หินและแร่ ประถม

1. ดิน
2. หิน
3. แร่

ดิน คือ อะไร?
•ดิน คือ เทหวัตถุธรรมชาติ (Natural
body) ที่ปกคลุมผิวโลกอยู่บางๆ
•เกิดขึ้นตามธรรมชาติ รวมกันเป็น
ชิ้นเล็กชิ้นน้อยกับอินทรียวัตถุ
•ช่วยในการยังชีพและการ
เจริญเติบโตของพืช…
Copyright © 2015 by Miss Wanwisa Panphanoun

องค์ประกอบดิน
•อนินทรียวัตถุ >>> หิน, แร่ธาตุ
•อินทรียวัตถุ >>> ซากพืช,
ซากสัตว์หรือ ฮิวมัส (humus)
•น้า
•อากาศ

ดิน เกิดจากอะไร?
ดินเกิดจากอนุภาคของหินและแร่ที่ผุพัง ผสมกับซากพืชซาก
สัตว์ โดยมีน้าและอากาศแทรกอยู่ตามช่องว่างในดิน

ชั้นของดิน

ความสาคัญของดิน
• เป็นที่เกิดแห่งปัจจัยที่จาเป็นในการดารงชีวิต
• แสดงอาณาเขตที่อยู่อาศัย
• แหล่งปลูกพืช และที่มาของอาหาร
• ที่มาของเครื่องนุ่งห่ม และยา
• อื่นๆ อีกมากมาย

ประเภทของดิน
คือ ดินทราย ดินร่วน และ ดินเหนียว

ความแตกต่างของดินแต่ละประเภท
ดินทราย ดินร่วน ดินเหนียว
สี << ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย>>>
เนื้อดิน หยาบ ปานกลาง ละเอียด
การซึมผ่านของน้า เร็ว ปานกลาง ช้า
การตกตะกอน เร็ว ปานกลาง ช้า
การเกาะตัว น้อย ปานกลาง มาก

การซึมผ่านของน้าในดิน
•ชุดการทดลองการอุ้มน้าของดิน
•ใช้ขวดน้าพลาสติกใสตัดแบ่งส่วนบนออกประมาณ 1/3
•เจาะรูที่ฝา ประมาณ 3-4 รู
•วางขวดต่อกันโดยหันปากขวดลง ใช้สาลีรองที่ฝา
•เติมดินลงไปพอประมาณ
•เติมน้าลงไป แล้วสังเกตการไหลของน้า

การซึมผ่านของน้าในดิน
ใช้ ชุดการทดลองการอุ้มน้าของดิน
ทดลองโดยใช้ดินทั้ง 3 ประเภท ทาพร้อมๆ กัน
เพื่อเปรียบเทียบการซึมผ่านของน้า

การตกตะกอนของดิน
1. ใช้ภาชนะใสที่มองเห็นชัดเจน (ขวดใส แก้ว บีกเกอร์)
2. เติมน้าลงภาชนะ พร้อมตัวอย่างดิน
3. ในปริมาณ ดิน 1/10 ของน้า
4. คนให้ดินกระจายให้ทั่ว
5. ทิ้งไว้ให้ตกตะกอน
6. ทดลองโดยใช้ดินทั้ง 3 ประเภท
7. ทาพร้อมๆ กันเพื่อเปรียบเทียบ
8. การตกตะกอนของดิน

ข้อสรุป
•ดิน มีความแตกต่างกันตาม ประเภท, สถานที่ ในเรื่องของสี เนื้อ
ดิน สิ่งที่อยู่ในดิน
•ดินแต่ละประเภทเก็บน้า/อุ้มน้า ได้ต่างกัน
•ดินแต่ละประเภทมีการตกตะกอนช้าเร็วต่างกัน
•ดินแต่ละประเภทมีการเกาะตัวต่างกัน ความรู้สึกเมื่อสัมผัสต่างกัน
•ดินส่วนใหญ่ที่เราพบ มักจะมีส่วนผสมของดินประเภทต่างๆ และมี
สิ่งที่อยู่ในดินทั้งสิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิต

การใช้ประโยชน์ของดิน
• ทางการเกษตร
oปลูกพืช
oเลี้ยงสัตว์
oขุดบ่อเลี้ยงปลา
•ทางการก่อสร้าง
oสร้างที่อยู่อาศัย
oสร้างถนน

ดินที่เสื่อมโทรม
•ดินที่ทาการเพาะปลูก
oโดยการปลูกพืชชนิดเดียวซ้าๆ
oไม่มีการใส่ปุ๋ย ฯลฯ
•ดินที่ถูกตักเอาหน้าดินออกไป
•การเผาป่า
•การใช้ปุ๋ยเคมี และยาฆ่าแมลง
•การใช้วัสดุที่ไม่สามารถย่อยสลายได้

แนวทางการอนุรักษ์ดิน
•การใช้ปุ๋ยอินทรีย์
•การปลูกพืชคลุมดิน
•การใช้ปุ๋ยพืชสด
•การปลูกพืชหมุนเวียน
•การปลูกพืชตามแนวระดับ / ขั้นบันได
•การปลูกพืชสลับเป็นแถบ
•อื่นๆ

การใส่ปุ๋ ยอินทรีย์

การปลูกพืชหมุนเวียน

การปลูกพืชขั้นบันได

การปลูกพืชสลับเป็นแถบ

•โลกเป็นดาวเคราะห์หิน ประกอบด้วย หิน ดิน น้า อากาศ และ
สิ่งมีชีวิต
•หินจาแนกเป็น 3 กลุ่ม คือ หินอัคนี หินตะกอน/หินชั้น และ หิน
แปร
•หินประกอบด้วย แร่ ซึ่งอาจมีแร่ชนิดเดียวหรือหลายชนิดรวมอยู่
•หินมีการผุพัง มีการกร่อน จนกลายเป็นองค์ประกอบของดิน
หินและแร่

ประเภทของหิน
หิน (Rocks)เป็นส่วนหนึ่งของเปลือกโลกส่วนที่เป็นของแข็ง
หินประกอบขึ้นด้วยผลึกแร่หลายชนิดรวมกัน หินแบ่งออกเป็น
3 ประเภทใหญ่ๆ คือ
 หินอัคนี
 หินตะกอน
 หินแปร

วัฏจักรหิน

1. หินอัคนี มี 2 ลักษณะ
- ลักษณะที่แข็งตัวอยู่ภายในเปลือก
โลก เรียกว่า “หินอัคนีแทรกซ้อน”
- ลักษณะที่พ้นเปลือกโลกออกมา
แข็งตัวตามผิวโลก เรียกว่า “หินอัคนีพุ”

แหล่งกำเนิดหินอัคนี

หินไดออไรต์หินแกรนิต หินแกรโบร
หินอัคนีแทรกซอน
หินแอนดีไซต์ หินบะซอลต์หินไรโอไลต์
หินอัคนีพุ

2. หินชั้นหรือหินตะกอน เป็นหินที่เกิดจากการทับถมของ
ตะกอนโคลนตมและวัตถุต่างๆจนกลายเป็นหินแข็ง เช่น หินทราย
เกิดจากการทับถมของทราย หินดินดานเกิดจากการทับถมของ
โคลนตม หินปูนเกิดจากการทับถมของแคลเซียมคาร์บอเนต

หินปูน หินเชิร์ต
หินกรวดมน หินทราย หินดินดาน
หินตะกอนเคมี
หินตะกอน

สัดส่วนของหินตะกอนบนเปลือกโลก

กำรคัดขนำดตะกอนด้วยกำรพัดพำของน้ำ

ขั้นตอนที่ตะกอนกลับคืนเป็นหิน

3. หินแปร เป็นหินที่เกิดจากการแปรสภาพหรือการเปลี่ยน
รูปร่างเนื่องจากถูกกดดันหรือบีบอัดจากแรงภายในและภายนอก
โลก เช่นหินอ่อนแปรสภาพจากหินปูน หินชนวนแปรสภาพจาก
หินดินดาน เป็นต้น

หินแปร
หินดินดาน
หินแกรนิต หินไนส์
หินชนวน
หินทราย หินควอร์ตไซต์
หินปูน หินอ่อน

นับตั้งแต่โลกเย็นตัวลง หินและแร่ก็ได้เริ่มก่อตัวและเกิดขึ้นมา
โดยตลอดจนถึงปัจจุบัน หินและแร่ที่เกิดขึ้นบ่งบอกถึง
วิวัฒนาการอันยาวนานของโลกเมื่อประมาณ 4,500 ล้านปี
นักวิทยาศาสตร์สามารถหาอายุโลกและค้นพบอุบัติการณ์ครั้ง
สาคัญ ๆ ที่เกิดขึ้น โดยการศึกษาวิจัยหินและแร่

หินที่มีอายุเก่าแก่ที่สุด เป็นหินจากห้วงอวกาศที่มีอายุเก่าแก่
กว่า 4,600 ล้านปี มีชื่อว่า "หินคอนไดรต์"

องค์ประกอบของหิน
องค์ประกอบของหิน คือ แร่ หรือ แร่ธาตุ
•เป็นสารประกอบอนินทรีย์ที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ
•มีโครงสร้างภายในที่เป็นระเบียบ มีสูตรเคมี และคุณสมบัติที่
แน่นอน
•ปัจจุบันที่ค้นพบมีประมาณ 3,500 ชนิด เกิดจากการรวมตัวกัน
ของธาตุตั้งแต่ 2 ชนิดขึ้นไป

แร่ประกอบหิน
ไมก้า
ไพร็อกซีน แคลไซต์
ควอรตซ์ เฟลด์สปาร์
แอมฟิ โบล

ธาตุหลักที่เป็นองค์ประกอบของแร่
ธาตุ ปริมาณโดย
น้าหนัก (%)
ออกซิเจน (O)
ซิลิกอน (Si)
อะลูมิเนียม (Al)
เหล็ก (Fe)
แคลเซียม (Ca)
แมกนีเซียม (Mg)
โซเดียม (Na)
45.30
27.20
8.00
5.80
5.06
2.77
2.32
ธาตุ ปริมาณโดย
น้าหนัก (%)
โพแทสเซียม (K)
ไทเทเนียม (Ti)
ไฮโดรเจน (H)
แมงกานีส (Mn)
ฟอสฟอรัส (P)
ธาตุอื่น ๆ
1.68
0.86
0.14
0.10
0.10
0.77
รวม 100.00

ทรัพยากรแร่ธาตุ
แร่ เป็นธาตุสารประกอบที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติโดยมีส่วนประกอบ
ทางเคมีและระบบผลึกที่ค่อนข้างแน่นอน แบ่งออกเป็น 4 ชนิด
1. แร่โลหะ เช่นเหล็ก ทองแดง เงิน ทองคา อะลูมิเนียม
2. แร่อโลหะ เช่น กามะถัน ยิปซัม เกลือแกง แร่ใยหิน
3. แร่รัตนชาติ เช่นเพชร พลอย ต่างๆ
4. แร่เชื้อเพลิง เช่น ถ่านหิน ปิโตรเลียม แก๊สธรรมชาติ

ทรัพยากรธรณี
• ในการสร้างบ้านเรือน ถนนหนทาง หรือสะพาน เราจะใช้ อิฐ
หิน ดิน ทราย ปูน ไม้และเหล็กซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ที่ได้มาจาก
เปลือกโลกทั้งสิ้น

• วัสดุ อุปกรณ์และของใช้โลหะต่างๆ ของมนุษย์เช่น ลวดตัวนา
ไฟฟ้า เงินเหรียญ มีด ดาบ หม้อ กระทะ ตัวถังรถ แม้กระทั่ง
เครื่องบิน ก็ได้มาจากสินแร่โลหะในดิน

• เราใช้ไม้ ถ่านไม้ ถ่านหิน น้ามัน และก๊าซธรรมชาติ สาหรับ
ผลิตพลังงานความร้อน ผลิตกระแสไฟฟ้าหรือเป็นเชื้อเพลิง
ในยานพาหนะต่างๆ เชื้อเพลิงเหล่านี้ได้มาจากซากสิ่งมีชีวิต
กระจกได้มาจากทราย

• อัญมณี เช่น เพชร และ พลอยได้มาจากหิน โลหะสาหรับใช้
ทาเครื่องประดับต่างๆ เช่น ทอง ทองคาขาว และเงิน ก็มา
จากสินแร่โลหะในดิน

1. ข้อใดกล่าวถูกต้อง
ก. หินเกิดจากการทับถมกันของซากพืชซากสัตว์
ข. หินเกิดจากการรวมตัวกันของแร่ชนิด
เดียวกัน หรือหลายชนิด
ค. หินเกิดจากการรวมตัวกันของกรวดและทราย
ง. ถูกทุกข้อ
ตะลุยโจทย์กันดีกว่า!!

2. ข้อใดถูกต้องเกี่ยวกับกระบวนการทางธรณีวิทยา
ที่ทาให้เกิดวัฏจักรของหิน
ก. การหลอมละลาย การผุพัง
ข. การผุพัง การแปรสภาพ
ค. การหลอมเหลว การกัดเซาะและการผุพัง
ง. การหลอมเหลว การผุพังและการกัดเซาะ การ
แปรสภาพ

3. ข้อใดกล่าวถูกต้องเกี่ยวกับ “ แร่”
ก .ธาตุหรือสารประกอบอินทรีย์
ข. ธาตุหรือสารประกอบอนินทรีย์
ค. มีสถานะเป็นของแข็ง มีโครงสร้างเป็นผลึก
ง. ถูกทั้งข้อ ข. และ ค.

4. ข้อใดไม่ใช่ชนิดของหินอัคนี
ก. หินแกรนิต
ข. หินดินดาน
ค. หินบะซอลล์
ง. หินพัมมิซ

5. “ หินอ่อน ” เป็นหินที่แปรสภาพมาจากหินชนิด
ใด
ก. หินปูน
ข. หินดินดาน
ค. หินแกรนิต
ง. หินทราย

6. ภาคใดที่มีการทาเหมืองแร่มากที่สุดในประเทศ
ไทย
ก. ภาคเหนือ
ข. ภาคใต้
ค. ภาคตะวันออก
ง. ภาคตะวันตก

7. หินชนิดใดที่นามาใช้เป็นเชื้อเพลิง ในการผลิต
กระแสไฟฟ้า
ก . หินแกรนิต
ข. หินอ่อนและหินปูน
ค. ถ่านหิน
ง. หินอัคนี

8. แร่ชนิดใดที่นามาหลอมเป็น
อะลูมิเนียม
ก. แร่บอกไซต์
ข. แร่ดีบุก
ค. แร่ตะกั่ว
ง. แร่สังกะสี

9. การทาเหมืองแร่ส่งผลกระทบถึงด้านใด
ก. ทางอากาศและเสียง
ข. ทางน้า
ค. ทางทัศนียภาพ
ง. ถูกทุกข้อ

10. ข้อใดกล่าวไม่ถูกต้องเกี่ยวกับการ
อนุรักษ์หินและแร่
ก. การใช้หินและแร่ธาตุอย่างประหยัด
ข. การใช้แร่ชนิดอื่นทดแทน
ค. การนาแร่ที่ใช้แล้วกลับมาใช้อีก
ง. ไม่มีข้อใดถูก

11.สารใดที่พบในส่วนประกอบของดินที่
เหมาะกับการเจริญเติบโตของพืชมาก
ที่สุด
ก. อินทรียสาร
ข. อนินทรียสาร
ค. น้า
ง. อากาศ

12. ข้อใดเป็นชั้นของวัตถุต้นกาเนิดดิน
ก. ดินชั้นบน
ข. ผิวหน้าดิน
ค. ดินชั้นใดก็ได้
ง. ใต้ดินชั้นล่าง

13. นักธรณีวิทยาได้แบ่งหินออกเป็น 3
ประเภท โดยใช้สมบัติทางเคมีและสมบัติ
กายภาพเป็นเกณฑ์ ยกเว้นข้อใด
ก. หินแปร
ข. หินอัคนี
ค. หินหนืด
ง. หินตะกอน

14. หินชนิดหนึ่งเมื่อหยดน้าลงไปจะมี
ฟองแก๊สเกิดขึ้นรอบก้อนหินชั่วครู่แล้ว
หายไป และมีกลิ่นโคลน หินชนิดนี้น่าจะ
เป็นชนิดใด
ก. หินปูน
ข. หินทราย
ค. หินดินดาน
ง. หินศิลาแลง

15. ข้อใดกล่าวถูกต้องเกี่ยวกับลาวาและแมกมา
ก. ลาวาและแมกมามีส่วนประกอบแตกต่างกัน
ข. แมกมา เมื่อไหลสู่ผิวโลกเรียกว่า ลาวา
ค. ลาวาเมื่อไหลพุ่งสู่ผิวโลก เรียกว่า แมกมา
ง. แมกมาและลาวาเป็นหินหนืดที่ไหลพุ่งขึ้นสู่ผิว
โลก

16. ข้อใดบอกชื่อธาตุที่เป็นองค์ประกอบของ
น้า 1 โมเลกุลได้ถูกต้อง
ก. ไฮโดรเจน 1 อะตอม ออกซิเจน 1 อะตอม
ข. ไฮโดรเจน 2 อะตอม ออกซิเจน 1 อะตอม
ค. ไฮโดรเจน 1 โมเลกุล ออกซิเจน 1 โมเลกุล
ง. ไฮโดรเจน 2 โมเลกุล ออกซิเจน 1 โมเลกุล

17. แหล่งน้าธรรมชาติ หมายถึงข้อใด
ก. น้าพุ
ข. น้าฝน
ค. น้าทะเล
ง. บริเวณที่รวมของน้าซึ่งเกิดขึ้นเองตาม
ธรรมชาติ

18. น้ามีการระเหยเกิดขึ้นตลอดเวลา แต่
ไม่หมดไปจากโลก เพราะเหตุใด
ก. มีวัฏจักรของน้า
ข. น้าระเหยได้ช้ามาก
ค. ใต้ดินมีน้าปริมาณมากพอ
ง. ผิวโลกมีปริมาณน้ามากพอ

19. ข้อความใดกล่าวถูกต้อง
ก. หินควอร์ตไซต์เป็นหินอัคนี
ข. หินดินดานแปรสภาพมาจากหินทราย
ค. หินอ่อนแปรสภาพมาจากหินปูน
ง. หินชนวนเป็นหินชั้น หรือหินตะกอน

20. ข้อใดไม่ใช่การอนุรักษ์แร่
ก. ขุดแร่อย่างถูกวิธี
ข. ใช้แร่อย่างประหยัด
ค. ขุดแร่ที่มีราคาสูงก่อน
ง. สารวจแหล่งแร่เพิ่มเติม

หินและแร่ ประถม

More Related Content

What's hot

Similar to หินและแร่ ประถม

More from Ta Lattapol

หินและแร่ ประถม