บทที่ 2 ทรัพยากรสารสนเทศในห้องสมุด
เรื่องที่ 1 ทรัพยากรสารสนเทศ
ง 30201 วิชา ห้องสมุดเพื่อการเรียนรู้
ครูพลอยกานต์ ลาดวล กลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพ โรงเรียนสายธรรมจันทร์
ผลการเรียนรู้
1. รู้หลักการบริหารจัดการห้องสมุดเบื้องต้น
2. มีทักษะความเข้าใจและใช้เทคโนโลยีดิจิทัล
3. เลือกใช้ข้อมูลและสารสนเทศอย่างมี
ประสิทธิภาพ
ทรัพยากรสารสนเทศและแหล่งสารสนเทศ
ทรัพยากรสารสนเทศและแหล่งสารสนเทศ
การประเมินค่า
การประเมินค่า
แหล่งสารสนเทศ
แหล่งสารสนเทศ
ทรัพยากรสารสนเทศ
ทรัพยากรสารสนเทศ
ความหมาย
ความหมาย
ประเภท
ประเภท
ความหมาย
ความหมาย
ประเภท
ประเภท
วัสดุตีพิมพ์
วัสดุไม่ตีพิมพ์
วัสดุอิเล็กทรอนิกส์
4
1. ทรัพยากรสารสนเทศ
ทรัพยากรที่สาคัญของโลก
ทรัพยากรธรรมชาติ
ทรัพยากรที่สาคัญของโลก
ทรัพยากรมนุษย์
ทรัพยากรที่สาคัญของโลก
ทรัพยากรสารสนเทศ
1.1 ความหมายของทรัพยากรสารสนเทศ
ทรัพยากร หมายถึง
ทรัพย์ สิ่งของทั้งปวง
สารสนเทศ หมายถึง
ข้อมูล ข่าวสาร ความรู้ ข้อเท็จจริง
เรื่องราว หรือปรากฏการณ์ต่าง ๆ
วัสดุที่บันทึกความรู้ ประสบการณ์ของมนุษย์
โดยใช้ภาษา สัญลักษณ์ต่าง ๆ ในการสื่อสาร แบ่งออกเป็น 3 ประเภท
ห้องสมุดยุคใหม่ ไม่จาเป็นต้องเก็บ ทรัพยากร
สารสนเทศให้ มากที่สุด แต่ต้องจัดหาทรัพยากรสารสนเทศที่
ตรงตามความต้องการของผู้ใช้
1.1 ความหมายของทรัพยากรสารสนเทศ
บุคคล มนุษย์ใช้สารสนเทศในการดารงชีวิต
ประกอบภารกิจการงาน
องค์กร ผู้บริหารใช้สารสนเทศในการวางแผน
และตัดสินใจเศรษฐกิจ การทาธุรกิจ
การศึกษา เพื่อจัดระบบการเรียนการสอน
หลักสูตรส่งเสริมการเรียนรู้
1.2 ความสาคัญของทรัพยากรสารสนเทศ
การเมือง การออกกฏหมาย นโยบายประเทศ
การมีส่วนร่วมของประชาชน
สังคม ทะนุบารุงวัฒนธรรม
สร้างสรรค์และพัฒนาสังคม
1.2 ความสาคัญของทรัพยากรสารสนเทศ
ทรัพยากร
สารสนเทศ
สารสนเทศตีพิมพ์
สารสนเทศ
อิเล็กทรอนิกส์
สารสนเทศไม่ตีพิมพ์
2.1 สารสนเทศตีพิมพ์
วัสดุที่ผ่าน กระบวนการพิมพ์ ซึ่งบันทึก
ความรู้ที่มีเนื้อหาสาระเพื่อประโยชน์ในการศึกษา
ค้นคว้า อ้างอิง หรือเพื่อความบันเทิง
ตีพิมพ์
หนังสือ สารคดี
บันเทิงคดี
ต่อเนื่อง
นสพ.
วารสาร/นิตยสาร
รายปี
จุลสาร
กฤตภาค
2.1.1 หนังสือ
✘ หนังสือสารคดี
ให้สาระความรู้ เขียนจาก
ข้อเท็จจริง เช่น ตารา หนังสือ
อ้างอิง หนังสือทั่วไป รายงาน
การวิจัย วิทยานิพนธ์ สิ่งพิมพ์
รัฐบาล เอกสารการประชุมทาง
วิชาการ
✘ หนังสือบันเทิงคดี
ให้ความบันเทิง เพลิดเพลิน
และเขียนจากจินตนาการของ
ผู้เขียน เช่น นวนิยาย เรื่องสั้น
หนังสือสาหรับเด็กและเยาวชน
นิทาน
2.1.2 สิ่งพิมพ์ต่อเนื่อง
สิ่งพิมพ์ที่ออกต่อเนื่องกันตามเวลาที่กาหนด
เช่น รายวัน รายสัปดาห์ รายปักษ์ รายเดือน หรือ
สองเดือน หกเดือน หรือหนึ่งปี
1) หนังสือพิมพ์
สิ่งพิมพ์ที่มุ่งเน้นการเสนอข่าวทันสมัย ทัน
เหตุการณ์ และเรื่องที่กาลังเป็นที่สนใจ ในทุกด้าน
โดยมากห้องสมุดจะจัดเก็บหนังสือพิมพ์ไว้ใกล้กับ
วารสาร/นิตยสาร
2) วารสาร/นิตยสาร
✘ วารสาร
นาเสนอบทความ และ
เรื่องราวทางวิชาการโดย
ผู้เชี่ยวชาญและผู้ทรงคุณวุฒิ
✘ นิตยสาร
นาเสนอบทความ เรื่องราว
ความรู้ที่น่าสนใจทั่วไป และให้
ความเพลิดเพลิน
3) หนังสือรายปี
หนังสือที่จัดพิมพ์ออกประจาต่อเนื่องกันทุกปี เพื่อ
เสนอความรู้ ข้อมูล ข่าวสารใหม่ หรือ แจ้งผลงานของ
หน่วยงาน เช่น รายงานประจาปี รายงานผลการดาเนินการ
ประจาปี และรายงานกิจการประจาปี
2.1.3 จุลสาร
กล่าวถึงเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ จบในเล่ม
ความยาว ≤ 60 หน้า ส่วนใหญ่แจกฟรี เนื้อหา
แตกต่างกันไป เช่น บทความวิชาการ สุนทรพจน์
ระเบียบ ข้อบังคับ หรือพิมพ์ในโอกาสสาคัญ
2.1.4 กฤตภาค
สื่อที่ทางห้องสมุดจัดทาขึ้นเอง โดยการตัด
หรือถ่ายเอกสารจากหนังสือพิมพ์ หรือวารสาร
นิตยสาร ฯลฯ โดยเลือกเรื่องที่อยู่ในความสนใจของ
ประชาชน หรือให้ความรู้ทางวิชาการที่มีคุณค่าใช้
อ้างอิงได้ หรือเป็นข้อมูลใหม่ที่มีคุณค่าและไม่
ปรากฏในสิ่งพิมพ์อื่นของสถาบันบริการสารสนเทศ
ตัวอย่างกฤตภาค
ทรัพยากร
สารสนเทศ
สารสนเทศตีพิมพ์
สารสนเทศ
อิเล็กทรอนิกส์
สารสนเทศไม่ตีพิมพ์
2.2 สารสนเทศไม่ตีพิมพ์
วัสดุที่ ไม่ อยู่ในรูปของวัสดุ ตีพิมพ์
สื่อความหมายของข้อมูลที่บันทึกไว้ได้ โดยอาศัย
ภาพ เสียง สัญลักษณ์ รหัส
ไม่ตีพิมพ์
ไม่ตีพิมพ์
โสตวัสดุ
โสตวัสดุ ทัศนวัสดุ
ทัศนวัสดุ โสตทัศนวัสดุ
โสตทัศนวัสดุ ต้นฉบับ
ตัวเขียน
ต้นฉบับ
ตัวเขียน
2.2.1 โสตวัสดุ
วัสดุสารสนเทศที่ใช้ “เสียง” เป็นสื่อใน
การถ่ายทอดสารสนเทศ
✘ แผ่นเสียง
ทาด้วยครั่งหรือพลาสติก
ทรงกลม ใช้เทคนิคที่ทาให้เกิด
ร่องเล็ก ๆ บนพื้นผิวต่อเนื่อง
เป็นวงกลม มีความตื้นลึกไม่
เท่ากัน ต้องใช้กับเครื่องเล่น
แผ่นเสียงโดยเฉพาะ
✘ เทปบันทึกเสียง
เทปแม่เหล็ก บรรจุในตลับ
ผู้ใช้สามารถบันทึกรายการลง
เทปได้ด้วยตัวเอง ต้องใช้กับ
เครื่องเล่นเทปบันทึกเสียง
2.2.1 โสตวัสดุ
2.2.2 ทัศนวัสดุ
วัสดุสารสนเทศที่ต้องใช้ สายตา รับรู้
โดยอาจดูด้วยตาเปล่า หรือใช้เครื่องมือ หรือ
อุปกรณ์สาหรับฉายประกอบ
✘ ฟิล์มสตริป
ภาพนิ่งจานวนหนึ่ง ถ่าย
เรียงลาดับต่อเนื่องบนฟิล์ม
ขนาด 35 มม. ประกอบด้วย
ภาพประมาณ 30-60 ภาพ
ม้วนเก็บตลับพลาสติกเล็ก ๆ ใช้
กับเครื่องฉายเฉพาะ
✘ สไลด์
ภาพนิ่ง ทาจากฟิล์มสไลด์
และนามาเข้ากรอบ ใช้ได้ทั้งเป็น
แผ่นเดี่ยว ๆ หรือใช้เป็นชุดใน
หัวข้อใดหัวข้อหนึ่ง ต้องใช้กับ
เครื่องฉายสไลด์ มีทั้งแบบมีจอ
และไม่มีจอในตัว
2.2.2 ทัศนวัสดุ
ฟิล์มสตริป Filmstrips
สไลด์ slides
แผ่นโปร่งใส (Transparencies) แผ่นอาซีเตด
ขนาดใหญ่เข้ากรอบกระดาษแข็ง บรรจุสารสนเทศที่
เป็นประโยชน์ต่อการศึกษาค้นคว้า ใช้แผ่นโปร่งใส
กับเครื่องฉายภาพข้ามศีรษะ
2.2.2 ทัศนวัสดุ
แผ่นโปร่งใส
2.2.3 โสตทัศนวัสดุ
วัสดุสารสนเทศที่ถ่ายทอดโดยการใช้ทั้ง
“ภาพและเสียง” ประกอบกัน
✘ ฟิล์มภาพยนตร์
ใช้เทคนิคการบันทึกภาพ
และเสียงลงบนฟิล์มขนาดต่าง ๆ
ถ่ายทาด้วยความเร็วสูงมาก
และนาฟิล์มไปล้างอัดในห้องที่ใช้
เทคนิคพิเศษ เพื่อให้ได้ภาพ่ที่มี
อิริยาบถต่าง ๆ เหมือนจริง
✘ เทปบันทึกภาพ
เทปแม่เหล็กที่ใช้บันทึกภาพ
และเสียงในรูปของคลื่นแม่เหล็ก
ไฟฟ้า สามารถลบและบันทึกใหม่
ต้องใช้ร่วมกับเครื่องเล่นวีดิโอ
และโทรทัศน์
2.2.3 โสตทัศนวัสดุ
ทรัพยากร
สารสนเทศ
สารสนเทศตีพิมพ์
สารสนเทศ
อิเล็กทรอนิกส์
สารสนเทศไม่ตีพิมพ์
2.3 สารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์
ข้อมูลข่าวสาร ความรู้ ประโยชน์ มีการ
รวบรวมและจัดเก็บไว้ในรูปแบบที่อ่านหรือค้นคืนได้
ด้วยคอมพิวเตอร์
อิเล็กทรอ
นิสก์
ซีดีรอม
ดีวีดี
บลูเรย์
E-
book
E-
Journ
al
ฐานข้อมูล
2.3 สารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์
2.3.1 ฐานข้อมูล
ระบบการจัดเก็บข้อมูลสารสนเทศที่มี
ความสัมพันธ์กัน โดยอาศัยคอมพิวเตอร์เป็น
เครื่องมือหลักในการจัดเก็บและค้นคืน ทาให้
สามารถปรับปรุงเปลี่ยนแปลง แก้ไขข้อมูลได้
โดยง่าย และสามารถใช้งานได้พร้อม ๆ กันหลาย
คน
ฐานข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศ
OPAC [Online Public Access Catalog]
ฐานข้อมูลรายการบรรณานุกรม ซึ่ง
หน่วยงาน สถาบันหรือแหล่งบริการสารสนเทศได้
จัดให้บริการ เพื่อเป็น เครื่องช่วยค้นหา
และชี้แหล่งทรัพยากร ให้กับผู้ใช้
ฐานข้อมูลซีดีรอม
คือฐานข้อมูลเรื่องใดเรื่องหนึ่งที่บันทึกลงใน
แผ่นซีดี สามารถสืบค้นได้ในระบบออฟไลน์เท่านั้น
ใช้ได้กับเครื่องคอมพิวเตอร์ และใช้ได้ทีละคน
ข้อมูลในแผ่นมีจากัด และเปลี่ยนแปลงแก้ไขไม่ได้
ฐานข้อมูลออนไลน์
คือแหล่งสะสมสารสนเทศที่รวบรวมข้อมูลที่มี
ความสัมพันธ์กันไว้ด้วยกัน และมีโปรแกรมการ
จัดการฐานข้อมูลมาช่วยในการจัดเก็บ จัดเรียง และ
สืบค้นสารสนเทศ รวมถึงปรับปรุงข้อมูลให้ทันสมัย
อยู่เสมอ
เครือข่ายอินเทอร์เน็ต
เครือข่ายคอมพิวเตอร์ที่เชื่อมต่อกันเป็น
จานวนมากครอบคลุมไปทั่วโลกโดยอาศัยโครงสร้าง
ระบบสื่อสารโทรคมนาคมเป็นตัวกลางในการ
แลกเปลี่ยนข้อมูล มีการประยุกต์ใช้งานหลากหลาย
รูปแบบ
ทรัพยากร
สารสนเทศ
สารสนเทศตีพิมพ์
สารสนเทศ
อิเล็กทรอนิกส์
สารสนเทศไม่ตีพิมพ์
ตีพิมพ์
หนังสือ สารคดี
บันเทิงคดี
ต่อเนื่อง
นสพ.
วารสาร/นิตยสาร
รายปี
จุลสาร
กฤตภาค
ไม่ตีพิมพ์
ไม่ตีพิมพ์
โสตวัสดุ
โสตวัสดุ ทัศนวัสดุ
ทัศนวัสดุ โสตทัศนวัสดุ
โสตทัศนวัสดุ ต้นฉบับ
ตัวเขียน
ต้นฉบับ
ตัวเขียน
อิเล็กทรอ
นิสก์
ซีดีรอม
ดีวีดี
บลูเรย์
E-
book
E-
Journ
al
ฐานข้อมูล
แบบฝึกหัด เรื่อง ทรัพยากรสารสนเทศในห้องสมุด
1. จงหาความหมายของฐานข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศ (OPAC) (1 คะแนน)
2. ฐานข้อมูลซีดีรอมและฐานข้อมูลออนไลน์แตกต่างกันอย่างไร (1 คะแนน)
3. หนังสือกับวารสารมีความแตกต่างกันอย่างไร (1 คะแนน)
4. ปัจจุบันเทคโนโลยีพัฒนาขึ้นอย่างรวดเร็วสื่อออนไลน์เริ่มเป็นที่นิยมมากขึ้น
เช่น e-books e-journal นักเรียนคิดว่าในอนาคต 10 ปีข้างหน้าสื่อ
สิ่งพิมพ์ที่เป็นรูปเล่มจะยังคงมีอยู่หรือไม่ เพราะเหตุใด (ให้ระบุข้อดีข้อเสียของ
สื่อออนไลน์และสื่อสิ่งพิมพ์มาด้วย) (2 คะแนน)
ให้นักเรียนเขียนโจทย์และคาตอบในสมุดของตัวเอง

2.1 ทรัพยากรสารสนเทศ Library material