SlideShare a Scribd company logo
Өгүүлбэрийн тухай ойлголт


  Өгүүлбэр нь бүрэн төгс утга санааг илэрхийлсэн холбоо үгнүүдийн нийлбэр юм.
Өгүүлбэрүүд нийлж эх болно. Өгүүлбэрийн хувиргал Хураах дэлгэрүүлэх, салаалах,
тонгоргох
Хураах гэдэг нь: Цөм бус өгүүлбэрийн дэлгэрүүлэгч гишүүдийг хасан цөм
  өгүүлбэр болгох.
Дэлгэрүүлэх нь: Цөм өгүүлбэрт дэлгэрүүлэгч гишүүд нэмэн дэлгэрүүлнэ
Салаалах нь: Хүүрнэх өгүүлбэрийг асуух, анхааруулах, захирах өгүүлбэр
  болгох
Тонгоргох нь: Өгүүлбэрийн гишүүдийн байрыг солих.
  Өгүүлбэрийн утгыг хэлцээр илэрхийлэх нь өгүүлбэрийг хурааж байгаа
  хэлбэр юм.


  ӨГҮҮЛБЭР
                         Анхааруулах өгүүлбэр                  Захирах өгүүлбэр

 Утгын ялгаа         Өгүүлэхдээ сэтгэлийн                   Захирах, хүсэх, тушаах,
                     хөдөлгөөнтэйгээр хэлж анхааруулах      ерөөх, зөвлөх шаардах
                     утгатай байна.                         утгыг илтгэнэ.

   Хэлэх сонсох      Хүүрнэх, асуух, захирах өгүүлбэрийн Тэгш аялгатай
                     алийг ч анхааруулж хэлдэг тул
                     хүүрнэх өгүүлбэр шиг уруудах, асуух
                     өгүүлбэр шиг өгсөх, захирах өгүүлбэр
                     шиг тэгш аялгатай байна.

 Бичиж тэмдэглэх     Өгүүлбэрийн эцэст анхаарлын            Өгүүлбэрийн эцэст цэг (.)
                     тэмдэг (!) тавина.                     тавина.
                                Өгүүлбэрийн гишүүн

 Монгол хэлний өгүүлбэрийн гишүүдийг өгүүлэгдэхүүн, өгүүлэхүүн буюу гол гишүүд,
 тодотгол,     тусагдахуун,    байц   буюу      дэд   гишүүд      гэж   хоёр      ангилна.
 Өгүүлбэрийг гишүүдээр зурахдаа эхлээд өгүүлэхүүн дараа нь өгүүлэгдэхүүн гишүүнээ
 олж эцэст нь дэд гишүүд болох байц, тусагдахуун, тодотголоо хойноос нь урагш нь
гэсэн дарааллаар зурж болно. Өгүүлбэрийн бүрэлдэхүүнд багтаж ,бие даасан аль нэг
асуултанд хариулагдах, өгүүлбэрзүй тодорхой харьцаа илтэгсэн үг буюу холбоо үгийг
өгүүлбэрийн гишүн гэнэ.  Өгүүлбэрийг гишүүдээр зурахдаа эхлээд гол гишүүн
өгүүлэхүүн, өгүүлэгдэхүүнийг олж дараа нь өгүүлэхүүний бүлгийн дэд гишүүдийг
улмаар өгүүлэгдэхүүний бүлгийн дэд гишүүдийг үгсийн холбоог харж олж зурах
хэрэгтэй. Өгүүлбэрт гишүүний холбогдолгүй үгсийг гишүүдээр зурахгүй. Нийлмэл
өгүүлбэрийн дотор байгаа энгийн өгүүлбэрүүд нь дараагийн өгүүлбэрийнхээ ямар
үгтэй холбогдон бүхэлдээ ямар гишүүний үүрэг гүйцэтгэж байгаагаар нь ямар гишүүн
болохыг таньж болдог. Үгсийн холбоог олохдоо өгүүлбэрийнхээ эхнээс ч хийж болно,
хойноос  нь ч  холбож болно. Өгүүлбэрийн гишүүн бүр тодорхой утгыг зааж, өөр
хоорондоо утгын холбоо харьцаанд орж, өгүүлбэрийн утгын бүтцийг бүрдүүлж
тодорхой асуултанд хариулагдана.
Жишээлбэл:
Хэний хэн? Юугаар? Хэзээ? Хаашаа! Яасан?
Манай ах өөрөө, машинаар өчигдөр хөдөө явсан.

More Related Content

What's hot

өгүүлбэрийн гол гишүүд
өгүүлбэрийн гол гишүүдөгүүлбэрийн гол гишүүд
өгүүлбэрийн гол гишүүд
Baterdene Solongo
 
хичээлийн судалгаа1
хичээлийн судалгаа1хичээлийн судалгаа1
хичээлийн судалгаа1
nairaa_bbbb
 
Mongol angli helnii engiin uguulberiin zeregtsuulel
Mongol angli helnii engiin uguulberiin zeregtsuulelMongol angli helnii engiin uguulberiin zeregtsuulel
Mongol angli helnii engiin uguulberiin zeregtsuulel
National University Of Mongolia
 
монгол хэл 7-р анги
монгол хэл 7-р ангимонгол хэл 7-р анги
монгол хэл 7-р анги
altantuya2012
 
Монгол хэлний хэлц үгийг ангилах асуудалд
Монгол хэлний хэлц үгийг ангилах асуудалдМонгол хэлний хэлц үгийг ангилах асуудалд
Монгол хэлний хэлц үгийг ангилах асуудалд
National University Of Mongolia
 
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
telmenten
 
үзүүлэх хичээл
үзүүлэх хичээлүзүүлэх хичээл
үзүүлэх хичээл
doljio
 

What's hot (20)

ухаан1
ухаан1ухаан1
ухаан1
 
знө
знөзнө
знө
 
хичээл 5
хичээл 5хичээл 5
хичээл 5
 
хичээл 9
хичээл 9хичээл 9
хичээл 9
 
Mongol angli helnii niilmel uguulberiin zeregtsuulel
Mongol angli helnii niilmel uguulberiin zeregtsuulelMongol angli helnii niilmel uguulberiin zeregtsuulel
Mongol angli helnii niilmel uguulberiin zeregtsuulel
 
өгүүлбэрийн гишүүд
өгүүлбэрийн гишүүдөгүүлбэрийн гишүүд
өгүүлбэрийн гишүүд
 
хичээл 6
хичээл 6хичээл 6
хичээл 6
 
7 r angi
7 r angi7 r angi
7 r angi
 
өгүүлбэрийн гол гишүүд
өгүүлбэрийн гол гишүүдөгүүлбэрийн гол гишүүд
өгүүлбэрийн гол гишүүд
 
хичээлийн судалгаа1
хичээлийн судалгаа1хичээлийн судалгаа1
хичээлийн судалгаа1
 
Chimeg
ChimegChimeg
Chimeg
 
хичээл 10
хичээл 10хичээл 10
хичээл 10
 
хичээл 3
хичээл 3хичээл 3
хичээл 3
 
Mongol angli helnii engiin uguulberiin zeregtsuulel
Mongol angli helnii engiin uguulberiin zeregtsuulelMongol angli helnii engiin uguulberiin zeregtsuulel
Mongol angli helnii engiin uguulberiin zeregtsuulel
 
монгол хэл 7-р анги
монгол хэл 7-р ангимонгол хэл 7-р анги
монгол хэл 7-р анги
 
Vil vg bvteh ys.erdene
Vil vg bvteh ys.erdeneVil vg bvteh ys.erdene
Vil vg bvteh ys.erdene
 
Монгол хэлний хэлц үгийг ангилах асуудалд
Монгол хэлний хэлц үгийг ангилах асуудалдМонгол хэлний хэлц үгийг ангилах асуудалд
Монгол хэлний хэлц үгийг ангилах асуудалд
 
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
 
хэлц
 хэлц хэлц
хэлц
 
үзүүлэх хичээл
үзүүлэх хичээлүзүүлэх хичээл
үзүүлэх хичээл
 

Similar to бие даалт

холбоо үг
холбоо үг холбоо үг
холбоо үг
jiguurten
 
Word tsahim hereglegdehuun
Word tsahim hereglegdehuunWord tsahim hereglegdehuun
Word tsahim hereglegdehuun
Myagmartsetseg
 
Word tsahim hereglegdehuun
Word tsahim hereglegdehuunWord tsahim hereglegdehuun
Word tsahim hereglegdehuun
Myagmartsetseg
 
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
telmenten
 
Бичиж сурах арга зүйтттттттттттттттттттттт
Бичиж сурах арга зүйттттттттттттттттттттттБичиж сурах арга зүйтттттттттттттттттттттт
Бичиж сурах арга зүйтттттттттттттттттттттт
cbattsetseg1
 
өгүүлбэр зүй
өгүүлбэр зүйөгүүлбэр зүй
өгүүлбэр зүй
Amarjargal_se
 
6-р ангийн монгол хэлний хичээл өгүүлбэрийн найруулга
6-р ангийн монгол хэлний хичээл өгүүлбэрийн найруулга6-р ангийн монгол хэлний хичээл өгүүлбэрийн найруулга
6-р ангийн монгол хэлний хичээл өгүүлбэрийн найруулга
otgonerdeneotgonerdene
 
Gerlee tungaa
Gerlee tungaaGerlee tungaa
Gerlee tungaa
gerlee_7536
 
Gerlee tungaa
Gerlee tungaaGerlee tungaa
Gerlee tungaa
gerlee_7536
 
8 р анги
8 р анги8 р анги
8 р анги
Eb Ganaa
 
хэлц өгүүлбэр
хэлц өгүүлбэрхэлц өгүүлбэр
хэлц өгүүлбэр
Enheee2
 
найруулгын эхийг ангилах нь
найруулгын эхийг ангилах ньнайруулгын эхийг ангилах нь
найруулгын эхийг ангилах нь
National University Of Mongolia
 
8 р анги м.х
8 р анги м.х8 р анги м.х
8 р анги м.х
Enheee2
 
үгийн сангийн утга
үгийн сангийн утгаүгийн сангийн утга
үгийн сангийн утга
National University Of Mongolia
 
Geegdeh egshig (хуулбар)
Geegdeh egshig (хуулбар)Geegdeh egshig (хуулбар)
Geegdeh egshig (хуулбар)
tseveen_good
 
цэвээн сүрэн
цэвээн сүрэнцэвээн сүрэн
цэвээн сүрэн
tseveen_good
 

Similar to бие даалт (20)

холбоо үг
холбоо үг холбоо үг
холбоо үг
 
Word tsahim hereglegdehuun
Word tsahim hereglegdehuunWord tsahim hereglegdehuun
Word tsahim hereglegdehuun
 
Word tsahim hereglegdehuun
Word tsahim hereglegdehuunWord tsahim hereglegdehuun
Word tsahim hereglegdehuun
 
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
 
Бичиж сурах арга зүйтттттттттттттттттттттт
Бичиж сурах арга зүйттттттттттттттттттттттБичиж сурах арга зүйтттттттттттттттттттттт
Бичиж сурах арга зүйтттттттттттттттттттттт
 
Vil vg tvvnii utga.erdene
Vil vg tvvnii utga.erdeneVil vg tvvnii utga.erdene
Vil vg tvvnii utga.erdene
 
өгүүлбэр зүй
өгүүлбэр зүйөгүүлбэр зүй
өгүүлбэр зүй
 
6-р ангийн монгол хэлний хичээл өгүүлбэрийн найруулга
6-р ангийн монгол хэлний хичээл өгүүлбэрийн найруулга6-р ангийн монгол хэлний хичээл өгүүлбэрийн найруулга
6-р ангийн монгол хэлний хичээл өгүүлбэрийн найруулга
 
Gerlee tungaa
Gerlee tungaaGerlee tungaa
Gerlee tungaa
 
Gerlee tungaa
Gerlee tungaaGerlee tungaa
Gerlee tungaa
 
Gerlee tungaa
Gerlee tungaaGerlee tungaa
Gerlee tungaa
 
Bbbb
BbbbBbbb
Bbbb
 
8 р анги
8 р анги8 р анги
8 р анги
 
хэлц өгүүлбэр
хэлц өгүүлбэрхэлц өгүүлбэр
хэлц өгүүлбэр
 
найруулгын эхийг ангилах нь
найруулгын эхийг ангилах ньнайруулгын эхийг ангилах нь
найруулгын эхийг ангилах нь
 
8 р анги м.х
8 р анги м.х8 р анги м.х
8 р анги м.х
 
үгийн сангийн утга
үгийн сангийн утгаүгийн сангийн утга
үгийн сангийн утга
 
Viii angi(2)
Viii angi(2)Viii angi(2)
Viii angi(2)
 
Geegdeh egshig (хуулбар)
Geegdeh egshig (хуулбар)Geegdeh egshig (хуулбар)
Geegdeh egshig (хуулбар)
 
цэвээн сүрэн
цэвээн сүрэнцэвээн сүрэн
цэвээн сүрэн
 

More from ulzii_7777

хэрэглэгдэхүүн Enhtsetseg
хэрэглэгдэхүүн Enhtsetsegхэрэглэгдэхүүн Enhtsetseg
хэрэглэгдэхүүн Enhtsetseg
ulzii_7777
 
өндрийн харайлт
өндрийн харайлтөндрийн харайлт
өндрийн харайлт
ulzii_7777
 
хөнгөн атлетик
хөнгөн атлетикхөнгөн атлетик
хөнгөн атлетик
ulzii_7777
 
өндрийн харайлт
өндрийн харайлтөндрийн харайлт
өндрийн харайлт
ulzii_7777
 
гэрийн даалгавар
гэрийн даалгаваргэрийн даалгавар
гэрийн даалгавар
ulzii_7777
 
чимгээ даалгавар
чимгээ даалгаварчимгээ даалгавар
чимгээ даалгавар
ulzii_7777
 
бие даалт
бие даалтбие даалт
бие даалт
ulzii_7777
 
гэрийн даалгавар 46
гэрийн даалгавар 46гэрийн даалгавар 46
гэрийн даалгавар 46
ulzii_7777
 
чимгээ даалгавар
чимгээ даалгаварчимгээ даалгавар
чимгээ даалгавар
ulzii_7777
 
Test hicheel 1
Test  hicheel 1Test  hicheel 1
Test hicheel 1
ulzii_7777
 
судалгаа
судалгаасудалгаа
судалгаа
ulzii_7777
 
Aravtin butarhai
Aravtin butarhaiAravtin butarhai
Aravtin butarhai
ulzii_7777
 
судалгаа
судалгаа судалгаа
судалгаа
ulzii_7777
 
эцэг эхийн дэмжлэг авах
эцэг эхийн дэмжлэг авахэцэг эхийн дэмжлэг авах
эцэг эхийн дэмжлэг авах
ulzii_7777
 
эцэг эхийн дэмжлэг авах
эцэг эхийн дэмжлэг авахэцэг эхийн дэмжлэг авах
эцэг эхийн дэмжлэг авах
ulzii_7777
 
судалгаа
судалгаасудалгаа
судалгаа
ulzii_7777
 
Hundig hemjih negj
Hundig hemjih negjHundig hemjih negj
Hundig hemjih negj
ulzii_7777
 
Ubuntu tsahim test батцэцэг
Ubuntu tsahim test батцэцэгUbuntu tsahim test батцэцэг
Ubuntu tsahim test батцэцэг
ulzii_7777
 
гэрийн даалгавар 46
гэрийн даалгавар 46гэрийн даалгавар 46
гэрийн даалгавар 46
ulzii_7777
 
Hundig hemjih negj
Hundig hemjih negjHundig hemjih negj
Hundig hemjih negj
ulzii_7777
 

More from ulzii_7777 (20)

хэрэглэгдэхүүн Enhtsetseg
хэрэглэгдэхүүн Enhtsetsegхэрэглэгдэхүүн Enhtsetseg
хэрэглэгдэхүүн Enhtsetseg
 
өндрийн харайлт
өндрийн харайлтөндрийн харайлт
өндрийн харайлт
 
хөнгөн атлетик
хөнгөн атлетикхөнгөн атлетик
хөнгөн атлетик
 
өндрийн харайлт
өндрийн харайлтөндрийн харайлт
өндрийн харайлт
 
гэрийн даалгавар
гэрийн даалгаваргэрийн даалгавар
гэрийн даалгавар
 
чимгээ даалгавар
чимгээ даалгаварчимгээ даалгавар
чимгээ даалгавар
 
бие даалт
бие даалтбие даалт
бие даалт
 
гэрийн даалгавар 46
гэрийн даалгавар 46гэрийн даалгавар 46
гэрийн даалгавар 46
 
чимгээ даалгавар
чимгээ даалгаварчимгээ даалгавар
чимгээ даалгавар
 
Test hicheel 1
Test  hicheel 1Test  hicheel 1
Test hicheel 1
 
судалгаа
судалгаасудалгаа
судалгаа
 
Aravtin butarhai
Aravtin butarhaiAravtin butarhai
Aravtin butarhai
 
судалгаа
судалгаа судалгаа
судалгаа
 
эцэг эхийн дэмжлэг авах
эцэг эхийн дэмжлэг авахэцэг эхийн дэмжлэг авах
эцэг эхийн дэмжлэг авах
 
эцэг эхийн дэмжлэг авах
эцэг эхийн дэмжлэг авахэцэг эхийн дэмжлэг авах
эцэг эхийн дэмжлэг авах
 
судалгаа
судалгаасудалгаа
судалгаа
 
Hundig hemjih negj
Hundig hemjih negjHundig hemjih negj
Hundig hemjih negj
 
Ubuntu tsahim test батцэцэг
Ubuntu tsahim test батцэцэгUbuntu tsahim test батцэцэг
Ubuntu tsahim test батцэцэг
 
гэрийн даалгавар 46
гэрийн даалгавар 46гэрийн даалгавар 46
гэрийн даалгавар 46
 
Hundig hemjih negj
Hundig hemjih negjHundig hemjih negj
Hundig hemjih negj
 

бие даалт

  • 1. Өгүүлбэрийн тухай ойлголт Өгүүлбэр нь бүрэн төгс утга санааг илэрхийлсэн холбоо үгнүүдийн нийлбэр юм. Өгүүлбэрүүд нийлж эх болно. Өгүүлбэрийн хувиргал Хураах дэлгэрүүлэх, салаалах, тонгоргох Хураах гэдэг нь: Цөм бус өгүүлбэрийн дэлгэрүүлэгч гишүүдийг хасан цөм өгүүлбэр болгох. Дэлгэрүүлэх нь: Цөм өгүүлбэрт дэлгэрүүлэгч гишүүд нэмэн дэлгэрүүлнэ Салаалах нь: Хүүрнэх өгүүлбэрийг асуух, анхааруулах, захирах өгүүлбэр болгох Тонгоргох нь: Өгүүлбэрийн гишүүдийн байрыг солих. Өгүүлбэрийн утгыг хэлцээр илэрхийлэх нь өгүүлбэрийг хурааж байгаа хэлбэр юм. ӨГҮҮЛБЭР Анхааруулах өгүүлбэр Захирах өгүүлбэр Утгын ялгаа Өгүүлэхдээ сэтгэлийн Захирах, хүсэх, тушаах, хөдөлгөөнтэйгээр хэлж анхааруулах ерөөх, зөвлөх шаардах утгатай байна. утгыг илтгэнэ. Хэлэх сонсох Хүүрнэх, асуух, захирах өгүүлбэрийн Тэгш аялгатай алийг ч анхааруулж хэлдэг тул хүүрнэх өгүүлбэр шиг уруудах, асуух өгүүлбэр шиг өгсөх, захирах өгүүлбэр шиг тэгш аялгатай байна. Бичиж тэмдэглэх Өгүүлбэрийн эцэст анхаарлын Өгүүлбэрийн эцэст цэг (.) тэмдэг (!) тавина. тавина. Өгүүлбэрийн гишүүн Монгол хэлний өгүүлбэрийн гишүүдийг өгүүлэгдэхүүн, өгүүлэхүүн буюу гол гишүүд, тодотгол, тусагдахуун, байц буюу дэд гишүүд гэж хоёр ангилна. Өгүүлбэрийг гишүүдээр зурахдаа эхлээд өгүүлэхүүн дараа нь өгүүлэгдэхүүн гишүүнээ олж эцэст нь дэд гишүүд болох байц, тусагдахуун, тодотголоо хойноос нь урагш нь
  • 2. гэсэн дарааллаар зурж болно. Өгүүлбэрийн бүрэлдэхүүнд багтаж ,бие даасан аль нэг асуултанд хариулагдах, өгүүлбэрзүй тодорхой харьцаа илтэгсэн үг буюу холбоо үгийг өгүүлбэрийн гишүн гэнэ.  Өгүүлбэрийг гишүүдээр зурахдаа эхлээд гол гишүүн өгүүлэхүүн, өгүүлэгдэхүүнийг олж дараа нь өгүүлэхүүний бүлгийн дэд гишүүдийг улмаар өгүүлэгдэхүүний бүлгийн дэд гишүүдийг үгсийн холбоог харж олж зурах хэрэгтэй. Өгүүлбэрт гишүүний холбогдолгүй үгсийг гишүүдээр зурахгүй. Нийлмэл өгүүлбэрийн дотор байгаа энгийн өгүүлбэрүүд нь дараагийн өгүүлбэрийнхээ ямар үгтэй холбогдон бүхэлдээ ямар гишүүний үүрэг гүйцэтгэж байгаагаар нь ямар гишүүн болохыг таньж болдог. Үгсийн холбоог олохдоо өгүүлбэрийнхээ эхнээс ч хийж болно, хойноос  нь ч  холбож болно. Өгүүлбэрийн гишүүн бүр тодорхой утгыг зааж, өөр хоорондоо утгын холбоо харьцаанд орж, өгүүлбэрийн утгын бүтцийг бүрдүүлж тодорхой асуултанд хариулагдана. Жишээлбэл: Хэний хэн? Юугаар? Хэзээ? Хаашаа! Яасан? Манай ах өөрөө, машинаар өчигдөр хөдөө явсан.