรบ้าง
เปรียบเทียบกับจังหวัดใกล้เคียงเป็นอย่างไร
๘) การจัดการทรัพยากรธรรมชาติในโรงเรียนชุมชนจังหวัดควรทำ�อย่างไร
บ้าง จงอธิบายเป็นที่ที่ไป
๙) นักเรียนอยากให้ชุมชน (เช่น หัวหิน) มีการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ
อย่างไรบ้าง เพื่อเป็นการพัฒนาที่ยั่งยืน
๑๐) การแก้ปัญหาขัดแย้งในโรงเรียนควรทำ�อย่างไรเช่นการใช้ห้องนํ้าห้อง
ส้วมร่วมกัน
๑๑) สาเหตุที่โรงเรียนต้องมีกฎระเบียบ เพราะเหตุใด
๑๓. วัดผล ประเมินผล บันทึกพฤติกรรมรายบุคคล
• วัฏจักรของนํ้า
• แหล่งนํ้าในชุมชน
• แหล่งนํ้าผิวดิน
• แหล่งนํ้าใต้ดิน
• แหล่งนํ้าในบรรยากาศ
• แหล่งนํ้าที่มนุษย์สร้าง
– จงหาคำ�ตอบ
๑) มนุษย์ได้อะไรจากแหล่งนํ้า
๒) ถ้านํ้าหมดไป มนุษย์จะอยู่
ได้หรือไม่
– กิจกรรมศึกษาเรื่อง “วาระ
กรุงเทพฯ สีเขียว” แล้วช่วยกัน
ศึกษา เขียนรายงานว่าในชุมชน
จังหวัดที่นักเรียนเรียนอยู่มีการ
บริหารจัดการในเรื่องนี้อย่างไร
บ้าง?
w w w w w w w w
Untitled-1 75 9/13/11 1:41 PM

22. คู่มือครูสอนทางไกลผ่านดาวเทียมสำ�หรับโรงเรียนปลายทาง
76
๒๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ ได้มีการประกาศ “วาระกรุงเทพฯ สีเขียว” (Bangkok green Agenda ๒๐๐๘)
เพื่อให้กรุงเทพฯ เป็นเมืองแห่งอนาคตที่น่าอยู่ โดยมีแนวทางดำ�เนินการ ๖ แนวทาง ได้แก่
๑. Green Society “เขียว” สังคมสะดวก ประหยัด ทันสมัย ส่งเสริมการเดินทางด้วยระบบขนส่งมวลชน
การใช้รถจักรยานแทนรถยนต์ การส่งเสริมพลังงานทางเลือกและการใช้ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศแทน
การเดินทาง
๒. Green Living “เขียว” สุขภาวะสมบูรณ์ ชีวิตมั่นคง เพื่อส่งเสริมด้านสุขภาพอนามัย เน้นการรับประทาน
อาหารเพื่อสุขภาพ และออกกำ�ลังกายในสวนสาธารณะ
๓. Green Zone “เขียว” ธรรมชาติสะอาด อากาศสดใส กำ�หนดพื้นที่สีเขียวที่มีการจัดการสิ่งแวดล้อมที่ดี
๔. GreenGeneration“เขียว”สานฝันคนรุ่นใหม่เรียนรู้ทันโลกซึ่งเป็นการสร้างคนรุ่นใหม่ใส่ใจต่อสิ่งแวดล้อม
ส่งเสริมความรู้ และจิตสำ�นึกด้านสิ่งแวดล้อมในด้านการศึกษา
๕. GreenCommunity“เขียว”ครอบครัวอบอุ่นชุมชนผูกพันโดยรณรงค์กิจกรรมกระตุ้นให้ทุกชุมชนเข้มแข็ง
และร่วมกันรักษาสิ่งแวดล้อมที่ดีเพื่อลูกหลาน
๖. Green Economy “เขียว” เศรษฐกิจชุมชนบนความพอเพียง ดึงภาคธุรกิจเข้ามามีส่วนร่วม ในการจัดการสิ่ง
แวดล้อม และสนับสนุนธุรกิจที่ใส่ใจต่อสิ่งแวดล้อม
ยุทธศาสตร์กรุงเทพฯสีเขียวทั้ง๖แนวทางข้างต้นจะสำ�เร็จหรือไม่คงไม่ได้เกิดขึ้นเพราะบุคลากรหรือผู้บริหาร
ภายในหน่วยงานของกรุงเทพฯเท่านั้นแต่ความสำ�เร็จจะเกิดขึ้นได้ต้องได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานภาครัฐและเอกชน
รวมทั้งประชาชนชาวกรุงเทพฯ ทุกคน
กรุงเทพฯ...จะเป็นเมืองสีเขียว กรุงเทพฯ...จะเป็นเมืองอนาคต เพื่อคนรุ่นใหม่ กรุงเทพฯ...เป็นเมืองสวรรค์
กรุงเทพฯ...จะเป็นดั่งความต้องการของเราหรือไม่ คนกรุงเทพฯ เองนั่นแหละ คือผู้ให้คำ�ตอบ
(จากกองประชาสัมพันธ์ สำ�นักปลัดกรุงเทพมหานคร)
กิจกรรม
๑. ทำ�โครงงาน ศึกษาเกี่ยวกับโครงการ “สีเขียว” ในจังหวัดและชุมชนของตนเอง มีการบริหารจัดการอย่างไร
บ้าง ได้ผลอย่างไร
๒. โครงการใดใน ๖ ข้อข้างต้น ที่ชอบมากที่สุด และต้องการให้มีการวางแผน รวมทั้งการบริหารจัดการใน
จังหวัดและชุมชนของท่านอย่างใดบ้าง
๓. นักเรียนเคยไปเที่ยวแหล่งท่องเที่ยวใดบ้าง ที่เห็นว่าควรมีโครงการ “สีเขียว” เข้าไปช่วยปรับปรุงแก้ไขด่วน
ใครจะช่วยรับผิดชอบได้บ้าง ยกตัวอย่าง พัทยา สมุย หรือสถานที่ที่นักเรียนเคยไป และพบว่าธรรมชาติถูก
ทำ�ลายจนเสื่อมโทรม
๔. หัวหินควรมีการวางแผน บริหารจัดการในเรื่องนี้อย่างไรบ้าง จงอธิบาย/อภิปราย และยกตัวอย่าง
๕. รวบรวมภาพถ่ายและเขียนข่าวเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อม
w w w w w w w w
ภ า ค ผ น ว ก
Untitled-1 76 9/13/11 1:41 PM