1. Өгүүлбэрийн тухай ойлголт
Өгүүлбэр нь бүрэн төгс утга санааг илэрхийлсэн холбоо үгнүүдийн нийлбэр юм.
Өгүүлбэрүүд нийлж эх болно. Өгүүлбэрийн хувиргал Хураах дэлгэрүүлэх, салаалах,
тонгоргох
Хураах гэдэг нь: Цөм бус өгүүлбэрийн дэлгэрүүлэгч гишүүдийг хасан цөм
өгүүлбэр болгох.
Дэлгэрүүлэх нь: Цөм өгүүлбэрт дэлгэрүүлэгч гишүүд нэмэн дэлгэрүүлнэ
Салаалах нь: Хүүрнэх өгүүлбэрийг асуух, анхааруулах, захирах өгүүлбэр
болгох
Тонгоргох нь: Өгүүлбэрийн гишүүдийн байрыг солих.
Өгүүлбэрийн утгыг хэлцээр илэрхийлэх нь өгүүлбэрийг хурааж байгаа
хэлбэр юм.
ӨГҮҮЛБЭР
Анхааруулах өгүүлбэр Захирах өгүүлбэр
Утгын ялгаа Өгүүлэхдээ сэтгэлийн Захирах, хүсэх, тушаах,
хөдөлгөөнтэйгээр хэлж анхааруулах ерөөх, зөвлөх шаардах
утгатай байна. утгыг илтгэнэ.
Хэлэх сонсох Хүүрнэх, асуух, захирах өгүүлбэрийн Тэгш аялгатай
алийг ч анхааруулж хэлдэг тул
хүүрнэх өгүүлбэр шиг уруудах, асуух
өгүүлбэр шиг өгсөх, захирах өгүүлбэр
шиг тэгш аялгатай байна.
Бичиж тэмдэглэх Өгүүлбэрийн эцэст анхаарлын Өгүүлбэрийн эцэст цэг (.)
тэмдэг (!) тавина. тавина.
Өгүүлбэрийн гишүүн
Монгол хэлний өгүүлбэрийн гишүүдийг өгүүлэгдэхүүн, өгүүлэхүүн буюу гол гишүүд,
тодотгол, тусагдахуун, байц буюу дэд гишүүд гэж хоёр ангилна.
Өгүүлбэрийг гишүүдээр зурахдаа эхлээд өгүүлэхүүн дараа нь өгүүлэгдэхүүн гишүүнээ
олж эцэст нь дэд гишүүд болох байц, тусагдахуун, тодотголоо хойноос нь урагш нь

2. гэсэн дарааллаар зурж болно. Өгүүлбэрийн бүрэлдэхүүнд багтаж ,бие даасан аль нэг
асуултанд хариулагдах, өгүүлбэрзүй тодорхой харьцаа илтэгсэн үг буюу холбоо үгийг
өгүүлбэрийн гишүн гэнэ. Өгүүлбэрийг гишүүдээр зурахдаа эхлээд гол гишүүн
өгүүлэхүүн, өгүүлэгдэхүүнийг олж дараа нь өгүүлэхүүний бүлгийн дэд гишүүдийг
улмаар өгүүлэгдэхүүний бүлгийн дэд гишүүдийг үгсийн холбоог харж олж зурах
хэрэгтэй. Өгүүлбэрт гишүүний холбогдолгүй үгсийг гишүүдээр зурахгүй. Нийлмэл
өгүүлбэрийн дотор байгаа энгийн өгүүлбэрүүд нь дараагийн өгүүлбэрийнхээ ямар
үгтэй холбогдон бүхэлдээ ямар гишүүний үүрэг гүйцэтгэж байгаагаар нь ямар гишүүн
болохыг таньж болдог. Үгсийн холбоог олохдоо өгүүлбэрийнхээ эхнээс ч хийж болно,
хойноос нь ч холбож болно. Өгүүлбэрийн гишүүн бүр тодорхой утгыг зааж, өөр
хоорондоо утгын холбоо харьцаанд орж, өгүүлбэрийн утгын бүтцийг бүрдүүлж
тодорхой асуултанд хариулагдана.
Жишээлбэл:
Хэний хэн? Юугаар? Хэзээ? Хаашаа! Яасан?
Манай ах өөрөө, машинаар өчигдөр хөдөө явсан.