Download to read offline
More Related Content
ทรัพยากรสารนิเทศ
- 1. เอกสารประกอบการสอน เรื่อง ทรัพยากรสารสนเทศ รายวิชา สารสนเทศเพื่อการค้นคว้า(ง 30222) โดย ครูสุภาภรณ์ เขียวหวาน โรงเรียนนวมินทราชินูทิศ สวนกุหลาบวิทยาลัย สมุทรปราการ krotoon.blogspot.com
- 2. ทรัพยากรสารสนเทศห้องสมุด ทรัพยากรสารสนเทศ (Information Resources)หมายถึง ข้อมูล ข่าวสาร ข้อเท็จจริง ความคิดเห็น ประสบการณ์ เราใช้ วัสดุหลายรูปแบบในการบันทึก จัดการข้อมูล สารสนเทศมีทั้ง ตัวอักษร ข้อความ รูปภาพ และเสียง
- 3. คุณลักษณะที่ดีของสารสนเทศ มีดังนี้ 1. มีความถูกต้องไม่ผิดพลาดชัดเจน ไม่คลุมเครือ 2. ผู้ใช้สามารถเข้าถึงได้ง่าย ตามความต้องการ 3. ต้องมีความยืดหยุ่น สามารถนาไปใช้ประโยชน์ได้หลายอย่าง 4. ต้องมีความน่าเชื่อถือ และเป็นปัจจุบัน 5. ประหยัดและเหมาะสมกับราคาในการผลิต
- 4. แหล่งสารสนเทศ หมายถึง แหล่งที่เกิด แหล่งผลิตแหล่งรวบรวมหรือศูนย์รวมทรัพยากร สารสนเทศ เพื่อให้บริการความรู้ ข่าวสารต่างๆ แก่ผู้ใช้บริการโดยตรง แบ่งออกเป็น ประเภทได้ดังนี้ 1. ห้องสมุด 2. ศูนย์สารสนเทศ 3. พิพิธภัณฑ์ 4. หอจดหมายเหตุ 5. แหล่งสารสนเทศที่เป็นบุคคล 6. แหล่งสารสนเทศที่เป็นสถานที่ 7. แหล่งสารสนเทศอินเทอร์เน็ต 8. แหล่งสารสนเทศสื่อมวลชน
- 5. ระดับสารสนเทศ ลักษณะสาคัญ 1. สารสนเทศปฐมภูมิ (PrimaryInformation) มีความน่าเชื่อถือมากที่สุด งานต้นฉบับตัวเขียน งานที่เผยแพร่เป็นครั้ง แรกมักปรากฏในวารสาร งานวิจัย 2. สารสนเทศทุติยภูมิ (Secondary Information) นาสารสนเทศขั้นปฐมภูมิมาเขียนใหม่ เป็น เครื่องมือช่วยค้นหรือติดตาม เช่น บทคัดย่อ บทวิจารณ์ ดรรชนีวารสาร 3. สารสนเทศตติยภูมิ (Tertiary Information) เป็นการชี้แนะแหล่งสารสนเทศ 2 ประเภทแรก เช่น บรรณานุกรม ระดับเนื้อหาของสารสนเทศ
- 6. ทรัพยากรสารสนเทศ หมายถึง สื่อหรือวัสดุที่ใช้เก็บบันทึก สารสนเทศเราใช้วัสดุหลายรูปแบบในการบันทึก ทั้งนี้เนื่องจาก สารสนเทศมีทั้งตัวอักษร ข้อความ รูปภาพ และเสียงซึ่งอาจจัด กลุ่มทรัพยากรสารสนเทศได้เป็น 3 ประเภท คือ (มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒมหาสารคาม, 2549) 1. วัสดุตีพิมพ์(printed materials) 2. วัสดุไม่ตีพิมพ์(non-printed material) 3. ฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ (electronic database)
- 7. วัสดุตีพิมพ์ วัสดุตีพิมพ์ หมายถึง วัสดุที่บันทึกสารสนเทศในรูปแบบของตัวอักษรภาพและสัญลักษณ์อื่น ๆ โดยผ่านกระบวนการตีพิมพ์ เป็น วัสดุตีพิมพ์จัดแยกประเภทตามลักษณะรูปเล่มและวัตถุประสงค์ในการจัดทาได้ดังนี้ 1. หนังสือ เป็นสิ่งพิมพ์ที่รวบรวมสารสนเทศทั้งทางด้านวิชาการ สารคดีและบันเทิงคดี ให้เนื้อหาที่จบบริบูรณ์ใน เล่มเดียวหรือหลายเล่มที่เรียกว่า หนังสือชุด ประเภทของหนังสือจัดแยกตามลักษณะเนื้อหา ได้ดังนี้ *หนังสือวิชาการหรือหนังสือตารา (text book) หมายถึงหนังสือที่ให้ความรู้ในสาขาวิชาใดวิชาหนึ่ง โดยผู้แต่งที่มี ความรู้ความเชี่ยวชาญเฉพาะสาขาวิชา * หนังสือสารคดี หมายถึงหนังสือที่นาเสนอเรื่องราวกึ่งวิชาการเพื่อความเพลิดเพลินในการอ่าน เช่น หนังสือนา เที่ยว หนังสือสรรพสาระ (Reader Dijet) *หนังสือแบบเรียน หมายถึงหนังสือที่จัดทาขึ้นตามหลักสูตรรายวิชาเพื่อใช้ประกอบการเรียนการสอนของนักเรียน นักศึกษาในระดับต่าง ๆ *หนังสืออ้างอิง (reference books) หมายถึงหนังสือที่รวบรวมเรื่องราวข้อเท็จจริงในสาขาวิชาต่าง ๆ ที่เป็นประโยชน์ ต่อการศึกษาค้นคว้า เช่น หนังสือสารานุกรม พจนานุกรม นามานุกรม หนังสืออ้างอิงชีวประวัติ หนังสืออ้างอิงภูมิศาสตร์ หนังสือรายปี หนังสือบรรณานุกรม หนังสือดัชนีและสาระสังเขป และหนังสือคู่มือ เป็นต้น *รายงานการวิจัย (research report) เสนอสารสนเทศที่เป็นผลผลิตจากการศึกษา ค้นคว้าวิจัย- เนื้อหามัก ประกอบด้วย ชื่อเรื่อง ข้อความเกี่ยวกับ ผู้เขียน สาระสังเขป บทนา วัตถุประสงค์ขอบเขต และวิธีดาเนินการวิจัย ผลการวิจัย บทสรุป และ รายการอ้างอิง *นวนิยายและเรื่องสั้น (short story collection)เป็นหนังสือที่แต่งขึ้นตามจินตนาการ เน้นความสนุกความเพลิดเพลิน และความซาบซึ้งในอรรถรสวรรณกรรม สารสนเทศจากนวนิยายนามาใช้เป็นหลักฐานอ้างอิงข้อเท็จจริง
- 8.
- 9.
- 10.
- 11.
- 12.
- 13.
- 14. 2. วารสารและนิตยสาร วารสารเป็นสิ่งพิมพ์ที่ออกตามกาหนดระยะเวลาอย่างสม่าเสมอ เช่นรายสัปดาห์ ราย ปักษ์ (สองสัปดาห์) หรือรายเดือน ให้สารสนเทศในรูปแบบ “บทความ” จากผู้แต่งหลายคน เนื้อหาสาระอาจเป็นเรื่องในสาขาวิชาเดียวกัน หรือรวมเรื่อง ซึ่งอาจแบ่งประเภทวารสารตาม ลักษณะเนื้อหาเป็น 3 ประเภท คือ 2.1 วารสารวิชาการ (journals or periodicals) ให้ความรู้ในเชิงวิชาการเช่น วารสารวิจัย/ วารสารราชบัณฑิตยสถาน/ พัฒนาชุมชน/ วารสารกฎหมายเพื่อชีวิต/ Journal of Science, Technology and Humanities/ 2.2 วารสารทั่วไปหรือนิตยสาร (magazine) ให้ความบันเทิงเช่น เที่ยวรอบโลก / สาร คดี/ สมุนไพรเพื่อชีวิต/ รักลูก/ สกุลไทย/ หญิงไทย/ สร้างเงินสร้างงาน/ สานแสงอรุณ/ ไฮ-คลาส/ ต่วย’ตูนพิเศษ/ National Geographic/ Discover/ Reader’s Digest เป็นต้น 2.3 วารสารข่าวหรือวิจารณ์ข่าว (news magazine) เช่น มติชนสุดสัปดาห์/ สยามรัฐสัปดาห์ วิจารณ์/ เอกสารข่าวรัฐสภา/ Time/ Newsweek/ AsiaNews
- 15.
- 16.
- 17. 3. หนังสือพิมพ์ หนังสือพิมพ์ (newspaper)เป็นสิ่งพิมพ์ที่ออกตามระยะเวลาที่กาหนด อาจเป็น รายวัน รายสัปดาห์ หรือรายปักษ์ แต่ส่วนใหญ่จะพิมพ์เผยแพร่เป็นรายวัน หนังสือพิมพ์และ วารสารแตกต่างกันที่วิธีการนาเสนอเนื้อหา วารสารจะนาเสนอเรื่องราวสาระในรูป บทความเช่น บทความทางวิชาการ หรือสารคดี และหากเป็นวารสารข่าวจะนาเสนอใน ลักษณะการนาข่าวที่เกิดขึ้นมาวิพากษ์วิจารณ์ ส่วนหนังสือพิมพ์จะนาเสนอข่าวหรือ เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นสด ๆ ในชีวิตประจาวัน
- 18.
- 19. 4. จุลสาร จุลสาร (pamphlets)คือสิ่งพิมพ์ที่มีขนาดเล็ก ปกอ่อน ความหนาอยู่ระหว่าง 2 – 60 หน้า เป็นสิ่งพิมพ์ที่หน่วยงานราชการ องค์การ บริษัท ห้างร้าน สถาบัน สมาคมและหน่วยงานต่าง ๆ จัดพิมพ์เผยแพร่เรื่องราว ความรู้สั้น ๆ เนื้อหาทันสมัย อ่านเข้าใจง่าย แม้จะให้รายละเอียดไม่ มากนัก แต่ใช้สาหรับค้นคว้าเพิ่มเติมและอ้างอิงได้
- 20.
- 21. 5. กฤตภาค กฤตภาค (clipping)เป็นวัสดุตีพิมพ์ที่เกิดจากการเลือกและจัดเก็บ บทความที่น่าสนใจ จากหนังสือพิมพ์หรือวารสารฉบับล่วงเวลา ซึ่งอาจเป็นข่าว บทความวิชาการหรือรูปภาพ เรื่อง ใดเรื่องหนึ่งเฉพาะเรื่องที่เป็นประโยชน์ต่อการศึกษาหาความรู้
- 22.
- 23.
- 24. วัสดุไม่ตีพิมพ์ วัสดุไม่ตีพิมพ์ หมายถึง ทรัพยากรสารสนเทศที่บันทึกไว้ในสื่อที่ไม่ได้ผ่านกระบวนการ ตีพิมพ์มีหลายประเภทดังนี้(ศรีสุภา นาคธน, 2548) 1. ต้นฉบับตัวเขียน (manuscript) คือ ทรัพยากรสารสนเทศที่จัดทาขึ้น โดยใช้ ลายมือเขียน ได้แก่ หนังสือที่จัดทาในสมัยโบราณก่อนที่จะมีการพิมพ์ โดยการใช้จาร หรือสลัก ลงบนวัสดุต่าง ๆ เช่น สมุดข่อย ใบลาน แผ่นปาปิรัส (papyrus) แผ่นดินเหนียว แผ่นหนังสัตว์ ศิลาจารึก เป็นต้น
- 25.
- 26.
- 27.
- 28.
- 29. 2. โสตวัสดุ (audiomaterials) คือ วัสดุสารสนเทศที่ใช้เสียงเป็นสื่อในการถ่ายทอดสารสนเทศ เช่น 2.1 แผ่นเสียง (phonodiscs)วัสดุทาด้วยครั่ง หรือพลาสติก ทรงกลม ใช้เทคนิคที่ทาให้ เกิดร่องเล็ก ๆ บนพื้นผิวอย่างต่อเนื่องเป็นวงกลม มีความตื้นลึกไม่เท่ากัน การทาให้เกิดเสียงต้องใช้กับเครื่องเล่นแผ่นเสียงโดยเฉพาะ 2.2 แถบบันทึกเสียงหรือเทปบันทึกเสียง (phonotape)มีลักษณะเป็นแถบแม่เหล็ก บันทึกเสียง มี 2 แบบ คือ แบบม้วน (reel tape)และแบบตลับ (cassette tape) 2.3 แผ่นซีดี (compact discs) ทาด้วยโลหะ มีรูปทรงคล้ายแผ่นเสียง การบันทึกใช้ระบบ แสงเลเซอร์ฉายบนพื้นผิวทาให้เกิดเป็นร่องเล็ก ๆ บนพื้นผิวอย่างต่อเนื่องเป็นวงกลม มีความตื้นลึก ไม่เท่ากัน เวลาเล่นจะต้องมีเครื่องเล่นโดยเฉพาะ มีหัวอ่านซึ่งจะฉายแสงเลเซอร์ลงไปบนร่องลาแสง สะท้อนออกมา
- 30.
- 31. 3. ทัศนวัสดุ (visualmaterials) คือ วัสดุสารสนเทศที่ต้องใช้สายตาเป็นสื่อในการรับรู้สารสนเทศโดย การมองดู อาจดูโดยตาเปล่าหรือใช้เครื่องมือหรืออุปกรณ์สาหรับฉายประกอบ เช่น 3.1 รูปภาพ (picture) อาจเป็นภาพเขียน ภาพถ่าย หรือภาพพิมพ์ ซึ่งจะแสดงเนื้อหาให้เข้าใจ เรื่องราวจากภาพ 3.2 ลูกโลก (globe) เป็นวัสดุที่ใช้แสดงลักษณะของพื้นผิวโลก และสภาพภูมิอากาศ เช่นเดียวกับแผนที่ ต่างกันตรงที่ลูกโลกมีลักษณะเป็นทรงกลม 3.3 ภาพเลื่อน หรือฟิล์มสตริป (filmstrips) ส่วนใหญ่ใช้ฟิล์มขนาด 35 มม. ใช้เทคนิคการ ถ่ายภาพทีละภาพลงบนฟิล์มม้วน มีความยาวประมาณ 30-60 ภาพ เวลาฉายจะเลื่อนไปทีละภาพ 3.4 ภาพนิ่ง หรือสไลด์ (slides) ส่วนใหญ่มีขนาด 2 นิ้ว x 2 นิ้ว ใช้ฟิล์มขนาด 35 มม. มี ลักษณะการฉายภาพเช่นเดียวกับฟิล์มสตริป ต่างกันตรงที่ภาพแต่ละภาพของสไลด์จะอยู่บนฟิล์มแต่ละ แผ่น ซึ่งจะนามาทากรอบอีกครั้งหนึ่ง 3.5 แผ่นภาพโปร่งใส (transparencies) เป็นแผ่นพลาสติกหรือาซีเตท (acetate) ใช้กับเครื่อง ฉายภาพข้ามศีรษะ (overhead projector) ขนาดที่นิยมใช้มี 2 ขนาด คือ 7 นิ้ว x 7 นิ้ว และ 10 นิ้ว x 10 นิ้ว 3.6 หุ่นจาลอง (model) แสดงวัสดุในลักษณะ 3 มิติ ทาเลียนแบบของจริง คล้ายกับของจริง ย่อส่วนให้เล็กลง อาจตัดทอนรายละเอียดที่ยุ่งยากซับซ้อนออก คงไว้แต่ลักษณะสาคัญ 3.7 ของจริง (realia)เป็นของจริงที่นามาแสดงให้เห็น
- 32.
- 33.
- 34.
- 35.
- 36.
- 37. 4. โสตทัศนวัสดุ (audiovisualmaterials) เป็นวัสดุสารสนเทศที่ถ่ายทอดโดยการใช้ทั้งภาพและเสียง ประกอบกัน เช่น 4.1 ภาพยนตร์ (motion pictures) เป็นวัสดุสารสนเทศที่ใช้เทคนิคการบันทึกภาพและเสียง ลงบนฟิล์มขนาดต่าง ๆ กัน เช่น 8 มม. 16 มม. 35 มม. 70 มม. เป็นต้น 4.2 สไลด์ประกอบเสียง (slide multivisions) เป็นการฉายภาพนิ่งลักษณะเดียวกับสไลด์ แต่ แตกต่างตรงที่มีเสียงประกอบ 4.3 วีดิทัศน์หรือเทปบันทึกภาพ (videotapes) เป็นเทปแม่เหล็กที่ใช้บันทึกภาพและเสียงใน รูปของคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า สามารถลบและบันทึกใหม่ได้เช่นเดียวกับเทปบันทึกเสียง การใช้ต้องใช้ ร่วมกับเครื่องบันทึกภาพ เครื่องเล่นวีดิทัศน์และเครื่องรับโทรทัศน์
- 38.
- 39.
- 40.
- 41. 5. วัสดุย่อส่วน (microforms)เป็นวัสดุสารสนเทศที่ใช้เทคนิคการถ่ายภาพย่อส่วนจากของจริงลงบน แผ่นฟิล์มหรือวัสดุที่ใช้บันทึกภาพ ประโยชน์ที่ได้คือ เพื่อประหยัดเนื้อที่ในการจัดเก็บ เมื่อต้องการใช้ สารสนเทศ จะต้องนาฟิล์มย่อส่วนนั้นมาเข้าเครื่องอ่าน จึงจะสามารถอ่านได้ 5.1 ไมโครฟิล์ม (microfilms) เป็นการถ่ายสารสนเทศย่อส่วนจากต้นฉบับลงบนฟิล์มม้วน 5.2 ไมโครฟิช (microfiches) เป็นการถ่ายสารสนเทศย่อส่วนจากต้นฉบับลงบนแผ่นฟิล์ม ไม โครฟิชหนึ่งแผ่นสามารถถ่ายย่อจากต้นฉบับที่เป็นสิ่งพิมพ์ได้ประมาณ 100 หน้า อัตราการย่อส่วน 15:1 ถึง 40:1
- 42.
- 43.
- 44. ฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ ฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ หมายถึง สารสนเทศที่จัดเก็บไว้ด้วยระบบคอมพิวเตอร์โดยมี ชุดคาสั่งระบบจัดการฐานข้อมูล ทาหน้าที่ควบคุมการจัดการและการใช้ฐานข้อมูลแบ่งตามลักษณะ การใช้งานแบ่งเป็น 2 ประเภท ได้แก่ 1. ฐานข้อมูลออฟไลน์ (Offline Database) หมายถึงฐานข้อมูลที่จัดเก็บสารสนเทศไว้ในสื่อ อิเล็กทรอนิกส์ต่าง ๆ เช่น ซีดีรอม (CD-ROM) การปรับปรุงและการเรียกใช้งานฐานข้อมูลไม่ สามารถทาได้ตลอดเวลา 2. ฐานข้อมูลออนไลน์ (Online Database) หมายถึงฐานข้อมูลที่ให้บริการผ่านทางระบบเครือข่าย คอมพิวเตอร์ ที่ผู้จัดการฐานข้อมูลสามารถปรับปรุงฐานข้อมูลให้ทันสมัยและผู้ใช้สามารถเข้าถึงได้ ตลอดเวลา ซึ่งในปัจจุบันจะให้บริการผ่านทางอินเทอร์เน็ต
- 45. สรุป ทรัพยากรสารสนเทศ หมายถึงสื่อหรือวัสดุที่ใช้เก็บบันทึกสารสนเทศ แบ่งได้เป็น 3ประเภทคือ 1) วัสดุตีพิมพ์ได้แก่ หนังสือ วารสาร หนังสือพิมพ์ จุลสาร กฤตภาค 2) วัสดุไม่ตีพิมพ์ ได้แก่ ต้นฉบับตัวเขียน โสตวัสดุ ทัศวัสดุ โสตทัศนวัสดุ วัสดุย่อส่วน วัสดุอิเล็กทรอนิกส์ 3) ฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งมีทั้งฐานข้อมูลแบบออฟไลน์ และออนไลน์ ทรัพยากรสารสนเทศประเภทฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ใช้งานได้สะดวก เนื่องจาก สามารถเข้าถึงได้ทางระบบเครือข่ายอินเทอร์เน็ต
- 46. ที่มา : ชญาภรณ์ กุลนิติ.(2553). สารสนเทศและการศึกษาค้นคว้า. (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ : โอเดียนสโตร์. หน้า 1-3,26. ทรัพยากรสารสนเทศ. (ม.ป.ป.). เข้าถึงได้จาก : https://tanoo.wordpress.com/ (วันที่ค้นข้อมูล : 18 มิถุนายน 2558).