эдийн засгийн

1. Үнэ ба Өрсөлдөөний
онолын үндэслэл
L- 6

2. анх хувийн үйлдвэрлэгчдийн
чөлөөт өрсөлдөөний хэлбэрээр
нээлттэй зах зээл дээр гарч ирсэн
бөгөөд ингэхдээ үнийн
механизмаар дамжин илэрч
байжээ.
• Сонгодог эдийн засагчид эдийн засгийн
салбаруудад нэвтэрч орсон субьектив
шалтгаанаар тайлбарлаж байжээ.

3. Өрсөлдөөн: А.Смит
ашгийн нормыг тэгшитгэснээр
хөдөлмөр ба капиталын
оновчтой хуваарлилт
хувийн сонирхол
болîн эдийн
засгийн үр ашгийг
• “Үл үзэгдэгч гар”<<Ард түмний баялгийн мөн чанар >>
• <<Хэрэгцээг хамгийн бүрэн дүүрэн хангах сургааль >>
• үйлдвэрлэгч нэг бүрийн зах зээл дээр тогтоосон үнэ
ингэхдээ үйлдвэрлэгч нэг бүр нь тодорхой үнэд
захирагдсанаар цаашид нийт үйлдвэрлэгчдийн үнийн
өрсөлдөөнд ордог.
• үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсийн зах зээл дээр
өрсөлдөөн нь бүхий л салбарт эдгээр хүчин зүйлсийг
зохицуулж улмаар салбаруудын хооронд нөөцийн
зохистой хуваарилалтыг тогтоодог байна.

4. А.Смит
• өрсөлдөөн нь үнийг зохицуулна.
• нийлүүлэлт багасах үед үнэ өсч, харин
нийлүүлэлт ихсэх үед үнэ буурдаг,
• Үр ашигтай өрсөлдөөний үндсэн нөхцөл нь
худалдан борлуулагчийн тоо хэдий чинээ их
байх, тэдгээрийн тухай мэдээлэл хэр зэрэг
үнэн зөв байх, ашиглаж байгаа нөөцийг
дайчлах чадвар
• Төгс өрсөлдөөний нөхцөлд хэрэгцээг
хамгийн ихээр хангах нөхцөл бүрддэг.

5. Д.Рикардо: төгс
өрсөлдөөнт онол
• ”Хэрэглээний зүйлсийн арилжааны өртөгийг ойлгох хэрэгтэй.
Таваарыг үйлдвэрлэхэд өрсөлдөөн нь маш их нөлөөтэй
гэдгийг мэдэх хэрэгтэй” гэжээ.
• <<Улс төр, эдийн засгийн ухааны зарчмууд ба албан
татвар>> бүтээлд пүүсүүд нь чанар-үнийн матрицын үндсэн
дээр үйлдвэрлэлийн зардал болон бүтээгдэхүүний
борлуулалтын зардлыг хамгийн бага байлгана.
• Төгс өрсөлдөөний нөхцөлд үйлдвэрлэлийн өсөлтийг урт
хугацаанд шийдвэрлэх болон ахиу хөдөлмөрийн бүтээмжийн
үндсэн дээр үнэт зүйлсийн хуваарилалтын онолыг дэвшүүлсэн
байна.
• <<зах зээлийн хууль>> бүрэн ажил эрхлэлтийг хангадаг.

6. Д.Рикардо
• Ийнхүү урт хугацаанд үйлдвэрлэлийн
нөөцийг нэг салбараас нөгөөд
шилжүүлсэнээр хөдөлмөр ба капиталыг
хамгийн ашиг багатай салбараас ашиг
өндөртэй салбар руу хуваарèлдаг.
• Дж.С.Милль “Өрсөлдөөн бол үнэ, цалин,
рентийг зохицуулагч цорын ганц
зохицуулагч бөгөөд энэ бол хууль” юм.

7. К.Маркс <<Капитал>>
монополь нь
Монополиуд ч хоорондоо өрсөлдөж шинэ монополиудыг төрүүлдэг.
өрсөлдөөн
Монополь өрсөлдөөнийг төрүүлж харин өрсөлдөөн нь монополийг төрүүлдэг..
Монополь
Монополь нь чухамхүү өрсөлдөөний үндсэн дээр төрж байдаг гэжээ.
• Энгельс: нийгэмд өрсөлдөөн нь ноёлох байр суурьтай байх
бөгөөд энэ бол дайн юмаа. Энэ бол амьдрал, үхлийн төлөөх
дайн мөн. Энэ дайнд нэг нь нөгөөгөөгөө шахан зайлуулах,
байрыг нь эзлэхийн төлөө тэмцэлддэг. Ингэхдээ ажилчдад ч өөр
хоорондоо, хөрөнгөтнүүд ч өөр хоорондоо өрсөлддөг” гэжээ.

8. 19-р зууны шинэ сонгодог эдийн
засагчид
• эдийн засаг улам бүр төвлөрсөн шинж чанартай болж
ирсэн Кембриджийн төлөөлөгч А.Маршалл чөлөөт
өрсөлдөөний тусламжтайгаар зах зээл дээр тэнцвэрт
байдал тогтож улмаар ахиу ашигт байдал, ахиу
хөдөлмөрийн бүтээмжийн хууль үйлчилдэг.
• Төгс өрсөлдөөнийг <<нөхцөлт>> загварыг шүүмжлэн
зах зээл дээр урт хугацаанд тэнцвэрт байдал тогтох
онол. Технологийн хөгжил, хэрэглэгчийн таашаал зэрэг
шинэ ойлголтуудын тусламжтайгаар өрсөлдөөн-
монополийн загварыг боловсруулжээ.
• монопольт өрсөлдөөний онол

9. Америкийн эдийн засагч Ф.Найт
• олон тооны эдийн засгийн агентуудаас үл
хамаарах зах зээлийн нөхцөл байдлыг авч үзжээ.
Өрсөлдөөн бол чөлөөт өрсөлдөгчдийн аль нэг
нөхцлийг сонгон авах нөхцөл.
• XIX-XX зууны зааг дээр төгс өрсөлдөөний онолд
эрс өөрчлөлт гарчээ. Үнийн өрсөлдөөний дутагдал:
• Й.Шумпетер “чөлөөт өрсөлдөөний үеийн нөхцөл
байдал нь зөвхөн тухайн таваарын өрсөлдөөнийг
тодорхойлдог. Харин шинэ таваар, шинэ технологи,
шинэ нөөц, үйлдвэрлэлийн шинэ зохион
байгуулалтын үед ач холбогдлоо алддаг” гэжээ.

10. Ф.А.Хайек <<хувийн үзэл ба
эдийн засгийн журам>>
• <<нийгмийн байгууллын үед
өрсөлдөөний үйл явц нь зөвхөн тухайн
тогтолцоонд үйлчилдэг гэдгийг анхаарах
хэрэгтэй>>
• төгс өрсөлдөөний загвар нь хэрвээ
бодит төрийн нөхцөлд үйлчилдэг юм
бол төрийн бусад үйл ажиллагааны үед
ямар ч хязгаарлалт байхгүй байх байсан
гэжээ.